Onderwijs leiden met hart en ziel

Te gast is onderwijsfilosofe Anouk Zuurmond en we spreken over de relatie tussen school en samenleving vanuit de vraag en haar boek  'Waarom maken we van scholen geen bedrijven?'

De kern van het antwoord van Anouk op deze vraag is tweeledig. Vanuit het pedagogisch eigene van de school gedacht wil ze de school beschermen om haar eigen opdracht vorm te geven, namelijk kinderen in de wereld in te wijden als kritische burgers. Zij volgt hierin het denken van Maarten Simons en Jan Masschelein over de school en dat van Hannah Arendt over de school als een tussenruimte tussen gezin en samenleving. Vanuit de idee van een rechtvaardige samenleving vindt ze ten tweede dat de school alle kinderen evenveel kansen moet bieden.

In haar boek verkent Anouk de verhouding tussen school en samenleving vanuit de begrippen privaat en publiek. Eerst onderzoekt ze argumenten voor de invloed van de markt op de school, maar de filosoof John Rawls leert haar dat teveel invloed van het private op de school leidt tot kansenongelijkheid. De markt zal zich richten op maximale winst bij bepaalde leerlingen. Daarna verkent ze met de filosoof Michael Sandel of de school dan een publieke ruimte is. Simons en Masschelein leren haar echter dat de school wel een publieke zaak, maar geen publieke ruimte is. Tot slot onderzoekt ze de invloed vanuit maatschappelijke ideologieën op de school, zoals van kritische pedagogen. Maar daarmee willen ook zij de school net als de markt instrumentaliseren. Uiteindelijk pleit Anouk voor de eigenheid van de school vanuit twee pedagogische principes: geen enkele invloed mag dominant zijn en elke invloed moet pedagogisch gefilterd worden naar leerlingen toe.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn Eva Naaijkens en Laura Wijnand en we spreken over curriculumimplementatie. Dit is de tweede aflevering van Aan de slag met het curriculum in de serie met AVS en PO-Raad. Deze keer gaat het over hoe de schoolleider en de kwaliteitscoördinator samen met de leraren werken aan het curriculum vanuit een gezamenlijke onderwijsvisie en een gestroomlijnde organisatie. 

Eva en Laura werken in Amsterdam bij de Alan Turingschool al jaren met een grote drive aan een kennisrijk curriculum. Het opdoen van kennis van de wereld via wereldoriëntatie is voor hen het belangrijkste curriculumgebied, waaraan ze alle andere vakken, zoals lezen, rekenen en burgerschap verbinden. De nieuwe kerndoelen integreren ze dan ook bewust vanuit hun eigen gezamenlijke onderwijsvisie in hun schoolcurriculum. En omdat zij al jaren curriculumbewust werken, is curriculumimplementatie vanuit de nieuwe kerndoelen voor hen voor de meeste vakgebieden een basisroutine, en soms een vernieuwing.

Zo’n proces van implementatie en vernieuwing vraagt veel van de schoolorganisatie, schoolleider, kwaliteitscoördinator en leraren. Eva en Laura zetten daarom stevig in op een gestroomlijnde organisatiestructuur met veel ruimte voor professionalisering van leraren, zodat 85% van de dagelijkse routines lopen. De overige 15% kan dan benut worden voor de dagelijkse ruis in de school en voor implementatie en borging van vernieuwingen. 

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, organisatieadvies School Matters en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn emeritus professor Andries Baart en student master ecologische pedagogiek en leerkracht in het speciaal onderwijs Emma Donkersloot en we spreken over het handboek presentie Iemand voor Iemand in relatie tot pedagogiek en onderwijs. 

Andries ontwikkelde zijn presentietheorie op basis van duizenden ervaringen van vakkundige werkers in onderwijs, zorg, politie en andere sectoren. Kern van deze theorie is relationeel denken, kijken, handelen en reflecteren, waardoor je als professional echt leert aansluiten en instemmen op de mensen met wie je werkt. Andries past zijn theorie toe op het onderwijs en Emma geeft haar voorbeelden als leerkracht in het speciaal basisonderwijs. Zie je de ouder en het kind echt in hun behoeften, context, kennis en leefwereld.

In deze theorie is het uiteindelijk de bedoeling om sterk relationeel te werken. Dat betekent dat je zonder je eigen doelen na te streven present bent in de relatie. Zolang je nog jouw bedoelingen, kennis en plannen voorop stelt, handel je hooguit zwak relationeel. Kun je echt zonder het antwoord al te weten heel persoonlijk in de relatie en in het nu aanwezig zijn. Dit is helemaal het geval als tragiek meespeelt, zoals bij ernstige handicaps en depressies. Kun je dan als een metgezel in de werkrelatie trouw en bescheiden bij iemand blijven. 

De onderliggende ethiek is dat wij zorgende mensen zijn. Dit is niet de zorg van het zorgdomein, maar wij bestaan pas als mens in het zorgen voor onszelf, elkaar en de wereld.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn Miriam Op de Beek en Bob Coenraats en we spreken over de onderwijskundige en pedagogische doelen van Oracy en hun boek Oracy, de kracht van spreken, denken en luisteren.

In Engeland is aanvullend op de aandacht voor literacy en numeracy, geletterdheid en gecijferdheid, ook aandacht ontstaan voor oracy, mondelinge taalvaardigheid. En als je dat in een woord wilt vatten, dan is dat zelfsprekendheid in de dialoog met anderen.

Miriam en Bob hebben oracy leren kennen in een ontwikkeltraject bij hun werkgever CPS. Vanaf hun kennismaking met oracy in het Engelse basisonderwijs zijn ze verkocht aan het belang van oracy, ook voor het Nederland onderwijs. Hun doelen met oracy zijn zowel onderwijskundig als pedagogisch van aard. 

Onderwijskundig draagt oracy bij aan leeropbrengsten voor literacy en numeracy. Oracy is namelijk niet alleen leren spreken, luisteren en communiceren, zelf en samen met anderen, maar is ook leren over spreken, luisteren en communiceren in verschillende contexten, zoals vakgebieden. Ook het in Engeland ontwikkeld raamwerk oracy geeft aan dat oracy niet alleen bijdraagt aan de fysieke en sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen, zoals zelfvertrouwen om in groepen te spreken, maar ook aan hun linguïstische en cognitieve ontwikkeling.

Voor Miriam en Bob zijn de pedagogische doelen van oracy misschien wel belangrijker. Kinderen leren door oracy van jongs af aan dat hun eigen stem van belang is in dialoog met de leraar en met andere leerlingen. En oracy maakt hun persoonsvorming concreet, omdat leerlingen in het zelf spreken zich leren verhouden tot de wereld. 

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn student pedagogiek Ilse Bos en docenten / onderzoekers pedagogiek Emma Middag en Annemiek Woolthuis en we spreken over social media en mediaopvoeding. Aanleiding is het artikel Wanneer geef je je kind een eerste smartphone?⁠ en recente opleidingsactiviteiten tijdens mei social vrij.

Het artikel van Peter Nikken, Emma zelf en anderen geeft een analyse van de media-adviezen op al dan niet pedagogische websites. Twee van de zes ouderlijke mediaopvoedstrategieën van de classificering van Nikken komen vaak voor: actieve mediatie en restrictieve mediatie. Oftewel, hetzij actief met je kind praten over diens mediagebruik, of het tegenovergestelde: verbieden of begrenzen van mediagebruik. Emma noemt deze twee: stimuleren of stoppen. 

Er zijn echter nog vier mediaopvoedstrategieën volgens Nikken en Emma: samen, zoals samen gamen, supervisie of actief toezichthouden, twee andere s-en, en tot slot monitoring zoals via apps en het instellen van technische beperkingen. Emma legt uit dat actief in gesprek gaan aangevuld met die andere vijf manieren de complexe pedagogische realiteit pas recht doet.

Collega Annemiek en student Ilse bevestigen Emma’s visie op mediaopvoeding. In het gesprek geeft Ilse haar eigen ervaringen en haar genuanceerde visie weer als beginnend pedagoge, terwijl Annemiek zowel als ouder als pedagoog spreekt over het belang van aanwezig-zijn.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn Kennisnet ethicus Remco Pijpers en Nivoz directeur-bestuurder Jan Jaap Hubeek en we spreken over AI en het onderwijs naar aanleiding van Jan Jaaps recente boek Mens blijven tussen systemen. Jan Jaap baseert zijn boek mede op zijn podcastserie AI: het pedagogisch appel, waarvoor hij talloze experts, zowel uit de tech- als de onderwijswereld, sprak over de uitdaging van AI. In het boek vertelt hij de varianten, de mogelijkheden, de ontwikkeling en de keerzijden van AI, waarna hij het onderwijs en de pedagogiek vraagt hoe zich tot AI - vooral (inter)menselijk - te verhouden.

In het gesprek geeft Remco aan dat dit laatste voor hem de belangrijkste vraag is vanuit het onderwijs ten aanzien van AI. Hoe hebben we ons pedagogisch te verhouden tot AI? Hij ziet echter dat we vooral de neiging hebben de vraag te stellen hoe we AI wel of niet willen gebruiken. Dit instrumentele perspectief vindt hij te kortzichtig. Daarom onderzoekt hij in zijn promotieonderzoek en in zijn werk voor kennisnet hoe we juist ook pedagogische en ethische vragen kunnen stellen aan AI, zoals welke ervaringen leerlingen zelf opdoen met AI en hoe zij AI-systemen kritisch kunnen bevragen op de socio-materiele biases die daarin verwerkt zijn. Hij ziet dan dat leerlingen fascinerend over AI kunnen spreken in de klas en dat leraren pedagogisch uitdagende lessen kunnen ontwerpen over AI. Jan Jaap waardeert Remco zeer voor dit concreet maken van zijn meer algemeen-pedagogische pleidooi voor menswaardig onderwijs in tijden van AI.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn Jessica van Ommen, Heidi Baars en Chaja Deen en we spreken over bouwen aan de pedagogische basis van de school naar aanleiding van het boek De school midden in de maatschappij. Dit boek dat Chaja samen met Anja Verwoerd schreef, heeft het LBBO genomineerd als Onderwijsboek van het jaar 2025.

In het gesprek legt Chaja het waarom en wat uit van het boek. Het is bedoeld als inspiratie- en verzamelboek met goede voorbeelden van hoe scholen samen met maatschappelijke partners werken aan een krachtige pedagogische basis. Deel 1 gaat over de maatschappelijke opgaven van de school, deel 2 over empowerment in de pedagogische basis, zoals de stem van leerlingen, de peergroup en ouderverbondenheid, deel 3 over empowerment van scholen in het maatschappelijk samenwerken en deel 4 geeft allerlei inzichten over schoolontwikkeling. Haar ideaal is dat scholen zich vanuit hun eigenheid en kernwaarden werken aan hun maatschappelijke opdracht.

Heidi en Jessica vertellen over hoe zij als schoolleider PO en leraar Spaans met hun scholen werken aan de samenwerking tussen school en samenleving. Heidi werkt in Tilburg aan een samenhangende omgeving van kinderopvang, kerk, buurtgebouw, basisschool en flora en fauna vanuit haar drijfveren van iedereen zien, samenwerken en gemeenschapszin. Jessica werkt in Almere hartstochtelijk aan talloze buitenschoolse activiteiten vanuit haar drijfveren van kansengelijkheid en positieve rolmodellen.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast is Rene Westra en we spreken over het middelbareschoolleraarschap naar aanleiding van zijn boek Mijn lange en bijzondere reis door onderwijsland. 

Rene is zijn leven lang, tot ver na zijn pensioen, een onderwijsdier en pedagoog in hart en nieren geweest. Daarover gaat zijn boek dat aan de basis ligt van ons gesprek. Hij was dat in verschillende rollen: voornamelijk leraar biologie, maar hij gaf ook Nederlands, toetsen- en methodemaker, promovendus en staatsexamencommissaris.

In ons gesprek vertelt hij over zijn reis door onderwijsland aan de hand van talloze anekdotes. Daaruit blijkt zijn liefde voor leerlingen en voor zijn vak biologie. Vanuit zijn eigen jeugd op katholieke scholen van weleer heeft hij geleerd hoe belangrijk het is om leerlingen positief te benaderen, bij feedback en bij toetsing. Vanuit zijn vak biologie, maar ook zijn katholieke levensbeschouwing, houdt hij bovendien van de vele variaties in de leerlingpopulatie en vindt hij elke leerling dus waardevol. Zelfs als er eens een lastig exemplaar is, dan nog zoekt hij het positieve en relativeert hij de situatie. Op het niveau van de hele populatie zijn in zijn ogen de meeste leerlingen leuk.

Didactisch is Rene een echte autodidact. Zo heeft hij een zeer diverse lesstijl ontwikkeld, waarin hij aansloot bij de leefwereld van leerlingen en hun cultuur overdroeg. De onderwijswetenschap vindt hij ver af staan van de levendige en diverse biotoop van de klas en past daarom bescheidenheid. De praktijk is te variabel.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn Karim Amghar, Sabine Wassenberg en Kamel Essabane en we spreken over burgerschap, filosoferen en levensvragen naar aanleiding van de twee filosoferen-met-kinderen boeken De Zoon van de Gazelle en De vlucht van de vogels, twee kinderboeken die gebaseerd zijn op middeleeuwse islamitische verhalen. Kamel en Sabine hertaalden en bewerkten de twee bronverhalen tot eigentijdse verhalen, die aanzetten tot filosofische gesprekken met leerlingen over levensvragen. Van De zoon van de Gazelle is ook een toneelbewerking gemaakt, waarbij Karim een van de acteurs is. Het theaterstuk is geschikt voor leerlingen EN voor onderwijsteams.

In het gesprek geven de drie gasten aan dat filosoferen over levensvragen een essentieel element is in de burgerschapsvorming van leerlingen in PO, VO en MBO. Burgerschap gaat in hun ogen niet over kennis over de democratie en eenzijdige kennisoverdracht, maar over het stellen van kritische vragen en zelfdenkzaamheid. Verhalen zoals De Zoon van de Gazelle en De vlucht van de vogels nodigen daarbij uit tot het stellen van belangrijke levensvragen, waarop geen eenduidig antwoord is, maar waarop iedereen zelf en in dialoog met elkaar een antwoord mag geven. Leraren en schoolleiders zijn in deze opvatting over burgerschapsvorming van groot belang. Zij moeten de moed hebben om vanuit liefde en rechtvaardigheid de dialoog aan te gaan met leerlingen EN hen te zien als medebouwers van de samenleving.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn Luc Sluijsmans en Gert Biesta en we spreken over het nieuwe curriculum. Dit is de eerste aflevering in de serie Aan de slag met het curriculum van de PO-Raad en de Academie en Vakvereniging voor Schoolleiders, AVS, in samenwerking met schoolleidersopleinding ATTC.

Deze aflevering gaat over het waartoe van het curriculum en van wie: dat maakt elke school namelijk zelf uit. In de andere afleveringen gaan we in op wat dit concreet betekent voor schoolleiders, bestuurders, kwaliteitscoördinatoren en kwaliteitszorgmedewerkers.

Curriculumontwikkeling vraagt wat van schoolleiders en bestuurders. AVS en de PO-Raad ondersteunen hen de komende jaren bij het werken aan het curriculum, en dat begint bij een gesprek over goed onderwijs. Wacht niet tot 2031.

Luc is bestuurder in het PO, maar ook onderwijskundige en curriculumexpert. Hij ziet werken aan het curriculum nadrukkelijk als een onderdeel van schoolontwikkeling, naast de organisatorische aspecten daarvan. Schoolleiders zijn verantwoordelijk voor de samenwerking tussen leraren om goed onderwijs te geven aan de leerlingen van hun school. Het nieuwe landelijke curriculum geeft daarvoor een kader met kerndoelen, de schoolleiders en leraren maken met elkaar het curriculum in hun school. Luc heeft een werkwijze van zes brillen ontwikkelt hoe je als schoolteam met elkaar vanuit het beoogde curriculum, of beter: de bedoeling, kunt komen naar het uitgevoerde en gerealiseerde curriculum.

Gert is onderwijspedagoog en benadrukt dat we in Nederland geen nationaal curriculum hebben, dat scholen moeten implementeren. Ons landelijke kader is zelfs geen curriculum, want het geeft globale kerndoelen en eindtermen. Het curriculum vindt plaats in de school. Het is een route waarin scholen leerlingen allerlei zaken aanbieden, zoals kennis en vaardigheden om te beheersen, maar ook ervaringen om op te doen en waartoe ze zich leren verhouden. Het curriculum is het onderwijsrecht van leerlingen vanuit de samenleving.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn professor Jaap Boonstra en docent veranderkunde Simon Noorman en we spreken over veranderkunde in het onderwijs en Veranderen voor de toekomst, het nieuwste boek van Boonstra met 30 auteurs. Daarin is veranderen niet alleen iets voor in organisaties, maar ook tussen organisaties en gericht op de maatschappij. Voor de schoolleider betekent dit richting en duiding geven aan veranderingen, samen met leraren, leerlingen en ouders, maar die ook relateren aan de historie en waarden van de school.

Jaap begint met hoe de ontwikkelingen in de veranderkunde in onze samenleving ook de ontwikkelingen in ons onderwijs weerspiegelen. Het gesprek met Simon en mij over veranderkunde kenmerkt zich vervolgens door talloze paradoxen, waarvan de uitersten steeds meedoen in veranderingen. Veranderen gebeurt in en tussen organisaties, voor de organisatie en de samenleving, om te vernieuwen en te stabiliseren, te veranderen en te organiseren, en het is verander-kunde en management, een sociaal en technisch proces, mens- en doelgericht, vraagstuk en oplossing, dromen en plannen, maar ook richting geven en samen spelen, duiden en luisteren, inspireren en consulteren, activeren en nieuwsgierig zijn, verbeelden en argumenten, risico’s nemen en veiligheid, macht en invloed, zelfkennis en mensenkennis, zwakte en sterkte, en het betreft je rol en je echte identiteit.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast is Hans Hoornstra, AI person of the year 2023, en we spreken over het bewustzijn van de mens in relatie tot AI en gericht op het onderwijs.

In ons gesprek volgen we de lijn van zijn kennisrijke boek Het AI van Columbus. Dit AI-model uit zij boek heeft hij recent ook vertaald naar een kinderboek: Tarda en de papegaaiengrot.

We beginnen met de ideeën van Hans over de mens. Alvorens de vraag te beantwoorden wat de intelligentie van AI is, zul je een antwoord moeten hebben op wat het bewustzijn van de mens is. Hans bekent zich als een filosofisch idealist en geeft een bewustzijnsmodel, het EI van Columbus, waarin de mens naast een bewustzijn, ook een voorbewustzijn en een onbewustzijn heeft. Diep in ieder mens zit ook een zelf dat ons ik kan bezielen.

Naar analogie met het EI van Columbus heeft Hans een model gemaakt om de werking van AI-taalmodellen te duiden. Met dit AI van Columbus legt hij uit dat AI een vijfde semantische ruimte is, die totaal anders werkt dan de eerste vier ruimtes. Die vier zijn de fysieke, de mentale, de taal- en de digitale ruimte en gaan allemaal terug op de werkelijkheid. Met de grot van Plato illustreert Hans dit verschil: AI kan taal taal tot in het oneindige ontleden en vectoriseren, maar is zich niet bewust van de wereld waar de taal naar verwijst.

Hans ziet naast risico’s ook twee grote voordelen voor het onderwijs. Leraren kunnen ermee de macht van methodenmakers breken en weer ambachtelijk lesgeven. Voor leerlingen komt er heel veel ruimte voor persoonsvorming, of zoals hij zegt: de vorming van de wil.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School voor Wijsbegeerte ISVW en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn oud-schooldirecteur Pieter Greiidanus en de NSO-CNA onderzoeksters Diede Stevens en Karin Derksen en we spreken over schoolontwikkeling, vakmanschap en leiderschap in het speciaal onderwijs.

Pieter is zeventien jaar directeur geweest van De Twijn, een school voor SO en VSO in Zwolle. In die periode heeft de school een ontwikkeling doorgemaakt van een hiërarchische naar een netwerkorganisatie. Betekenisvolle bewegingen waren de ontwikkelingen van prestatiegericht naar vormingsgericht werken, van een afrekencultuur naar een cultuur van vertrouwen en vakmanschap en van autoriteit naar gelijkwaardige samenwerking, met name ook tussen de vele specialismen en het onderwijs.

Door middel van een narratief onderzoek van Diede en Karin heeft Pieter deze geschiedenis verankerd in de organisatie en is de verdere schoolontwikkeling niet afhankelijk van zijn leiderschap. Hij is trots op hoe autonoom en vakkundig het team is gaan werken.

Het onderzoek van Diede en Karin fungeert ook als een volgende stap in de ontwikkeling van De Twijn en zelfs van andere scholen. In de analyse van hun onderzoek aan de hand van een tijdlijnmethode voor de betekenisvolle momenten hebben zij een spel met vijf paradoxen voor schoolontwikkeling ontworpen. De paradoxen werken net als pedagogische antinomen. De uitersten staan in een continue relatie tot elkaar. 

De vijf paradoxen zijn: intern en extern ontwikkelen, waarderend en kritisch kijken, leren en presteren, collectief en hiërarchisch leiderschap, en organisch en planmatig veranderen.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte ISVW en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast is de Leuvense historisch pedagoog Pieter Verstraete en we spreken over de historie van de doelen van onderwijs aan de hand van de omgang met stilte op school, waarover hij het boek Stilte in de klas schreef.

Belangrijke aanleiding voor zijn boek is zijn waarneming dat stiltepraktijken in het onderwijs, zoals lessen mindfullness, een economisch mensbeeld blootleggen. De stiltepraktijken zijn bedoeld om het zelf van leerlingen weer op te laden, zodat ze weer volop mee kunnen draaien in onze snelle samenleving.

In ons gesprek bespreken we vervolgens de vier pedagogische dimensies van de omgang met stilte in het onderwijs die Pieter ook in het boek beschrijft. Te beginnen met de stille school zoals Jean Baptiste de la Salle die rond 1700 in Belgie ontwikkelde. Stilte was praktisch handig, omdat hij leerstofjaarklassen introduceerde in plaats van het luidruchtige hoofdelijke onderwijs. Belangrijker was zijn doel met de stilte: eerbied voor God. Maar volgens de filosoof Foucault was disciplinering het effect.

Het doel van stilte veranderde begin van de 20e eeuw bij reformpedagoge Maria Montessori. Hoewel ze tegen de doodse stilte van de gedisciplineerde luisterschool van haar tijd was, ontwierp ze stilteoefeningen voor jonge kinderen die hetzelfde doel hadden als in de luisterschool en tegenwoordig: mee kunnen komen in de samenleving.

Stille, verlegen kinderen zijn dan een anomalie, want extraversie hoort bij onze snelle tijd. Net zoals de ontwikkeling van stillezen onze snelheid en effectiviteit stimuleert.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Deze aflevering is een co-productie met de AVS ten behoeve van het AVS-congres 2026 Grensverleggend. Co-host is AVS-adviseur Lambert van der Ven, medeorganisator van het congres. Het thema van dit jaarlijkse congres is Grensverleggend.

Te gast in de podcast zijn verder Peter de Vries en Sharon Stellaard en we spreken over hun grensverleggende thema’s:

1. Bekwame samenwerking tussen onderwijsprofessionals en ouders, van congresspreker Peter de Vries, en

2. Boemerangbeleid en een pleidooi voor eerlijke beleidstaal, van congresspreker Sharon Stellaard.

Op vrijdag 20 maart 2026 vindt het jaarlijkse AVS congres plaats in het NBC in Nieuwegein. Daar zijn ruim veertig masterclasses en workshops te volgen, waaronder die van Peter en Sharon.

Peter is expert op onderwijs en ouderbetrokkenheid, een thema waarop hij promoveert, maar dat hij liever noemt: samenwerking met ouders. Ouders zijn volgens hem altijd betrokken, maar niet zoals je dat in de school soms zelf zou willen zien. In een recent manifest pleit hij ervoor om een nieuw vakgebied toe te voegen aan de pedagogiek: de parentagogiek. Daarin ligt de focus op de bekwaamheid en houding van de professionals.

Sharon is gepromoveerd op ruim veertig jaar beleid in passend onderwijs en jeugdzorg. Tot haar schrik is er in al die tijd weinig veranderd. Vandaar boemerangbeleid. Wel zijn er mechanismes, zoals taal, en machtsstructuren, die de neveneffecten van beleid versluieren. Zij pleit hartstochtelijk voor eerlijkheid in beleid, waar Peter rechtvaardigheid nastreeft. Zo eindigen we in een morele dialoog, met ook nog waarden als ruimhartigheid en verbinding.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast is oud-leraar, oud-opleider van leraren en schoolleiders en onderzoeker George Lengkeek en we spreken over mondiale vorming, een onderwerp waarop hij is gepromoveerd.

In de beruchte jaren zestig was George een van de eerste formele wereldburgers met paspoort en al. Door persoonlijke contacten met leerlingen is hij samen met leerlingen mondiale vorming op school gaan vormgeven in projecten. Mondiale vorming had in die tijd te maken met het voeren van actie op maatschappelijk en politiek gebied.

In de leraren- en schooleidersopleiding heeft George zich verder verdiept in vorming. Bij het vak levensbeschouwelijke vorming ontdekte hij de rol daarbij van mens- en wereldbeelden, maar ook dat alle schoolvakken mens- en wereldbeelden hebben en dus aan vorming doen. 

Uiteindelijk is hij gepromoveerd op vormingsaspecten in het vak wiskunde. In zijn onderzoek heeft hij vorming gedefinieerd als hoe je als leerling actor wordt om geïnspireerd en creatief vorm te geven aan aspecten van maatschappij en cultuur en daarmee ook aan het eigen leven en aan zichzelf. Ook heeft hij drie perspectieven op vorming ontwikkeld: spelen en genieten, zingevende verantwoordelijkheid en zingevende dankbaarheid.

Vorming in school begeleiden noemt George tot slot pedagogisch leiderschap. Dat betekent dat je als leraar en schoolleider interesse toont in leerlingen en leraren als handelend mens.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn oud-rector Ron Dorreboom en plaatsvervangend rector Ronald Schaefer en we spreken over Ronalds boek De school die ademt. Op het eind zet een extra gast, pedagoog Bob Horjus, die gepromoveerd is bij Mischa de Winter op de vreedzame wijk, het vizier op de samenleving.

Volgens Ronald ademt een school pas als er onderling en met leerlingen pedagogisch en didactisch gewerkt wordt aan reflectie, avontuur en ontmoeting. Dit idee, dat hij het model Schaefer noemt, baseert hij op drie wetenschappelijke bronnen:  het reflectiedenken van Korthagen, het pedagogisch denken van Biesta en de zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan, zoals pedagoog Luc Stevens die op Ronalds school het Corlaer in Nijkerk meegaf: ik kan het, ik wil het zelf en ik hoor erbij.

In het gesprek geeft hij allerlei voorbeelden van hoe je met zijn model reflectie, avontuur en ontmoeting in de school stimuleert. Hij schuwt niet om te prikkelen, zoals door leraren op te roepen meer tijd te steken in de lesvoorbereiding in plaats van het nakijkwerk en liever de koffie te laten staan in plaats van de leerling.

Oud-rector Ron Dorreboom is geïnspireerd door Ronalds boek, vooral vanwege de samenhangende vertaling van het denken van Korthagen, Biesta en Stevens naar de school. Dat had hij achteraf in zijn carrière ook wel willen doen. Werken aan de ontwikkeling en de persoonsvorming van de leerling spreekt hem enorm aan, omdat onderwijs volgens Ron niet om prestatie en productie gaat. 

Pedagoog Bob Horjus, de mysterie guest, verbreedt het gesprek met Ron en Ronald door het vizier op de wijk en de samenleving te zetten vanuit een prachtig motto: een gemeenschap kan gemakkelijker individuen veranderen dan individuen een gemeenschap.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast is Karin Zegers-de Louw, expert onderwijs, organisatie en gedrag, en we spreken over haar dynamisch opvoedkompas naar aanleiding van haar boek In de kinderschoenen. 

In onze tijd met weinig houvast gunt Karin dat kinderen vier paradoxen leren hanteren, de kern van haar opvoedkompas,:

1. ​Gebruik zowel verstand als intuïtie voor je persoonlijke groei.
2. ​Autonomie en co-creatie helpen je aan hechte relaties.
3. ​Benut voor het bewegend speelveld in de samenleving zowel kaders als creativiteit. 
4. ​Kritisch denken en nieuwsgierigheid helpen je maatschappelijke impact te bereiken.

Ouders en leraren moeten kinderen die vier paradoxen leren hanteren door middel van het waardegericht analyseren van kritische opvoedsituaties vanuit haar pedagogische model. Karin biedt daarvoor het acroniem Verrijk als didactische werkwijze:

1. ​De V van Verkennen wat de opvoedsituatie is. 
2. ​De E van Erkennen van het waardendilemma en de eigen overtuigingen daarin.
3. ​De 1e R van Richten op een oplossing. Wat past in deze situatie bij het kind?
4. ​De 2e R van Richten op een actie. Zet de keuze om in daden.
5. ​De I van kijken wat de Impact van de actie is.
6. ​De K van Koester van wat voor dat kind werkt.

Haar opvoedkompas is daarbij niet bedoeld om wat het beste is voor kinderen, maar wat het goede is. Het gaat immers niet om de oplossingen maar om de waarden.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast is leraar, vakdidacticus en columnist Ton van Haperen en we spreken over Pole Position, de beginnende leraar verdient de beste startpositie, tien opstellen over de lerarenopleiding.

Ton is misschien wel de beruchtste Nederlandse leraar vanwege zijn columns in het AOB Onderwijsblad. Daarin neemt hij het in een op de Franse schrijver Céline geïnspireerde emotieve schrijfstijl op voor de lesgevende leraar en gewoon goed onderwijs. Daarbij schuwt hij het niet om onderwijspolitieke heilige huisjes omver te schoppen, zoals in dit boek ten aanzien van de lerarenopleiding en in ons gesprek ten aanzien van schoolleiders.

Ook schoolleiders bijvoorbeeld moeten volgens Ton goed lesgeven mogelijk maken: wordt er geleerd in de les? Ze moeten geen maatschappelijke waarde willen toevoegen of kansenongelijkheid tegengaan. Als je van huis uit minder mee hebt meegekregen, ben je juist gebaat bij goed onderwijs. Het doel van onderwijs is dat alle kinderen ontdekken waar ze goed in zijn, zodat ze ook economisch kunnen bijdragen en burgers worden met een gemeenschappelijk referentiekader.

Om deze onderwijsdoelen te bereiken, moet de lerarenopleiding op de schop. Zorg dat je leraren startbekwaam maakt, op Pole position zet, zodat ze voldoende effectieve routines hebben. In school kunnen leraren zich verder ontwikkelen tot vakbekwaam- en expertleraar.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn Maaike Nap en Helma Oolbekkink-Marchand en we spreken over hun boek Stevige leraren opleiden, waarvan ook hun collega Fedor de Beer coauteur is. Het boek gaat over het werken aan de professionele identiteit van leraren in de lerarenopleiding en bestaat uit een theoretisch deel en een praktisch deel met concrete werkvormen.

Je professionele identiteit is het zich ontwikkelende beeld dat je hebt van jezelf als leraar in relatie tot het beroepsbeeld en de onderwijspedagogische kennis over het leraarschap. Werken aan je professionele identiteit is je bewust bezighouden met je idealen, waarden, motieven, drijfveren, vorming en beroepservaringen als leraar. Hoe je daaraan werkt, heeft vaak te maken met vertraging, verdiepte reflectie en dialoog met anderen en de literatuur.

Voor Maaike en Helma vraagt juist onze tijd om zelfbewuste leraren, die weten waar ze het samen met hun collega’s voor doen en welke brede vorming ze aan leerlingen willen geven. Daarbij zijn pedagogiek en morele vorming richtinggevend voor hen, die volgens hen samen kunnen gaan met directe instructie en effectieve didactiek. De pedagogiek houdt hen bij de vraag naar het waarom en waartoe van het leraarschap. Een kritische vraag is of leraren het zicht op de pedagogiek niet zijn verloren en daarom hun professionele identiteit zoeken.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Samenvatting

 Te gast is Tim van der Meulen, tijdens de opname kerndocent didactiek bij Academica, nu gastdocent aldaar en fulltime werkzaam bij OCW expertisescholen, en we spreken over het paradoxale van spel en spelen in het onderwijs.

Volgens Tim wordt het spel in het onderwijs vooral gebruikt in het kader van motivatie, zeker door onderwijsvernieuwers. Spelen wordt tegenover leren gezet. Maar wat als de school zelf het spel is? Dat heeft Tim tijdens zijn studies geschiedenis en filosofie geleerd van de visie op het spel en de spelende mens van historicus Johan Huizinga.

Voor Huizinga zijn alle cultuurelementen spel, zoals de school, maar ook de wetenschap en de taal. Het wezenlijke kenmerk van het spel is zijn paradox. Enerzijds is het serieus, anderzijds een doen alsof. Enerzijds kent het regels en structuren, anderzijds gaat het om verbeelding en frivoliteit. De paradox van de spelende mens is dus dat wij helemaal in het spel opgaan, maar tegelijkertijd beseffen dat iets maar een spel is.

Dat gebeurt precies in een goede les, stelt Tim. Een leraar hanteert heldere regels en een gestructureerde didactiek en uitleg, misschien wel met enige strengheid, en leerlingen doen enthousiast mee in dit spel, terwijl ze weten dat de serieuze leraar hen ook liefheeft. De vraag is echter of wij in onze cultuur en onze scholen dit onderwijspedagogische spel nog willen of kunnen spelen.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven. 

Te gast zijn pedagogiek studenten Angelina Hoes en Myrthe Lammertsen, pedagogiek docent Marjolein Reijners en co-host Rogier Kattenberg, onderzoeker bij het Windesheim lectoraat Jeugd. We spreken over verkiezingen en democratie in de context van de opleiding pedagogiek van Windesheim.

Marjolein had samen met enkele collega-docenten een lesopzet gemaakt rondom de verkiezingen. Doelen waren om het democratisch proces onder de aandacht te brengen en om de democratische dialoog aan te gaan. Het gaat Marjolein vooral om die dialoog en de democratische houding die daarbij hoort. Verdiep dat met kennis van zaken en verbindt dat met principes en waarden. Voor de vorming van studenten brengt zij bewust pedagogische thema’s in dat gesprek in, zoals kinderrechten. 

Voor studenten Angelina en Myrthe was de les geslaagd. Zij gaven aan dat ze daardoor zelfbewust gingen nadenken over hun stemgedrag en of de partijen ook iets willen betekenen voor pedagogische thema’s, zoals gratis kinderopvang en verminderen van wachtlijsten in de Jeugdzorg. Ze zagen wel dat de interesse voor verkiezingen en democratie niet bij alle studenten even groot is, zelfs niet inzake de pedagogische thema’s en wat ze in de opleiding leren over de pedagogische basis in de samenleving.

Onderzoeker Rogier legde in het gesprek de pedagogische basis uit vanuit het ecologische model van Bronfenbrenner.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast is Jeroen Paul Nijmeijer, directeur van het samenwerkingsverband kansengelijkheid en burgerschapsonderwijs, SKB, en we spreken over het thema kansengelijkheid in relatie tot het onderwijs.

De missie van het SKB is om kansengelijkheid in Nederland te helpen verbeteren door het aanbieden van aanvullend onderwijs in of na schooltijd, gericht op sociaal-emotioneel leren, talentontwikkeling, horizonverbreding en loopbaanoriëntatie. Het SKB wil daarin systemische veranderingen bereiken door goed samen te werken tussen maatschappelijke organisaties en onderwijs. Het wil het onderwijs ontzorgen, zodat scholen zich kunnen richten op hun kerntaak: goed onderwijs in basisvaardigheden.

Het SKB beseft dat kansengelijkheid een maatschappelijk complex thema is. Veel variabelen beïnvloeden kansengelijkheid. Drie zijn essentieel: financiële thuissituatie, opleidingsniveau ouders, vooral moeder, en migratieachtergrond. Hoewel kansengelijkheid dus geen probleem van de school is, verkennen we wat scholen daar concreet aan kunnen doen.

Variabelen in het bereik van de school zijn: hoogwaardig onderwijs geven, niet te veel differentiëren, hoge verwachtingen hebben, niet alleen cognitief maar juist ook sociaal-emotioneel, EN daarmee zo vroeg mogelijk beginnen in groep 1, herkenbare rolmodellen inzetten, ouderbetrokkenheid versterken, goede overgang PO-VO, eventueel late selectie, en systemisch samenwerken met organisaties voor aanvullend onderwijs.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast is natuurkundeleraar Bram Roth en we spreken over zijn visie op de leraar. Op het eind van ons gesprek reageert 5-vwo leerlinge Kiki daar instemmend op.

De kern van het leraarschap ligt voor Bram in de vakkennis en de deskundigheid van de leraar. Een wiskundeleraar bijvoorbeeld is vooral wiskundige. Daarnaast heb je een goede interactie en relatie met je leerlingen, maar dat is volgens Bram vanzelfsprekend in het leraarschap. Hij vindt dat docenten en onderwijsdenkers dit relationele aspect in de laatste decennia veel te sterk hebben benadrukt, zodat de vakdeskundigheid is veronachtzaamd. De leraar is meer een jongerenwerker geworden. De ontwikkeling in het onderwijs naar rollen als coach en mentor hebben dit volgens hem in de hand gewerkt. Bram vindt bovendien dat leerlingen daardoor te veel gemonitord worden, waar ze volgens hem helemaal niet op zitten te wachten. In het nagesprek bevestigt 5-vwo leerling Kiki ook dit.

Bram pleit daarom voor het versterken van de positie van de leraar als wetenschappelijk vakexpert, bijvoorbeeld door een academische opleiding beter te belonen en door meer gepromoveerden aan te trekken. Dit pleidooi betreft dan vooral het havo en vwo. Voor het vmbo en mbo maakt Bram zich sterk voor stevige praktijkgerichte vakopleidingen.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn de ATTC-docenten Marco Damhuis en Helen O’Donoghue met wie ik spreek over de inhoud en de werkwijze van hun internationaal georiënteerde ATTC-module Leadership Impact On Learning (LIOL).

Marco was eerder docent en schoolleider, en is nu directeur van een internationale school in Kuala Lumpur. Helen werkte als docent en schoolleider op internationale scholen en begeleidt tegenwoordig leiderschapstrajecten in het internationale onderwijs. Samen ontwikkelden zij de ATTC-leiderschapsmodule LIOL.

De kern van LIOL draait om de ‘learning focussed school’ en de ‘learning focussed school leader’. Alles in een school zou gericht moeten zijn op het leren van leerlingen. Schoolleiders hebben hierin de opdracht hun team te inspireren en te begeleiden naar een gedeelde visie op wat leren in hún school betekent en hoe dat zichtbaar wordt.

Daarbij kunnen leiders verschillende stijlen inzetten om hun team te ondersteunen in dit gezamenlijke avontuur. Twee woorden zijn daarin richtinggevend: proces en invloed. Leiderschap gaat niet om een positie of om de eigen onderwijskundige visie van de schoolleider, maar om het (begeleid)leiden van het team naar een gezamenlijk doel, dat gefundeerd is op wederzijds vertrouwen, elkaar ondersteunen én elkaar aanspreken.

Deze aflevering is mogelijk gemaakt door de schooleidersopleiding ATTC , de Internationale School voor Wijsbegeerte (ISVW) en rustplek De Vallei van het Goede Leven.

In English:

Guests are our ATTC teachers Marco Damhuis and Helen O’Donoghue with whom I explore the content and method of their international minded ATTC module Leadership Impact On Learning, LIOL.

Marco is a former teacher and school leader, now working as a principal in an international school in Kuala Lumpur. Helen is a former teacher and school leader of international schools, now working as a leadership consultant in international education. Together, they have developed the ATTC leadership module LIOL.

The core concepts of LIOL are the learning focussed school and the learning focussed school leader. Everything in the school should be focussed on students’ learning. In turn, school leaders have the responsibility to inspire and guide their team of teachers to a shared vision on what learning in their school means and looks like.

School leaders, therefore, can use different leadership styles to support their staff in this joint adventure. And for leading, two words are key: process and influence. Leadership is not about holding a position or about having an educational vision of your own. Leadership is about leading the team to a shared goal, build on mutual trust, supporting each other and holding each other accountable.

This podcast has been made possible through the support of the ATTC School Leadership Training Program, the International School of Philosophy ISVW, and the retreat facility The Valley of the Good Life.

Te gast zijn Renate Schepen en Jacob Koolstra en we spreken over hun ISVW-cursus Interculturele filosofie voor schoolleiders. De Internationale School Voor Wijsbegeerte richt zich namelijk vanaf dit jaar ook expliciet op het onderwijs door middel van deze cursus.

Onderwerpen van de cursus zijn onder meer leren in dialoog, kennisrechtvaardigheid, omgaan met verschillen, leren in gemeenschap, leren in context, zoals het lichaam en de natuur, leren met talen van de toekomst, zoals AI, en leren en onderwijzen met plezier.

De bedoeling van de cursus is een uitwisseling en dialoog tussen culturele denkwijzen. Het gaat dus niet om de essentiële overeenkomsten en verschillen te zoeken tussen culturen. Renate en Jacob brengen daarbij hun kennis in van verschillende filosofen uit de hele wereld. Er komen ook gastsprekers die hun culturele denkwijzen in het gesprek zullen brengen.

De dialogische werkwijze kenmerkt de cursus zelf ook. Deelnemers wordt gevraagd de eigen praktijk filosofisch te onderzoeken vanuit de interculturele denkwijzen. Samen met Renate en Jacob onderzoek je wat die denkwijzen kunnen betekenen voor jouw school. Het gaat dus om echt praktische filosofie die dialogisch en ervaringsgericht van aard is en waarbij je je eigen praktijk inbrengt.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn Dick den Bakker en Eric van ’t Zelfde en we spreken over goed onderwijs, gemeenschapszin en liefde naar aanleiding van hun boeken, Het ambacht van de schoolbestuurder, naar een pedagogische bestuurscultuur en Super sociaal, waarom een schooldirecteur nu voor daklozen zorgt.

Dick werkt in zijn boek een radicaal andere kijk op de schoolbestuurder uit en daarmee op goed onderwijs. In plaats van technisch-instrumenteel besturen, leidinggeven en lesgeven, pleit Dick voor de mens en de pedagogiek. Onderwijs besturen is een ambacht, net als het werk van schoolleider en leraar, waarin je op vier manieren goed handelt: bescheiden, liefdevol, vanuit besef van niet-maakbaarheid en vanuit gemeenschapszin. In bestuurlijke taal noemt Dick zijn visie gekscherend community governance. Daarin heeft het technisch-instrumentele handelen een plek, maar de kern is het als schoolgemeenschap gezamenlijk liefdevol-begrenzend pedagogisch aanmodderen.

Eric beschrijft in zijn boek zijn reis door het onderwijs tot aan zijn werk als sociaal werker in de Pauluskerk te Rotterdam. Zijn succesvolle reis als leraar en leidinggevende is doordrenkt van liefde voor leerlingen, leraren en goed onderwijs. Totdat hij als rector tegen een schoolcultuur opliep, waarin niet de leerlingen, de schoolgemeenschap en goed onderwijs de lakmoesproef waren, maar de belangen van enkele individuen. Toen hij die cultuur wilde veranderen, vond hij zijn Waterloo als rector en hervond hij zichzelf als sociaal werker. 

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, onderwijsadvies School Matters en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn Rob Smits van Bureau Voor Durf en Laura Struijk en Josefien Kemper van Inspiratiebureau Struijk & Kemper en we spreken over leiden met moed. Inspiratiebronnen zijn de boeken van Rob zelf, Durf is te doen! en van Brene Brown, Dare to lead, waar Struijk & Kemper vanuit werken.

Rob ontwikkelde zich van Amsterdamse lefgozer tot een oefenmeester in durven. De essentie van durven is voor hem in 1 woord dat je een durfdeuger moet leren zijn. Deuger, omdat je niet alleen je lef moet inzetten, dat nog maar een eerste impulskracht is, maar ook je moed en je waarden, waarvoor je in tweede instantie je denkkracht moet inzetten. Durf is deze beide krachten gebruiken. De impulskracht is een snelle trigger, die je moet leren waarnemen en vertragen tot een time-out, waarin je bewust vanuit je waarden kiest wat je uiteindelijk wilt en gaat doen.

Fear the fear and do it anyway, zo vat Laura van Struijk & Kemper dit werken vanuit triggers samen. Ook zij en Josefien vinden dat je vanuit je why en waarden moet werken aan je leiderschap. Hun inspiratie vinden ze bij Brene Brown, die stelt dat je daarvoor de empathie en de moed moet hebben om te leren stoeien met kwetsbaarheid. Je moet als leider de verantwoordelijkheid leren nemen voor het herkennen van het potentieel in mensen en de moed hebben om hun potentieel te ontwikkelen. Belangrijk is dan het creëren van een cultuur van vertrouwen, waar Brene Brown de acroniem Braving voor gebruikt, of van psychologische veiligheid, een tweede concept van Struijk & Kemper, dat ze van Amy Edmondson hebben geleerd.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, onderwijsadvies School Matters en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast is Bert Wienen en we spreken over de beleidsterm ‘de pedagogische basis’ naar aanleiding van zijn boek Laat/d de pedagogische basis met rust! Twee grote pedagogen, Wilna Meijer en Jan Dirk Imelman, reflecteren op zijn betoog.

Bert vertel eerst waar deze beleidsterm vandaan komt. Zijn zorg is dat gemeentelijke overheden de pedagogische basis teveel zullen benaderen vanuit een machine-logica. Zo van, wij maken een eensluidend professioneel beleid en droppen dat in alle pedagogische contexten met als doel de pedagogische basis van de samenleving effectief te versterken. Dit machine-denken past niet bij de pedagogiek. Bert vindt het te gemakkelijk gedacht, het belooft te veel en het is te maakbaar gedacht. In het echte leven is er namelijk niet 1 pedagogische basis, maar zijn er verschillende pedagogische contexten, zoals het gezin, de kinderopvang, het onderwijs, de straat, de sportvereniging. Bovendien zijn dit allemaal sociale praktijken, die historisch zijn ontwikkeld en door de mensen zelf zijn en worden gevormd. De pedagogische basissen zijn er dus al en hoeven niet van bovenaf geïmplementeerd te worden door professionals, die de neiging hebben om al die praktijken over te nemen en over een kam te scheren. Tot slot wijst Bert erop dat pedagogiek inherent normatief van aard is en wenst hij dat ouders, leraren, sportliefhebbers etc. met elkaar het gesprek voeren over wat goed opvoeden in deze tijd inhoudt.

In het tweede deel reflecteren Wilna en Jan Dirk instemmend en kritisch op Berts betoog vanuit de vraag: hoe pedagogisch geletterd en verantwoord is onze cultuur eigenlijk?

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, onderwijsadvies School Matters en rustplek De vallei van het goede leven. 

In a collaboration between educators from the University of Leuven — who recently organized a conference on the future of schooling — and the ATTC school leadership program, this is a special series of Leading Education with Heart and Soul about the grammar of schooling. 

Each episode explores one or two key dimensions of what constitutes the fundamental “grammar” of schooling. 

This time, we ask: can we have, imagine, or create a school without… language and class? Guests are Jorge Larrossa Bondia and Jan Masschelein, and these are their thoughts:

• Writing puts spoken language at a distance and allows us to reflect on spoken language to deepen our thinking. School provides the time and space to slow down, write, and rethink.
• At school, it’s not about saying what you think, but thinking about what you say. It’s also not about which language is dominant, but how one relates to language.
• Language is a real problem, it is a way of engaging with real worlds, like mathematics and Latin. Learning a second language gives the experience of what language means and does.
• Language is not merely a tool for communication. It is a practice rooted in love and curiosity, like philology, the science of language as love for language.
• There are three ways to think about class, our second dimension: as a physical space, as a random grouping of students, and as a space that enables freedom and equality — a collective of learners, not individuals with fixed identities.
• Both school and class exist to nurture worlds. When they become too focused on teachers, students, personalization, identification, or “natural development,” they loose their essence.
• You can pedagogically redesign class, but not as learning environment or learning accelerator.

This podcast has been made possible through the support of the ATTC School Leadership Program, the educational consultancy School Matters, and the retreat facility The Valley of the Good Life.