PodNL is gratis maar niet goedkoop. Wil je ons steunen? Neem dan je...

Podcast

Wetenschap Vandaag | BNR

Over diepzeediertjes die broeikasgassen eten, immuuncellen die zichzelf opofferen en de zoektocht naar planeten. Over de nieuwste medicijnen, zonnecellen en sensoren. Kortom: hoe werkt de wereld om ons heen en hoe kunnen we hem nog beter maken?

Afleveringen

  • Werken we beter samen als we eerst synchroniseren?

    Oct 06 2022

    Als we vooraf synchroniseren - door bijvoorbeeld precies dezelfde warming up te doen - werken we dan beter samen? Sociaal psycholoog Tom Frijns van de Universiteit Utrecht probeerde dat uit te zoeken tijdens het Betweter Festival met behulp van een juich-experiment. Hij vertelt hoe het in elkaar zat en deelt alvast wat hele voorzichtige voorlopige resultaten.  Het langere gesprek met Frijns over synchronisatie is hier terug te luisteren: BNR x Betweter: Wat vertelt ons lichaam over wie we aard...more

  • BNR x Betweter: Wat vertelt ons lichaam over wie we aardig vinden?

    Oct 06 2022

    Sociaal psycholoog Tom Frijns is geïnteresseerd in synchronisatie en de invloed daarvan op samenwerken. Tijdens het Betweter Festival kon je zijn experiment al van ver horen. Kan vooraf synchroniseren, door bijvoorbeeld eenzelfde sportoefening te doen, zorgen voor een betere samenwerking? En verschilt het dan nog wat de opdracht is waarbij samengewerkt moet worden? Lees hier meer over het Betweter Festival. De (heel erg) voorlopige resultaten van het experiment hoor je in deze aflevering van W...more

  • BNR x Betweter: Komt een boodschap met humor beter aan?

    Oct 05 2022

    Onderzoekster Madelijn Strick bestudeert de rol van humor bij het overbrengen van een boodschap. Tijdens het Betweter Festival krijgt ze daarbij hulp van professionele comedians. We bespreken ook eerder onderzoek dat ze deed in de reclame- en onderwijswereld. Wanneer is humor gebruiken daar een goed idee? En hoe pak je dat dan precies aan? Lees hier meer over het Betweter Festival.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Nobelprijs Scheikunde: chemische klikverbindingen voor moleculaire bouwstenen

    Oct 05 2022

    De Nobelprijs voor de Scheikunde gaat dit jaar naar drie onderzoekers voor hun werk binnen de klikchemie: het op een gecontroleerde manier aan elkaar verbinden van moleculaire bouwsteentjes. Onderzoekers Carolyn Bertozzi (Verenigde Staten), Morten Meldal (Denemarken) en Barry Sharpless (Verenigde Staten), hebben met hun werk allen bijgedragen aan een methode waarmee nieuwe medicijnen en materialen mogelijk werden. Waar Meldal en Sharpless de eerste goed werkende klikverbinding voor elkaar kreg...more

  • Nobelprijs Natuurkunde: onderzoek naar quantumverstrengeling

    Oct 04 2022

    De Nobelprijs voor de Natuurkunde gaat dit jaar naar drie onderzoekers voor hun belangrijke bijdrage aan het veld van de quantummechanica.  De experimenten van de Amerikaan John F. Clauser (79), de Franse Alain Aspect (75) en Oostenrijker Anton Zeilinger (77) hebben bijgedragen aan het testen en vormen van theorieën rondom quantumverstrengeling. Ze legden de basis voor de toepassingen waar nu aan gewerkt wordt. Zoals quantumcomputers en het extreem goed versleutelen van informatie. Lees hier m...more

  • BNR x Betweter: Can AI read your mind?

    Oct 03 2022

    Onderzoeker Pieter van Gorp van de TU Eindhoven deelde op het Betweter Festival 150 smartwatches uit om daarmee de stemming van bezoekers te meten.  Hij vertelt meer over het experiment en het idee erachter, maar vooral ook over de link met gezondheidsdata. Want stel je wilt mensen stimuleren om gezonder te leven, kun je dan niet zorgen dat je de seintjes die daarbij moeten helpen op een moment en manier verstuurt die past bij iemands stemming? En zou dat dan allemaal lukken met zo'n smartwatch...more

  • Nobelprijs Geneeskunde: in kaart brengen DNA uitgestorven mensensoorten

    Oct 03 2022

    De Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde gaat dit jaar naar de Zweedse geneticus Svante Pääbo voor het in kaart brengen van het genoom van uitgestorven mensensoorten. Dankzij het werk van Pääbo en zijn collega's weten we nu meer over de evolutie van de mens. Hij bracht voor het eerst het genoom van een Neanderthaler in kaart. Ook ontdekte hij een nieuwe menssoort: de Denisovamens en liet hij zien hoe genen van deze soorten teruggevonden kunnen worden in de huidige mens.  De keuze voor deze...more

  • BNR x Betweter: Kunnen we AI vertrouwen?

    Oct 02 2022

    Filosoof Jan Broersen bekijkt in zijn onderzoek onder andere of en hoe we kunstmatige intelligentie morele verantwoordelijkheid kunnen geven.  Als het al kan - want dat is volgens Broersen nog maar de vraag - dan is de volgende uitdaging: hoe zet je ethiek om in wiskunde?  Lees hier meer over het Betweter Festival. Fan van festivals en geïnteresseerd in de toekomst van technologie, dan kun je in november ook een kijkje nemen op het IMPAKT Festival.See omnystudio.com/listener for privacy inform...more

  • BNR x Betweter: Hoe vergroot je het bewustzijn over klimaatverandering?

    Oct 01 2022

    Tijdens het Betweter Festival kijkt oceanograaf en klimaatwetenschapper Erik van Sebille hoe het ervoor staat met onze zelfkennis en zorgen rondom het klimaat.  Kunnen we juist inschatten hoe goed onze kennis over dit onderwerp is? En klopt het dat we onze eigen bezorgdheid wel zien, maar die van de mensen om ons heen een stuk minder goed? Van Sebille doet ook onderzoek naar oceaanstromingen en de oorsprong van het plastic dat daarin terechtkomt. Ook bekijkt hij de rol van wetenschappers in he...more

  • Honden ruiken het als we gestrest zijn

    Sep 29 2022

    Dat honden een indrukwekkende neus hebben weten we natuurlijk al, maar nieuw onderzoek suggereert dat ze er ook mee kunnen ruiken of we ons goed voelen. Onderzoekers van Queen’s University in Belfast keken in een experiment of ongetrainde honden onderscheid konden maken tussen een geurmonster (adem en zweet) van dezelfde persoon, voor- en nadat die persoon een stressvolle taak had uitgevoerd. Lees hier meer over het onderzoek: Dogs can smell when we’re stressed, study suggests. See omnystudio....more

  • Hoe beïnvloedbaar zijn onze microbiota?

    Sep 28 2022

    Hoe komen we eigenlijk aan de bacteriën die onze darm-microbiota vormen? Kunnen we de samenstelling beïnvloeden? En wat is de link tussen deze bacteriën en verschillende ziektes? Onderzoeker Marcel de Zoete van het UMC Utrecht geeft een minicollege microbiota en vertelt vanuit zijn lab meer over de verschillen tussen mensen, waar nu onderzoek naar gedaan wordt en waarom het laten invriezen van je eigen poep niet zomaar een goed idee is.  Vrijdag is De Zoete ook te horen op het Betweter Festiva...more

  • Darmbacteriën en het behandelen van kanker

    Sep 28 2022

    Er is, weten we inmiddels, een sterke link tussen de bacteriën in onze darmen en onze gezondheid. Die bacteriën zijn onder andere van invloed op sommige kankerbehandelingen. Onderzoekers kijken daarom om welke bacteriën uit ons microbiota het precies gaat en wat ze doen om die behandelingen te beïnvloeden. Kunnen we de negatieve effecten wellicht tegengaan en de kennis in ons voordeel gebruiken? In deze audio hoor je onderzoeker Marcel de Zoete van het UMC Utrecht. Vrijdag is hij ook te horen ...more

  • Nudging in het onderwijs: snel, goedkoop én effectief

    Sep 27 2022

    Als docent ben je er maar druk mee: zorgen dat studenten opletten, hun huiswerk op tijd af hebben en goede cijfers halen. Maar er is goed nieuws, nudging kan hierbij helpen. Robert Weijers, gedragspsycholoog aan de Universiteit Utrecht, deed onderzoek naar het effect van nudging op schoolprestaties bij studenten op het vervolgonderwijs (MBO, HBO en de Universiteit). Samen met docenten werd in kaart gebracht welke gedrag ze wilden veranderen, zoals een passieve houding tijdens de les of afwezig...more

  • Geldt 'samen sta je sterker’ ook voor spermacellen?

    Sep 25 2022

    Spermacellen moeten een barre tocht afleggen door vijandige wateren die soms zo dik zijn als gesmolten kaas, om uiteindelijk bij een eitje terecht te komen dat je ook nog de deur kan wijzen. Nou was al eens gezien dat spermacellen vaak naar elkaar toe trekken tijdens het zwemmen, zonder aan elkaar vast te zitten.  Behalve overigens in de bosmuis, daarin haken spermacellen wél aan elkaar om als een soort sneltrein de solo zwemmers voorbij te razen. In mensen is dat niet zo. Daarin zijn die team...more

  • Potvissen gebruiken klikjes om hun cultuur uit te dragen

    Sep 24 2022

    Waar wij mensen kleding, lichaamsversieringen, muziek en taal kunnen inzetten om te laten zien wat we belangrijk vinden of bij welke groep we horen, gebruiken potvissen speciale klikjes.  Een enorme internationale groep wetenschappers is voor dit onderzoek aan de slag gegaan met stapels akoestische data van potvisgemeenschappen op 23 locaties verspreid over de wereld. Zelfs als verschillende groepen potvissen in dezelfde wateren verblijven is er tussen de groepen zelden interactie. De dieren we...more

  • Voor de larven van zeeanemonen geldt: sport met mate om in vorm te blijven

    Sep 23 2022

    Voor mensen geldt dat beweging invloed heeft op onze vorm, maar zou beweging niet al veel eerder van invloed zijn? Om het antwoord op die vraag te vinden vestigden onderzoekers hun aandacht op zeeanemonen. De dieren blijken als larven al aan sport te doen. Waarbij de belasting van de spieren precies goed moet zijn om uiteindelijk de juiste vorm te krijgen.   Wij mensen gebruiken ons botten en spieren om te sporten, maar de larven van een zeeanemoon gebruiken een combinatie van spierweefsel en ...more

  • Met kunstmatige fotosynthese zonne-energie omzetten naar brandstof

    Sep 22 2022

    Wat als we zonnecellen kunnen maken die niet alleen zonne-energie opvangen en omzetten, maar die ook - net als plantencellen - in staat zijn tot fotosynthese? Chemicus Tom Keijer van de Universiteit van Amsterdam is één van de onderzoekers die hiernaar kijkt. Hij vertelt hoe hij denkt dat we het aan zouden moeten pakken. Lees hier meer over zijn werk: Supramolecular strategies in artificial photosynthesis. Of lees verder op de website van zijn onderzoeksgroep: Artificial photosynthesis and sol...more

  • Het oudste hart ter wereld gevonden in een vis

    Sep 21 2022

    Onderzoekers hebben in het westen van Australië een 380 miljoen jaar oud hart ontdekt dat bewaard is gebleven in een gefossiliseerde prehistorische vis.  Toen ze de ontdekking deden vielen ze zowat van hun stoel. De vondst is enorm interessant omdat het gevonden hart iets vertelt over een belangrijk moment in de evolutie van het bloed rond pompende orgaan. Oja: en de kans dat zoiets bewaard blijft in een fossiel is gigantisch klein.   Met dank aan mineralen in de bodem is dat in dit geval wel ...more

  • Wat komt er allemaal kijken bij een geslaagd excuus?

    Sep 21 2022

    Wij mensen vinden het niet altijd makkelijk om sorry te zeggen. Leren we wel goed genoeg hoe dat moet? En zijn excuses door de tijd heen eigenlijk veranderd?  Onderzoeker Daniel Janssen van de Universiteit Utrecht vertelt meer over hoe excuses werken, waarom we het zo moeilijk vinden om sorry te zeggen en wat de beste manier is om het (beter) te doen. Volgende week vertelt hij nog veel meer over dit onderwerp op het Betweter Festival van de Universiteit Utrecht. Extra leuk: we staan er dit jaa...more

  • Hoe genetisch identieke cellen zich toch verschillend kunnen gedragen

    Sep 19 2022

    Hoe kan het dat twee cellen die genetisch identiek zijn, toch verschillend werken? En zit dat ook de behandeling van ziektes in de weg? Onderzoeker Maike Hansen van de Radboud Universiteit heeft een beurs ontvangen om dat nu tot in detail uit te zoeken. Ideeën over waar dat verschil in gedrag door kan komen als het niet genetisch is heeft ze zeker al. Zo zou het bijvoorbeeld kunnen liggen aan de hoeveelheid materie in zo'n cel. Enzymen die taken uit moeten voeren in een hele volle cel zouden da...more

  • Nieuwe prehistorische reptielensoort ontdekt

    Sep 18 2022

    Honderden uren heeft een vrijwilliger van het Smithsonian National Museum of Natural History stukjes rots zitten wegschrapen om uiteindelijk een compleet nieuw soort reptiel te ontdekken.  Al in 2010 was het oog van een onderzoeker van het museum gevallen op dit stuk steen. Hij zag twee stukjes bot, een fossiel, maar had geen idee om welk dier het ging. Het bleek een bijzonder goed bewaard gebleven skelet van een reptiel te zijn dat leefde in de tijd van de dino's, zo'n 150 miljoen jaar geleden...more

  • Hoe ons microbioom gedeeltelijk met ons mee evolueerde

    Sep 17 2022

    Ons microbioom, of darmflora, bestaat uit honderden verschillende bacteriën. En de samenstelling is een stuk minder willekeurig dan eerder werd gedacht.   We weten dat het microbioom kan verschillen tussen personen, maar ook tussen populaties. Daarom waren onderzoekers benieuwd of onze darmflora misschien ook iets zeggen over hoe we zelf geëvolueerd zijn. Ging dat een beetje samen op? Veranderden ze met ons mee?  Om daarachter te komen bestudeerden de wetenschappers van 1225 personen uit Europ...more

  • Schedelvorm zat evolutie viervoeters in de weg

    Sep 16 2022

    Tetrapoda - of viervoeters - evolueerden van vissen en waren de eerste landdieren met ledematen en vingers. Nieuwe kennis over hun schedelontwikkeling laat nu iets opmerkelijks zien.  Onderzoekers bestudeerden de schedelbotten van 100 zowel levende als uitgestorven viervoeters. Ze keken zowel naar het aantal botonderdelen (dat zijn er bij viervoeters minder dan bij vissen) als naar hoe die onderdelen aan elkaar bevestigd waren of zijn.   Ze konden zo zien dat minder botonderdelen in dit geval ...more

  • Zeldzame soorten gevonden in groot stoepplantjesonderzoek

    Sep 15 2022

    In een groot stoepplantjesonderzoek is gekeken wat er in Nederlandse steden allemaal tussen de tegels voor onze deur groeit. Tussen de vondsten - die mede dankzij een heleboel enthousiaste burgers werden gedaan - zit een hoop verrassend groen. Wat dacht je bijvoorbeeld van de Texaanse ganzenvoet, of Afrikaanse bolletjeskool? Maar ook de komkommerplant blijkt het straatleven te hebben omarmd. Onderzoeker Nienke Beets van de Universiteit Leiden vertelt meer over hoe ze het hebben aangepakt en wa...more

  • Hoe een immuuncel die een tumorcel kapotmaakt kanker juist erger kan maken

    Sep 14 2022

    Als onze immuuncellen een tumor tegenkomen in ons lichaam en ze gaan in de aanval, kunnen ze daarbij een stukje van een tumorcel afknabbelen, maar dat blijkt niet altijd een goed idee te zijn.  Het kan namelijk gebeuren dat de immuuncel daarbij het antigeen van de tumorcel overneemt - een molecuul dat uniek is voor het type kanker in de tumor. Als de immuuncel dat antigeen vervolgens tot expressie laat komen, dan lijkt het net of de cel zelf bij de tumor hoort. Waardoor collega immuuncellen hem...more

  • Drones in kassen laten vliegen, zo makkelijk is dat niet

    Sep 14 2022

    Tijdens de Autonomous Drones in Greenhouses Competition proberen teams van over de hele wereld het voor elkaar te krijgen: drones laten vliegen tussen de tomatenplanten.  Voor het in de gaten houden van gewassen in kassen, tot op het blad nauwkeurig, zou dat namelijk ontzettend handig zijn. Zo worden ze bijvoorbeeld niet moe en kunnen ze makkelijk op hoge plekjes komen. Alleen is een drone laten vliegen in een jungle van tomatenstronken, zonder GPS en ergens waar ook mensen lopen, helemaal nie...more

  • Succesvol data verstuurd over 10 kilometer via lasercommunicatie

    Sep 13 2022

    Onderzoekers zijn erin geslaagd om over een afstand van 10 kilometer razendsnel informatie te verzenden in de vorm van onzichtbare lichtsignalen. Deze vorm van data versturen zou sneller, goedkoper en veiliger moeten zijn dan de huidige manier.  De nieuwe telecommunicatietechniek die gebruikmaakt van laser voor het versturen van informatie van een grondstation naar een satelliet op 39.000 kilometer hoogte en weer terug, kan veel meer data versturen dan de huidige systemen. Ook is het door de go...more

  • Hoe langzame spiervezels hun buren ervan overtuigen om ook rustig aan te doen

    Sep 12 2022

    In ons lichaam vind je langzame spiervezels die bewegingen lang volhouden en spiervezels die heel snel kunnen reageren, maar die hun bewegingen maar kort kunnen vasthouden.  Nou werd lange tijd gedacht dat de verhouding tussen de twee typen spiervezels in ons lichaam al bij onze geboorte vastligt en dat dit op latere leeftijd niet meer te veranderen is. Maar dat lijkt nu toch niet te kloppen.  Japanse onderzoekers hebben namelijk ontdekt dat langzame spiervezels een eiwit uitscheiden dat de vo...more

  • Nieuwe behandeling voor agressieve vorm van huidkanker

    Sep 12 2022

    Onderzoekers hebben succesvol aangetoond dat een nieuwe behandeling voor patiënten met een agressieve vorm van huidkanker klaar is voor gebruik. Zo'n 80 procent van de patiënten met deze vorm van huidkanker is momenteel niet geholpen met bestaande behandelingen. De nieuwe therapie - een immuuntherapie - werkt net even anders dan de standaardbehandeling. Er worden namelijk afweercellen uit de omgeving van het melanoom gehaald, die worden vervolgens geactiveerd en opgekweekt tot enorme aantallen ...more

  • Onderzoekers maken meest complexe kunstmatige microbioom tot nu toe

    Sep 11 2022

    Het is onderzoekers van Stanford University gelukt om een functionerend microbioom in het lab na te maken dat bestaat uit meer dan 100 verschillende soorten bacteriën. Het microbioom in ons spijsverteringsstelsel, dat bestaat uit honderden verschillende bacteriën, heeft op allerlei manieren invloed op onze gezondheid. Maar onderzoek doen naar dit complexe mechanisme is lastig. Het was dan ook niet makkelijk om dit in het lab voor elkaar te krijgen. Zo moesten niet alleen alle bacteriën in harmo...more

  • Hoe beerdiertjes zonder water kunnen leven

    Sep 09 2022

    Beerdiertjes zijn met hun halve millimeter misschien amper te zien, toch blijven ze de aandacht trekken met hun bizarre overlevingsskills. Onderzoekers zijn er nu weer eentje op het spoor.  De minuscule meercellige diertjes overleven situaties waarin vrijwel alle andere levensvormen het lootje leggen. De ruimte ingeschoten worden bijvoorbeeld, of decennia in leven blijven zonder water. Natuurlijk zijn wetenschappers enorm geïnteresseerd in de mechanismen hierachter. Want wie weet kunnen wij men...more

  • Planten maken al bij milde hitte minder zaden en vruchten

    Sep 08 2022

    Zonder pollen aan een plant, geen zaden en vruchten in ons winkelmand. Daarom is het verontrustend dat hitte ervoor zorgt dat planten minder pollen produceren. Waar gaat dat precies mis? En kunnen we deze planten - met de steeds warmere zomers in het achterhoofd - ook helpen? Microbioloog Stuart Jansma deed hier zijn promotieonderzoek naar aan de Radboud Universiteit. Hij zoomde net zolang in op het mechanisme tot hij gevonden had waar het fout gaat en zag daar bijzondere dingen.  Meer lezen o...more

  • Onze 55.000 jaar oude relatie met de zweepworm

    Sep 07 2022

    Met behulp van samples uit Viking-toiletten is het onderzoekers van de Universiteit van Kopenhagen gelukt om de genen van één van onze oudste parasieten in kaart te brengen. Het gaat om de zweepworm, die zijn naam dankt aan zijn vorm. De beestjes worden ongeveer zo lang als een lucifer en we raken besmet als we hun eitjes binnenkrijgen via drinken of eten. Inmiddels is de infectie, die verschilt van mild en symptoomloos tot hevig met allerlei nare darmklachten, goed te behandelen. Wel zijn voor...more

  • Elke chimpansee heeft z'n eigen unieke drumstijl

    Sep 07 2022

    Chimpansee mannetjes hebben elk een eigen unieke drumstijl die ze gebruiken om over grote afstanden boodschappen aan elkaar te versturen. Maar soms spelen ze opzettelijk iets onopvallends, blijkt uit onderzoek. Onderzoekers van de universiteit van St Andrews doken het Budongo Forest in Oeganda in en namen daar de drumkwaliteiten van verschillende apen op. Ze analyseerden de audio uitgebreid en zagen aan de patronen dat de dieren elk een herkenbare unieke stijl hadden. Waarbij sommige grooves ho...more

  • Onderzoekers bouwen gevoeligste ver-infrarood detector ooit

    Sep 06 2022

    Het is onderzoekers gelukt om een ver-infrarood detector zo gevoelig te krijgen dat we er straks nog verder mee terug kunnen kijken dan lukt met huidige telescopen.  Jochem Baselmans, hoogleraar aan de TU Delft en senior onderzoeker bij SRON vertelt waarom het project 17 jaar duurde, wat ze precies met de detector willen gaan bekijken en waarom het nu wachten is op een superkoude telescoop.  Lees meer: Ver-infrarood detector KID bereikt hoogst mogelijke gevoeligheid.See omnystudio.com/listener...more

  • Feministische golven niet terug te vinden in literatuur

    Sep 05 2022

    Vrouwelijke romanpersonages delven nog steeds het onderspit, blijkt uit onderzoek van Roel Smeets, literatuurwetenschapper van de Radboud Universiteit. Tussen 1960 en en 2010 is geen ontwikkeling te zien in hoe vaak vrouwen voorkomen, ten opzichte van mannen. En ook hun rol is de romans is ongewijzigd gebleven.  Volgens Smeets is dit niet alleen te wijten aan de schrijvers, die te weinig vrouwen opvoeren, maar ligt het ook aan de gatekeepers in de literatuur: uitgeverijen, jury's, recensenten e...more

  • Datawetenschappers voorspellen of jij lekker in je vel zit

    Sep 01 2022

    Datawetenschapper Marijn ten Thij van de Maastricht University ontdekte hoe Twitter gebruikt kan worden om zo'n mega-evenement als Project X voorspeld kan worden en ook hoe Nederland zich voelt. De techniek kan inmiddels ook gebruikt worden door psychologen om te zien of hun patiënten hun denkpatronen structureel veranderen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • 540 miljoen jaar terug in de tijd reizen, deze onderzoekers kunnen het

    Aug 31 2022

    Door een nieuwe methode kunnen we het zeeniveau tot 540 miljoen jaar geleden vaststellen. Wat blijkt? Deze oude oceaanbodem heeft belangrijke lessen voor de wereld van nu.  Hoe hoog of laag de oceaanbodem is wordt bepaald door de platentektoniek (of aardplaten) en door het klimaat. Deze twee kennisbronnen zijn nu voor het eerst samengevoegd waardoor onderzoekers miljoenen jaren terug in de tijd kunnen kijken. Douwe van der Meer, geoloog aan de Universiteit van Utrecht, ontwikkelde deze methode...more

  • Nederlandse uitvinding: Gemodificeerd gras tegen CO2

    Aug 30 2022

    Om CO2 af te vangen kan je het opslaan in een genetisch gemodificeerde grassoort, en de plant aan het eind van zijn leven diep onder de grond te stoppen. Dat beweert de Nederlandse uitvinder Koos van Merksteijn.  Door het reuzengras, dat wel 200 keer meer CO2 opneemt dan een gemiddelde boom, te vermalen tot pap en te injecteren onder het grondwater, vormt zich veen, en dat houdt de CO2 in principe eeuwig vast. Wetenschapper Albert van den Berg, directeur van het MESA+ instituut van de Universi...more

  • Ga opzoek naar je oude elektra en help de energietransitie

    Aug 29 2022

    Magneten worden steeds belangrijker. Ze zitten in elektrische auto's en windmolens. Maar waarom is het belangrijk dat we in Europa zelf magneten kunnen produceren en recyclen?  Steeds meer elektrische auto's op de weg en gebruik maken van duurzame energiebronnen zoals windenergie. Het is allemaal onderdeel van de energietransitie. En magneten gaan ons hierbij helpen. René Kleijn van de Universiteit Leiden vertelt waarom het onderzoeken van de productieketen van magneten belangrijk is en hoe ou...more

  • Webb Telescoop ziet verste ster ooit

    Aug 25 2022

    De James Webb Space Telescope is een enorm succes, al is ie nog niet eens uit zijn proefperiode. De gigantische kijker zweeft ergens tussen de zon en de aarde en doet de ene spectaculaire waarneming na de andere. We zagen deze week al prachtige foto's van Jupiter, en er is opwinding over het feit dat Webb voor het eerst CO2 op een andere planeet dan de aarde heeft gezien.  In Wetenschap vandaag aandacht voor een ander recent wapenfeit van de telescoop. Dankzij een sterrenstelsel dat het licht, ...more

  • Nieuwe vlindersoort vernoemd naar Nederlandse ontdekkingsreiziger

    Aug 24 2022

    In 1959 ving ontdekkingsreiziger John J. Staats een vlinder. Dat was tijdens de laatste Nederlandse ontdekkingsreis naar onbekend gebied, de expeditie naar het Sterrengebergte, in wat toen het Territorium van Papoea Nieuw Guinea heette.  De vlinder lag 63 jaar in de archieven van Naturalis in Leiden en werd onlangs herontdekt door entomoloog Rob de Vos van Naturalis. Het diertje blijkt een geheel nieuwe soort te zijn. De Vos besloot om de vlinder te vernoemen naar zijn ontdekker: Blavipelosia S...more

  • De wereld is niet klaar voor een grote vulkaanuitbarsting

    Aug 23 2022

    In Nature staat een stuk met als kop: "Huge volcanic eruptions: time to prepare''. De wereld geeft honderden miljoenen uit aan het voorspellen van de banen van asteroïden die eventueel de aarde zouden kunnen raken. Het geld dat beschikbaar is voor het voorspellen van grote vulkaanuitbarstingen is daarmee vergeleken helemaal niets. Dat kan en moet anders. Vulkaanuitbarstingen kunnen namelijk de hele aarde ernstig ontregelen.  Geochemicus onderzoeker gesteente van vulkanen Janne Koornneef is het...more

  • Doorbraak in strijd tegen PFAS

    Aug 22 2022

    Voor de Corona Pandemie was er de PFAS crisis. Omdat deze beruchte stof overal in het milieu opduikt, ook in mensen en dieren, werden er restricties opgelegd aan de bouw en industrie.  De stof PFAS, een verbinding tussen koolstof en fluor, zit moleculair zo stevig in elkaar dat PFAS niet vernietigd kan worden. Vandaar dat PFAS wordt gezien als een 'forever chemical' Nu is er een doorbraak, emeritus hoogleraar milieuchemie en toxicologie Jacob de Boer is enthousiast naar aanleiding van de publi...more

  • Wiskunde tegen malaria

    Aug 21 2022

    Resistentie van malariaparasieten tegen anti-malaria middelen wordt een steeds groter probleem. Onderzoekers gooien nu wiskunde in de strijd om die resistentie beter in de gaten te kunnen houden.   Volgens de WHO waren er in 2020 wereldwijd nog altijd zo'n 241 miljoen gevallen van malaria. Meer dan 600.000 mensen stierven dat jaar aan de parasiet die door besmette muggen wordt overgedragen.   In Afrika wordt preventief vaak gebruik gemaakt van het middel sulfadoxine pyrimethamine om de bevolki...more

  • Pleisters plakkeriger maken met bubbels en geluid

    Aug 20 2022

    Pleisters en lijm worden allebei gebruikt voor wonden in onze huid, maar is die huid nat dan werken ze meestal slecht. Ook de hoeveelheid grip en hoelang die grip blijft laat nog wel eens te wensen over. Daar hopen onderzoekers nu wat aan te doen, met behulp van bubbels en geluid.   Tot de verbazing van de onderzoekers zelf lukte het ze om de plakkerigheid en grip van pleisters op verschillende typen weefsel aan te passen door te spelen met de intensiteit van ultrasoon geluid. Dat lukte omdat ...more

  • Biologie | De experts die planktonsoorten op een haartje verschil herkennen

    Aug 18 2022

    We hoorden plankton-onderzoeker Dick van Oevelen van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee eerder al vertellen over het bestuderen van de wisselwerking tussen plankton en windmolenparken.  We mochten ook nog even mee in het lab. Want ondanks dat er tegenwoordig nieuwe technieken zijn om ze te bestuderen, worden er ook nog gewoon soorten bestudeert onder de microscoop. En dat is geen gemakkelijke klus.  Deel één van dit gesprek over de windmolenparken is hier terug te luist...more

  • Biologie | Flitsende camera brengt plankton beter in beeld dan ooit

    Aug 18 2022

    Er komen steeds meer windmolenparken bij op zee, maar wat doet dat met de lokale ecosystemen? Eén onderzoeker bestudeert plankton om daar het antwoord op te vinden. Dick van Oevelen van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee zit middenin een belangrijk onderzoek naar de wisselwerking tussen windmolenparken en plankton. Hij vertelt meer over hoe en waarom zijn team dit bestudeert, wat plankton ook alweer precies is en welke nieuwe high tech ze inmiddels gebruiken om de beestj...more

  • Rotte vis helpt mysterie oplossen rond zacht weefsel-fossielen

    Aug 17 2022

    De meeste fossielen bestaan uit hard materiaal als botten, schelpen of tanden, maar in sommige zeldzame gevallen blijft ook zacht weefsel bewaard. Hoe dat soms wel lukt en soms niet, was nog een aardig mysterie.   Er bestaan fossielen waarin stukjes huid, spier, of zelfs oog bewaard zijn gebleven. Ook interne organen kunnen door mineralen fossiliseren. Maar dat lukt aanzienlijk beter bij het ene orgaan dan het andere. Hoe kan dat? Dat wilden onderzoekers van de universiteit van Leicester weten....more

  • Biologie | Het complexe verdedigingsmechanisme van planten

    Aug 17 2022

    Jaarlijks gaat ruim een kwart van alle oogsten wereldwijd verloren aan ziektes en plagen. Hoe kunnen we nou gewassen maken die zichzelf daar beter tegen kunnen verdedigen?  En hoe werkt die verdediging eigenlijk precies? Dat is waar Saskia van Wees van de Universiteit Utrecht in haar werk naar kijkt. Ze vertelt hoe planten het aanpakken als ze te maken krijgen met verschillende aanvallers, hoe ze via hun wortels de hulp in kunnen schakelen van bodemmicroben en wat ze met haar team in het lab pr...more

  • Biologie | Hoe maak je een stamboom van een plantenfamilie?

    Aug 16 2022

    Eerder hoorden we onderzoeker Kasper Hendriks van Naturalis en de Universiteit van Osnabrück alles vertellen over de plantenfamilie van de kruisbloemigen waar hij al jaren onderzoek naar doet. Maar hoe breng je een stamboom van zo'n familie eigenlijk in kaart?  Meer lezen over zijn onderzoek? De evolutie van afgeleide houtigheid in de Brassicaceae-plantenfamilie. Deel één van dit gesprek is hier terug te luisteren: Biologie | Wat we kunnen leren van de houterige familie van de koolSee omnystud...more

  • Biologie | Wat we kunnen leren van de houterige familie van de kool

    Aug 16 2022

    Sommige plantenfamilies hebben handige trucjes om met stressfactoren om te gaan. Van die vindingrijkheid kunnen wij mogelijk weer leren hoe we onze gewassen sterker maken.  Onderzoeker Kasper Hendriks van Naturalis en de Universiteit van Osnabrück vertelt vanuit het depot van Naturalis - tussen zo'n 5 miljoen gedroogde plantjes - waarom hij al jaren onderzoek doet naar de stamboom van de plantenfamilie waar ook koolsoorten onder vallen. Dat hoor je in dit eerste deel van het gesprek. In deel t...more

  • Biologie | Waar ging de dodo nou echt aan dood?

    Aug 15 2022

    Van sommige uitgestorven dieren weten we nog lang niet alles. Zo ook over de dodo. Weet jij bijvoorbeeld wat het precies voor dier is, of hoe hij is uitgestorven?  Onderzoeker Leon Claessens van de Universiteit Maastricht besteed veel van zijn tijd aan het beantwoorden van dit soort vragen. Hij vertelt over de bijzondere dingen die hij heeft ontdekt en legt ook een belangrijke link met de huidige biodiversiteitscrisis.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Modellen voorspellen waar walvissen bij verschillende watertemperaturen heengaan

    Aug 14 2022

    Een groot internationaal team van onderzoekers heeft met complexe modellen bekeken hoe potvissen en blauwe vinvissen zich binnen verschillende klimaatscenario's zullen gedragen rondom Nieuw-Zeeland in het jaar 2100.  Wat ze zagen was dat beide soorten meer naar het zuiden trokken. Hoe warmer het oceaanwater, hoe zuidelijker. Het meest extreme klimaatscenario dat werd getest was eentje waarbij 61 procent van de huidige leefomgeving van de dieren - in de wateren ten noorden van Nieuw-Zeeland - ve...more

  • Precies weten hoeveel vitamines er in fruit en groente zitten

    Aug 13 2022

    De wereldwijde voedselproductie kent grote uitdagingen. Het klimaat verandert, goede grond is schaars en er blijft ontzettend veel nodig om iedereen van genoeg gezond eten te voorzien. Wat we produceren moet daarom zo goed mogelijk zijn. Alleen hoe check je hoe voedzaam je komkommer is?   Het is al mogelijk om een product, zoals een komkommer, naar het lab te sturen om erachter te komen hoe voedzaam hij is. Alleen dat duurt dagen en kost veel. Nu wordt er door onder andere het bedrijf Yookr en ...more

  • Nieuw ontdekt insect krijgt eigen uitgestorven familie

    Aug 12 2022

    De orde van de halfvleugeligen of snavelinsecten – waar onder andere de wants en bladluizen onder vallen – kent meer dan 80.000 soorten. Nu is daar weer eentje bij gekomen.  Deze groep insecten kan zo klein zijn als 1 millimeter, of zo groot als 15 centimeter, maar allemaal hebben ze een vergelijkbaar zuigmondje. Dat geldt ook voor de nieuwe soort die werd gevonden in een 100 miljoen jaar oud stukje barnsteen.   Het beestje heeft bijna tekenfilmachtige uitpuilende ogen waarmee hij een 360 grad...more

  • Onze planeet | Ecosystemen inzetten als kustbescherming

    Aug 11 2022

    Hoe kunnen bestaande ecosystemen en vegetatie ons helpen bij het beschermen van onze kust? Dat is één van de dingen waar ze bij het NIOZ naar kijken en wij gingen langs.  Onderzoeker Jaco de Smit van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) laat zien wat ze allemaal onderzoeken in de verschillende soorten stroomgoten die ze in Zeeland hebben staan. In eentje kijken ze bijvoorbeeld hoe lang het duurt voor schorren - de stukken land die voor veel dijken liggen - afbrokkel...more

  • Hersenen ribkwallen vertellen meer over oorsprong neuronen

    Aug 10 2022

    Neuronen, de cellen in ons zenuwstelsel die gespecialiseerd zijn in het versturen en ontvangen van informatie, zijn misschien wel de ingewikkeldste cellen ooit. Maar hoe zijn ze ontstaan?  Daarover zijn de meningen verdeeld, maar onderzoekers uit Japan denken het antwoord nu te hebben gevonden. Ze doken daarvoor terug in de tijd en diep onderwater, waar ze keken naar oerdieren uit de lijn van de kwallen en anemonen en uit die van de ribkwallen. Van de vier afstammingslijnen waaruit complexere d...more

  • Onze planeet | Wereldprobleem oplossen? Vergeet de geografen niet.

    Aug 10 2022

    De meeste mensen denken bij geografie misschien aan hoofdsteden stampen en hoogtekaarten bestuderen, maar geografen vind je bijna overal. En ze zijn hard nodig bij het oplossen van de grote vraagstukken van vandaag. Onderzoeker Michiel van Meeteren van de Universiteit Utrecht probeert de super diverse kennis die je in zijn vakgebied vindt zo bij elkaar te brengen dat er antwoorden komen op die belangrijke vragen. Hij vertelt meer over waar je geografie in het dagelijks leven tegenkomt (overal!)...more

  • Hoe geven mieren kennis aan elkaar door?

    Aug 09 2022

    Om erachter te komen hoe mieren elkaar dingen leren, hebben onderzoekers een leraar-mier in robotvorm gemaakt. De opdracht voor de robotmier: leer de kolonie nieuwe routes.  Als één van de mieren in een kolonie een beter nest heeft gevonden, haalt die mier één van zijn nestgenoten op, om hem vervolgens de route uit te leggen naar het nieuwe nest. Dat komt er eigenlijk gewoon op neer dat ie vooroploopt en de andere mier - de omgeving goed in de gaten houdend - volgt.   Onderzoekers van de unive...more

  • Onze planeet | De bizarre biodiversiteit van Nieuw-Caledonië

    Aug 09 2022

    Op sommige plekken op aarde vind je biodiversiteit die niet door ligging of klimaat te verklaren is. Bijvoorbeeld op het eiland Nieuw-Caledonië, waar een geoloog nu gaat helpen zoeken naar de verklaring. Lydian Boschman van de Universiteit Utrecht is die geoloog. Ze is net terug van een bezoekje aan het eiland. Loop je er rond dan zijn vier op de vijf bloeiende plantensoorten die je er ziet uniek voor Nieuw-Caledonië. 80 procent dus! Veel soorten zijn ook nog eens gigantisch oud. Ouder dan de l...more

  • Onze planeet | Presteren we slechter bij meer luchtvervuiling?

    Aug 08 2022

    We weten dat luchtvervuiling slecht kan zijn voor de gezondheid, maar heeft het ook een effect op onze cognitieve prestaties? Dat hebben ze onderzocht.... bij schakers.  Onderzoeker Steffen Künn van de Universiteit Maastricht komt uit de economische hoek. Hij raakte dankzij een student geïnteresseerd in de vraag wat luchtvervuiling doet met onze cognitie. Want als daar een negatief effect te zien is, heeft dat dan wellicht ook een negatief effect op de gehele economie?  Om daarachter te komen ...more

  • Zuigen en bijten bepalend voor evolutie koraalvissen

    Aug 06 2022

    Koraalvissen zijn er in alle soorten en maten. Die diversiteit hebben ze – denken onderzoekers van de Universiteit van Californië nu – voor een groot deel te danken aan de manier waarop ze naar eten happen.  Ook al bestonden vissen met kaken zo'n 500 miljoen jaar geleden ook al, sommige van de eetgewoontes die ze vandaag de dag hanteren ontstonden pas zo'n 60 miljoen jaar geleden, blijkt uit onderzoek.   Waarschijnlijk werd er vanaf het begin hier en daar al wel een beetje gebeten, maar eten b...more

  • Door stroming aangedreven nanomotortje is kleinste ooit gemaakt

    Aug 04 2022

    Onderzoekers van de TU Delft hebben de kleinste door stroming aangedreven motoren ter wereld ontwikkeld. Ze zijn gemaakt van DNA en 10.000 keer dunner dan een menselijke haar.  In deze audio leggen onderzoeker Daniel Verschueren en TU Delft-onderzoeker Xin Shi uit waarom het zeven jaar duurde voordat het ze lukte om dit te maken, hoe het werkt en welke spannende ideeën er al zijn voor toepassingen. Meer lezen kan hier: Delftse onderzoekers maken DNA-motoren op nanoschaal.See omnystudio.com/lis...more

  • Het lichaam | Veel preciezere aanpak tumoren met combi MRI en bestraling

    Aug 04 2022

    Door een MRI-scanner met een bestralingsapparaat te combineren lukt het onderzoekers van het UMC Utrecht om tumoren veel preciezer aan te pakken. Hierdoor zijn er vaak ook veel minder bestralingsrondes nodig. In deze audio leggen radiotherapeut Martijn Intven en hoogleraar Experimentele Klinische Fysica Bas Raaymakers uit hoe het werkt en waarom het niet makkelijk was om dit voor elkaar te krijgen.  Meer lezen over het apparaat en de behandeling kan hier: MR-Linac behandeling in het UMC Utrech...more

  • Langs bij de high tech MRI-scanner die ook kan bestralen

    Aug 04 2022

    Hoe is het om met één van de nieuwste bestralingsapparaten te werken? Laborant Roel Bouwhuis neemt ons mee de behandelruimte in, waar we op veilige afstand moeten blijven staan om de microfoons niet kwijt te raken. Door in deze ruimte een MRI-scanner met een bestralingsapparaat te combineren lukt het onderzoekers van het UMC Utrecht om tumoren veel preciezer aan te pakken. Hierdoor zijn er vaak ook veel minder bestralingsrondes nodig. Meer lezen over het apparaat en de behandeling kan hier: MR-...more

  • Plantenziektes monitoren met een lichtsensor

    Aug 03 2022

    Elk jaar zorgen plantenziektes voor een wereldwijd verlies van honderden miljarden. Nu denken onderzoekers met een nieuw soort sensor te kunnen bijdragen aan de vermindering daarvan.   Hoe het zit: een nieuwe techniek moet licht gaan gebruiken om de organische stofjes te meten die de planten zelf uitstoten en die iets zeggen over de gezondheid van gewassen en de aanwezigheid van ziektes of plagen. Hiervoor werd al gebruik gemaakt van een elektronische neus als sensor, maar die zijn vaak niet ge...more

  • Het Lichaam | Hoe een algoritme slapende baby's in ziekenhuizen helpt

    Aug 03 2022

    Onderzoekers van het Wilhelmina Kinderziekenhuis - onderdeel van het UMC Utrecht - hebben een algoritme ontwikkeld waarmee ze heel nauwkeurig kunnen zien of een baby slaapt of niet. Wetenschapsredacteur Karlijn Meinders ging langs om van onderzoeker Jeroen Dudink en Digital Health-expert Annemarie van 't Veen te horen hoe het algoritme werkt en waarom het nodig is. En zouden andere leeftijdsgroepen hier niet ook wat aan kunnen hebben? Meer lezen over het project kan hier: UMC Utrecht - Sleep W...more

  • Het lichaam | Biomateriaal als sportschool voor onze cellen

    Aug 02 2022

    Soms kan weefsel in ons lichaam zichzelf niet meer herstellen. Daarom wordt er hard gewerkt aan biomaterialen die hier een handje bij kunnen helpen. Alleen: hoe laat je dat materiaal praten in de juiste taal?  Er is al heel wat mogelijk op dit gebied. Bijvoorbeeld patches voor de huid of voor botten die helpen bij schade die niet door ons eigen lichaam of met medicijnen te herstellen is. Om dit straks voor nog meer organen en weefsels mogelijk te maken moet het biomateriaal dat hiervoor wordt g...more

  • De geschiedenis van de koortslip

    Aug 01 2022

    Twee derde van de wereldbevolking onder de 50 draagt het herpesvirus bij zich dat een koortslip kan veroorzaken. Nu is het wetenschappers eindelijk gelukt om het virus ver terug in de tijd te volgen.  Ondanks dat het herpesvirus dat de koortslip veroorzaakt nu zoveel voorkomt onder mensen – varianten ervan zijn overigens ook te vinden in dieren, zoals vleermuizen en koraal – was oud materiaal van het virus amper bekend. Herpes is miljoenen jaren geleden ontstaan, maar van de huidige stam van he...more

  • Het lichaam | Zware bevalling veel meer impact op vrouwenlichaam dan gedacht

    Aug 01 2022

    Deze hele week gaat het in de zomerserie van deze rubriek over 'het lichaam'. En we beginnen helemaal bij het begin, namelijk bij de geboorte. Want wat blijkt: een zware bevalling heeft veel meer impact op een vrouwenlichaam dan eerder werd gedacht.  Onderzoeker Chahinda Ghossein van de Universiteit Maastricht vond het vreemd dat al langer bekend was dat er een link is tussen zwangerschapsvergiftiging en hart- en vaatziekten op latere leeftijd, maar dat hier nog maar weinig aandacht voor is. I...more

  • Wat we kunnen leren van krokodillenoren

    Jul 31 2022

    Wij mensen gaan vaak slechter horen als we ouder zijn, maar krokodillen – die ook flink oud kunnen worden – houden hun hele leven een goed gehoor. Hoe kan dat?  Ons gehoorverlies komt in de meeste gevallen omdat receptoren in onze oren het niet meer doen. Die receptoren groeien helaas niet meer terug. Tenminste: bij ons. Bij sommige dieren, zoals krokodillen, die wel 70 jaar oud kunnen worden, gebeurt dit wel.   Krokodillen hebben zowel boven als onderwater een erg goed gehoor. Dat dit hun hel...more

  • Terug naar de Oerknal

    Jul 29 2022

    Luistertip van de redactie: een wonderlijke reis langs het ontstaan van de kosmos, geleid door wetenschapsjournalist Govert Schilling.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Grote vissen sneller in ademnood in opwarmend water dan kleine vissen

    Jul 28 2022

    De beperkte hoeveelheid zuurstof in water is een steeds groter probleem voor vissen en andere waterdieren. Onderzoekers van de Radboud Universiteit wilde weten: voor welke vissen is het gevaar het grootst?  Zuurstofarm water ontstaat onder andere door opwarming en vervuiling. Daar komt nog eens bij dat vissen in warmer water meer zuurstof nodig hebben om te kunnen leven. En stikstof in het water kan zorgen voor minder zuurstoftransport in het bloed.  Om te voorspellen welke vissen bij welke ve...more

  • Gedrag | Waarom nemen jongeren meer risico's dan ouderen?

    Jul 28 2022

    Adolescenten nemen vaak meer risico's dan andere leeftijdsgroepen. Waar komt dat nou precies door? En hoe bestudeer je zoiets eigenlijk? Onderzoeker Anna van Duijvenvoorde van de Universiteit Leiden legt uit hoe je met experimenten achter het antwoord op die vragen kan komen. Ze vertelt dat er meerdere oorzaken voor kunnen zijn. Wat uit onderzoek bijvoorbeeld al bleek: adolescenten hebben minder moeite met onzekere situaties. Bijvoorbeeld: wanneer het gevolg van een actie vooraf niet helemaal d...more

  • Hoe mierenkolonies beslissingen maken als een netwerk van neuronen

    Jul 27 2022

    Stel: de temperatuur in een mierennest neemt toe. Het wordt goed heet onder de voetjes van de mieren. Maar ze buffelen door. En dan ineens: evacuatie van de hele kolonie. Hoe beslissen ze dat?  Uit onderzoek blijkt dat de reactie van de mieren op een soortgelijke stimulus te vergelijken is hoe een netwerk van neuronen – zoals onze hersenen – werkt. De input van zintuigelijke informatie zorgt er in combinatie met de structuur van de groep voor dat er een output is. In dit geval: evacuatie.  Om ...more

  • Gedrag | Hoe nieuwe technieken helpen emoties bij apen te bestuderen

    Jul 27 2022

    Hebben apen emoties? Herkennen ze die in elkaar? En hoe verhoudt zich dat dan tot de mens? Het zijn vragen die moeilijk in het wild te beantwoorden zijn, maar dankzij slimme technieken nu wel in de dierentuin. Onderzoeker Mariska Kret kijkt in haar werk naar het verschil tussen apen mensen op het gebied van emoties. Ze bestudeerde al eens hoe bonobo's sterk reageren op emoties bij onbekende soortgenoten, terwijl mensen juist sterk reageren op emoties bij bekenden. Ook gebruikt ze de nieuwste t...more

  • Gedrag | Wat we weten over de individuele intelligentie van de bij

    Jul 26 2022

    Is het gedrag dat bijen laten zien instinctief? Kopiëren ze elkaar slechts? Of is er echt sprake van individuele intelligentie? Deze experimenten zeggen: dat laatste is waar.  Natuurlijk hebben we het over een veel kleiner brein dat dit gedrag aanstuurt dan bij ons. Een speldenknop in grootte. De hersenen van bijen hebben ook een stuk minder zenuwcellen. Maar ondanks dat vind je in de hersenen van bijen heel veel complexe verbindingen. Eén zenuwcel in het brein van een bij kan de structuur hebb...more

  • Het stofje dat bepaalt of een haarzakje leeft of sterft

    Jul 25 2022

    Eén enkel stofje blijkt te bepalen of de cellen van onze haarzakjes zichzelf delen, of dat ze juist sterven. En dat is belangrijke kennis bij het behandelen van kaalheid en nog veel meer.  Haarzakjes zijn een interessant onderdeel van ons lichaam. Terwijl veel typen weefsel – zoals het weefsel in de lever en maag - zichzelf pas herstellen en cellen laten groeien als er schade is, doen haarzakjes dit constant.   Toen onderzoekers eens beter naar die haarzakjes gingen kijken zagen ze dat één eiw...more

  • Gedrag | Ziekelijke agressie behandelen met hersenstimulatie

    Jul 25 2022

    Deze hele week gaat het in de zomerserie van deze rubriek over 'gedrag'. En we beginnen bij agressie. Stel: iemand is zo agressief dat diegene gevaarlijk is voor zichzelf en zijn of haar omgeving, zou het dan te verantwoorden zijn om in te grijpen in iemands hersenen? We bespreken het met Ruben Knehans, promovendus aan de Universiteit Maastricht. Hij doet binnen een strafrechtelijk kader onderzoek naar deze vraag. Makkelijk is het beantwoorden ervan niet, want hoe ernstig de situatie ook is: is...more

  • Hoe mijten een heel ecosysteem vervormden

    Jul 23 2022

    Mijten vind je overal, zelfs in onze eigen poriën. Vaak doen ze goed werk, in sommige gevallen zorgen ze voor problemen. In een populatie lama-achtige dieren in Argentinië creëerden ze een slagveld.  Een Yale studente moest haar onderzoek in een natuurpark in Argentinië abrupt onderbreken door de covid-pandemie. Gelukkig had ze toen al genoeg data verzameld om iets heel opmerkelijks verder uit te zoeken: problemen in een lokale populatie vicuñas.   De populatie was aan het afnemen. En rap ook....more

  • De ruimte | In het lab van de ruimte-instrumentenbouwer

    Jul 22 2022

    In een vorige aflevering hoorden we dat ze straks zwaartekrachtsgolven in de ruimte willen gaan meten. We nemen een kijkje in het lab waar de instrumenten die hiervoor nodig zijn worden ontwikkeld.  Omdat elke missie uniek is en de onderdelen voor instrumenten vaak alles behalve standaard zijn, is het maken van ruimte-instrumenten enorm uitdagend, vertelt system engineer Dennis van Loon van SRON. Maar dat maakt het juist ook leuk natuurlijk. Van Loon legt uit wat de onderdelen waar hij aan werk...more

  • De ruimte | Zwaartekrachtsgolven meten in de ruimte

    Jul 21 2022

    In deze laatste aflevering van de ruimteweek leren we meer over een nieuwe manier om zwaartekrachtsgolven te meten. Niet vanaf de aarde, maar in de ruimte.   Sterrenkundige Gijs Nelemans van de Radboud Universiteit en SRON frist ons geheugen eerst even op. Want wat zijn zwaartekrachtsgolven ook alweer? Daarna legt hij uit hoe je ze zowel onder de grond op aarde, als in de ruimte kunt detecteren. Om dat laatste te kunnen doen wordt er binnen de LISA-missie nu hard gewerkt aan het bouwen van nieu...more

  • Kogelvissen kunnen prima zonder werkende maag

    Jul 20 2022

    Ken je de kogelvis? Je weet wel: dat onderwaterbeestje dat zichzelf op kan blazen tot een bolletje? Die blijkt helemaal geen werkende maag nodig te hebben.  Voor ons en een heleboel andere dieren zou een niet functionerende maag enorme problemen opleveren. We hebben die maag nodig om het eten dat we eten te verwerken. Maar de kogelvis lost dat anders op.  De vis heeft het lichaamsdeel wel, maar inmiddels is het niet meer in staat om maagzuur te produceren. De maag van de kogelvis heeft daardoo...more

  • De ruimte | Hoe je puinstromen op Mars kunt onderzoeken

    Jul 20 2022

    Toen een rivieren-expert werd gevraagd om mee te werken aan een onderzoek naar modderstromen op Mars, had ze niet verwacht dat ze iets zouden ontdekken wat nooit eerder was aangetoond.  Voor Lonneke Roelofs van de Universiteit Utrecht begon het allemaal met een studie aardwetenschappen. Inmiddels doet ze in speciale Mars-kamers in het lab onderzoek naar hoe er modderstromen op de planeet kunnen ontstaan zonder dat er vloeibaar water aanwezig is. In experimenten lukte het ze om aan te tonen wat ...more

  • De Ruimte | Groep zwart gat-ontkrachters vindt er ineens zelf eentje

    Jul 19 2022

    Een groep wetenschappers die bekend staat om het altijd ontkrachten van ontdekkingen van zwarte gaten, heeft er nu zelf eentje gevonden. En ja: ze weten het zeker.  Sommige zwarte gaten zijn te zien vanaf de aarde omdat aangetrokken materie en gas rond het gat draaien. Dat zorgt voor zoveel frictie dat het hele zootje gigantisch heet wordt en dat produceert weer röntgenstraling die we kunnen meten. Slapende zwarte gaten kun je niet op die manier detecteren. Dan moet je het hebben van het gedra...more

  • Verbouwt dit knaagdier z'n eigen eten?

    Jul 18 2022

    Hoe gedragen plantenwortels zich in ondergrondse tunneltjes gegraven door kleine knaagdieren, wilden onderzoekers weten. Maar de knaagdieren ter plekke werkten niet mee.  Goffers lijken qua uiterlijk een beetje op een kruising tussen een mol en een rat. Ze komen voor op verschillende plekken in Amerika waar ze onder de grond leven. Ze zijn gespecialiseerd in het graven van tunnels. Sommigen van die tunnels zijn wel 160 meter in lengte. Het leven in de grond is qua roofdieren veiliger dan het le...more

  • De ruimte | Eindelijk echt goed CO2-uitstoot meten

    Jul 18 2022

    Deze hele week kijken we in de zomerserie van deze rubriek naar 'De Ruimte'. Behalve vandaag. Vandaag kijken we vanuit de ruimte naar ons eigen planeet. Met satellieten kunnen we namelijk steeds beter in de gaten houden waar wat wordt uitgestoten.  We zijn in deze aflevering op bezoek bij SRON - het Nederlands instituut voor ruimte-onderzoek - waar Aaldert van Amerongen en Jochen Landgraf meer vertellen over het vanuit de ruimte meten van CO2-uitstoot. Methaan wordt al heel nauwkeurig gemeten ...more

  • Egoïstische supergenen die niet het beste met ons voorhebben

    Jul 17 2022

    Mutaties, onvruchtbaarheid en soms zelfs het uitsterven van een hele soort: in levende organismen zitten een heleboel egoïstische genen die helemaal niet het beste voorhebben met hun gastheer.  Onderzoekers van de Universiteit van Rochester hebben nu naar één van die storende genetische elementen genaamd SD gekeken in een populatie van fruitvliegjes. Ze zagen dat SD rommelt met het eerlijk doorgeven van genen aan de volgende generatie.  Vrouwtjes geven SD-chromosomen, netjes volgens de regels ...more

  • De missende link tussen ongewervelden en gewervelden

    Jul 16 2022

    Onderzoekers buigen zich al lange tijd over een gat in het fossielenarchief. Want welk dier was de schakel tussen ongewervelden en gewervelden?   Vissen, reptielen, vogels, zoogdieren: ze lijken soms totaal niet op elkaar, maar delen als gewervelden diersoorten wel, nouja... precies dat: dingen als een ruggengraat en een schedel. Ooit moeten deze structuren zijn ontstaan, maar als je naar fossielen kijkt, dan mist er ergens een tussenschakel. Een dier dat, of meerdere dieren die mooi die overga...more

  • Zonlicht zorgt bij mannen voor aanmaak eetlustopwekkend hormoon

    Jul 15 2022

    De zomerzon heeft in een land als Nederland op de meeste mensen - mits goed ingesmeerd en niet te heet - een positief effect. Nu blijkt alleen uit onderzoek dat het mannen wel eens hongeriger zou kunnen maken.   We weten inmiddels: te veel of onbeschermd in de zon en je vergroot de kans op huidkanker. Spendeer precies genoeg tijd in de zon en je levensverwachting wordt juist wat langer. Dankzij vitamine D aanmaak en stofjes die bloedvaten zouden helpen ontspannen.  Zou er ook een link tussen z...more

  • Proef met nieuwe stamceltherapie gestart die spierkracht moet helpen herstellen

    Jul 14 2022

    Onderzoekers zijn begonnen aan een proef met een nieuwe stamceltherapie die onder meer moet helpen tegen genetische spieraandoeningen en spierafbraak bij ouderen. Nooit eerder werd dit op deze manier en met dit type spierstamcellen geprobeerd. De techniek verschilt per patiëntengroep. Waarbij het uitmaakt of het bijvoorbeeld gaat om een genetisch defect dat makkelijk te corrigeren is in de lichaamseigen stamcellen of niet. Ook wordt gekeken of het mogelijk is om de stamcellen nog wat extra's m...more

  • Zwanen: liever ruzie dan rusten

    Jul 13 2022

    Bij het bestuderen van groepen zwanen zagen onderzoekers dat vechten om de beste eetspot het bij de dieren vaak wint van een goede nachtrust.  De bezigheden van de zwanen werden in dit onderzoek opgedeeld in vier categorieën: ruziemaken, eten zoeken, lichaamsverzorging en rusten. Op het moment dat er een beperkte hoeveelheid goede eetspots waren, zagen de onderzoekers via webcam livestreams dat agressie onder de dieren - niet geheel onverwacht - toenam. Dat ging niet ten koste van eten zoeken o...more

  • James Webb: de techniek achter die prachtige eerste plaatjes

    Jul 13 2022

    We hebben ons allemaal kunnen vergapen aan de eerste plaatjes van de James Webb Space Telescoop. Wat zien we precies? Waarom zijn ze zoveel scherper? En wat staat er hierna op de agenda? Vaste gast in de rubriek - Webb systems engineer Maurice te Plate van ESA - vertelt waarom er naar objecten gekeken is die eerder al door voorganger Hubble werden vastgelegd. Ook legt hij uit waarom de beelden nu zoveel beter zijn en hoe de planning er de komende tijd uitziet. Die planning is natuurlijk niet wi...more

  • Door de ogen van James Webb

    Jul 12 2022

    Het kan niemand zijn ontgaan: de eerste foto's van de James Webb Space Telescoop zijn gepresenteerd. En ze stellen niet teleur.  Maandagavond laat (Nederlandse tijd) werd de allereerste foto gepresenteerd door president Joe Biden. Het is het diepste, meest gedetailleerde infraroodbeeld van het universum tot nu. Te zien zijn gigantisch veel sterrenstelsels, in, naast en achter cluster SMACS 0723, dat zich op 4.6 miljard lichtjaar van de aarde bevindt. Dat betekent dat het licht van sommige van ...more

  • Hoe licht onze bui beïnvloedt

    Jul 11 2022

    De hoeveelheid licht en het soort licht waarin we leven en werken heeft invloed op hoe we ons voelen, dat weten we, maar hoe werkt dat eigenlijk in ons lichaam?  Om daarachter te komen keken onderzoekers van Brown University met een MRI-scanner naar hoe veranderingen in lichtintensiteit doorgegeven worden in de hersenen van gezonde proefpersonen. Ze zagen heel mooi hoe bepaalde gebieden in de hersenen die een rol spelen bij cognitie en gevoel reageerden op de veranderingen in licht.   Weten wa...more

  • Zachte robots gebaseerd op een sputterende ketchupfles

    Jul 11 2022

    Onderzoekers raakten geïnspireerd door een sputterende ketchupfles bij het ontwerpen van een nieuw soort zachte robotica. Onderzoeker Luuk van Laake van AMOLF legt uit hoe de techniek - die luchtdruk en klepjes gebruikt om zachte robotvingers aan te sturen - precies werkt. Ook hoor je meer over het grotere project waar dit onderzoek onderdeel van is. Daarin kijken ze naar een nieuw soort kunsthart, waarbij de pompfunctie ook een hele belangrijke rol speelt. Lees hier meer: Responsive soft robo...more

  • Robots laten communiceren als bijen

    Jul 08 2022

    Waar zijn de bloemen? En hoe ver moet je er voor vliegen? Met een waggeldansje laten bijen dit aan andere bijen in de korf weten. Zou dit ook voor robots kunnen werken?  Stel een robot moet een andere robot voorzien van informatie, maar communiceren via een digitaal netwerk kan even niet. Bijvoorbeeld tijdens een ramp, of in erg afgelegen gebieden. Het oppervlak van Mars ofzo. Of stel: een mens moet die informatie aan de robot geven, maar ook dit kan even niet digitaal. Wat dan?  Nou, dan teke...more

  • Wat gaat er mis in het lichaam bij chronische pijn?

    Jul 07 2022

    Eén op de vijf mensen leeft met chronische pijn. Wat zorgt ervoor dat die pijn maar niet overgaat? Dankzij een flinke subsidie kunnen onderzoekers nu verder met die vraag. Bij chronische pijn kun je onder andere denken aan reuma, artrose of de ziekte van Crohn. Gewone pijnmedicatie helpt hier slecht tegen en behandel je met sterker spul, dan is er een kans dat iemand verslaafd raakt aan die middelen. Het is dus belangrijk dat er iets beters gevonden wordt en daarvoor moet eerst worden begrepen...more

  • Walvissen afluisteren met glasvezelkabels

    Jul 06 2022

    Onderzoekers hebben een nieuwe manier gevonden om walvissen te bestuderen: ze luisteren ze af via de glasvezelkabels die op de bodem van onze oceanen liggen.  Het is niet makkelijk om walvissen in de gaten te houden, alleen al omdat ze gigantische afstanden afleggen. Er wordt naast gewone ouderwetse bootjes en verrekijkers aardig wat high tech apparatuur voor ingezet. Maar zelfs daarmee is het moeilijk om de dieren te volgen. Dat moet nu dus makkelijker worden, gewoon met het bestaande glasveze...more

  • Hoe is ons brein talig geworden?

    Jul 06 2022

    Door onze hersenverbindingen te vergelijken met die van chimpansees weten onderzoekers nu iets beter hoe ons brein ooit talig is geworden. Onderzoeker Vitoria Piai van de Radboud Universiteit vertelt meer over de unieke verbindingen die ze hebben gezien en waarom het bijzonder is dat deze zowel in de linker- als rechterhersenhelft terug te vinden zijn. Haar grootste onderzoeksvraag is namelijk: hoe kan het dat bij hersenbeschadiging in de linkerhersenhelft, de taalfunctie niet wordt overgenomen...more

  • Vega-C raket vol Nederlandse techniek bijna klaar voor lancering

    Jul 05 2022

    Komende week staat de lancering gepland van ESA's Vega-C raket. Een raket vol met Nederlandse techniek.  Frank Meiboom, van Airbus Nederland vertelt waarom er überhaupt een nieuw Vega-model nodig was en legt meer uit over de verbinding tussen de eerste en tweede trap: het onderdeel waar Airbus verantwoordelijk voor is en dat ervoor zorgt dat de eerste trap loskomt en afgestoten wordt.  Edwin Vermeulen van APP vertelt dat het allemaal bij hun onderdeel begint: zij zorgen namelijk voor het ontst...more

  • Maakt het bij kunstmatige bevruchting uit of sperma uit de vriezer komt?

    Jul 04 2022

    Is de kans op kunstmatige bevruchting groter als spermacellen vers zijn en ze niet uit de vriezer komen? Nee, zegt dit onderzoek.   Als het niet lukt om zwanger te worden en je krijgt daarbij hulp en je zou – theoretisch, want die keuze heeft lang niet iedereen – kunnen kiezen tussen sperma dat net is geproduceerd, of sperma uit de vriezer, dan zou je kunnen denken: hoe verser hoe beter.  Maar na het uitvoerig bestuderen van meer dan 5000 rondes van kunstmatige bevruchting trekt een Harvard-on...more

  • Tien jaar na de ontdekking van het higgsdeeltje

    Jul 04 2022

    Tien jaar geleden vond één van de grootste wetenschappelijke ontdekkingen van de afgelopen eeuw plaats: de vondst van het higgsdeeltje. Wat heeft dat in gang gezet? In deze audio hoor je Nikhef-onderzoeker Lydia Brenner. Ze vertelt meer over de deeltjesversneller van CERN waarmee het higgsdeeltje werd gevonden, over de ontdekking zelf en de spannende dingen die nog komen gaan.  Lees meer op de site van CERN: The Higgs boson, ten years after its discovery of Nikhef: 10 jaar Higgs: Interviews me...more

  • Valsspelende algen kunnen slechter tegen extreme omstandigheden

    Jul 03 2022

    Voor mensen, dieren, planten en de cellen die je daarin vindt kan samenwerken grote voordelen hebben. Sommige algen proberen daarbij vals te spelen, maar dat blijkt in hun nadeel te werken.  Onderzoekers bestudeerden dat valsspelen in een groene algensoort: een simpel meercellig organisme. Want onder deze algen bevinden zich individuen die wel de voordelen genieten van het leven in een groep, maar die zelf de kantjes er vanaf lopen.   De algensoort kent twee typen cellen: voortplantingscellen ...more

  • Als we eten zien, reageert ons immuunsysteem ook meteen

    Jul 02 2022

    Zelfs voor de eerste hap je mond bereikt, maakt je lichaam zich al klaar voor het verwerken ervan. Ook het aanmaken van insuline – dat onze bloedsuikerspiegel reguleert - gebeurt al bij het zien van eten. We snappen nu beter waarom.   Onderzoekers ontdekten dat een ontstekingsstofje hier een rol bij speelt. Dit stofje is in een gezond lichaam verantwoordelijk voor het versturen van het signaal: eten, begin alvast met insuline aanmaken. Een stofje dat dus ook al een rol speelt bij de immuunreact...more

  • Mensen die hetzelfde ruiken klikken beter

    Jul 01 2022

    Klinkt als een grap, is een echt onderzoek. Een onderzoek waaruit blijkt dat ‘tegenpolen trekken elkaar aan’ niet opgaat voor onze neus. Tussen mensen waarvan de natuurlijke lichaamsgeur overeenkomt blijkt het namelijk eerder te klikken.   Israëlische onderzoekers bestudeerden eerst een aantal same sex vriendenstellen die hadden aangegeven dat het vanaf het eerste moment klikte. Daaruit bleek dat deze mensen vaak een vergelijkbare lichaamsgeur hadden.   Daarna stelden ze onbekenden aan elkaar ...more

  • Het geheim van de gifafbrekende bacteriën van het Griftpark

    Jun 30 2022

    De bodem van het Griftpark in Utrecht is al tientallen jaren sterk vervuild. Gifafbrekende bacteriën helpen de stad om daar wat aan te doen en onderzoekers zijn er nu achter welke bacteriën dat precies zijn.  In deze audio hoor je onderzoeker Tina Hauptfeld van de Universiteit Utrecht. Lees hier meer: Gifafbrekende bacteriën Griftpark in kaart gebracht. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Ogen kikkervisjes ondergaan grote metamorfose als ze kikker worden

    Jun 29 2022

    Voor een kikkervisje een kikker wordt ondergaat het nogal een grote lichamelijke transformatie. Nu blijkt de verandering van de ogen nog wel het meest opmerkelijk. Een kikkervisje ziet erg goed in een onderwateromgeving. Een kikker leeft voornamelijk boven water en heeft daarom niet zoveel aan die onderwatervisie. Dat maakte onderzoekers van de universiteit van York nieuwsgierig: verandert de oogfunctie dan ook? Het licht onderwater heeft een andere gloed dan het licht bovenwater. Ook de hoeve...more

  • Algoritme voorspelt tijdens Tour de France calorieverbruik per wielrenner per dag

    Jun 29 2022

    Het is bijna tijd voor een nieuwe Tour de France. Maar hoe voorspel je als coach nou zo exact mogelijk het energieverbruik van de wielrenners in je ploeg? Een wielrenfanaat en student aan de Universiteit Maastricht vond het antwoord in een algoritme. In deze audio hoor je Kristian van Kuijk van de Universiteit Maastricht. Voor Team Jumbo-Visma ontwierp hij een algoritme waarmee per wielrenner per dag voorspelt kan worden hoeveel calorieën er worden verbruikt. Het team is erg blij met het resul...more

  • Levensechte nierbuisjes uit de 3D-printer

    Jun 28 2022

    Het is onderzoekers van de Universiteit Utrecht gelukt om levensechte nierbuisjes te 3D-printen en dat is een belangrijke stap in onderzoek naar nierziektes. In deze audio hoor je onderzoeker Anne Metje van Genderen van de Universiteit Utrecht. Ze vertelt hoe lastig het was om dit belangrijke onderdeel van onze nieren na te maken, wat ermee mogelijk wordt en wat ze nog zouden willen verbeteren aan het model.  Lees hier meer: 3D-prints bootsen nierbuisjes levensecht na. See omnystudio.com/liste...more

  • Hoe oermicroben kunnen helpen bij het vinden van buitenaards leven

    Jun 27 2022

    De vroegste organismen van onze planeet leefden vooral in oceanen en hadden niet de luxe van een ozonlaag. Om zichzelf te beschermen tegen de straling van de zon ontwikkelden deze micro-organismen daarom speciale eiwitten. Die eiwitten konden dat zonlicht omzetten in energie en ze lijken een beetje op wat wij mensen in onze ogen hebben om te kunnen detecteren of het licht of donker is, maar je vindt ze ook in de natuur. Onderzoekers hebben deze eiwitten, afkomstig van over de hele wereld, nu ui...more

  • Met maar één hersenscan Alzheimer opsporen

    Jun 27 2022

    Het stellen van een Alzheimer-diagnose is vaak een langdurig proces van meerdere testen. Nu is het onderzoekers gelukt om een vergelijkbaar resultaat te behalen met maar één hersenscan. In deze audio hoor je onderzoeker Eric Aboagye van Imperial College London. Lees hier meer over het onderzoek: Single brain scan can diagnose Alzheimer’s disease. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Het zoog flink om de prooi van deze oerinktivis te zijn

    Jun 26 2022

    In de armen van deze oerinktvis - die familie is van de nog levende vampierinktvis – wil je liever niet terechtkomen.   Dit soort inktvissen leeft op ongelooflijke diepte, in zuurstofarm water. Ze eten vooral voorbij drijvende organische deeltjes. Zowel de vampierinktvis als de voorouders ervan bestaan - of bestonden - uit zacht weefsel.   Lastig terug te vinden als fossiel dus. Toch kregen onderzoekers er enkelen in handen. Van oeroude familieleden, die zo'n 200 miljoen jaar geleden moeten he...more

  • Fotosynthese zonder zonlicht

    Jun 25 2022

    Fotosynthese is miljoenen jaren lang geëvolueerd om water, koolstofdioxide en zonlicht om te zetten naar plantenbiomassa en het eten dat we eten. Het proces is alleen niet bepaald efficiënt. Slechts 1 procent van de energie uit het zonlicht eindigt in de plant.   Wetenschappers hebben nu een manier gevonden om fotosynthese te omzeilen. Ze gebruikten elektrochemie om elektriciteit, koolstofdioxide en water om te zetten in acetaat, het hoofdingrediënt van azijn. Dat consumeerden voedselproduceren...more

  • Hoezo hebben sommige schildpadden nul ouderdomsklachten?

    Jun 24 2022

    Als wij mensen op leeftijd zijn dan krijgen we te maken met allerlei problemen die met veroudering te maken hebben. Sommige oude schildpadden laten amper sporen van veroudering zien. Hoe kan dat?  140 wetenschappers zijn met elkaar aan het werk gegaan om hierachter te komen. Ze bestudeerden 77 soorten reptielen en amfibieën en zagen dat vooral krokodillen, salamanders en schildpadden uitzonderlijk langzaam ouder worden.   Eén ding dat hieraan bij lijkt te dragen: het dragen van een schild. Som...more

  • Nederlandse fijnstofmeter gemonteerd op NASA's klimaatsatelliet

    Jun 23 2022

    Nederlandse engineers zijn op dit moment in de VS om met veel zorg fijnstofmeter SPEXone aan de klimaatsatelliet van NASA te bevestigen. We bespreken hoe het is om onder toezicht van NASA te klussen, wat SPEXone precies gaat meten en waarom het belangrijk is dat dit gebeurt.  In deze audio hoor je SRON-engineer Alexander Eigenraam en SPEXone-hoofdonderzoeker Otto Hasekamp. Lees hier meer: Nederlandse fijnstofmeter SPEXone gemonteerd op NASA’s klimaatsatellietSee omnystudio.com/listener for pri...more

  • Waarom stuifmeel niet van bijenpootjes afvalt

    Jun 22 2022

    Bijen verplaatsen stuifmeel niet alleen tussen planten, maar brengen het ook terug naar de korf als eten. Ze vervoeren de kostbare lading vastgeplakt aan hun achterpoten en het gewicht ervan kan wel 30 procent van hun totale gewicht zijn.   Nou waren onderzoekers heel benieuwd hoe die bijen zorgen dat ze tijdens het vliegen niet alles kwijtraken. Ze bestudeerden er twintig die onderweg terug naar huis waren met de nieuwste beeldverwerkingstechnieken en zagen dat lange haartjes op de pootjes van...more

  • We worden langzaam één met de mijten op ons gezicht

    Jun 22 2022

    Onderzoekers hebben het genoom uitgezocht van de mijten die op ons gezicht wonen. Nu weten we allemaal nieuwe dingen over hun geheime leven.  Fijn hè! Zo blijken ze allerlei genen te zijn verloren omdat ze heerlijk veilig in onze haarzakjes verstopt zitten. Dat heeft ervoor gezorgd dat ze een super simpel organisme zijn geworden. Ze hebben eencellige spieren, kunnen geen daglicht meer verdragen en het geslachtsorgaan van het mannetje zit op zijn rug (lang verhaal).  Ook kunnen ze geen melaton...more

  • Zijn wij de oorzaak van grote giftige algenwolken?

    Jun 21 2022

    Wolken van algen die giftige stofjes uitstoten zorgen voor grote problemen in het kustwater van Florida. Onderzoekers uit Nederland duiken er binnenkort de bodem in, op zoek naar de oorzaak. In deze audio hoor je promovenda Suzanne de Zwaan van de Universiteit Utrechten NIOZ. Ze gaat deze week richting Florida om te beginnen aan haar onderzoek en vertelt meer over de algen die ze bestudeert, welke grote problemen de krioelende beestjes veroorzaken en hoe ze terug in de tijd wil gaan kijken met ...more

  • Voor mangoesten is vergeten wie je kind is juist goed

    Jun 20 2022

    Voor een zebramangoest - familie van het stokstaartje - is het juist goed om je eigen kind te vergeten. Of nou ja: om in ieder geval geen idee meer te hebben welk kind bij wie hoort.  Mangoestenvrouwtjes van dezelfde kolonie bevallen allemaal in één nacht. Daardoor is het voor de moeders een stuk moeilijker om al die pups uit elkaar te houden, maar dat blijkt juist in het voordeel te werken van de beestjes.   Om dit beter te bestuderen gaven onderzoekers sommige zwangere mangoesten in testgroe...more

  • Mysterieuze molecuul is mogelijke link tussen sport en minder eten

    Jun 20 2022

    Een molecuul dat van nature vrijkomt als we sporten blijkt er bij muizen ook voor te zorgen dat ze minder eten.  De studie waarin dit werd ontdekt werd geleid door de Universiteit van Stanford, maar een Nederlandse onderzoeker - Robert Jansen, nu werkzaam bij de Radboud Universiteit en co-auteur van dit nieuwe onderzoek - legde ooit de basis, een beetje per ongeluk. Hij vertelt hoe ze het mysterieuze stofje tijdens een onderzoek naar tumoren vonden, hoe ze vervolgens ontdekten dat er een link ...more

  • Hoe eiwit-voertuigjes eten onze cellen in krijgen

    Jun 19 2022

    Onze cellen hebben een slimme manier om benodigdheden als voedingsstoffen de cel in te krijgen, maar onderzoekers waren er nog niet helemaal uit hoe dat vervoer precies ontstaat. Nu weten ze weer wat meer.  Cellen hebben een membraan, een buitenste laag waar niet zomaar alles doorheen komt. Als voedingsstoffen van buiten de cel naar binnen moeten, dan gebeurt er iets heel handigs: speciale eiwitten verzamelen zich aan de binnenkant van het membraan, ze vervormen het zo dat er een soort tre...more

  • Hoe bessen vet gebruiken om diepblauw te lijken

    Jun 18 2022

    Sommige prachtige kleuren in de natuur ontstaan dankzij pigment, maar anderen, vooral blauwtinten, door een slimme manier van lichtreflectie. Onderzoekers zijn bij een blauwe bes nu dieper in dit trucje gedoken.  Zie je een vogel met felrode vleugels, dan absorberen de pigmentmoleculen in die veren alle kleuren licht behalve rood. Maar zie je een vlinder of pauw met vlakken van prachtig glanzend diepblauw, dan is er sprake van structurele kleur. Die ontstaat doordat licht juist selectief w...more

  • Is dit het enige positieve aan de plasticsoep?

    Jun 17 2022

    De platicsoep in de oceaan heeft vreselijke gevolgen voor ecosystemen en daarmee ook onszelf, maar een groepje onderzoekers hoopt dat het ons ook iets kan opleveren: nieuwe antibiotica.  Natuurlijk moet al dat plastic zo snel mogelijk uit het water worden gehaald, voor zover dat nog kan, want veel breekt af tot zulke kleine stukjes dat het niet meer uit het water en de dieren die er leven te krijgen is. Het moet er dus gewoon nooit in terechtkomen, dat is duidelijk.   Maar nu he...more

  • Vissen helpen met perenbomen

    Jun 16 2022

    Onderzoekers hebben op zee expres een lading perenbomen overboord gegooid. Dat deden ze natuurlijk niet zonder een goede wetenschappelijke reden. De bodem van onze Noordzee is inmiddels redelijk kaal. Zonder structuren om zich in te verstoppen, blijven veel vissen daardoor ook weg. Om daar wat aan te doen, moet er dus weer iets op de zeebodem komen. Nou fietste NIOZ-onderzoeker Tjeerd Bouma steeds langs boomgaarden waar elk jaar stapels oude fruitbomen werden gerooid omdat ze geen fruit meer pr...more

  • Kattenkruid brengt katten veel meer dan alleen een high

    Jun 15 2022

    Iedereen met een kat – of nou ja, iedereen die wel eens een kattenflimpje kijkt – weet dat de beestjes nogal wild kunnen worden van catnip, of kattenkruid. Onderzoekers snappen nu beter waarom.  Ze likken eraan, rollen erin en kauwen erop, om vervolgens een beetje stoned voor zich uit te gaan zitten staren. De meeste katten vinden kattenkruid onweerstaanbaar. Maar waarom? Wat speelt het voor functie in het leven van de kat? Waar komt die aantrekkingskracht vandaan?&nb...more

  • CO2 afvangen uit de industrie en tegelijk blauwe waterstof maken

    Jun 15 2022

    Een nieuwe technologie waarmee heel efficiënt CO2 afgevangen kan worden en tegelijkertijd blauwe waterstof kan worden geproduceerd, moet straks bestaande industriële processen een stuk schoner maken.  Onderzoeksinstituut TNO ontwikkelt de nieuwe techniek, die succesvol een eerste test in een staalfabriek in Zweden heeft doorstaan. Nu zal gekeken worden of het ook op grotere schaal lukt: in een jaar willen ze proberen 50 kiloton aan CO2 af te vangen. Ook wordt er gekeken of er va...more

  • Gen gevonden dat resistentie tegen immuuntherapie veroorzaakt

    Jun 14 2022

    Waarom reageren niet alle kankerpatiënten op immuuntherapie? Op die vraag hebben onderzoekers zich gestort. Ze vonden één van de oorzaken en werken nu aan een oplossing. Tussen de 25.000 genen van een tumorcel ontdekten ze er ten minste drie die een belangrijke rol spelen bij resistentie tegen immuuntherapie. Schakelden ze één van die genen - het RNF31-gen - in experimenten uit, dan zagen ze dat de tumorcellen gevoeliger werden voor t-cellen. In deze audio...more

  • Onze hersenen zijn heter dan gedacht

    Jun 13 2022

    Is het buiten 40 graden, dan loop je daar liever niet in rond, maar nu blijkt het diep in onze hersenen ook minstens zo warm te zijn en dat is veel warmer dan eerder werd gedacht.  Lange tijd werd een schatting van die temperatuur van de diepe hersenen vooral gebaseerd op metingen die werden gedaan bij mensen die met hersenletsel in het ziekenhuis lagen, maar dankzij een vrij nieuwe techniek - magnetische resonantie-spectroscopie - kan die temperatuur tegenwoordig ook bij gezonde mensen ge...more

  • Nieuwe dataset geeft meest gedetailleerde beeld van Melkweg tot nu

    Jun 13 2022

    Details van 1.6 miljard sterren, zo'n 10 miljoen sterrenstelsels en bijna 160,000 asteroïden: dat is wat er sinds vandaag te vinden is in de enorme dataset van ESA's ruimtetelescoop Gaia. Ondanks dat onderzoekers nog druk bezig zijn met het analyseren van de nieuwe lading data (twee keer eerder kwam er een dataset van Gaia naar buiten) leren we nu al wat van de nieuwe informatie. Over de kern en samenstelling van sterren, over het ontstaan van de Melkweg en over wat Gaia zelf allemaal kan,...more

  • Worden we dikker van vervuiling?

    Jun 12 2022

    Volgens onderzoekers hebben sommige giftige stofjes in onze leefomgeving invloed op hoe ons lichaam eten verwerkt. En dat effect is niet positief: we zouden er dikker van worden.  Onze omgeving zit er vol mee: minuscule restjes van de producten en verpakkingen die we dagelijks gebruiken, fijnstof, sporen van pesticiden en schoonmaakmiddel... We weten al langer dat deze deeltjes in grote hoeveelheden invloed kunnen hebben op de gezondheid, maar nu is er een groep wetenschappers die zegt dat...more

  • Het wereldwijde wormenweb

    Jun 11 2022

    Parasieten hebben geen beste reputatie aangezien ze ons flink ziek kunnen maken, maar ze kunnen ons ook helpen om beter te begrijpen hoe ziekte zich verspreidt, blijkt uit nieuw onderzoek.  Het delen van parasieten tussen diersoorten kan iets vertellen over hoe zeldzaam een soort is, over voedingspatronen en over veranderingen in leefgebied. Om die reden heeft een internationaal team van onderzoekers DNA uit de poep van verschillende planteneters in centraal Kenia vergeleken.   Ze on...more

  • Hoe verschillend zien dieren kleuren?

    Jun 10 2022

    Onderzoekers hebben data van honderden gewervelde en ongewervelde diersoorten bestudeerd om erachter te komen hoe verschillend deze dieren de wereld zien.  Je kunt je voorstellen dat wat een dier ziet onder andere afhankelijk is van leefgebied. Woon je in een bos, dan is er een andere hoeveelheid licht om mee te werken, dan wanneer je op de steppe rondloopt, of wanneer je in een koraalrif rondzwemt. Het zicht van de meeste dieren heeft zich daarom slim aangepast aan de omgeving waarin het ...more

  • Leeft het grootste organisme ter wereld in de zeebodem?

    Jun 09 2022

    Een zeegrasveld aan de Australische westkust heeft zich 4500 jaar lang verspreid over de zeebodem en is volgens onderzoekers op het moment het grootste organisme ter wereld.  Het lijkt erop dat het zeegras dat groeit in Shark Bay een hybride is tussen bestaand lintwier en een nog onbekende soort. Het zeegrasveld doet het waarschijnlijk zo goed omdat het zichzelf kloont in plaats van seksueel voortplant.  De vondst was een behoorlijke verrassing, aangezien de wetenschappers juist samp...more

  • Enorme centrifuge is tijdmachine voor bodemonderzoek

    Jun 09 2022

    Vandaag vond bij Deltares in Delft de officiële opening plaats van een enorme centrifuge. Het onderzoeksinstituut gaat er belangrijke water- en bodem-testen mee doen en wij mochten alvast een kijkje nemen. In deze audio hoor je onderzoekers Suzanne van Eekelen en Harm Aantjes. Meer lezen kan hier: Nederland is een nieuwe onderzoeksfaciliteit rijker met geavanceerde tijdmachine voor bodemprocessen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Nano-sensor detecteert supersnel pesticiden op fruit

    Jun 08 2022

    Zweedse onderzoekers hebben een goedkope minuscule sensor ontwikkeld waarmee binnen een paar minuten pesticiden gedetecteerd kunnen worden op fruit.  Volgens de onderzoekers bevat de helft van het fruit dat in de EU wordt verkocht sporen van pesticiden. Pesticiden die in grote hoeveelheden schadelijk kunnen zijn voor onze gezondheid. De aanwezigheid van deze stoffen kan natuurlijk al gemeten worden, maar niet op een goedkope en makkelijke manier.   En dus ging dit Zweedse team van we...more

  • Jupiter: een gasreus met een hart van... ja, wat eigenlijk?

    Jun 08 2022

    De samenstelling van Jupiter is anders dan eerder werd gedacht, en dat vertelt ons niet alleen iets over Jupiter zelf, maar ook iets over hoe ons hele zonnestelsel is ontstaan. In deze audio vertelt onderzoeker Yamila Miguel van SRON en de Leidse Sterrewacht meer over wat gasreus Jupiter bijzonder maakt, wat ze hebben ontdekt over de samenstelling en kern van deze enorme planeet en waarom dat zo belangrijk is om te weten. Lees hier meer: Jupiter blijkt niet uniform; verdeling metalen zegt veel...more

  • Wat was er eerder: de kip of de rijst?

    Jun 07 2022

    Ooit waren kippen gewoon nog wilde vogels die in de tropen leefden. Onderzoekers hebben nu een beter beeld van wanneer de beestjes huisdieren werden. Maar vooral ook: waarom. Tientallen jaren gingen er in de literatuur dezelfde schattingen rond over de oorsprong van de huiskip, maar nu menen archeologen de échte oorsprong te hebben achterhaald. Iets heeft de voorlopers in de jungle namelijk ooit de bosjes uit- en de dorpjes ingelokt. Maar wat?  In deze audio hoor je onderzoeker Jor...more

  • Goed nieuws: rechter oordeelt dat hommels vissen zijn

    Jun 06 2022

    Hommels staan niet bepaald bekend om hun onderwater skills. Toch heeft een rechter in Californië geoordeeld dat hommels vissen zijn. En dat is goed nieuws voor de beestjes.  Onder de California Endangered Species Act vallen vogels, amfibieën, reptielen, zoogdieren en vissen. Helaas voor de bijen en hommels waar het ook daar zo slecht mee gaat, geen insecten. Maar daar heeft een rechter in Californië iets op gevonden.  Hommels zouden namelijk vallen onder ongewervelden ...more

  • Een tijdcapsule van de maan

    Jun 05 2022

    Na 50 jaar wachten zijn onderzoekers afgelopen maart begonnen aan het openen en onderzoeken van een bijzonder monster van de maan.  Astronauten van de Apollo 17 missie hamerden in 1972 een cilinder in de restanten van een landverschuiving op de noordelijke helft van de maan en namen het bodemmonster veilig mee terug naar de aarde. Nu beginnen onderzoekers de geheimen van deze buis met maangeschiedenis laagje voor laagje te openbaren.   Een kwestie van openmaken en omkiepen is dat nie...more

  • Meeste dino's toch warmbloedig

    Jun 04 2022

    Van dino's werd lange tijd gedacht dat ze – net als veel uitgestorven reptielen – koudbloedig waren. Maar dat lijkt niet te kloppen.   Warmbloedigheid heeft waarschijnlijk een belangrijke rol gespeeld bij de evolutie van gewervelde dieren. Het zorgt er bijvoorbeeld voor dat het lichaam warm kan blijven onder koude omstandigheden. Dit doet het lichaam door het metabolisme een zwengel te geven, zonder dat daarvoor dus een externe bron van warmte nodig is.  In een nieuw onde...more

  • Hoog eten niet enige verklaring voor lange nek giraf

    Jun 03 2022

    Als je blaadjes uit bomen wilt eten is het erg handig om overal bovenuit te torenen, maar dit zou niet de enige verklaring zijn voor de lange nek van giraffen.  Misschien heb je wel eens een filmpje gezien van twee vechtende giraffen? Het gaat er nogal gewelddadig aan toe. Met veel kopstoten en een hoop nekworstelen. Nou blijken de voorouders van giraffen elkaar op een vergelijkbare manier te lijf te zijn gegaan en dat vertelt onderzoekers iets over hoe giraffen hun unieke vorm hebben gekr...more

  • Nieuwe manier om geluidsgolven te beïnvloeden

    Jun 02 2022

    Met een netwerk van trillende nanosnaartjes is het onderzoekers gelukt om geluid te dempen of versterken met behulp van licht.  Het geheel nieuwe mechanisme, waarin geluidsgolven met een laser gestuurd worden, zou kunnen helpen bij het verbeteren van de gevoeligheid van allerlei sensoren, maar ook van bijvoorbeeld wifi-ontvangers in telefoons. Misschien nog het spannendst is het dat er waarschijnlijk dingen mee mogelijk zijn die we ons nu nog niet eens kunnen voorstellen. Bijvoorbeeld nieu...more

  • Piepklein robotje past door je ader

    Jun 01 2022

    De kleinste robot van de wereld kruipt over een tijdje misschien wel door je aderen.  Onderzoekers van Northwestern University hebben een piepklein robotje ontwikkeld die op afstand bediend kan worden en beweegt als een krab in reactie op warmte. Het robotje is minder dan een millimeter breed en daarmee klein genoeg om door een ader te passen.  Uiteindelijk zouden dit soort robotjes blokkades in aderen kunnen opsporen en verhelpen, of zelfs samen met ons lichaam het gevecht met tumor...more

  • Eerste test ruimtetelescoop Plato in nieuwe ruimtesimulator een succes

    Jun 01 2022

    Eén van de camera's van ruimtetelescoop Plato - een nieuwe exoplaneetjager die naar verwachting in 2026 de ruimte in zal gaan - is succesvol getest in een speciaal daarvoor ontworpen ruimtesimulator. We bespreken met systems engineer Wouter Laauwen van SRON wat Plato precies in de ruimte gaat doen en hoe de nieuwe ruimtesimulator precies in elkaar zit.  Lees meer: Eerste tests exoplaneetjager Plato in ruimteconditiesSee omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Implantaat moet mensen met een evenwichtsstoornis helpen

    May 31 2022

    Kan een kunstmatig evenwichtsorgaan mensen met een evenwichtsstoornis helpen? In Maastricht zijn ze begonnen aan een test met een implantaat speciaal voor deze groep patiënten. Hoeveel mensen precies last hebben van een evenwichtsstoornis is moeilijk te zeggen, omdat wordt gedacht dat er heel veel mensen met symptomen rondlopen zonder dat ze weten dat dit hierdoor komt. Naar schatting gaat het om enkele miljoenen mensen wereldwijd, waarvoor nu nog geen behandeling is.  Gaat het om pr...more

  • Robots komen voor je baan.. als je een dolfijn bent

    May 30 2022

    Het lukt steeds beter om robots te maken die lijken op de mens, of op dieren. Is dat misschien waar het heen moet gaan met dierentuinen en aquaria?   In Californië glijdt er al eentje door het water: een hyperrealistische robotdolfijn. Bijna niet van echt te onderscheiden, op het gevoel van de huid en een snoertje aan de onderkant na. Over een tijdje zijn die problemen ongetwijfeld ook opgelost en zal het de gemiddelde bezoeker van een aquarium niet meer opvallen dat het geen echte do...more

  • Kunstmatige huid met warmtesensoren voor robots

    May 30 2022

    Een kunsthuid voor robots met daarin warmtesensoren moet het een stuk veiliger maken om als mens met robots samen te werken. Het is natuurlijk al een tijdje zo dat, zeker in de industrie, mensen samenwerken met robots. De risico's daarvan zijn bekend en dus worden mens en robot vaak van elkaar gescheiden. Door een wandje bijvoorbeeld, of door de robot in een aparte ruimte te plaatsen. Dat is alleen een vrij dure oplossing, zeggen de onderzoekers die deze nieuwe kunsthuid hebben ontwikkeld. En d...more

  • Nep-ei met GPS helpt jonge schildpadjes

    May 30 2022

    In 2015 won een onderzoeker een prijs met een mooi idee om het stropen van schildpadeieren tegen te gaan: nep-eieren met GPS die de route van stropers verraden. En ze blijken echt te werken. In totaal werden 101 van deze goed lijkende nep-eieren in nesten geplaatst en de eerste resultaten die nu gepubliceerd zijn laten zien dat 5 eieren succesvol de routes van stropers hebben blootgelegd. Sommigen tot op honderden kilometers van het nest. In Centraal Amerika worden zeeschildpadeieren nog altij...more

  • Robot gevormd als stukje pasta rolt zelf doolhof door

    May 28 2022

    Onderzoekers van North Carolina State University hebben een zelfstandig bewegende soft robot ontwikkeld die lijkt op fusilli-pasta. Het materiaal van de spiraalvormige robot reageert op temperatuur. Komt de onderkant ervan in aanraking met een oppervlakte dat minstens 55 graden is (een stuk warmer dan de lucht) dan trekt het materiaal daar samen, terwijl de bovenkant dit niet doet. Dit zorgt ervoor dat de robot begint te rollen. Door de vorm en het materiaal is de robot zelfs in staat om obsta...more

  • Waarom we netter zouden moeten praten tegen dieren

    May 27 2022

    Wilde paarden, tamme paarden en varkens kunnen het verschil tussen negatieve en positieve geluiden horen als ze luisteren naar soortgenoten, maar ook als wij ze toespreken horen ze dat verschil. Bij het idee van een paardenfluisteraar of kletsen met varkens moeten de meeste mensen waarschijnlijk een beetje gniffelen. Maar uit nieuw onderzoek van de Universiteit van Kopenhagen zou blijken dat dit zo gek nog niet is. Ze lieten zowel wilde als tamme paarden en varkens geluidsopnamen horen van hun...more

  • Oerbos gevonden in zinkgat

    May 26 2022

    In een zinkgat in het zuiden van China hebben grotonderzoekers een bos gevonden met oeroude bomen van wel 40 meter hoog.    Natuurlijke zinkgatten ontstaan op plekken waar oplosbaar gesteente, zoals zout of kalk, in de grond zit. Dit gesteende kan door de aanwezigheid van water oplossen waardoor er lege ruimtes onder de grond ontstaan.   De omgeving waar het bos is gevonden heeft meerdere grotsystemen die op deze manier zijn ontstaan, maar dit specifieke zinkgat is ext...more

  • Dieren de vriezer in voor biodiversiteit

    May 25 2022

    In Engeland vind je Nature's Safe: een vriezer van min 196 graden waarin stukjes weefsel van nu al 100 verschillende diersoorten worden bewaard.  Net als biobanken voor plantenzaadjes moet deze biobank voor levend weefsel bijdragen aan het beschermen van de biodiversiteit op aarde. Het idee is dat soorten die in de toekomst verdwijnen dankzij deze samples weer teruggebracht zouden kunnen worden.  Omdat het niet makkelijk is om van elk overleden dier in het wild op tijd een stukje wee...more

  • Waarom mannetjesmuizen bang zijn voor bananen

    May 25 2022

    Waarom zijn mannetjes muizen bang voor bananen? Op die vraag hebben onderzoekers nu een antwoord gevonden. Ze kwamen er per ongeluk achter toen ze in het lab een onderzoek naar hoogzwangere vrouwtjesmuizen deden. Het viel ze op dat mannetjes in de buurt zich vreemd gedroegen. Dit gebeurde ook als ze alleen maar de geur van de zwangere vrouwtjes roken. En dus gingen de onderzoekers op zoek naar de geurmoleculen die dit veroorzaakten. Eén stofje had het sterkste effect: n-pentyl acetate. E...more

  • Stapje dichterbij menselijke eicellen namaken in het lab

    May 24 2022

    Het namaken van menselijke eicellen in een lab is om heel veel redenen gigantisch moeilijk. Toch hebben wetenschappers nu een belangrijk stap in het mechanisme doorgrond waarmee het iets dichterbij is gekomen. Ze hebben in dit onderzoek naar de cellen gekeken waaruit onze eicellen en spermacellen ontstaan: germ cells. Voordat deze cellen succesvol een voortplantingscel worden, moet er een heleboel goed gaan. In het geval van de vrouwelijke cellen moet er bijvoorbeeld een soort jojo-trucje plaat...more

  • Honden en grote gezinnen beter voor de darmen

    May 23 2022

    Kinderen die opgroeien met honden, of veel familieleden, zouden wel eens beter beschermd kunnen zijn tegen het krijgen van de ziekte van Crohn.  De ziekte van Crohn is een chronische ontstekingsziekte van de darm. Nou waren wetenschappers benieuwd wat de rol van omgevingsfactoren is bij het krijgen van deze ziekte. Ze spraken met meer dan 4000 eerstegraads familieleden van mensen met de ziekte van Crohn. Dat wil dus zeggen: ouders, broers, zussen of kinderen van patiënten. Ze vroegen ...more

  • Groeit de oudste boom ter wereld in een ravijn in Chili?

    May 23 2022

    Een Chileense wetenschapper denkt een boom te hebben gevonden die ouder is dan alle andere bomen op aarde. Meer dan 5400 jaar zou hij zijn.  Omdat de boom uit de orde van coniferen met een diameter van 4 meter gigantisch is, lukte het niet om een sample te boren waarmee de jaarringen allemaal geteld konden worden. Voor de rest van de berekening gebruikte de onderzoeker modellen. En die modellen zijn nog niet gepubliceerd. Dat maakt sommige andere wetenschappers wat sceptisch over de schatt...more

  • Slechthorendheid heeft grotendeels andere oorzaak dan gedacht

    May 19 2022

    Vooral de trilhaartjes in het slakkenhuis in ons oor kregen de schuld van doofheid of slechthorendheid. Dat is terecht, ze spelen een rol, maar een vijftig jaar oude theorie dwingt wetenschappers nu ook naar andere oorzaken te kijken. Het betreft de theorie van de Stria Vascularis, een klein orgaan, in de zijkant van het slakkenhuis, dat fungeert als een batterij die stroom levert voor de signaaldoorgifte. Uit genetisch onderzoek is nu het bewijs naar voren gekomen dat deze batterij ook een bel...more

  • Oorlogsgeweld raakt genenbank in Oekraine, geen grote schade

    May 18 2022

    In Kharkov, Oekraïne, staat een meer dan honderd jaar oude genenbank. In deze genenbank wordt, net als in andere genenbanken op de wereld, plantaardig genetisch materiaal bewaard. Plantveredelaars hebben dat materiaal nodig voor het maken van nieuwe gewassen, en de bank kan ook van pas komen als er grote rampen zijn gebeurd. Landbouwers kunnen met de zaden die zijn bewaard opnieuw beginnen.  Er zijn momenteel berichten te vinden waarin staat dat de Oekraïense genenbank is verniet...more

  • Mysterieuze mensaap blijkt zeldzame hybride

    May 17 2022

    In 2016 werd in de jungle van Borneo een 'Mystery Monkey' op de foto gezet. De aap was niet thuis te brengen, tot nu. Het blijkt een hybride, een kruising tussen een Neusaap en een Muts-langoer. Dat is heel bijzonder, de twee soorten primaten leven al meer dan 9 miljoen jaar als aparte soorten, en worden niet geacht zich samen voort te planten. Bram Langeveld van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam legt uit hoe bijzonder deze kruising is, en wat de implicaties zijn voor de ontdekking van een...more

  • Seismologen wachten met smart op data marsbeving

    May 16 2022

    In de tweede week van Mei was er een beving op Mars, met een kracht van 5 op de schaal van Richter. Nooit eerder werd zo'n zware beving op Mars gemeten. De data die uit de recente meting afkomstig is zal ons veel leren over het binnenste van onze rode buurplaneet. Vooraanstaand seismoloog Arwen Deuss is vooral benieuwd naar de geschiedenis van het magneetveld van Mars. Eerst was er wel een veld, nu niet meer. Hoe kan dat, en wat betekent dat voor ons, op aarde.   See omnystudio.com/li...more

  • Groote Museum wil aanzetten tot nadenken

    May 10 2022

    In het oudste Museumgebouw van Amsterdam, het Hoofdgebouw naast Artis, is sinds vandaag het Groote Museum geopend. Een totaal eigenzinnig museum dat nauwelijks te vergelijken is met andere musea. Door een reis langs lichaamsdelen leer je over planten en dieren, geuren en kleuren, en over hoe alles op onze aarde met elkaar samenhangt.  Er is moderne kunst, interactieve gaminginstallaties, meestertaxonomie, een geurtunnel en je kan je eigen sapstroom vergelijken met die van een plataan voor ...more

  • Robotchef leert proeven wat wij proeven

    May 09 2022

    Tijdens het nuttigen van een hap eten zijn er verschillende smaakfases. En dat is belangrijke informatie voor een robot die een carrière als chef ambieert.  De robot in dit onderzoek had al geleerd om smakelijke omeletten te maken op basis van feedback van een testpanel van hongerige mensen. Vervolgens hebben ze de robot ook geleerd om een simpel gerecht van roerei met tomaat in verschillende fases van het kauwproces te ‘proeven’. Een beetje net als een chef tijdens het ...more

  • Wat er de laatste tijd allemaal gebeurde aan boord van de James Webb Telescoop

    May 09 2022

    De afgelopen drie maanden waren ontzettend spannend voor het technisch team van de James Webb Telescoop. Hoog tijd voor een update.  We bespreken met systems engineer Maurice te Plate van ESA hoe het er nu voorstaat, waarom één instrument extra koud moest worden en een ander niet alleen gebruikt gaat worden om de ruimte mee te bestuderen, maar ook is ingezet om de enorme spiegels uit te lijnen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Hoe lang leeft mijn hond?

    May 08 2022

    Het is niet voor het eerst dat op een rijtje is gezet welke hondenrassen het langst leven, maar niet eerder is zo'n grote en betrouwbare dataset gebruikt.   Het gaat om een dataset van Britse dierenartsen. Bovenaan de lijst eindigt de jack russell, die met gemiddeld 12.7 jaar het oudst wordt. Ook border collies (12.1 jaar) en de springerspaniël (11.9 jaar) doen het goed. Hippe kleine Insta-hondjes en de meeste bulldog’s eindigen bedroevend laag op de lijst. De franse b...more

  • Veroudering tegengaan met poeptransplantaties

    May 07 2022

    Ja, dat klinkt nogal vies. Maar dat is precies waar onderzoekers naar gekeken hebben: kan het transplanteren van poepmicroben veroudering tegengaan?  Het transplanteren van deze microben van de ene persoon naar de andere heeft al langer de aandacht van onderzoekers. Zo is al gekeken of op die manier problemen met darmflora opgelost kunnen worden. Dan worden de goedwerkende microben van een donor, geplaatst bij iemand waarbij het darm-microbioom verstoord is.   Nu hebben onderzoekers ...more

  • Lichaamsgassen meten met wearables

    May 06 2022

    We kunnen al een heleboel lichaamssignalen meten met vrij simpele draagbare apparaatjes. Onderzoekers hopen daar nu ook de gassen die door onze huid naar buiten komen aan toe te voegen.  Net als uit bloed en zweet, kan uit lichaamsgassen belangrijke informatie over onze gezondheid worden gehaald. Sommige gassen kunnen gemeten worden met behulp van een ademtest, maar dat vraagt om een actieve handeling en levert alleen een momentopname op. Om die reden hebben onderzoekers een nieuw soort se...more

  • Een lesje ruzie en verliefdheid

    May 05 2022

    Morgen vindt in Franeker het Expeditie Next festival plaats. Er zijn maar liefst 100 wetenschapsactiviteiten te bezoeken en kinderen kunnen er terecht met vragen over van alles. Bijvoorbeeld: hoe werkt verliefdheid? Of ruzie? We spraken alvast met twee onderzoekers die er morgen bij zijn: sociaal wetenschapper Linda Duits - zij weet veel over verliefdheid - en Thirza Lagewaard van de VU - zij kijkt naar hoe we conflicten zo goed mogelijk kunnen aanpakken.  Er komt een heleboel aan bod: ho...more

  • Een behandeling voor koolmonoxidevergiftiging

    May 04 2022

    Koolmonoxidevergiftiging is wereldwijd nog altijd een groot probleem. Nu denkt een onderzoeker uit de VS een mogelijke behandeling op het spoor te zijn.   Koolmonoxide (CO) ruik en proef je niet maar het gas is in grote concentraties gevaarlijk en soms zelfs dodelijk voor mensen en dieren. Die grote concentraties kunnen bijvoorbeeld ontstaan als een gastoestel niet goed werkt in een ruimte met weinig ventilatie en zuurstof.   Is er sprake van koolmonoxidevergiftiging, dan i...more

  • Hoe meer goede vrienden, hoe meer kinderen

    May 04 2022

    Mannetjesdolfijnen met de sterkste en meeste sociale contacten blijken ook de meeste kinderen te hebben. En het sociale contact met kennissen onderhouden ze vooral door naar elkaar te fluiten.  Het gaat hier om de bottlenose dolfijnen van Shark Bay in Australië. Zij staan bekend om hun grote sociale groepen met daarin allemaal mannen die geen familie van elkaar zijn. Het is een samenstelling die niet veel voorkomt in het dierenrijk. Wetenschappers bekeken 30 jaar aan data van het ged...more

  • Hoe een bodembacterie sneller CO2 opslaat dan alle planten

    May 03 2022

    Als het aankomt op het opslaan van CO2 kan niemand het winnen van de bodembacterie. Onderzoekers zijn er nu achter, hoe het kan dat sommige bacteriën hier zo ontzettend goed in zijn. Nico Claassens van Wageningen University & Research is ook werkzaam in dit onderzoeksveld. Hij legt uit wat de onderzoekers precies hebben ontdekt (een nogal indrukwekkend moleculair fabriekje), wat we eraan hebben (dit fabriekje in ons voordeel gebruiken) en waar hij in zijn eigen onderzoek naar kijkt. Cl...more

  • Ras bepaalt hondengedrag helemaal niet sterk

    May 02 2022

    Labradors zijn lief en pitbulls agressief, toch? Nou, volgens onderzoek hebben deze eigenschappen een stuk minder gemeen met een bepaald type ras dan we dachten.   Onderzoekers kwamen hierachter toen ze meer dan 18.000 honden bestudeerden. De helft daarvan was rashond en van meer dan 2000 honden hadden ze ook genetische informatie.   Ondanks dat sommige eigenschappen sterker voorkwamen bij bepaalde rassen - retrievers en pitbulls waren wat socialer, beagles waren vocaler en...more

  • Schelpdierriffen herstellen met biologisch afbreekbaar plastic uit de 3D-printer

    May 02 2022

    Volgende maand gaat een bijzonder project van start met als doel: het herstellen van mossel- en oesterriffen in de Waddenzee. Ecologen gaan hiervoor aan de slag met biologisch afbreekbaar plastic uit de 3D-printer. Onderzoeker Ralph Temmink van de Universiteit Utrecht vertelt waarom ze voor deze aanpak kiezen, waar je rekening mee moet houden als je de perfecte leefomgeving voor dit soort dieren uit de printer wilt laten komen en of dit misschien ook nog voor andere ecosystemen interessant kan ...more

  • Harder rennen tegen je natuur in

    May 01 2022

    Overal in het wild zie je het terug: het optimaliseren van energieverbruik. Hoe zit dat eigenlijk als we een rondje hardlopen? Vroegen onderzoekers van Stanford zich af.  Ze bekeken data van 2600 hardlopers, die gezamenlijk zo'n 28.000 uur bij elkaar renden in hun vrije tijd. Ook werd een vergelijking gemaakt tussen geconditioneerde omstandigheden op een loopband in het lab, waarbij onder andere zuurstofverbruik werd gemeten, en het geren van de renners in het wild.  De onderzoekers ...more

  • Laag gekwaak doet het beter in de kikkervijver

    Apr 30 2022

    Onderzoekers hebben high tech opnameapparatuur gebruikt om te achterhalen hoe individuele zanglijnen in de zangkoren van mannelijke kikkers de kans op een partner beïnvloedden.   De boskikker paart vroeg in de lente als de vijvers beginnen te ontdooien. De mannetjes verzamelen zich in een geschikte plas en zingen daar in koor tot de vrouwtjes komen.  Nou denken onderzoekers dat er een hoop verscholen zit in de harmonieën van de kikkers. Zo zouden de verschillen in toonhoogt...more

  • Het geheim van de kopertanden van de bloedworm

    Apr 29 2022

    De meeste mensen zullen wormen niet direct voor zich zien met een paar flinke tanden, maar bloedwormen hebben ze niet alleen, ze zijn ook nog eens voor een deel gemaakt van koper.  Een bloedworm – een zeediertje dat zo'n 35 centimeter kan worden - laat in één keer een kaakstructuur met meerdere slachttandjes groeien die een heel leven lang - zo'n vijf jaar - mee moeten meegaan. Die structuur moet dus sterk zijn. Sterk genoeg om door schild en bot te bijten. Dat lukt ze ...more

  • Is hoog in de Alpen één van de grootste dieren ooit gevonden?

    Apr 28 2022

    Er is - hoog in de Alpen - een enorme tand van een uitgestorven zeedier ontdekt. En dat zeedier was zelf waarschijnlijk zo lang als een bowlingbaan.  De gevonden overblijfselen, waaronder dus een enorme tand, maar ook wervels en stukken rib, zijn afkomstig van Ichthyosauriërs: gigantische zeedieren die leefden in de tijd van de dinosauriërs. We spraken paleontoloog Anne Schulp van de Universiteit Utrecht en Naturalis en vroegen hem - geïnspireerd door deze vondst: kun je in...more

  • Spin ontsnapt na seks met supersprong

    Apr 27 2022

    Bij sommige spinnensoorten is een one night stand voor het mannetje meteen ook een last night stand. Maar niet alle mannenspinnen laten zich na de seks gewillig verorberen door het vrouwtje.  Dat sommige mannetjes zo'n beetje zelf naar binnen springen na de daad, heeft zo z'n redenen. Dat opofferen zou – zo laat onderzoek zien – de kans op nageslacht vergroten.  Maar er zijn ook spinnensoorten waarbij de mannen het toch net iets belangrijker vinden om in leven te kunnen bl...more

  • De geheimen van het zeewierzaadje ontrafeld

    Apr 26 2022

    Langzaamaan wordt er in Nederland steeds meer zeewier geteeld, maar we benutten nog lang niet alle potentie. Zo is er één trucje van kelpzaad waar we veel meer mee zouden kunnen.  Er is een behoorlijke kans dat ons land - vanwege de kennis die we in huis hebben over veredelen en werken met (en in het) water - een belangrijke speler kan worden in de zeewiermarkt. Maar voor het zover is hebben we nog wel het één en ander te leren over hoe zeewier nou precies groei...more

  • Adem je naar een gezonder lichaam

    Apr 25 2022

    Ja ja, sporten is gezond. Maar het aanpassen van je levensstijl is – zeker op latere leeftijd – gewoon moeilijk. Nou blijkt je ademhaling je hier mogelijk bij te kunnen helpen.  Een onderzoek uit 2016 liet al eens zien dat in de VS 30 procent van de volwassenen boven de 50 niet actief beweegt. Ondanks dat de meeste mensen weten dat bewegen de kans op het krijgen van chronische ziektes vermindert. Uit een nieuw onderzoek zou blijken dat vijf minuten ademhalingstraining per dag e...more

  • Gaatjes vullen met biologisch tandglazuur gemaakt door eigen cellen

    Apr 25 2022

    Schade aan tandglazuur en gaatjes worden nu nog hersteld met behulp van een synthetische vulpasta, maar er wordt gewerkt aan een biologisch alternatief op basis van ons eigen stamcellen. We praten erover met KU Leuven-onderzoeker Hugo Vankelecom. Hij vertelt hoe eerst moest worden uitgezocht hoe ze aan stemcellen van de tand konden komen en of ze die ook konden laten groeien in het lab. Vervolgens moesten van deze stamcellen weer tandcellen worden gemaakt die glazuur konden produceren.  I...more

  • Extra hygiënische honingbij gekweekt in strijd tegen parasiet

    Apr 24 2022

    De Varroamijt - een blinde, achtpotige parasiet - is kleiner dan een speldenknop, maar kan een hele bijenkolonie om zeep helpen. Een nieuwe bijensoort moet dapper tegenstand bieden.  Zowel de bijenpopulaties in het wild, als de grote en kleine populaties die door mensen gehouden worden hebben het zwaar. Door pesticiden, slechte voedselvoorzieningen en ziektes overleeft zo'n 30 procent van de kolonies het niet. En één van de grootste zorgen voor imkers is een piepklein rood pa...more

  • Bacterie laat plant z'n eigen laatste avondmaal maken

    Apr 23 2022

    Een bacterie die het leven van mais- en rijstplanten zuur maakt, blijkt het wel heel erg goed te regelen voor zichzelf. Maar met die kennis kan hij ook worden tegengewerkt.   De bacterie in kwestie wordt door kevers achtergelaten in wonden in de plant die ontstaan als de kevers aan de plant knagen. Vanuit daar verspreidt de infectie zich en uiteindelijk gaat de plant eraan dood. Maar de lijdensweg van deze specifieke infectie is behoorlijk cru, blijkt uit onderzoek in het lab.  ...more

  • Kwantumdot ledlampjes van rijstafval

    Apr 22 2022

    Het kaf of de dop van rijstkorrels gaat nu nog met 100 miljoen ton per jaar de afvalbak in, maar onderzoekers hebben er een nieuwe toepassing voor: ze maken er kwantumdot ledlampjes van.  Een kwamtumstip of kwantumdot is een halfgeleiderkristal van enkele nanometers. Piep piep klein dus en in het bezit van een aantal indrukwekkende optische en elektronische eigenschappen. Je vindt ze onder andere in lichtbronnen en flatscreens. Ze worden alleen niet van de meest duurzame materialen gemaakt...more

  • Wat is kennis? En welke rol speelt toeval hierbij?

    Apr 21 2022

    Het is één van de meest fundamentele vragen van de filosofie: wat is kennis? En omdat het nog altijd 'de maand van de filosofie' is: eens kijken of we het antwoord eigenlijk al weten.  We krijgen hulp van Job de Grefte van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij sprak tijdens De Utrechtse dag van de Filosofie over dit onderwerp.  Duizenden jaren werd een klassieke definitie voor kennis of 'weten' gehanteerd, pas later begonnen mensen te vermoeden dat er nog iets ontbrak aan...more

  • Simulatie laat zien hoe water mogelijk op Mercurius is beland

    Apr 20 2022

    Mercurius staat het dichtst bij de zon van alle planeten in ons zonnestelsel. Het is er nogal heet en toch moet er water te vinden zijn. Maar hoe zijn die watermoleculen daar beland? Eén theorie zegt: dat water is lokaal ontstaan. Of het zat al in de rotsen bij het ontstaan van de planeet, of het is ontstaan door reacties van deeltjes aan het oppervlak op bijvoorbeeld zonnestraling. Maar een andere theorie zegt: nee, dat water is waarschijnlijk naar de planeet gebracht. Met die laatste t...more

  • Met een drumvel van grafeen bacteriën afluisteren

    Apr 19 2022

    Het is onderzoekers gelukt om bacteriën af te luisteren. Dat is al bijzonder op zich, maar we hebben er mogelijk ook nog enorm veel aan.  Het begon allemaal bij onderzoek naar grafeen - inmiddels bij de meeste mensen wel bekend. Een enorm sterk materiaal, 100 keer sterker dan staal, maar dan superdun. Een enkele laag koolstofatomen en daarmee honderdduizend keer dunner dan een haar. Grafeen heeft ook allemaal bijzondere eigenschappen. Het geleidt bijvoorbeeld enorm goed en is heel gev...more

  • Hydrogel moet afweercellen helpen door verdedigingslinie tumoren te breken

    Apr 14 2022

    In de strijd tegen tumoren hebben onderzoekers nu een gel ontwikkeld die afweercellen in het lichaam moet helpen om voorbij de verdedigingslinie van kankercellen te komen. Bij celtherapie worden de afweercellen van een patiënt aangepast en teruggeplaatst om zo met betere munitie het gevecht met kankercellen aan te gaan. Dit werkt goed in het geval van ziektes als leukemie, maar gaat het om een tumor die ergens tussen organen en weefsel op een vaste plek in het lichaam groeit, dan is het ve...more

  • Geestelijke gezondheid en het kunnen waarnemen van je eigen lichaamssensaties

    Apr 13 2022

    Steeds meer wordt er in onderzoek gekeken naar de link tussen geestelijke gezondheid en interoceptie: het vermogen om je eigen lichaamssensaties zoals ademhaling en hartslag te kunnen waarnemen.  Niet bij iedereen werkt dit mechanisme even goed en problemen ermee zijn gelinkt aan angststoornissen, depressie, autisme en zelfs Alzheimer. Belangrijk dus dat we meer over leren. En we weten nog lang niet alles. We bespreken een onderzoek waarbij is gekeken naar interoceptie bij apen (ze blijke...more

  • Bacterie zet methaan om naar elektriciteit

    Apr 12 2022

    Elektriciteit opwekken en tegelijk de omgeving zuiveren van broeikasgassen: het zou met bacteriën moeten kunnen, denken microbiologen van de Radboud Universiteit. Het is de onderzoekers gelukt om een bacterie die methaan eet stroom te laten opwekken in het lab. Deze bacterie, de Methanoperedens, komt gewoon in de natuur voor. In zoetwater, zoals sloten en meertjes. Ze zijn hem al een paar jaar aan het bestuderenomdat hij hele interessante omzettingsprocessen gebruikt. Nu waren ze benieuwd:...more

  • Er is iets vreemds aan de hand met het weer op Neptunus

    Apr 11 2022

    Eindelijk is er genoeg data beschikbaar om iets te kunnen zeggen over het weer op Neptunus. Alleen zagen onderzoekers daarin iets heel anders dan ze hadden verwacht.  Een zomer op Neptunus kan wel 40 jaar duren. Erg warm wordt het overigens niet, want we hebben het over een ijsreus waar het gemiddeld meer dan 200 graden in de min is. Toch hadden onderzoekers verwacht een stijgende temperatuur te zien toen ze naar data van een stukje zomer van 20 jaar keken.  Geheel onverwacht zagen z...more

  • Aha, daarom houden we van een drankje

    Apr 10 2022

    De mens heeft een ver teruggaande relatie met het nuttigen van alcohol. Onderzoekers hebben apen bestudeerd om erachter te komen waarom een bedwelmend drankje ons zo aantrekt. Ze bekeken het eetgedrag van zwarthandslingerapen. Specifiek het fruit dat ze uitkozen. Zo kwamen ze erachter dat de vruchten waar de voorkeur naar uitging gemiddeld zo'n 1 tot 2 procent alcohol bevatten. Alcohol die was ontstaan als bijproduct van de fermentatie van de rijpe vruchten.   Om te kijken of de alcohol n...more

  • Microben van jou, microben van mij

    Apr 09 2022

    Er wordt wel eens gezegd dat twee mensen in een relatie steeds meer op elkaar gaan lijken. Dat blijkt een beetje te liggen aan hoe ver je inzoomt.  In BBC Science Focus zocht iemand deze vraag eens wat beter uit. Want gaan twee mensen nou echt qua uiterlijk meer op elkaar lijken in een relatie? En dan bedoel ik niet dat ze dezelfde ANWB-jas aantrekken, maar dat ze echt fysiek meer overeenkomsten hebben. Onderzoekers van Stanford University bekeken 517 stellen. Toen ze elkaar net leerde ken...more

  • De wetenschap achter puppy dog eyes

    Apr 07 2022

    Honden lijken precies te weten wanneer ze hun onweerstaanbare puppy dog eyes moeten inzetten. Nu weten we ook meer over de wetenschap achter deze schattige gezichtsuitdrukkingen. Van al onze gezelschapsdieren kan een hond het best ons eigen gezichtsuitdrukkingen nabootsen. Dat ze dat kunnen heeft veel te maken met het type spieren in hun gezicht. Om te zien hoe die zich hebben ontwikkeld hebben onderzoekers samples van de gezichtsspiervezels van moderne honden vergeleken met samples van dezelfd...more

  • Genen gelinkt aan veranderingen in hersenstructuur

    Apr 06 2022

    Zijn er genen die invloed hebben op hoe ons brein zich in de loop der tijd ontwikkelt? Utrechtse wetenschappers zochten het uit in een enorm groot internationaal onderzoek. Maar liefst 40 instituten, 200 onderzoekers en meer dan 15000 deelnemers deden mee aan het onderzoek waarbij gezocht werd naar een link tussen genen en veranderingen in de hersenen. En die link werd ook gevonden.  Onderzoeker Rachel Brouwer van het UMC Utrecht en neurowetenschapper aan de Universiteit Utrecht Hilleke H...more

  • Astronomen zien gigantische planeet die nog geboren moet worden

    Apr 05 2022

    Astronomen hebben het begin van de geboorte van een gigantische gasplaneet gezien. En die geboorte verliep anders dan ze hadden verwacht. Deze nieuwe planeet zit op 508 lichtjaren van de aarde. Ter vergelijking: onze zon zit op zo'n 8,3 lichtminuten van de aarde. Het gaat om een gasreus die negen keer zo zwaar is als Jupiter. De ster waar de planeet omheen draait werd in 2016 voor het eerst gespot met de Subaru-telescoop.  Onderzoeker Nienke van der Marel van de Leidse Sterrenwacht, ...more

  • Het mysterieuze middelpunt van de aarde

    Apr 04 2022

    Onderzoekers zijn druk bezig met het beantwoorden van grote vragen over de binnenkern van onze planeet. Mogelijk hebben we meer te danken aan deze kern dan we eerder dachten. Onderzoeker Arwen Deuss van de Universiteit Utrecht vertelt meer over waar het binnenste van de aarde nou precies uit bestaat en hoe je daar onderzoek naar kunt doen.  Ook hebben we het over de link tussen de kern en het magneetveld van de aarde. 565 miljoen jaar geleden was daar een enorme dip in te zien, het herste...more

  • Merkwaardig diertje helpt merkwaardige plant

    Apr 02 2022

    Wetenschappers hebben iets ontdekt over waarom de wortels van een merkwaardige plant die maar op één plek in de wereld groeit nooit de grond raken.  Zamia pseudoparasitica is een plant die alleen voorkomt in het westen van Panama. Hij behoort tot een oeroude plantenfamilielijn waarin soorten zitten die wel 1000 jaar oud kunnen worden. De planten in deze familie hebben iets weg van palmbomen en varens, maar zijn het niet. Deze specifieke plant wijkt af van zijn soortgenoten. A...more

  • Wanneer je het licht liever niet ziet

    Mar 30 2022

    Prachtig, zo'n verlichte boulevard. En met ledlampen ook nog eens duurzaam. Maar nu blijkt modern kunstmatig licht de camouflage tactiek van zeedieren te hinderen.  Als je een klein zeediertje bent, een slakje bijvoorbeeld, dan bestaat een groot deel van je leven uit het ontwijken van roofdieren die je als lunchgerecht willen nuttigen. Ben je niet snel of sterk, dan moet je slim zijn. Veel zeedieren gebruiken daarom camouflage om uit de bek van hun vijanden te blijven. Maar ja, dan moet er...more

  • Het opmerkelijke (seks)leven van schelpdieren

    Mar 30 2022

    Er bestaan zo'n honderdduizend soorten schelpdieren. En sommigen houden er een nogal merkwaardige levensstijl op na.   Koos Dijksterhuis schreef er een boek over. We praten met hem over zoeken naar de heilige graal (de Noordkromp) en over orgies van oesters en slakken met twee geslachten. Nog veel meer van dit soort verhalen vind je in zijn boek: Noordkrompen, zeeengelen en koffieboontjes.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Hoe verantwoordelijk zijn we voor onze vooroordelen?

    Mar 29 2022

    Komende zondag is het de Utrechtse Dag van de Filosofie van Studium Generale. Waarop onder andere wordt besproken hoe het ervoor staat met onze vooroordelen. Want hoe verantwoordelijk zijn we voor iets waarvan wordt gedacht dat het vooral onbewust gebeurt? Bestaat er zoiets als onbevooroordeeld zijn? En hoe kun je hier zelf in verbeteren? Daarover hebben we het met filosoof Jeroen Rijnders van de Universiteit Utrecht, één van de sprekers op de Utrechtse Dag van de Filosofie. ...more

  • Worm-op-een-chip spoort ziektes op

    Mar 28 2022

    Het 1 millimeter lange rondwormpje C. elegans is als modelorganisme sinds jaar en dag hoofdrolspeler in menig biologisch onderzoek. Nu blijkt het zelf ook een instrument te zijn.  Het zo vroeg mogelijk detecteren van ziektes als kanker kan voor een patiënt van levensbelang zijn. Alleen zijn beginnende tumoren met de meeste methodes nog niet goed op te sporen. Nou is al bekend dat honden met hun geweldige reukvermogen kanker kunnen detecteren bij mensen, een klein wormpje blijkt hier o...more

  • Eerder weten of chirurgie zin heeft bij epilepsie

    Mar 28 2022

    Bij 30 procent van de patiënten met epilepsie werken medicijnen niet goed genoeg. Met een nieuwe check kan voor deze groep veel eerder en beter dan voorheen bepaald worden of chirurgie wél kan helpen. In deze audio hoor je Kempenhaeghe-neurologen Guido Widman en Louis Wagner. Lees hier meer over hun werk: Binnen vier weken zicht of chirurgie kansrijk kan zijn.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Van koffieprut naar hersengolven

    Mar 27 2022

    Met de pulp die overblijft na het maken van een kopje koffie wordt al aardig wat geëxperimenteerd, maar nu denken onderzoekers dat het ook gerecycled kan worden in hersenonderzoek.  Er wordt al een tijdje gekeken hoe koffieprut uit de prullenbak gehouden kan worden. Zo ontstonden al ideeën voor methaanfilters van koffiedik en materialen voor energieopslag van koffiedik. Nu hebben wetenschappers daar nog een idee aan toegevoegd: een nieuw type elektrode waarmee processen in de her...more

  • Spinnen die samenwerken om gigantische prooien te vangen

    Mar 26 2022

    Als je denkt aan dieren die in groepen jagen, dan kom je waarschijnlijk uit bij de leeuw, of hyena. Maar nou blijken spinnen het ook te doen.    Ben je bang voor spinnen, dan moet je deze even overslaan. Want terwijl je in het gemiddelde web één spin vindt, zijn er spinnensoorten die in sociale groepen leven. Dit geldt maar voor enkelen van de 50.000 soorten die bekend zijn. En die groepen gaan dus ook gezellig met elkaar op jacht. Onderzoekers hebben bij een Zuid-Amerik...more

  • De steppewoelmuis houdt van een strak gazonnetje

    Mar 25 2022

    Wij maaien ons gras vooral omdat we vinden dat het er dan netjes uitziet. De steppewoelmuis houdt ook van een strak gazon, maar heeft daar hele andere redenen voor.   Dit zandkleurige kleine knaagdier komt voor in China, waar het in kolonies in gangen en holen onder de grond leeft. Vaak in steppengebied. Met veel gras dus. Een dier dat door ook te vinden is, maar dan hoog in de lucht, is de klauwier. Een vleesetende zangvogel met de bijnaam de slagersvogel. Waarom? Omdat het de gewoonte he...more

  • Bij deze vis gaat het mannetje tijdens seks letterlijk op in het vrouwtje

    Mar 24 2022

    Sommige vissen in de diepzee houden er bijzondere voortplantingstechnieken op na. Zo is er één soort waarbij het mannetje volledig opgenomen wordt door het vrouwtje. En dat is interessant voor immunologen. Lees meer: For Mates to Fuse Bodies, Some Anglerfish Have Lost Immune Genes.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Een seksval voor invasieve reuzeninsecten

    Mar 23 2022

    Wetenschappers hebben iets bedacht dat moet helpen in de strijd tegen een vliegende indringer die je liever niet in je nek wilt hebben.    De giant hornet, of: Aziatische reuzenhoornaar, is een vrij heftig beestje. Hij ziet er wespig uit, maar is een stuk donkerder met een gelige kop, en het insect kan wel 6 centimeter lang worden. Groot dus. Gigantisch. Wil je niet in je nek. Een steek doet niet alleen pijn, het kan – zeker als het er meer dan één is – zelfs...more

  • Huidziektes eindelijk tot op de molecuul uitgezocht

    Mar 23 2022

    Meer dan 2.5 miljoen Nederlanders lijden aan een chronische ontstekingsziekte van de huid, maar het duurt vaak enorm lang voor de juiste behandeling gevonden is. Daar moet nu verandering in komen.  Dat is het doel van het nieuwe onderzoeksproject Next Generation ImmunoDermatology (NGID). Hierin zal op nanoschaal gekeken worden naar de biomarkers van zes veelvoorkomende chronische huidziektes. Dat is nodig om de verschillende vormen van de ziektes beter te begrijpen, maar ook om vervolgens ...more

  • Op zoek naar de gigantische visuil van het eeuwige ijs

    Mar 21 2022

    Een dier met een spanwijdte van twee meter, dat bijna niet te vinden is tussen de diepe sneeuw en het krakende ijs van Oost-Rusland. Dat leek deze bioloog een uitstekend onderzoeksobject.  Bij uitgeverij Atlas Contact is de Nederlandse vertaling van het boek Owls of the Eastern Ice van de Amerikaanse bioloog Jonathan Slaght uitgekomen. 'Uilen van het eeuwige ijs', heet het boek hier en het leest als één grote avontuurlijke zoektocht. Een zoektocht naar de zeldzame en bedreig...more

  • Eiwit met cruciale rol bij reparatie DNA-schade lange tijd over het hoofd gezien

    Mar 14 2022

    Het herstel van DNA-schade in onze cellen is enorm belangrijk voor onze gezondheid. Nou blijken we een essentieel eiwit in dit proces lange tijd over het hoofd te hebben gezien. DNA-schade is iets waar we allemaal dagelijks mee te maken krijgen. Een gemiddeld mens heeft naar schatting zo'n 30 tot 40 biljoen cellen in het lichaam en elk van die cellen krijgt per dag zo'n 10.000 tot 100.000 DNA-schades voor de kiezen. Die schades ontstaan bijvoorbeeld door de zon, dat zijn vooral de cellen ...more

  • Galopperende voorouders voor iedereen!

    Mar 13 2022

    Op kinderen en een paar mensen die aan stokpaardrijden doen na – dat is echt een ding – zijn het vooral dieren die galopperen. Nou blijken ze dit 472 miljoen jaar geleden al te hebben gekund.  De meesten zullen bij galopperen meteen moeten denken aan een paard, maar ook kamelen, leeuwen en giraffen kunnen er wat van. Het is een vorm van bewegen die valt onder de asymmetrische gangen, waarbij de voeten van het dier in een onregelmatig patroon de grond raken. Ook konijnen, reptie...more

  • De grootste prehistorische reuzenhaaien kept it cool

    Mar 11 2022

    De megalodon: een enorme prehistorische haai, werd het gelukkigst – of in ieder geval het grootst – van lekker koud water.  Het enorme dier leefde 15 tot 3.6 miljoen jaar geleden op verschillende plekken ter wereld en speelde - niet verrassend – met zijn indrukwekkende voorkomen de hoofdrol in boeken en films. Ondanks dat niet veel meer is gevonden dan wat fossielen van tanden en ruggenwervels, is men het over z'n enorme grootte – van zo'n 15 tot 20 meter - over het...more

  • Het terugbrengen van uitgestorven dieren: kan het ooit echt? Onwaarschijnlijk.

    Mar 10 2022

    Vergeet de mammoet: onderzoekers waren benieuwd of het mogelijk zou zijn om de uitgestorven Christmas Island rat uit de dood te doen herrijzen. Het leerde ze meer over belangrijke beperkingen.  Voordat je denkt: waarom wil je per se dat die ene rat weer bestaat? Het ging ze vooral om het bekijken van de mogelijkheid. Kan het überhaupt? Want als je dat wilt weten kun je toch echt beter beginnen bij een rat dan bij een mammoet, sabeltandtijger of dodo, meenden deze onderzoekers. Het an...more

  • Nieuw ontdekte stegosaurus mogelijk oudste ooit gevonden

    Mar 09 2022

    Zelfs als je niet veel weet over dino's, dan moet de stegosaurus bekend klinken. Misschien kun je zelfs nog bedenken hoe hij eruitziet. Onderzoekers hebben nu één van de oudste ooit gevonden.   168 miljoen jaar geleden moet dit 2.8 meter lange dier hebben geleefd: een planteneter die stevig op vier rechte poten staat en van kop tot staart een herkenbare rij puntige platen heeft. Met aan het puntje van die staart een paar gemene grote stekels.   Over hoe deze dino evolue...more

  • Ontdekkingsschip The Endurance na 107 jaar eindelijk gevonden

    Mar 09 2022

    Ontdekkingsschip The Endurance zonk 107 jaar geleden na een gevecht met zee-ijs ten noordwesten van Antarctica. Afgelopen weekend werd het scheepswrak eindelijk gevonden The Endurance was het schip van ontdekkingsreiziger Sir Ernest Shackleton. Meer dan 100 jaar ligt het al meer dan 3000 meter diep onder het water en ijs van de Waddle Sea,ten noordwesten van Antarctica.  De route die het schip destijds in 1915 had gevaren was bekend, ook waar het ongeveer was gezonken, maar die plek is vr...more

  • Een test die 50 verschillende genetische ziektes kan detecteren

    Mar 08 2022

    Australische onderzoekers hebben een nieuwe DNA-test ontwikkeld waarmee sneller en nauwkeuriger een groot aantal genetische ziektes in één keer kan worden gedetecteerd. Het gaat om degeneratieve ziektes, zoals spierziektes, maar ook aandoeningen die iets als balans beïnvloeden en sommige vormen van epilepsie. De ziekte van Huntington is één van de bekendere uit het lijstje. Sommige ziektes zijn zeldzaam, sommige komen wat vaker voor, maar ze hebben met elkaar ge...more

  • Afkijken bij plakkerige mossels

    Mar 07 2022

    Als je weleens een mossel van een onderwaterrots af hebt proberen te peuteren, dan weet je: dat gaat zo maar niet. Niet zo gek dus dat wetenschappers dolgraag willen weten hoe het kan dat die mossel zo goed plakt.  Natuurlijk: zodat we dat vervolgens lekker van ze af kunnen kijken. Jaren wordt er al geprobeerd om de plakkerige substantie die de mosselen produceren in het lab na te maken. In de hoofdrol: acht eiwitten die in deze mossellijm te vinden zijn. Nu is het onderzoekers van Northwe...more

  • Een algoritme dat het geknor van varkens vertaalt

    Mar 07 2022

    Een team van internationale onderzoekers heeft met behulp van meer dan 7000 opnames van varkensgeluiden een algoritme ontwikkeld dat de geluiden kan onderscheiden op basis van emotie. Het idee achter dit uitgebreide onderzoek: een instrument en app ontwikkelen dat in varkensstallen kan hangen. De boer zou zo een seintje kunnen krijgen als er iets aan de hand is, of kunnen meten of verbeteringen aan de stal ook een effect hebben op het welzijn van de dieren. Natuurlijk zou je ook kunnen denken a...more

  • Onderzoekers ontrafelen beschermend jasje van superbacterie

    Mar 05 2022

    De bacterie C. difficile is een veroorzaker van diarree en darminfecties, vooral in zorginstellingen. Een groep wetenschappers heeft nu het beschermende jasje van deze superbacterie ontrafeld. Eén van de redenen waarom de bacterie moeilijk te doden is, is een beschermende laag dat als een soort harnas de hele bacterie bedekt. Dit jasje houdt zowel immuunstoffen van ons lichaam als de moleculen in medicijnen tegen. Het maakt deze bacterie immuun voor alle medicijnen die er zijn, op drie n...more

  • Een echo voor zeeoren

    Mar 04 2022

    Zeeoren zijn een familie van slakken. Ze komen vooral in warme wateren voor en kunnen zo groot worden als je hand. Onderzoekers hebben nu iets bedacht om deze bedreigde diersoort te helpen. Er wordt al een tijdje geprobeerd om de populatie van deze enorme zeeslakken te laten groeien door ze te fokken. Maar dit is geen gemakkelijke klus. Het is moeilijk om te bepalen of een zeeoor klaar is om zich voort te planten. Om daarachter te komen moeten de plakkerige dieren van hun plekje worden losgepeu...more

  • De 60 miljoen jaar oude samenwerking tussen bladsnijmier en schimmel

    Mar 03 2022

    Zo'n 60 miljoen jaar geleden gingen mieren en schimmels onder de grond een samenwerking aan die ze tot de dag van vandaag volhouden. Waarom? Onderzoeker Pepijn Kooij vertelt vanuit Brazilië waarom de twee soorten in deze samenwerking niet zonder elkaar kunnen, hoe de mieren als transporttrucks worden ingezet en de schimmel het zelfs laat weten als hij niet blij is met de blaadjes die worden gebracht.   Er is al heel wat bekend over de samenwerking, maar nog lang niet alles. Zo i...more

  • Zeeolifanten hebben een intern GPS

    Mar 02 2022

    Zeeolifantenvrouwtjes zijn enorm goed in het bepalen van hun route. Hoe ze het ook nog voor elkaar krijgen om de timing van hun reis perfect op het paringsseizoen te laten aansluiten, is een raadsel. Een raadsel dat onderzoekers van de universiteit van California hopen op te lossen. Elk jaar leggen zwangere zeeolifanten vrouwtjes een tocht af van ongeveer 240 dagen en zo'n 10.000 kilometer door de Stille Oceaan om vervolgens op tijd aan te komen op het strand waar hun jongen geboren worden. En ...more

  • Bestaat er nou wel of niet zoiets als een verdrongen herinnering?

    Mar 02 2022

    Ons geheugen is niet altijd even betrouwbaar. Wat weten we inmiddels over verdrongen herinneringen? Hoe ga je daar als therapeut mee om en wat betekent dit in de rechtszaal?  Tijdens een nieuwe Studium Generale van de Universiteit Utrecht bespreekt rechtspsycholoog Henry Otgaar valse en verdrongen herinneringen. Kunnen ervaringen zo traumatisch zijn dat ze verdrongen worden? En kunnen ze dan ineens door therapie of een voorval weer terugkomen?  De lezing is hier ook online te volgen:...more

  • Klimaatrapport: dit decennium, deze 10 jaar, dat is hoe lang we hebben

    Mar 01 2022

    Terwijl alle ogen op Rusland en Oekraïne zijn gericht, is ondertussen ook een nieuw klimaatrapport gepresenteerd. Een rapport met als boodschap: het moet echt nu gebeuren. Het is wederom een tik op de vingers wegens een gebrek aan actie. Het nieuwste IPCC-rapport benadrukt dat 40 procent van de wereldbevolking al zeer kwetsbaar is en dat de klappen het hardst gevoeld gaan worden in landen die zelf amper bijdragen aan het probleem. Die klappen gaan sneller dan gedacht zorgen voor onleefbare...more

  • Wetenschappers bieden collega’s uit Oekraïne werkplek aan

    Feb 28 2022

    Ook in de onderzoekswereld wordt hard gewerkt om mensen uit Oekraïne te helpen. Onder andere met de hashtag ScienceForUkraine wordt geprobeerd gevluchte wetenschappers te helpen.  Sinds een paar dagen is #ScienceForUkraine op Twitter te vinden met de oproep om in actie te komen voor alle studenten en onderzoekers die in de problemen raken in Oekraïne. Vanzelfsprekend ligt vrijwel al het onderzoek stil, mensen moeten vluchten enkunnen hun studie of hun werk niet afmaken. En dus wa...more

  • De richting waarin de hondenstaart kwispelt maakt uit

    Feb 27 2022

    Lichaamstaal kent bij mensen allerlei subtiele varianten van houding en beweging. Nou blijken ook honden hier meer nuance in te hebben dan gedacht. Honden kunnen allerlei emoties laten zien. Deels misschien wat ingevuld door ons, maar er zijn zeker verschillen in gedrag die zo opgevat kunnen worden. Zo kan de houding van de staart ons allerlei dingen vertellen: hangend, of tussen de benen heeft vaak iets te maken met angst of onderdanigheid en recht overeind betekent meestal opwinding of domina...more

  • Chimpansees gebruiken insecten voor hun wonden

    Feb 26 2022

    Chimpansees stoppen insecten in hun wonden, zagen onderzoekers van de universiteit van Osnabrück. Ze denken dat het gaat om een vorm van zelfmedicatie. Het gebruiken van planten of ander niet eetbare substanties om ziektes tegen te gaan is niet ongebruikelijk in de dierenwereld. Het is eerder gezien bij insecten, reptielen, vogels en zoogdieren. Bonobo's en chimpansees slikken bijvoorbeeld bepaalde bladeren door die helpen tegen parasieten. Maar het gebruiken van andere dieren in open wond...more

  • Hoe kwam een dino zo groot als een dubbeldekker van de grond?

    Feb 25 2022

    De Quetzalcoatlus heeft een spanwijdte die even lang is als een dubbeldekkerbus. Het is het grootste dier dat ooit gevlogen heeft. Maar hoe hij dit deed, dat was lange tijd een raadsel.  Lange tijd lukte het experts niet om erachter te komen hoe het een gigantische dino met vleugels, eentje zo hoog als een giraf, lukte om de lucht in te komen. Een team van onderzoekers aan de universiteit van Texas denkt het antwoord nu te hebben gevonden.  Vijftig jaar geleden werd er een exemplaar ...more

  • Wat piepkleine vogelzenders vertellen over gedrag en bedreiging

    Feb 24 2022

    Het lukt onderzoekers steeds beter om vogels en kleine dieren over de hele wereld te volgen dankzij piepkleine zendertjes. Dat maakt het ook mogelijk om veel meer uit die zendertjes te halen dan alleen maar waar ze op dat moment zijn. Wie maakt er ruzie met wie? Wat doen vogels als hun vaste zandplaat steeds vaker onder water staat? Wie zorgt ervoor dat een hele zwerm in beweging komt? En: leren ze van elkaar als ze zoeken naar de beste maaltijd?  NIOZ-bioloog Allert Bijleveld vertelt mee...more

  • Schimmels die met mieren samenwerken

    Feb 23 2022

    In de bodem van het regenwoud van Zuid-Amerika leeft een schimmel die 50.000 blaadjes per dag eet, zonder ooit zelf de boodschappen te hoeven doen.  Dit taakje besteedt de schimmelsoort uit aan.. de bladsnijdersmier. Maar deze mieren doen dit niet voor niets. Het verteren van plantmateriaal is niet makkelijk. Dat is ook terug te zien aan de lengte van het verteringskanaal van planteneters. Heeft een vleesetende tijger ingewanden van 6 meter, bij een grasetende koe is dat 24 meter. Oja: en ...more

  • We hebben zang-neuronen in ons brein

    Feb 23 2022

    Onderzoekers uit de VS hebben neuronen in het brein ontdekt die alleen reageren op..... zang. In 2015 deden deze onderzoekers ook al een ontdekking. Ze vonden met behulp van fMRI-scans een groep neuronen die op muziek reageert. Dat lukte ze door proefpersonen naar 165 verschillende geluiden te laten luisteren zoals spraak, klopjes, blaffende honden en dus ook muziek. Door de data die uit die scans kwam op een slimme manier te analyseren kwamen ze zes groepen neuronen op het spoor die elk een an...more

  • mRNA-technologie inzitten voor complexe botbreuken

    Feb 22 2022

    We kennen de mRNA-technologie inmiddels van de corona-vaccins, maar nu hebben onderzoekers uit Maastricht laten zien hoe het ook toegepast kan worden bij het behandelen van complexe botbreuken.  Bij een gecompliceerde botbreuk kun je denken aan een breuk waarbij de stukken bot te ver van elkaar afstaan of te slecht op elkaar aansluiten om uit zichzelf goed te genezen. In sommige gevallen, afhankelijk van waar de breuk zit, is het in deze situatie uiteindelijk zelfs nodig om te amputeren. ...more

  • Sportieve ouderen hebben bijna dezelfde stofwisseling in spieren als jongeren

    Feb 21 2022

    Wetenschappers van de Universiteit Maastricht en het Amsterdam UMC ontdekten in een gezamenlijk onderzoek naar veroudering in spierweefsels dat de energiehuishouding in spieren van sportende senioren en jonge mensen vrijwel gelijk is.   Ze kwamen hierachter toen ze spierbiopten van proefpersonen in verschillende leeftijdsgroepen en fysieke condities met elkaar vergeleken. Eén stofje - NAD+ - bleek in mindere mate aanwezig te zijn in oudere spieren. Dit stofje speelt een belangr...more

  • Een wearable die slaapapneu op kan sporen en monitoren

    Feb 21 2022

    Onderzoekers hebben een manier ontwikkeld om slaapapneu op te sporen en te monitoren met behulp van een compact apparaatje dat om de pols te dragen is.  Wereldwijd lijdt een miljard mensen aan de meest voorkomende vorm van slaapapneu. Bij deze aandoening genaamd obstructieve slaapapneu, of OSA in het kort, blokkeert kort de luchttoevoer tijdens het slapen. Dit kan gedeeltelijk zijn of helemaal en het gebeurt een aantal keer per uur. Bij ernstige patiënten soms zelfs tientallen keren p...more

  • Ook honden hebben wat aan een sterke core

    Feb 20 2022

    Sterke buik-, rug- en bekkenspieren zijn onder andere belangrijk voor je balans en ze kunnen sommige blessures voorkomen. Nou blijkt dit ook voor honden te gelden. Eén van de meest voorkomende knieblessures onder honden is te vergelijken met het scheuren van de kruisbanden bij mensen. Een onderzoek naar meer dan 1200 behendigheidshonden, je weet wel: honden die kunnen slalommen en door hoepels kunnen springen, laat zien dat vrijwel elke vorm van beweging de kans op deze blessure bij hond...more

  • Geen oceaan te breed voor een verliefde bultrugwalvis

    Feb 19 2022

    De bultrugwalvis heeft er nogal wat voor over om de juiste partner te vinden. Sommigen reizen er –zo blijkt uit onderzoek - rustig 6000 kilometer voor. In alle grote oceanen vind je bultrugwalvissen. De bultruggen in de Stille Oceaan vind je in de zomer meestal rond Alaska en Canada en in de winter in de buurt van Mexico en Hawaii voor het paarseizoen. Eerst werd gedacht dat er één groep was met een voorkeur voor Mexico en eentje met een voorkeur voor Hawaii, maar er is stee...more

  • Een spinnenweb als trommelvlies

    Feb 18 2022

    We weten dat spinnen een prooi in hun web kunnen voelen dankzij vibraties van het web die worden opgevangen door hun gevoelige pootjes. Nu lijken ze met dat web ook te kunnen horen. Verschillende dieren op aarde hebben een trommelvlies in hun oor dat vibraties in de lucht opvangt. Vervolgens worden deze vibraties doorgegeven en versterkt via botstructuren, om uiteindelijk dieper in het oor vloeistof in beweging te zetten. Kleine trilhaartjes in de vloeistof pikken die beweging op en zetten dat ...more

  • Superzwaar zwart gat ontdekt dat verstopt lag in kosmische stofwolk

    Feb 17 2022

    Nederlandse onderzoekers hebben een superzwaar zwart gat ontdekt dat verscholen zit in een ring van stof.  Er is in dit onderzoek gekeken naar een actieve galactische kern, ook wel een AGN in de Engelse afkorting. Deze extreem energetische bronnen worden aangedreven door superzware zwarte gaten. Kosmisch stof en gas uit de omgeving spiraalt naar dat zwarte gat en wordt opgeslokt, waarbij enorme hoeveelheden energie vrijkomen. Zo'n actieve kern straalt daardoor vaak feller dan alle sterren ...more

  • Kosten-baten computermodel op basis van de tseetseevlieg

    Feb 16 2022

    Onderzoekers hebben - geïnspireerd door de tseetseevlieg - een wiskundig model gemaakt voor hoe leeftijd en ervaring van invloed kunnen zijn op nageslacht. Ze bekeken de kosten-baten strategie die de beestjes hanteren bij het grootbrengen van hun jongen. Waarbij onder andere factoren als energieopname en -verbruik en leeftijd een belangrijke rol spelen. Natuurlijk kozen ze niet voor niets voor dit vliegende diermodel: er gaan nog steeds mensen dood aan de ziekte die deze vlieg kan verspre...more

  • Giftige zeeanemoon als basis voor medicijnen

    Feb 13 2022

    In Australië vind je behoorlijk wat dieren en planten die je je leven kunnen kosten, toch blijkt één daarvan misschien juist het tegenovergestelde te kunnen doen.   Het gaat om een giftige zeeanemoon die zo'n 8 tot 10 centimeter groot kan worden. Anders dan een slang, waarbij gif via giftanden wordt afgeleverd, vind je het gif bij deze zeeanemoon in allerlei prikcellen verdeeld over de gehele structuur. Het gif dat daaruit komt is een indrukwekkende chemische mix van sto...more

  • Aardige mannen zijn bij deze hagedis in het voordeel

    Feb 11 2022

    Bij een kleine hagedissensoort die voorkomt in Mexico en de Verenigde Staten houden mannetjes andere mannetjes op afstand terwijl hun vriend voor het nageslacht zorgt.  Dit beestje – dat ongeveer een jaar leeft – spendeert zijn tijd, net als vele andere dieren, met het zoeken naar een partner om mee voort te planten. Je zou denken: dan is het iedereen voor zich. Dat is de beste tactiek. Maar dit hagedisje pakt het anders aan en zoekt de samenwerking op.   Een tijdje terug...more

  • Nature, nurture en..... willekeur?

    Feb 10 2022

    Je hebt 'nature' en je hebt 'nurture', maar onderzoek naar het leergedrag van identieke fruitvliegjes laat zien dat er ook nog een derde factor moet zijn: willekeur. Eerder was al opgevallen dat zelfs als fruitvliegjes genetische vrijwel identiek zijn en ze in dezelfde omstandigheden zijn opgegroeid, er toch verschillen in gedrag worden gezien. Denk aan: de voorkeur voor bepaalde geuren, of de keuze om naar het licht te vliegen of het donker bijvoorbeeld. Hier gaat het om spontaan, instinctief ...more

  • Belangrijke stap in kernfusie-experiment

    Feb 09 2022

    Het is onderzoekers gelukt om een belangrijk energierecord te verbreken binnen een groot kernfusie-experiment. Al sinds eind jaren 50 wordt er onderzoek gedaan naar kernfusie. Kernfusie is niet hetzelfde als het splitsen van atomen zoals de kernreactoren doen die we al kennen. Bij kernfusie smelten in een reactor atomen juist samen. Ooit moet het tien keer meer energie opleveren dan je erin stopt. Maar zover is het nog niet. Toch is nu wel een belangrijke stap gezet door het energierecord uit 1...more

  • Genen van meer dan de helft van alle bloeiende plantengeslachten in kaart gebracht

    Feb 08 2022

    Een familieboom, maar dan voor alle bloeiende plantensoorten die er maar zijn: daar wordt aan gewerkt. En ze zijn inmiddels over de helft. Meer dan 1,5 miljard letters aan genetische code zijn openbaar beschikbaar gesteld in het Plant and Fungal Trees of life-project dat wordt geleid door de Royal Botanical Gardens, Kew in Engeland. Er werken onderzoeksinstituten van over de hele wereld mee aan het opbouwen van deze enorme DNA-database van bloeiende plantensoorten. De bloeiende variant, omdat d...more

  • Hoe hagedissen beschermen tegen de ziekte van Lyme

    Feb 07 2022

    Ongeveer 27.000 mensen per jaar krijgen in Nederland de ziekte van Lyme door een tekenbeet. Nou lijkt in een deel van de VS een hagedis te zorgen voor minder gevallen.  De tekensoort die verantwoordelijk is voor het overdragen van de spiraalvormige bacterie die de ziekte van Lyme veroorzaakt in de mens krijgt deze bacterie zelf binnen bij het drinken van het bloed van dieren als muizen, herten en hagedissen. Maar deze dieren geven de bacterie niet allemaal op dezelfde manier door aan de te...more

  • Beschadigde cellen die onzin uitkramen de mond snoeren

    Feb 07 2022

    Als we ouder worden raken sommige cellen op zo'n manier beschadigd dat ze onzin uit gaan kramen en buurcellen ze niet meer kunnen volgen. En dat is slecht nieuws.  Hebben we te veel van deze senescente cellen die niet meer goed communiceren met hun omgeving, dan kan dat zorgen voor ernstige ziekte. Peter de Keizer van het UMC Utrecht doet onderzoek naar de moleculaire oorzaken van ouderdom en vertelt meer meer over dit proces. Er wordt gewerkt aan een manier om ze uit de weg te ruimen, zod...more

  • In welk land zijn ouders het gelukkigst?

    Feb 06 2022

    In een grote studie waar 22 landen aan meededen is gekeken: in welk land zijn mensen zonder kinderen gelukkiger dan mensen met kinderen?  Natuurlijk is een dergelijk vraagstuk nogal ingewikkeld en spelen er allerlei factoren mee. Zoals cultuur, financiële middelen, medische voorzieningen, of het wel of niet hebben van een kinderwens, maar toch heeft de universiteit van Texas een poging gedaan om volwassenen met en zonder kinderen te vergelijken met elkaar als het aankomt op geluk.&nbs...more

  • De bacteriën die je te vriend wil houden

    Feb 05 2022

    We weten nog lang niet alles over alle soorten bacteriën die er zijn, maar van een paar weten we al wel dat ze niet slecht, maar goed voor ons kunnen zijn.  In BBC Science Focus een mooi lijstje van drie vriendelijke bacteriën. In de jaren 70 werd er eentje ontdekt (Mycobacterium vaccae) aan de rand van een meer in Uganda die – bij muizen tenminste – zorgde voor minder stress en angst. De bacterie had namelijk invloed op het tph2 gen, dat weer van invloed is op de aan...more

  • De indrukwekkende zweeftechniek van de vliegende draak

    Feb 03 2022

    Vliegende draakjes - maar ook vliegende eekhoorns - vliegen niet echt, maar kunnen toch van boom naar boom zweven. Nou blijken die draakjes daar een behoorlijk geavanceerde techniek voor te gebruiken. Onderzoeker Pranav Khandelwal van het Max Planck Institute for Intelligent Systems in Duitsland, trok naar de jungle in zuidelijk India om daar de exacte bewegingspatronen van het diertje vast te leggen. Een heus MacGyver-knutselproject volgde: het was te nat en te warm voor gewone camera's, dus ...more

  • Genmutatie verklaart enorme verschillen in grootte tussen honden

    Feb 02 2022

    Honden verschillen meer van grootte binnen hun soort dan welk ander zoogdier ter wereld, maar hoe is dit ooit zo gekomen?   Toen mensen zo'n 30.000 jaar geleden wolven als huisdieren gingen houden en langzaam de honden ontstonden zoals we die nu kennen waren er al verschillen in grootte. Maar de extreme verschillen van vandaag de dag – waarbij de grootste hond 40 keer groter is dan de kleinste – die zijn pas 200 jaar geleden ontstaan, toen de mens moderne rassen ging fokken. &n...more

  • Wat zorgt ervoor dat mensen een klik voelen met elkaar?

    Feb 02 2022

    Natuurlijk spelen er veel factoren mee bij het voelen van een klik met iemand, maar eentje zagen onderzoekers heel duidelijk terugkomen uit experimenten. In deel één van dit onderzoek kregen mensen die elkaar niet kenden de opdracht om 10 minuten met elkaar te kletsen. Achteraf moesten ze een vragenlijst invullen en daarna zelf - lekker ongemakkelijk - het gesprek terugkijken en aangeven per minuut of ze zelf vonden dat er een klik was met hun gesprekspartner.  In het tweede...more

  • Satellieten spotten enorme methaanlekken afkomstig van affakkelinstallaties

    Feb 01 2022

    Het Nederlandse ruimte-instrument Tropomi is weer nieuwe methaanlekken op het spoor gekomen. Dit keer gaat het om een flink aantal affakkelinstallaties die niet goed blijken te werken. November vorig jaar werden nog verrassende ontdekkingen gedaan over methaanuitstoot van Australische kolenmijnen, nu hebben ze gekeken aan de Westkust van Turkmenistan, waar het instrument een aantal interessante methaan-hotspots had gedetecteerd. Met behulp van andere satellieten van Spaanse collega's is het ver...more

  • Wat astronauten kunnen leren van eekhoorns in winterslaap

    Jan 31 2022

    Een theorie uit de jaren 80 die stelt dat er dieren zijn die hun eigen urine kunnen recyclen is nu door onderzoekers van de universiteit van Montreal bevestigd.  Het idee ontstond toen werd nagedacht over hoe het toch kan dat dieren na een winterslaap – waarin ze al hun reserves opmaken – geen spiermassa verliezen. Als je bedenkt dat sommige dieren dus negen maanden niet bewegen en niet eten, dan is dat behoorlijk bijzonder. Voor ons mensen zijn één a twee weken p...more

  • Betere inkt door voorkomen koffiering-effect bij opdrogende druppels

    Jan 31 2022

    Hoe voorkom je dat je tijdens het printen van druppeltjes inkt een koffiering-effect krijgt? Daar heeft een onderzoeker van de Technische Universiteit Eindhoven naar gekeken. Als een druppel op papier verdampt, dan doet hij dit sneller aan de buitenkant dan de binnenkant. Net als een bord met warm eten. Bij een druppel trekt de vloeistof die dan nog in het midden zit ook richting de buitenkant, waardoor - als er kleurstof in de druppel zit - de buitenrand uiteindelijk donkerder opdroogt dan de ...more

  • Dit gezonde dieet heeft (helaas) de wind mee

    Jan 30 2022

    Het mediterraanse dieet – met veel vezelrijk voedsel, vis en noten - heeft volgens veel onderzoeken grote voordelen voor onze gezondheid. Maar het heeft ook ongemakkelijke nadelen. Je gaat er een – laten we zeggen – luchtiger leven van lijden en de wc-bezoekjes zijn over het algemeen wat langer.   In Spanje zijn onderzoekers gaan kijken of deze onhandige bijkomstigheid bij veel mensen voorkomt. Ze onderzochten het microbioom, maar ook de gasproductie – ja echt &nda...more

  • Zouden we kunnen leven op een planeet zonder water?

    Jan 28 2022

    In de science fiction blockbuster en remake Dune kunnen mensen op een waterloze hete woestijnplaneet rondwandelen dankzij een speciaal pak. Zou dat in het echt ook werken?  Het stillsuit dat bewoners van de planeet Arrakis dragen recyclet al het vocht dat het lichaam van de drager produceert. Zweet wordt bijvoorbeeld opgevangen, gezuiverd en opgeslagen als watervoorraad om uit te drinken. Ook uit urine en andere afvalproducten van het ...more

  • James Webb ruimtetelescoop aangekomen op bestemming, wat nu?

    Jan 27 2022

    De James Webb ruimtetelescoop is na een maand reizen op zijn bestemming aangekomen en bevindt zich nu 1,5 miljoen kilometer van de aarde. Wat wordt de volgende stap?  James Webb System engineer Maurice te Plate van ESA vertelt vanuit de controlekamer dat alles vrijwel volledig volgens plan loopt. Dat plan is een super strak geplande checklist, waarop per minuut en maanden vooruit staat aangegeven wat er moet gebeuren. We horen hoe de start nog net iets beter ging dan verwacht, welke uitda...more

  • Bubbelgordijn als barrière voor orkaan

    Jan 26 2022

    Een bedrijfje uit Noorwegen wil bubbelgordijnen gebruiken om orkanen te hinderen. Zou het echt werken? Orkanen ontstaan wanneer warme en koude lucht botst boven oceaanwater met een temperatuur boven de 26,5 graden. Hoe warmer het water, hoe krachtiger de orkaan kan worden. Water onder deze temperatuur heeft niet de hitte of verdamping om een orkaan te voeden. Een bedrijfje uit Noorwegen wil deze kennis gebruiken om orkanen te hinderen.  Het idee is vrij simpel: op het juiste moment en de ...more

  • Waarom leeft het ene dier 30 minuten en het andere 100 jaar?

    Jan 26 2022

    Wat zorgt er nou voor dat het ene dier maar een dag leeft en het andere tientallen jaren? En waarom worden sommige mensen heel oud en anderen niet?  Het zijn geen makkelijke vragen om te beantwoorden, maar er vallen wel steeds meer puzzelstukjes op hun plek. Met grote interesse wordt bijvoorbeeld gekeken naar verschillen in levensduur binnen diersoorten. Waarom leeft een koningin van een mierenkolonie nou vele male langer dan een werkmier terwijl ze dezelfde genen delen? En van welke genen...more

  • Nijlpaarden kunnen elkaars stem herkennen

    Jan 25 2022

    Nijlpaarden kunnen elkaars stem herkennen en reageren nogal bijzonder als ze het geluid van een onbekend nijlpaard horen, blijkt uit onderzoek.  Door opnames te maken van nijlpaarden in een natuurreservaat in Mozambique en die vervolgens weer te laten horen aan andere nijlpaarden, ontdekten wetenschappers dat de dieren anders reageren als het gaat om een nijlpaard dat ze niet kennen. De reactie is agressiever en gaat zelfs gepaard met het sproeien van poep. Bij het horen van een bekende, ...more

  • Hoe een mini kever gigantische snelheden haalt

    Jan 24 2022

    Hoe groter het dier hoe sneller het kan vliegen, geldt vaak. Maar hoe kan het dan dat een piepklein kevertje sneller kan vliegen dan insecten die drie keer zo groot zijn?  Insecten zijn in de afgelopen 300 miljoen jaar steeds kleiner geworden. Toch zijn ze daardoor niet minder hard gaan vliegen. Veervleugelkevers behoren tot de kleinste insecten die er nu zijn. Met hun lengte van 0,4 millimeter zijn ze ongeveer even groot als sommige eencellige organismen. Maar dit mini kevertje gaat gigan...more

  • Ons brein reageert tijdens slaap sterker op onbekende stemmen

    Jan 24 2022

    Uit onderzoek naar hersenactiviteit tijdens het slapen blijkt dat ons brein sterker reageert op onbekende stemmen dan op bekende stemmen. Het geeft onderzoekers een interessant kijkje in hoe onze hersenen informatie verwerken. In een volgende stap willen ze kijken of onze hersenen tijdens het slapen ook stimuli kunnen voorspellen. Dat herkennen en voorspellen van patronen doet het brein als we wakker zijn continue, maar lukt dat ook als we slapen?  In deze audio hoor je onderzoeker Mohame...more

  • Is de olifantenslurf het gevoeligste lichaamsdeel in het dierenrijk?

    Jan 23 2022

    Een nieuw onderzoek laat zien dat de slurf van de olifant weleens het gevoeligste lichaamsdeel in het dierenrijk zou kunnen zijn.   Duitse onderzoekers kwamen hierachter toen ze de zenuwen van enkele overleden dierentuin olifanten bekeken. De twee zenuwtakken in de slurf waar de zenuwcellen zitten wegen zo'n 50 gram per stuk. Dat is een verzameling zenuwen groter dan het brein van de gemiddelde aap.   De zenuwtakken zijn zelfs dikker dan de ruggengr...more

  • Hoe werkmieren in noodsituaties de koningin worden

    Jan 21 2022

    Een miersoort in India heeft een uitzonderlijke oplossing als de koningin van de kolonie plots sterft of verdwijnt: werkmieren die zichzelf transformeren tot koningin.   In eerder onderzoek werd al ontdekt dat het brein van deze mier van grootte kan veranderen, afhankelijk van de positie in de kolonie. Als de koningin ontbreekt, ontstaat er een soort toernooi waarin de mieren met elkaar vechten om de vrijgekomen positie, waarna in de winnaar de transitie ingang wordt gezet. Daarbij verande...more

  • Micro-robots die hun eigen bot laten groeien

    Jan 20 2022

    Een micro-robotje dat van vorm kan veranderen en dat net als bot in ons lichaam eerst zacht is en dan hard wordt. Dat is waar onderzoekers aan hebben gewerkt.  Deze robotjes zouden bijvoorbeeld opgevouwen door een naald passen, waarna ze zich openvouwen, een vorm aannemen en vervolgens hard en sterk worden. Dit is mogelijk door de combinatie van twee typen materiaal: eentje met daarin fragmenten van menselijke cellen die botgroei stimuleren en polymeer dat vervormt in reactie op elektrisch...more

  • Recordreis poolhaas laat zien: het zijn niet allemaal huismussen

    Jan 19 2022

    Hazen en konijnen zijn echte huismussen. Ze blijven over het algemeen binnen een paar kilometer van hun hol. Behalve één Canadese haas, die alle records heeft verbroken.  Om te kijken hoeveel poolhazen in het noorden van Groenland zich verplaatsen, hebben biologen er in 2019 25 een volgbare tag gegeven. In de maanden die daarna volgden zagen ze de hazen zeker 100 kilometer afleggen in de richting van een meer aan de rand van de Arctische woestijn, waar het een stukje warmer w...more

  • Wat te doen met een leger gekloonde marmerkreeften?

    Jan 19 2022

    Ze wordt gezien als één van de hardnekkigste invasieve diersoorten: de marmerkreeft. Nu proberen onderzoekers te ontdekken of het diertje - dat zichzelf razendsnel voortplant - ons ook kan helpen.  Een behoorlijke plaag is het dier dat zich over de hele wereld heeft verspreid inmiddels. Terwijl het ooit begon met één oermoeder. Een afstammeling van de Noord-Amerikaanse rivierkreeft. Die moeder kwam in 1995 via een dierenmarkt in Duitsland in een aquarium terecht...more

  • Onvruchtbaarheid sommige mannen al voor eigen geboorte in DNA ontstaan

    Jan 18 2022

    Onderzoekers van het Radboud UMC hebben ontdekt dat onvruchtbaarheid bij sommige mannen al voor hun eigen geboorte in hun DNA kan zijn ontstaan. Ze ontdekten dat nieuwe fouten in het DNA, die niet van vader of moeder zijn geërfd maar spontaan zijn ontstaan voor of tijdens de bevruchting, onvruchtbaarheid bij mannen kan veroorzaken. De ontdekking biedt hoop op betere behandelmogelijkheden voor deze groep patiënten. In deze audio hoor je onderzoekers Manon Oud en Liliana Ramos van het ...more

  • Kan uitbarsting Tonga zorgen voor kouder weer?

    Jan 17 2022

    De enorme uitbarsting van de vulkaan bij eilandengroep Tonga kan niemand zijn ontgaan. Wetenschappers weten nog lang niet alles over de situatie daar, maar wat er voor zo'n knal nodig is en wat de gevolgen kunnen zijn, daar valt al wel iets over te zeggen.  Over wat voor type vulkaan hebben we het eigenlijk? Wat gebeurt er allemaal onder de grond om dit soort uitbarstingen te veroorzaken? We bespreken het met onderzoeker Janne Koornneef van de VU.  Eerdere grote uitbarstingen hadden ...more

  • Egels blijken bron van superresistente bacterie

    Jan 16 2022

    Een internationaal team van onderzoekers heeft ontdekt dat op de huid van egels een schimmel te vinden is die antibiotica produceert. In reactie daarop worden bacteriën die daar ook zitten resistent.Deze specifieke superresistente bacterie is dus niet het gevolg van antibiotica gebruik door mensen, maar een gevolg van een biologisch proces dat al zeker 200 jaar geleden in gang is gezet. De bacterie werd gevonden in melkvee. Aangenomen werd dat hij resistent was geworden door het gebruik van...more

  • Gaan wormen ons helpen met allergieën?

    Jan 15 2022

    Wormpjes in je lichaam hebben: dat klinkt niet als iets wat je moet willen. Toch zijn er onderzoekers die denken dat de kronkelende diertjes onze gezondheid juist beter kunnen maken.  In 2020 infecteerde iemand zichzelf opzettelijk met een parasitaire rondworm door een paar larven met een pleister op zijn onderarm te plakken en te wachten tot ze zelf naar binnen gingen. De larven vonden vervolgens zelf hun weg naar zijn buik, waar ze uit konden groeien tot wormpjes van ongeveer een centime...more

  • Mensen die harder sporten drinken ook meer alcohol

    Jan 14 2022

    Uit een onderzoek naar het gedrag van zo'n 40.000 Amerikaanse volwassenen zou blijken dat de mensen die het meeste sporten ook de meeste alcohol drinken.  De kans dat een fanatieke sporter een behoorlijke drinker is lijkt zelfs twee keer zo groot vergeleken met minder fitte mensen. Waarbij een behoorlijke drinker bij vrouwen iemand is die 4 tot 7 glazen alcohol per week drinkt en bij mannen iemand die tot 14 glazen drinkt.   Het is niet de eerste keer dat de link is gevonden, maar he...more

  • Nanodeeltje maakt genetisch aanpassingen mogelijk in cellen in de wand van bloedvaten

    Jan 13 2022

    Onderzoekers hebben een nieuw nanodeeltje ontwikkeld waarmee het voor het eerst mogelijk wordt om cellen in de binnenwand van bloedvaten genetisch aan te passen. Voorheen lukte het niet om bijvoorbeeld het CRISPR-Cas-instrument in deze cellen af te leveren, omdat de gebruikelijke route met een virus als transportmiddel bij deze cellen niet werkt. In muizen hebben ze nu laten zien dat het met dit nieuwe nanodeeltje wel lukt. Nu kunnen ze in de toekomst ook in deze cellen - die betrokken zijn bi...more

  • Honden hebben het door als je van taal wisselt of onzin praat

    Jan 12 2022

    We wisten al dat honden goed zijn in woorden leren, maar nu blijken ze het ook heel goed door te hebben als je even in een andere taal praat of onzinwoorden gebruikt.  Honden zijn niet de enige dieren die chocola kunnen maken van de geluidspatronen in menselijke spraak, maar ze zijn er wel uitzonderlijk goed in. Dat is niet nieuw, we weten bijvoorbeeld al enige tijd dat ze een flink aantal woorden kunnen leren, maar nu blijkt dat ze - ook als er niet 'bal’ of ‘lig’ naar z...more

  • Mini-sensor geïnspireerd op de ogen van de bidsprinkhaankreeft

    Jan 12 2022

    De inspiratie voor een nieuwe mini-sensor die in je telefoon past en waarmee je eten en materialen kunt analyseren werd gevonden in de ogen van de bidsprinkhaankreeft. Dit diertje kan met zijn ogen namelijk veel meer zien dan wij mensen. In plaats van onze drie fotoreceptorcellen waarmee we optisch licht kunnen verwerken, heeft hij er zestien. Daarmee kan de bidsprinkhaankreeft ook ultraviolet licht en nabij-infrarood licht zien. Een sensor die dit kan is weer heel interessant voor toepassingen...more

  • Schimmel die op boomwortel leeft knoeit met de genen van de boom

    Jan 11 2022

    Bomen hebben schimmels nodig voor het opnemen van voedingsstoffen en water, maar nu blijken die schimmels zelf nogal de touwtjes in handen te hebben. We kennen natuurlijk veel schimmels die slecht voor planten zijn, maar in dit geval gaat het juist om schimmels die een hele positieve samenwerking met planten aangaan. Om die samenwerking voor elkaar te krijgen, blijkt nu, gebruiken ze dezelfde strategie als hun ziekmakende collega's. Ze gebruiken kleine stukjes RNA in om in de plantencellen de g...more

  • Dieren tellen door DNA uit de lucht te plukken

    Jan 10 2022

    Om te ontdekken welke diersoorten er te vinden zijn in het water gebruiken wetenschappers al lange tijd environmental DNA uit watermonsters en dat lijkt ook te lukken met eDNA uit de lucht.  Als dat inderdaad werkt dan zou dat een extra tool zijn bij het monitoren van diersoorten op het land, zeker in het geval van dieren die moeilijk met andere middelen in de gaten gehouden kunnen worden. Het lukte onderzoekers eerder al om de techniek succesvol te testen in het lab met een kolonie naakte...more

  • De schakelaar die zorgt dat de cel in functie blijft

    Jan 10 2022

    De identiteit van bijvoorbeeld een zenuwcel wordt door een genetische schakelaar tijdens de ontwikkeling van de cel aangezet. Maar hoe blijft die schakelaar eigenlijk aanstaan?  Het was al bekend uit eerder onderzoek dat deze alles bepalende schakelaar in bacteriën aan en uit kan. Maar hoe zit dat in onze cellen? Daar wil je natuurlijk niet dat bijvoorbeeld een zenuwcel ineens stopt met functioneren. Om hier meer over te weten te komen hebben onderzoekers gekeken naar de zenuwcel die ...more

  • Waar in de hersenen zie je vrouwelijk genot terug?

    Jan 09 2022

    Lange tijd was het onbekend waar in de hersenen sensaties werden verwerkt die rond de vrouwelijke geslachtsdelen worden gevoeld. Nu denken ze de spot te hebben gevonden. Het gaat om een deel van de somatosensorische cortex. Dit gebied is betrokken bij de verwerking van tast, pijn en temperatuur. Van veel lichaamsdelen is al langer bekend waar sensaties verwerkt worden in de hersenen. Zo heeft de voet een eigen plekje, en ook de knie, maar het gebied voor geslachtsdelen was moeilijker te vinden,...more

  • In een school zwemmen om beter te horen

    Jan 08 2022

    Onderzoekers denken dat een Amerikaanse vissoort in een school zwemt om zo gezamenlijk de ultrasone geluiden van dolfijnen beter te kunnen horen. De Amerikaanse elft is één van de weinige vissoorten die de ultrasone klikjes van dolfijnen kan opvangen. Hij weet daarmee grotendeels uit de magen van dolfijnen te blijven. Nou zijn er resultaten uit onderzoeken die suggereren dat één elft niet goed genoeg hoort om de geluiden te horen. Uit nieuwe computermodellen zou bli...more

  • De energie van dansen oogsten

    Jan 07 2022

    In een club in Glasgow gebruiken ze straks een hele bijzonere manier om de temperatuur in de ruimte te regelen: een koel- en verwarmsysteem dat draait op lichaamswarmte. Dansen op een volle dansvloer is iets wat veel mensen lange tijd hebben moeten missen. In Glasgow hebben ze nu iets bedacht om te zorgen dat als er weer dicht op elkaar gezweet mag worden, dit niet alleen goed voor de geestelijke gezondheid van mensen is, maar ook voor het milieu. In de club, waar jaarlijks zo'n 250.000 mensen...more

  • Nieuwe kennis over actieve materie helpt gedrag cellen beter voorspellen

    Jan 06 2022

    Nederlandse onderzoekers hebben een belangrijke ontdekking gedaan over actieve materie, die ervoor kan zorgen dat we het gedrag van cellen in bijvoorbeeld tumoren beter kunnen voorspellen. In deze audio hoor je onderzoeker Vincent Debets van de Technische Universiteit Eindhoven. Lees hier meer over het onderzoek: Actieve materie geeft langzaam maar zeker zijn geheimen prijs. De paper vind je hier: Cage Length Controls the Nonmonotonic Dynamics of Active Glassy Matter.See omnystudio.com/listener...more

  • Waar gaan zaadcellen heen na een sterilisatie?

    Jan 05 2022

    Bij een sterilisatie wordt de buis waardoor de zaadcellen zich van de testikels naar de penis verplaatsen doorgeknipt en netjes dichtgemaakt. Maar waar gaan de zaadcellen dan heen? Vanaf het moment van de sterilisatie kunnen de zaadcellen niet meer met het sperma mee het lichaam uit. De testikels maken nog steeds zaadcellen aan, maar deze worden geabsorbeerd door het lichaam zonder dat dit kwaad kan. Na de behandeling wordt testosteron nog steeds aangemaakt, en een effect op seks drive heeft h...more

  • Kun je beter een taal leren door minder goed na te denken?

    Jan 05 2022

    Beter een taal leren door minder goed na te denken, dat klinkt misschien tegenstrijdig, maar uit onderzoek zou blijken dat dit helemaal geen slecht idee is.  In deze audio hoor je onderzoeker Eleonore Smalle van de Universiteit Gent. Meer lezen over het onderzoek kan hier: Unlocking adults’ implicit statistical learning by cognitive depletion. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Hoe kinderen elkaar corrigeren als regels worden gebroken

    Jan 04 2022

    Wat doen kinderen als ze een ander kind de regels zien breken? En verschilt dat per gemeenschap? Daar hebben onderzoekers naar gekeken binnen allerlei verschillende culturen. In deze audio hoor je onderzoeker Patricia Kanngiesser van de universiteit van Plymouth. Lees hier meer over het onderzoek: Challenging ‘rule breakers’ – children will confront their peers, but how they do so varies across cultures. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Waar vind je de meeste linkshandigen?

    Jan 03 2022

    Je zou kunnen denken: in de landen waar van rechts naar links wordt geschreven en gelezen vind je meer linkshandigen. Maar dat blijkt juist omgekeerd.  De meeste linkshandigen vind je in Westerse landen. In Nederland, de VS en Canada gaat het om zo'n 13 procent. In de landen waarin taal van rechts naar links loopt – wat vooral Aziatische en Arabische landen zijn – ligt het aantal linkshandigen onder de 6 procent.  In veel Islamitische landen wordt de linkerhand als onrein...more

  • Hoe sponziger de cel, hoe makkelijker hij een baan vindt

    Jan 03 2022

    Onderzoekers hebben ontdekt dat stamcellen die bezig zijn met het kiezen van hun taak in het lichaam, veel hebben aan een beetje extra sponzigheid.  De meeste kennis die we hebben over biologische materialen en levende organismen komt uit de biochemie. De wetenschap van de stofjes die cellen gebruiken om te functioneren, te communiceren en processen in gang te zetten. Minder lang wordt er gekeken naar mechanische processen. Denk aan de druk die wordt uitgeoefend door weefsels, door an...more

  • Begrijpen honden de wetten van de natuurkunde?

    Dec 31 2021

    Honden lijken een basisbegrip te hebben van hoe objecten zich zouden moeten gedragen.   Al in ons eerste levensjaar leren mensen over causale verbanden en het gedrag van objecten. Over hoe het één het ander beïnvloedt. Hoe je bijvoorbeeld met je hand een object kan verplaatsen. Deze vaardigheid blijven we verbeteren tijdens de rest van ons leven en het is er eentje die ook door dieren wordt gebruikt. Maar in hoeverre begrijpen dieren deze ve...more

  • Bomen kweken die nog efficiënter CO2-opnemen

    Dec 30 2021

    Biologen hebben een stukje van het mechanisme ontrafeld waarmee bomen CO2 uit de lucht te halen en opslaan. Het kan helpen bij het kweken van nog efficiëntere bomen. In deze audio hoor je onderzoeker Yrjö Helariutta’s van de University of Cambridge en University of Helsinki. Lees hier meer over het onderzoek: Blueprint reveals how plants build a sugar transport lane. De paper vind je hier: Cell-by-cell dissection of phloem development links a maturation gradient to cell speciali...more

  • De onderschatte rol van de opa olifant

    Dec 29 2021

    In een nationaal park in Botswana is onderzoek gedaan naar agressie onder olifanten. Ze zagen: hoe minder oudere mannetjes, hoe meer angst en algehele agressie.  In onderzoek naar het gedrag van olifanten is altijd veel aandacht geweest voor de belangrijke rol van de vrouwtjes in de sociale structuur van de dieren. Oudere mannetjes zijn lang een beetje gezien als overbodig en – ook vanwege lange slagtanden – het doelwit geweest van stropers. Nu blijkt, na het bestuderen van he...more

  • Koninklijke mummie na 3000 jaar digitaal 'uitgepakt'

    Dec 29 2021

    Alle koninklijke mummies die in de 19e en 20e eeuw zijn gevonden zijn inmiddels uitgepakt en onderzocht. Allemaal behalve één. Niemand wilde zich wagen aan dit bijzondere exemplaar. Tot nu. In deze audio hoor je onderzoeker Sahar Saleem van Cairo University in Egypte. Lees hier meer over het onderzoek: Scientists digitally ‘unwrap’ mummy of pharaoh Amenhotep I for the first time in 3,000 years. De paper vind je hier: Digital Unwrapping of the Mummy of King Amenhotep I ...more

  • Duizend keer snellere dataopslag dichterbij

    Dec 28 2021

    Onderzoekers van de Radboud Universiteit zijn erin geslaagd om met korte lichtflitsen de magnetische eigenschappen van een materiaal te veranderen. Dat zou voor een veel snellere en energiezuinigere magnetische dataopslag kunnen zorgen.  In deze audio hoor je onderzoeker Alexey Kimel van de Radboud Universiteit. Lees hier meer: Onderzoekers veranderen eigenschappen van antiferromagneet met Terahertz-straling. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Er liepen ooit miljoenpoten zo groot als auto's rond

    Dec 27 2021

    Ooit waren miljoenpoten zo groot, dat ze je makkelijk van de voeten zouden lopen als je per ongeluk hun pad zou kruisen.   Je hebt duizendpoten en je hebt miljoenpoten. Er zijn veel verschillende soorten van beide, maar erg groot zijn de langwerpige krioelende beestjes met veel pootjes niet. Tenminste: vandaag de dag.  Toen in 2018 op een strand in Noord-Engeland een enorm stuk zandsteen van een klif afbrak, werd een fossiel gevonden van een gigantische miljoenpoo...more

  • Hebben zombie-films ons voorbereid op de pandemie?

    Dec 27 2021

    Hou je van een goeie zombie-serie of –film op z'n tijd? Dan zou dat in je voordeel kunnen werken in een wereldwijde pandemie.   Wat is er van invloed op hoe goed je tegen de stress van een pandemie kan? Met die vraag begonnen wetenschappers van onder andere Penn State University een onderzoek. 310 proefpersonen kregen een goed uitgedachte vragenlijst waarbij onder andere naar weerbaarheid werd gekeken en dus ook naar het type programma's en films dat ze keken. Ze corrigeerden vo...more

  • Hoe zijn aardwormen toch overal ter wereld terechtgekomen?

    Dec 26 2021

    Meer dan 400 kilometer van de kust van Taiwan ligt een klein stukje land in het midden van een rif. Eén van de eilandbewoners is een aardworm, maar hoe is die daar gekomen? Het eilandje in de buurt van Taiwan kent een enorme biodiversiteit en één van de (helaas wel invasieve) bewoners die daaraan bijdraagt is de aardworm P. litoralis die overal ter wereld in kuststreken gevonden wordt. Maar hoe heeft dat diertje zich eigenlijk verplaatst? Hoe kwam het de oceanen over? ...more

  • Robotvis maakt invasieve vis te bang om voort te planten

    Dec 25 2021

    Onderzoekers van de universiteit van Western Australia bedachten een tijdje terug iets slims om een invasieve vissensoort tegen te werken bij het voorplanten: een enge robotvis. Ze werden ooit door mensen losgelaten in de natuur om muggenlarven op te eten: de muggenvis, of muskietenvis. Inmiddels is het beestje één van de grootste bedreigingen in zoetwater ecosystemen ter wereld. Zo eet de vis bijvoorbeeld heel veel kikkervisjes op. Pogingen om het dier weg te krijgen mislukten st...more

  • Levende hersencellen in schaaltje leren computerspelletje spelen

    Dec 24 2021

    Australische onderzoekers hebben honderden duizenden hersencellen in een schaaltje binnen vijf minuten geleerd hoe ze een simpel computerspelletje moeten spelen.  Het gaat om het computerspelletje 'Pong’, één van de eerste spellen die ooit voor de computer werden gemaakt. Het lijkt een beetje op een potje tennis: een balletje gaat heen en weer en als speler ben je een klein bewegend balkje dat het balletje terug moet kaatsen ...more

  • Hoe je haar kan vertellen wat je twee jaar geleden op de dag nauwkeurig deed

    Dec 24 2021

    In het M4I-lab van Ron Heeren in Maastricht kunnen ze aan een haar zien wat je jaren geleden op de dag nauwkeurig aan het doen was.  Dat zit natuurlijk iets genuanceerder, maar met de nieuwste technieken kunnen ze in ieder geval het chemische dagboek van je haar uitlezen. Zelfs als je twee jaar geleden een dag op bezoek bent geweest bij iemand die stevig rookt dan is dat - met de juiste technologie - terug te zien in die ene haar.  Het is lang niet het enige dat er in dit high tech l...more

  • Duizenden moleculen tegelijk in realtime analyseren

    Dec 23 2021

    Duizenden moleculen tegelijk in realtime analyseren om zo bijvoorbeeld te kunnen bepalen hoe een tumor groeit of een bot geneest: in het lab van Ron Heeren in Maastricht hebben ze daar de techniek voor ontwikkeld.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Honden die van een visje houden gevaarlijk voor mensen

    Dec 22 2021

    Het bestrijden van een ziekmakende Afrikaanse parasiet wordt in de weg gezeten door honden, blijkt uit onderzoek van de universiteit van Exeter.  De Guineaworm is een parasitaire rondworm. De worm heeft kleine zoetwater-eenoogkreeftjes als tussengastheer en een zoogdier als uiteindelijke gastheer. Mensen kunnen hem krijgen door bijvoorbeeld water te drinken met watervlooien erin waarop de larven van de parasiet zitten. In het lichaam kan de worm zorgen voor na...more

  • Wat de James Webb Telescoop in de ruimte gaat bekijken

    Dec 22 2021

    Dit weekend is het - als het goed is - zover: de James Webb Space Telescoop - het grootste en meest ambitieuze ruimte-observatorium ooit gebouwd gaat de ruimte in.  Maar wat gaat hij daar eigenlijk doen? James Webb Systems Engineer Maurice te Plate van ESA vertelt waarom Webb een infraroodtelescoop moest worden, welke instrumenten er aan boord zitten en waar hij precies naar gaat kijken.  Meer lezen over de James Webb Telescoop kan onder andere hier: Webb - Seeing farther.See omnystu...more

  • Welke barre tocht staat de Antarctica-rover te wachten?

    Dec 21 2021

    Studenten van de TU Eindhoven staan op het punt om af te reizen naar Antarctica. Ze gaan die kant op om belangrijke metingen te doen die nodig zijn voor de bouw van hun zelfrijdende Antarctica-rover.  In deze audio hoor je Ewout Hulscher en Oscar Mannens van Team Polar over waar de rover allemaal tegen moet kunnen en wat hij allemaal gaat meten in de toekomst. Meer informatie over het project vind je op de site van team Polar. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Hoe snel een bacterie een volledige boom besmet

    Dec 20 2021

    Voor het eerst hebben onderzoekers de precieze snelheid kunnen bepalen waarmee een ziekmakende bacterie een boom besmet.  Kleine insecten zijn verantwoordelijk voor het infecteren van citrusbomen met een vervelende bacterie. Deze bacterie maakt gebruik van de sapstromen van de boom om zich verder te verplaatsen door zijn gastheer. De snelheid waarmee hij de hele boom besmet is nu bepaald door plantenonderzoekers.   Ze berekenden dat de bacterie zo'n 2.9 tot 3...more

  • Het verrassingselement en valse herinneringen

    Dec 20 2021

    Als we ons dingen proberen te herinneren gaat dat nog wel eens mis. We weten nog lang niet alles over het mechanisme daarachter, maar onderzoekers hebben weer een stukje van de puzzel opgelost.  In een experiment kregen proefpersonen een 70 korte filmpjes van 30 seconden te zien met daarin een afgerond verhaaltje. Dit was het moment waarop de hersenen de herinneringen maakten. Op dag twee werden de proefpersonen onder een MRI-scanner gelegd en kregen ze de filmpjes nog een keer te zien. Ah...more

  • Oud stukje maan levert nieuwe inzichten

    Dec 17 2021

    In 1972 werd een stukje rots van de maan veiliggesteld door astronauten van de Apollo 17-missie. Nu geeft datzelfde stukje rots onderzoekers allerlei belangrijke nieuwe informatie over de evolutie van de maan.   Natuurlijk was er al wel eens naar de chemische samenstelling gekeken van het monster, maar inmiddels is de technologie zover dat die samenstelling in veel meer detail bekeken kan worden. Waar in eerdere onderzoeken niet veel variatie binnen de chemische structuren van de aanwezige...more

  • Een lesje plasmatechnologie vanuit het lab

    Dec 16 2021

    Een groot deel van de processen en installaties in de chemische industrie moet in 2050 aangedreven worden door duurzame elektriciteit. Het inzetten van plasmatechnologie zou daarbij enorm kunnen helpen. Maar hoe werkt het? Op de Brightlands Chemelot Campus in Geleen hebben ze net een nieuw plasmalab geopend. Tijd om eens een kijkje te nemen.  In deze audio hoor je onderzoekers Hans Linden (Brightsite/TNO) en Gerard van Rooij (hoogleraar Plasma Chemistry Maastricht University en hoofd van ...more

  • Een moederskindje zijn is van levensbelang voor de Darwinvink

    Dec 15 2021

    Jonge kinderen hebben hun ouders of verzorgers nog heel vaak nodig. Voor de jonge Darwinvink wordt het zelfs levensgevaarlijk als mama te vaak niet thuis is.  De eerste dagen nadat een ei uitkomt zijn jonge vogels enorm kwetsbaar. Het verdedigen van het nest door de vader werd altijd gezien als enorm belangrijk. Maar onderzoekers van Flinders University hebben ontdekt dat jongen van de Darwinvink - die leeft op de Galapagos eilanden - vooral meer kans hebben om te overleven als hun moeder ...more

  • Dit stukje rubber kan tot twee tellen

    Dec 15 2021

    Onderzoekers is het gelukt om een simpel stukje rubber te programmeren en het tot twee te laten tellen.   We bevinden ons in het veld van de mechanische metamaterialen. Dat zijn materialen die je aanpast waardoor ze nieuwe mechanische eigenschappen krijgen. Neem bijvoorbeeld een simpel stukje rubber. Daar kun je oneindig veel vormen mee maken. Je kunt de structuur veranderen, er gaatjes in maken en zo bijvoorbeeld zorgen dat het extree...more

  • IJsplaat die belangrijke gletsjer in Antarctica op zijn plek houdt dreigt het te begeven

    Dec 14 2021

    Tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van de American Geophysical Union zijn satellietbeelden gepresenteerd waarop zwaktes in een hele belangrijke ijsplaat in Antarctica te zien zijn. De ijsplaat is onderdeel van de Thwaites Glacier. Hij dient een beetje als rem en voorkomt dat de gletsjer sneller gaat stromen. Nu hebben onderzoekers scheuren in het laatste intacte stuk van de ijsplaat gezien. Ze verwachten dat de ijsplaat het binnen 5 tot 10 jaar begeeft. Dit zou als gevolg hebben dat het massaver...more

  • Slimme robots op de insectenboerderij

    Dec 13 2021

    Insecten worden vaak genoemd als interessante eiwitbron voor de toekomst. Maar stel dat er massaal insectenboerderijen komen, hoe maak je die dan rendabel?  In het CoRoSect-project, waar 19 Europese partijen aan meewerken, wordt alvast gekeken of slimme robots zo'n insectenboerderij draaiende zouden kunnen houden.  Wetenschapsredacteur Karlijn Meinders ging langs bij de Universiteit Maastricht, waar onderzoeker Rico Möckel er meer over kan vertellen.See omnystudio.com/listener f...more

  • Knuffelen lijkt bij baby's zichtbaar effect op hun DNA te hebben

    Dec 11 2021

    We weten allemaal dat knuffelen goed voor ons is, maar even geleden hebben onderzoekers ook laten zien dat hoeveel een kind in jonge jaren is geknuffeld ook echt een effect heeft op hun DNA.  In knaagdieren werd deze link eerder al eens gevonden, maar inmiddels is hier ook bij kinderen naar gekeken. Van 94 baby's werd bijgehouden hoeveel lichamelijk contact ze in de eerste 5 weken van hun leven met hun ouders hadden. Vier tot vijf jaar later bekeken ze van deze kinderen het DNA.   Ze...more

  • Snelle schimmels hebben moeite met kleine gaatjes

    Dec 11 2021

    Er zijn miljoenen verschillende soorten schimmels op de wereld en velen spelen een gigantisch belangrijke rol in ecosystemen. Van één mechanisme in schimmels weten we nu meer.   Wetenschappers uit Japan hebben gekeken hoe schimmels zich door piepkleine gaatjes – zoals de poriën in plantenbladen – weten te wurmen. Ze lieten zeven verschillende soorten groeien in een systeem met allemaal micro-buisjes. Sommige tunneltjes waren kleiner dan de gemiddelde schimmel...more

  • De tiende symfonie van Beethoven afgemaakt door algoritme

    Dec 10 2021

    Toen Ludwig van Beethoven op zijn 56ste stierf, liet hij zijn tiende symfonie onafgemaakt achter. Niet veel meer dan een paar handgeschreven notities met daarop zijn plannen voor het muziekstuk zijn bewaard gebleven. De incomplete stukjes thema en melodie die op de velletjes stonden zijn nu gebruikt om een algoritme te trainen om te componeren als Beethoven. Een componerend algoritme kun je in de basis vergelijken met een schrijfprogramma dat suggesties doet voor het volgende woord in je zin. A...more

  • Nieuwe genetische risicofactoren voor ziekte ALS geïdentificeerd

    Dec 09 2021

    Met de grootste genetische ALS-studie tot nu toe hebben onderzoekers 15 genetische risicofactoren voor de ziekte geïdentificeerd.  In deze audio hoor je onderzoeker Wouter van Rheenen van het ALS Centrum in het UMC Utrecht. Lees hier meer: Grootste genetische ALS studie identificeert 15 genetische risicofactoren.  De open access paper vind je hier: Common and rare variant association analyses in amyotrophic lateral sclerosis identify 15 risk loci with distinct genetic architectu...more

  • Minder grazers, meer vuur

    Dec 08 2021

    Zuid-Amerika verloor de meeste grazers, bleek uit het onderzoek. 83 procent van alle soorten. Gevolgd door Noord-Amerika waar 68 procent van de soorten verdween. Australië verloor 44 en Afrika 22 procent. Deze cijfers legden de onderzoekers naast bodemmonsters uit 410 gebieden wereldwijd en zo zagen ze dat hoe groter het grazer-verlies, hoe meer branden er in dat gebied waren. Branden waren niet het enige gevolg van de verdwijnende gras-eters. Het zorgde ook voor een afname van het aantal fruit...more

  • Waarom onderzoekers zingende vissen hebben afgeluisterd

    Dec 08 2021

    Om erachter te komen of een koraalrif goed genoeg was hersteld hebben onderzoekers zingende vissen afgeluisterd. In Centraal Indonesië wordt gewerkt aan het Mars Coral Reef Restoration Project. Dat project leek heel succesvol: het rif groeide terug en er was sprake van herstel. Maar hoe zat het met de rest van het ecosysteem? Om die vraag te beantwoorden kun je de zeedieren in het rif tellen, maar je kunt ze ook afluisteren. In deze audio hoor je onderzoeker Tim Lamont van de University o...more

  • Missende stukje gevonden in puzzel van botsende sterrenstelselclusters

    Dec 07 2021

    Er zijn regelmatig botsingen tussen clusters van sterrenstelsels. Het is vooral het gas dat in die clusters zit dat met elkaar botst. In dat gas is nu iets gezien wat alleen nog was voorspeld.  Tijdens een botsing nemen de gaswolken verschillende vormen aan. Het begin- en eindstadium van die vervorming waren al eens gezien, de tussenvorm was tot nu toe alleen nog voorspeld. Toen astronomen eigenlijk om een andere reden naar een cluster aan het kijken waren, werden ze verrast.  In dez...more

  • De naakte molrat weet zich wel raad met een zuurstoftekort

    Dec 06 2021

    De naakte molrat redt zich erg goed in zuurstofarme situaties, het dier kan z'n energieverbruik in rust met 85 procent verminderen om energie te besparen. Nu hebben onderzoekers meer ontdekt over het mechanisme dat het dier hiervoor inzet. Ze blijken een bepaald eiwit uit te zetten in hun bruine vetweefsel, waardoor ze binnen een uur kunnen reageren op hypoxie. Ze zetten als het ware razendsnel hun verwarming uit. Het mechanisme was vooral te zien in molratten die in koloniën leven, wat suggeree...more

  • Moleculair apparaatje zet infrarood om naar zichtbaar licht

    Dec 06 2021

    Het is onderzoekers gelukt om een minuscuul moleculair apparaatje te maken waarmee je onzichtbaar licht om kunt zetten naar zichtbaar licht. Specifiek gaat het om het omzetten van infraroodlicht naar zichtbaar licht. Voor het detecteren van zichtbaar licht hebben we al hele goede detectoren. Infraroodlicht detecteren lukt een stuk minder goed. Door infrarood eerst om te zetten naar beweging - trillende moleculen in dit geval - en die beweging om te zetten naar zichtbaar licht kan het infrarode ...more

  • Stofje in paddo's maakt muziek emotioneler

    Dec 04 2021

    Zo lieten een aantal zien dat de emotionele reactie van mensen op muziek werd versterkt door LSD. In recent Deens onderzoek wilden ze weten of dit ook geldt voor psilocybine het psychedelische stofje in paddo's. Twintig gezonde proefpersonen luisterden naar muziek van componisten Edward Elgar en Mozart, voor en na ze een gecontroleerde dosis psilocybine kregen. Hun emotionele reactie op de muziek was gemiddeld 60 procent sterker na het nemen van het middel. Volgens de onderzoekers is het nu va...more

  • Hoe meer schade, hoe meer slaap?

    Dec 03 2021

    Eerder werd al eens een link gelegd tussen slecht slapende artsen en schade aan hun DNA. Een ander team merkte op dat er overdag meer sprake van DNA-schade is dan 's nachts. Wat suggereert dat slapen bijdraagt aan het herstellen van DNA-schade die je gedurende de dag oploopt. In nieuw onderzoek uit Israël naar zebravissen zijn ze dit nog beter gaan bekijken. Ze zagen dat de larven van de vissen langer sliepen als ze meer schade aan hun DNA hadden. Schade maakte moe, zo leek het. Door een schade...more

  • Welke knuffel vinden mensen het prettigst?

    Dec 02 2021

    In deze audio hoor je onderzoeker Anna Dueren van de universiteit van Londen. Lees hier meer: The influence of duration, arm crossing style, gender, and emotional closeness on hugging behaviour. Ook hoor je gedragsbioloog en primatoloog Frans de Waal. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Planten knoeien met de genen van de buren

    Dec 01 2021

    Het RNA kan zelfs de genen beïnvloeden van de ontvanger. In het experiment zagen ze in het lab hoe planten die in hetzelfde water groeiden deze RNA-deeltjes met elkaar uitwisselden. Het kwam als een verrassing voor de onderzoekers, omdat RNA vaak erg onstabiel is buiten cellen en ze eigenlijk iets heel anders aan het bestuderen waren. Eén van de planten was zo gemodificeerd dat hij extra veel van een bepaald type RNA produceerde. Andere planten in dezelfde bak niet. Maar die pasten wel ineens ...more

  • Innovatieve dolfijnen en zeehonden tellen met AI

    Dec 01 2021

    In deze audio hoor je onderzoeker Fleur Visser van de UvA en het NIOZ. Lees hier meer over haar werk: Dolfijnen voeren speciale schroefduik uit wanneer ze op diepe prooi jagen. Ook hoor je Jeroen Hoekendijk, promovendus bij het NIOZ en WUR. Meer over zijn werk lees je hier: Kunstmatige intelligentie helpt ecologen sneller tellen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Komt het water op aarde van de zon?

    Nov 30 2021

    Vergeleken met andere planeten in ons zonnestelsel is de aarde ontzettend nat. Meer dan 70 procent van het oppervlakte van onze planeet bestaat uit water. Zo'n 97 procent daarvan is zout en vind je in oceanen. De rest: grondwater, ijs, water in de lucht en zoet water in rivieren en meren. Ook wijzelf en een heleboel andere organismen bestaan grotendeels uit water. Maar waar al dat water oorspronkelijk vandaan komt, dat is nogal een mysterie. In een nieuw onderzoek oppert een internationaal tea...more

  • Een zeepok is een stuk minder standvastig dan je zou denken

    Nov 29 2021

    Een marine bioloog uit de VS las over een observatie waarbij een specifieke zeepok-soort zich had verplaatst. Geïntrigeerd door deze verrassende vondst zette hij het onderzoek voort en wat bleek: niet alleen kan deze zeepok zich verplaatsen, hij doet dit ook nog eens met een idee. Hij navigeert bewust naar een plek waar de kans op het vinden van eten nog groter is. In het geval van de zeeschildpad verplaatst de zeepok zich richting de kop van de schildpad, tegen de stroom in, waar meer eten lang...more

  • Nederlands instrument onthult veel grotere methaan-uitstoot Australische kolenmijnen

    Nov 29 2021

    In deze audio hoor je onderzoeker Ilse Aben van SRON. Lees hier meer over de ontdekking: Nederlandse satelliet onthult veel grotere methaanuitstoot Australische kolenmijnen dan verwacht op basis van landelijke rapportage. De publicatie vind je hier: Methane Emissions from Superemitting Coal Mines in Australia Quantified Using TROPOMI Satellite Observations. Meer over TROPOMI lees je hier. Aan TROPOMI werken ook Airbus Defence and Space, het KNMI, TNO, NSO en ESA mee.See omnystudio.com/listener...more

  • Brede wegen zitten bijen in de weg

    Nov 28 2021

    Door fluorescerend pigment aan te brengen op bloemen in planten en die aan de weg te zetten op verschillende locaties konden ze bestuderen waar bestuivers heen gingen na het bezoeken van deze bewerkte bloemen. Zo zagen ze dat de beestjes veel vaker naar planten aan dezelfde kant van de weg gingen en veel minder vaak aan de overkant van de weg bloemen bezochten. Hoe breder de weg was, hoe groter het effect dat ze vonden. De onderzoekers vrezen dat het niet alleen voor de bijen vervelend is, maar...more

  • Onbekend mineraal uit diepe aarde duikt op in diamant

    Nov 27 2021

    De ontdekking werd gedaan door de universiteit van Nevada, waar een diamant die in de jaren tachtig al uit een Afrikaanse mijn kwam, opnieuw is onderzocht met de nieuwste technieken. Toen ze dat deden zagen ze dat kleine zwarte spikkeltjes in de diamant eigenlijk calciumsilicaat-deeltjes waren. Het soort mineraal dat ze vonden komt volgens de onderzoekers uit een diepte van tussen de 600 en 900 kilometer. Normaal gesproken breken deze mineralen af voordat ze de oppervlakte van de aarde bereiken...more

  • Deze vis doet stiekeme dingen als de partner niet kijkt

    Nov 26 2021

    Zo jatten chimpansees nogal eens het eten van een concurrent als die even niet kijkt. Nu blijkt uit nieuw onderzoek dat de gewone poetslipvis je weet wel: die visjes die de huid van grotere zeedieren schoonhouden - er ook wat van kan. Wat blijkt: de vrouwelijke gewone poetslipvis eet vaker verboden voedsel als het mannetje niet kijkt. In dit geval is dat het slijm van de gastheer of vrouw. Dit is absoluut niet toegestaan als snack. Het is een ongeschreven afspraak tussen poetslipvissen en hun ...more

  • Bacterie in spijsverteringsstelsel geeft hommels een beter geheugen

    Nov 25 2021

    De paper vind je hier: Gut microbiome drives individual memory variation in bumblebees. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Stofje in lichaamsgeur maakt mannen kalmer, maar vrouwen agressiever

    Nov 24 2021

    Ze zouden zelfs het gedrag van mensen om ons heen kunnen beïnvloeden. Om dat te testen onderzochten wetenschappers uit Israël het geurloze stofje hexadecanal, of HEX. Ze lieten zowel mannen als vrouwen het stofje ruiken en keken wat er in hun hersenen gebeurde. Bij mannen zagen ze activiteit in het brein die duidt op verminderde agressie, maar bij vrouwen zagen ze juist activiteit die duidt op verhoogde agressie. Nou is HEX in grote hoeveelheden te vinden op het hoofd van pasgeboren baby's, het...more

  • Mouw vertaalt elke taal naar trilpatronen op de arm

    Nov 24 2021

    In deze audio hoor je teamleden Lisa Overdevest en Lourens Touwen. Lees hier meer over het project: Engineering a New Sense: Team HART. Vrijdag 26 november presenteert het team het laatste ontwerp via een livestream. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Voelen we ons straks nog wel goed tussen alle hoogbouw?

    Nov 23 2021

    In deze audio hoor je Frank Suurenbroek, lector Bouwtransformatie aan de faculteit techniek van de Hogeschool van Amsterdam. Lees hier meer over het onderzoeksproject: Sensing Streetscapes en hier meer over de wedstrijd: de RAAK-award voor het beste praktijkgericht onderzoek. Uitgereikt door Regieorgaan SIA. Stemmen op de publieksprijs kan nog. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Welke deadline is de beste deadline?

    Nov 22 2021

    Dat is waar onderzoekers uit Nieuw-Zeeland benieuwd naar waren. Ze vroegen mensen als experiment om een online enquête in te vullen van vijf minuten. Met het invullen ervan verdienen ze 10 dollar die naar het goede doel ging. De proefpersonen kregen een week, een maand, of geen deadline voor het invullen van de vragenlijst. Niet geheel onverwacht, kwamen er meer reacties binnen bij de deadline van een week, dan bij de deadline van een maand. Mensen voelden meer druk om snel te handelen en bij d...more

  • Schorpioenengif onderzoeken zonder dat het dier dood hoeft

    Nov 22 2021

    In deze audio hoor je onderzoeker Mátyás Bittenbinder. De paper vind je hier: A non-lethal method for studying scorpion venom gland transcriptomes, with a review of potentially suitable taxa to which it can be applied. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Stopt je hart even met kloppen als je niest?

    Nov 21 2021

    Niezen is de snelle en plotselinge verplaatsing van lucht vanuit de longen door de neus en mond naar buiten. Over het algemeen gebeurt het ongecontroleerd, het is een reflex van de longen, in gang gezet door deeltjes die in de neus zorgen voor irritatie. Als je inademt voor een nies, neemt de druk in de borst toe, als je niest, schiet die druk omlaag. Dat zorgt voor een kleine verstoring van je hartritme, wat over het algemeen snel weer gecorrigeerd wordt door je hart. Ook al voelt het dus also...more

  • De hagedis die kan ademen onder water

    Nov 20 2021

    Nu weten onderzoekers ook hoe het diertje dit voor elkaar krijgt. Dit type hagedis heeft een waterafstotende huid, waardoor er een dun laagje lucht op blijft zitten als het onderwater verdwijnt. Als het dier daar beneden uitademt, blaast het een bubbel op die op z'n snuit blijft zitten. Vervolgens gebruikt het de uitgeademde lucht in de bubbel om onder water te ademen. Door de hoeveelheid zuurstof in de bubbel te meten, kwamen de onderzoekers erachter dat dit moest zijn wat de hagedis deed. Ged...more

  • Beerdiertjes uit kanonnen laten schieten voor de wetenschap

    Nov 19 2021

    Het beerdiertje is een vrij onooglijk beestje van een halve millimeter lang. Vergeet kakkerlakken, dit zijn de sterkste diertjes van de hele wereld. Ze zouden als enige kunnen overleven in de ruimte. Maar zouden ze ook mee kunnen reizen op een meteoriet? En zo leven naar een planeet kunnen brengen? Om die vraag te beantwoorden brachten onderzoekers van de Universiteit van Kent 20 beerdiertjes in een soort winterslaap door ze te bevriezen. Vervolgens werden ze in met water gevulde cilinders met ...more

  • Van sporten maakt je lichaam meer 'cannabis' aan

    Nov 18 2021

    Lees hier meer over het onderzoek: Exercise increases the bodys own cannabis which reduces chronic inflammation, says new study. De paper vind je hier: The anti-inflammatory effect of bacterial short chain fatty acids is partially mediated by endocannabinoids. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Hoe breng je het brein van een fruitvlieg in kaart?

    Nov 17 2021

    Toch kunnen ze met dat mini-breintje een heleboel: navigeren, vechten, eten zoeken, een partner aan de haak slaan... Ze gebruiken daar wel 100,000 neuronen voor en tientallen miljoenen verbindingen. Al sinds 2014 is een groep onderzoekers bezig met het in kaart brengen van die verbindingen in het brein van de fruitvlieg. Het onderzoek is duur, kost veel tijd en vraagt om de meest geavanceerde technieken, maar ondanks dat ze nog niet klaar zijn levert het nu al super interessante kennis op. Met ...more

  • In elkaars mond spugen is voor mieren van levensbelang

    Nov 17 2021

    In deze audio hoor je onderzoeker Adria LeBoeuf van de Universiteit van Fribourg, Zwitserland. De paper vind je hier: Swapping spit helps ants share metabolic labour. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Een verjongingskuur voor te grote stamcellen

    Nov 16 2021

    In deze audio hoor je onderzoeker Jette Lengefeld. Lees meer over het onderzoek op de site van MIT: For stem cells, bigger doesnt mean better. Of bekijk de video:See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Hoe een Nederlander middenin de Tweede Wereldoorlog de kunstnier uitvond

    Nov 15 2021

    In 1938 zag hij als jonge arts een leeftijdgenoot sterven aan uremie: het eindstadium van nierfalen. Het was een pijnlijke en langzame dood waarbij het lichaam stikt in de eigen afvalstoffen. Het maakte grote indruk op Kolff en hij begon kort erna aan de ontwikkeling van een apparaat dat buiten het lichaam gifstoffen uit het bloed kon filteren. Middenin de Tweede Wereldoorlog maakte hij van onderdelen van een bommenwerper, de waterpomp van een T-Ford en worstenvel een eerste model. Terwijl hij ...more

  • Ook tropische vogels veranderen van vorm door klimaatverandering

    Nov 15 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Jan van Gils van het NIOZ. Luister ook deze eerdere bijdragen van hem terug: Minder vogels en kleinere snavels: het gaat niet goed met de kanoet en Mannelijke vogels sterven uit door klimaatverandering. Meer lezen over het onderzoek naar de tropische vogels kan hier: Amazon Rainforest Birds Bodies Transform Due to Climate Change. De paper vind je hier: Morphological consequences of climate change for resident birds in intact...more

  • Hoe extremer de afstand, hoe minder verschil tussen man en vrouw?

    Nov 14 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickAls je de prestaties van mannelijke en vrouwelijke atleten naast elkaar legt dan zijn er bij veel sporten duidelijke verschillen in het voordeel van de mannen. De best presterende mannen rennen harder, springen hoger en gooien verder dan de best presterende vrouwen. Tot je gaat kijken naar hele lange afstanden. Als er echt ver (zeg meer dan 6 uur) gerend of bijvoorbeeld gezwommen moet worden, dan is het verschil in finishtijd nog maar zo'n 4 procent. Bij ex...more

  • Het enige dier dat geen zuurstof nodig heeft

    Nov 13 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDe ontdekking werd per toeval gedaan toen onderzoekers de genen vergeleken van kleine parasieten. Ze keken hierbij naar de genen die verantwoordelijk zijn voor de energieomzetting in cellen. Eén parasiet - die leeft in wormen en vissen - bleek geen genen meer te hebben voor het verwerken van zuurstof. Maar hoe komt de parasiet dan aan zijn energie? Waarschijnlijk maakt hij hiervoor gebruik van zijn gastheer. Dat vraagt nog wel om wat aanvullend onderzoek, ma...more

  • Waarom hebben zaadcellen allemaal een andere grootte?

    Nov 12 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickNet als bij planten, waarbij het grootste zaadje tientallen kilo's weegt en het kleinste een miljoenste van een gram, zie je bij dieren enorme verschillen. Een stekelvarken heeft een zaadcel van rond de 0.02 mm. Ook walvissen, olifanten en mensen hebben zaadcellen van ongeveer die grootte. Die van ons zitten bijvoorbeeld rond de 0,05 mm. Maar nu komt ie ik vind het altijd leuk om dit te delen: de grootste vind je met maar liefst 6 centimeter - in de fruitvl...more

  • Creatief met reststromen: van soja-pulp naar schimmelkaas

    Nov 11 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Sasker Scheerder van Manenwolfs Foodlab. Meer over dit project, maar ook over het aankomende Low Food symposium (er zijn nog kaarten) en de Chefs Academy lees je hier: Low Food. Luister ook: Het hele gesprek, met zowel Sasker als Elzelinde van Doleweerd van Upprinting Food over bouillon en oprichter van de Low Food-beweging chef Joris Bijdendijk, is hier terug te luisteren:See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Van groenteafval naar ingrediënt voor in de sterrenkeuken

    Nov 11 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Elzelinde van Doleweerd van Upprinting Food. Meer over dit project, maar ook over het aankomende Low Food symposium (er zijn nog kaarten) en de Chefs Academy lees je hier: Low Food. Luister ook: Het hele gesprek, met zowel Elzelinde, als Sasker Scheerder van Manenwolfs Foodlab over soja-pulp en oprichter van de Low Food-beweging chef Joris Bijdendijk, is hier terug te luisteren:See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Spieren en hersenen verversen volledig binnen paar maanden

    Nov 10 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickOns spierweefsel bestaat uit eiwitten en die eiwitten bestaan weer uit aminozuren. Als je die allerkleinste deeltjes van spieren gaat bestuderen dan zie je opmerkelijke dingen. Bijvoorbeeld dat ons spierweefsel continu opbouwt en afbreekt. Na een paar maanden is een spier zelfs helemaal ververst. Nou halen we aminozuren niet alleen uit voeding. Ons lichaam recyclet ze ook. Zo'n molecuul kan vandaag in je bilspier zitten, maar over een paar maanden misschien ...more

  • Individuele eiwitten kunnen nu tot op de kleinste bouwsteen afgelezen worden

    Nov 10 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Cees Dekker van de TU Delft. Lees hier meer over het onderzoek: Een enkel eiwit scannen met de precisie van één aminozuur. De paper vind je hier: Multiple rereads of single proteins at singleamino acid resolution using nanopores. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Onze telescopen hebben een blinde vlek voor zware zwarte gaten

    Nov 09 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Peter Jonker (SRON/Radboud). Lees hier meer over het onderzoek: Bias telescopen blijkt oorzaak ontbrekende zware zwarte gaten. Voor de kaartenlezers en astronomen onder ons: Uitleg kaartje: Via elektromagnetische (EM) straling hebben we alleen zwarte gaten lichter dan twintig zonsmassas ontdekt (paars). Dit zijn altijd zwarte gaten met een ster als begeleider, omdat een zwart gat begeleid door een ander zwart gat niet zichtb...more

  • Kunnen sportrecords ooit niet meer gebroken worden?

    Nov 08 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn 1908 was het record voor een marathon 2 uur 55 minuten en 18 seconden. In de 50 jaar daarna werd dat record 22 keer verbroken, waarbij een dikke 40 minuten van de tijd af werd gerend, valt te lezen in BBC Science Focus. In de 50 jaar daarna, ging er slechts 10 minuten van die tijd af en sinds 2002 is het record met niet meer dan een paar minuten verbeterd. Bij bijna alle sporten is deze trend terug te zien. Nieuwe technieken, nieuw materiaal en nieuwe reg...more

  • Deze nanofolie zet zonlicht om naar optimaal licht voor tuinbouw

    Nov 08 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Arnon Lesage, onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam. Met SolarFoil is hij één van de winnaars van de Amsterdam Science Innovation Award.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Digitale weegschaal geeft realtime aan hoeveel ziekenhuispatiënt plast

    Nov 08 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickAls een opgenomen patiënt achteruitgaat zijn er een aantal dingen die een arts meteen moet weten. Voornamelijk: wat is iemands hartslag, bloeddruk, temperatuur en urineproductie. Het kan alleen zo zijn dat die urineproductie niet net is gecontroleerd. Deze moet handmatig door zorgpersoneel worden bijgehouden en dat kan niet elke minuut voor elke patiënt gebeuren. Een digitale weegschaal zou dat op moeten lossen. Hij meet, registreert en presenteert de urine...more

  • Waar je het beste kunt zijn als de beschaving eindigt

    Nov 07 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickWat als er een einde zou komen aan de beschaving van de mens? Even los van het feit dat het soms en op sommige plekken lijkt alsof het al zover is: waar zou je in zo'n geval het beste heen kunnen vluchten? Onderzoekers van de Anglia Ruskin University in Engeland wilden het weten. En we hebben hier in Nederland een beetje pech: Nieuw-Zeeland blijkt namelijk de beste plek te zijn om een wereldwijde instorting van de beschaving te overleven. Ze keken in het ond...more

  • Wat is de spaghettificatie van een ster?

    Nov 06 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHet klinkt misschien als iets eetbaars, maar spaghettificatie is niet bepaald smakelijk. Het is eigenlijk te vergelijken met de getijdenkrachten op aarde. Wat dichterbij de bron van zwaartekracht zit, daar wordt meer aan getrokken dan iets wat verder weg zit. In het geval van een zwart gat zijn die krachten gigantisch. Komt een ster daarbij in de buurt, dan zal de kant die het dichtst bij is sneller naar het gat toe worden getrokken dan de andere kant. Is de ...more

  • Het tragische leven van een beestje dat in de puntjes van onze haren leeft

    Nov 05 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIk ga er even vanuit dat je op het moment niet aan het eten bent. En anders raad ik je aan om daar toch heel even mee te stoppen. Want wat is nou het geval... ...het verdwijnen van verschillende soorten mijten gebeurt 1000 keer sneller dan het van nature zou moeten gaan en dat is slecht nieuws, want we kunnen niet zonder ze. Nou is er één mijt die ons helpt, maar die zelf een uitzonderlijk tragisch leven heeft. De beestjes wonen in de puntjes van onze haren....more

  • Ook voor onze spiegelneuronen is stress aanstekelijk

    Nov 04 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je stress-sociologe Suzan Kuijsten en hoogleraar cognitieve neurowetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam Victor Lamme. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Hoe maken bijen nou precies honing?

    Nov 03 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHet begint allemaal - dat zal geen verrassing zijn - bij nectar. Nectar wordt gemaakt door planten en bestaat voor 70 tot 80 procent uit water, gemixt met drie soorten suiker: sucrose, glucose en fructose. En wat geurstofjes die bedoeld zijn om bestuivers te lokken. Bijen slurpen de nectar op door hun tong die hol is vanbinnen en slaan het op in de eerste kamer van hun maag. Daar breken eiwitten de sucrose af, zodat er alleen glucose en fructose overblijft en...more

  • Mannen ervaren meer emotionele pijn bij relatiebreuk

    Nov 03 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHet idee van deze eerste grote online big data-studie naar relatieproblematiek was om een overzicht te maken met de meest voorkomende relatieproblemen. Maar dan zonder data te gebruiken uit een klinische setting, zoals therapiesessies. De meeste onderzoeken kijken daar juist wel naar, maar dat betreft een vrij beperkte groep mensen. Namelijk: mensen die de tijd, het geld en de motivatie hebben om in therapie te gaan. Ze keken in dit onderzoek daarom naar ee...more

  • Wat kunnen hongerige zeehondenbaby's ons leren over onze spraak?

    Nov 02 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Yannick Jadoul, hij is werkzaam in de Max Planck Institute for Psycholinguistics research group Comparative Bioaccoustics, geleid door Andrea Ravignani. Lees hier meer over het onderzoek: Baby seals can change their tone of voice. De paper vind je hier: Vocal plasticity in harbour seal pups.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Waarom heeft elk zaadje een andere grootte?

    Nov 01 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHet grootste zaadje is met tientallen kilo's in gewicht en een lengte van zo'n halve meter - de dubbele kokosnoot. Deze komt van een zeer zeldzame palm. Eentje die nog maar op twee eilanden groeit en waar er nog maar duizenden van zijn. Het kleinste zaadje komt van de tropische orchidee. Een miljoenste van een gram, zijn ze. En 0,05 millimeter lang. Maar waarom die enorme verschillen? Dat zit hem niet alleen in de grootte van de ouders, het zit hem in wat d...more

  • Nieuwe techniek laat zelfrijdende auto's door gebouwen kijken

    Nov 01 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickNou klinkt het een beetje alsof er nieuwe sensoren zijn ontwikkeld die net als superman door van alles heen kunnen kijken, maar het zit net iets anders. Onderzoekers in Australië hebben samen met twee grote mobiliteitsbedrijven een systeem ontwikkeld dat een auto gebruik laat maken van data die door andere voertuigen en verkeerssystemen wordt verzameld. Niet alleen moest daarvoor een gemeenschappelijke 'taal' worden ontwikkeld zodat al die verschillende typ...more

  • Hoe je collega's beïnvloeden of jij de regels volgt

    Oct 28 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickJe hoort universitair docent Félice van Nunspeet van de Universiteit Utrecht. Het onderzoek dat ze deed met hoogleraar Naomi Ellemers is Alarmbellen in het brein? En in deze video vertelt Félice van Nunspeet meer over het onderzoek. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • MRI-scanner kan nu ook kloppen van het brein meten

    Oct 27 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je natuurkundige en promovendus Jacob-Jan Sloots. Hij deed dit onderzoek aan het UMC Utrecht in de groep van onderzoeker Jaco Zwanenburg. Lees hier meer: MRI-scanner meet kloppen van het brein. Jaco Zwanenburg heeft onlangs een Vici-beurs van 1,5 miljoen euro ontvangen, waarmee zijn groep de komende jaren verder kan werken aan deze uitdaging.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Is de eerste planeet buiten ons sterrenstelsel gevonden?

    Oct 26 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickEen planeet spotten in een ander sterrenstelsel is niet makkelijk, maar het lijkt nu te zijn gelukt met röntgenastronomie. Hoe het werkt: iets als een neutronenster of een zwart gat - zeker als het net materie van een donorster aan het opslokken is - zendt hele felle röntgenstralen uit. Omdat dit hele compacte objecten zijn, kan een ander object dat zich voorlangs beweegt zorgen voor een dip in de meting van die straling. Is het object groot genoeg, dan heb j...more

  • Een nieuw wapen tegen ontstaan virusvarianten

    Oct 25 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickWaar andere antivirale middelen het mechanisme achter het binnendringen van de cel of bijvoorbeeld specifieke eiwitten proberen aan te vallen, hebben ze in dit onderzoek hun pijlen gericht op het mechanisme achter recombinatie. Daarbij dringen meerdere virussen de cel in die vervolgens samengevoegd worden tot een nieuw - vaak gevaarlijker - virus. Eerst was het nodig om op moleculair niveau te begrijpen hoe recombinatie plaatsvindt. Toen dat was gelukt kond...more

  • Waarom - volgens deze curatoren - elke sector meer designers kan gebruiken

    Oct 21 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de audio hoor je Tabo Goudswaard: sociaal ontwerper, onderzoeker, kunstenaar en curator op de DDW Embassy of Safety. Ook hoor je fooddesigner en curator op de DDW Embassy of Food Chloé Rutzerveld. De DDW Embassy of Safety onderzoekt hoe ontwerp en beleid samen kunnen komen in het veiligheidsdomein en op de DDW Embassy of Food worden veelbelovende food-projecten gepresenteerd waarmee ontwerpers vragen opwerpen over het huidige voedselsysteem, of over de ro...more

  • Kunnen we met satellietinstrumenten plastic detecteren in onze oceanen?

    Oct 20 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHet voelt in Delft, ondanks dat er vijf verschillende teams verschillende instrumenten testen en ze allemaal succes willen hebben, absoluut niet als een competitie. Gaat er ergens iets mis of zijn er vragen, dan staan de teams voor elkaar klaar. 'Dat komt', zegt ESA-expert Peter de Maagt, 'omdat we het allemaal zo belangrijk vinden. We willen echt dat dit lukt. Iedereen begrijpt hoe belangrijk het is.' De sfeer is dus goed in het gigantische bassin van onder...more

  • Licht gebruiken om chemische reacties duurzamer en specifieker te maken

    Oct 19 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Erik Garnett van AMOLF. Lees hier meer over het onderzoek: Chemische reacties fine-tunen met licht. De paper vind je hier: Energy-resolved plasmonic chemistry in individual nanoreactors.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • DDW x BNR: Het huis dat bestaat uit 100 biobased materialen

    Oct 18 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickBekijk hier wat er allemaal te vinden is op de Embassy of Circular & Biobased Building. Of breng een bezoekje aan de site van Lucas De Man en Pascal Leboucq: Biobased Creations. Hier vind je alles over het huis dat ze hebben ontworpen: The Exploded View. We liepen natuurlijk ook een rondje door het huis, waar je schimmelmuren vindt, servies van mest en tegels van blauwalg en rioolslib. Je hoort het hier: De Dutch Design Week is nog tot en met zondag 2...more

  • Algen laten kikkervisjes licht omzetten in zuurstof

    Oct 14 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Suzan Özugur. Lees hier meer over het onderzoek: Photosynthesizing algae injected into the blood vessels of tadpoles supply oxygen to their brains. De paper vind je hier: Green oxygen power plants in the brain rescue neuronal activity. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • 3D-geprinte huizen van koeienpoep

    Oct 13 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Doris Hondtong, zij deed samen met twee andere studenten mee aan het project als onderdeel van de minor Makerslab van de Hogeschool van Amsterdam. Hun werk is van 16 tot en met 24 oktober te zien op de Dutch Design Week in Eindhoven. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Zware sterren produceren twee keer zoveel koolstof als ze een partner hebben

    Oct 12 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickVoor we het gaan hebben over waarom er nou specifiek is gekeken naar koolstof, eerst even een minicollege 'daten met sterren'. Sterren zijn, net als wij, niet graag alleen, vertelt Eva Laplace van de Universiteit van Amsterdam. 'De meeste sterren hebben een maatje. Sommige hebben er zelfs meer dan één. En bij zware sterren - die 8 tot 20 keer de massa van onze zon hebben - is de kans op een maatje nog groter.' Maar wat betekent het nou om als ster een maatje...more

  • Computer vertaalt vrijwel direct een woord dat iemand denkt naar spraak

    Oct 11 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je neurochirurg Pieter Kubben van het Maastricht UMC en onderzoeker Christian Herff van de Universiteit Maastricht. Lees hier meer over het onderzoek: De laptop laat horen wat jouw hersenen willen zeggen. De paper vind je hier: Real-time synthesis of imagined speech processes from minimally invasive recordings of neural activity. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Zwaveltekort zorgt voor vale en kleine bloemen en dat is slecht nieuws

    Oct 07 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickVoor bloemen is het enorm belangrijk om goed zichtbaar te zijn voor bestuivers. Het komt zelfs voor dat bloemen hun kleur aanpassen aan het soort bestuiver in hun omgeving. Nu blijkt uit nieuw onderzoek dat ook de hoeveelheid pigment een grote rol speelt. Misschien zou je denken: als je gezien wilt worden, dan is zoveel mogelijk het best. Maar dat blijkt niet zo te zijn. Te veel pigment kan er ook voor zorgen dat een bloem niet zichtbaar genoeg is. Daarnaas...more

  • Nobelprijs Scheikunde naar belangrijk instrument voor bouwen moleculen

    Oct 06 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickZo'n beetje alles bestaat uit moleculen. Wijzelf, planten, materialen, zonnecellen, medicijnen: noem het maar op. Moleculen ontstaan op natuurlijke wijze, maar ze kunnen ook door mensen worden gemaakt. Daarvoor zijn onder meer bouwsteentjes nodig en chemische reacties. Om die reacties goed te laten verlopen heb je - net als in ons lichaam - katalysatoren nodig: stofjes die de snelheid en het verloop van de chemische reactie sturen. Twee typen katalysatoren wa...more

  • Nobelprijs Natuurkunde naar klimaatonderzoek en complexe systemen

    Oct 05 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickLuister hier naar de reactie van Klaus Hasselmann op de bekendmaking: Lees hier verder: This years Nobel Prize in Physics is awarded with one half jointly to Syukuro Manabe, Klaus Hasselmann and the other half to Giorgio Parisi. Feitjes De Nobelprijs voor Natuurkunde is 114 keer uitgereikt. Hij ging 4 keer naar een vrouw: Marie Curie in 1903, Maria Goeppert-Mayer in 1963, Donna Strickland in 2018 en Andrea Ghez in 2020. De eerste uitreiking was in 1901. Eé...more

  • Nobelprijs Geneeskunde naar ontdekkers receptoren voor temperatuur en aanraking

    Oct 04 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDeze ontdekking zorgde ervoor dat we eindelijk meer te weten kwamen over de moleculaire basis voor het voelen van warmte, kou en aanraking. Dankzij het werk van de twee onderzoekers weten we nu precies welke ionenkanaaltjes reageren op deze stimuli. Hoewel het gaat om fundamentele ontdekkingen is er zeker ook een link met behandelingen. Bijvoorbeeld die van chronische pijn. Ook spelen de kanaaltjes een rol in processen als de regulatie van bloeddruk, de wer...more

  • Verhalende geneeskunde en sekseverschillen in hart- en vaatziekten

    Sep 30 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickJe hoort meer over de verschillen tussen mannen en vrouwen als het aankomt op hart- en vaatziekten. Die verschillen vind je overal: op biologisch vlak (denk aan hormonen en chromosomen), maar ook aan de sociaal-culturele kant. Zo worden vrouwen bijvoorbeeld minder snel gereanimeerd op straat. En dan is het ook nog eens zo dat over vrouwen met hart- en vaatziekten veel minder bekend is. Hoog tijd om daar iets aan te veranderen. Verhalende geneeskunde Een an...more

  • Klopt het model voor het ontstaan van de menselijke taal wel?

    Sep 29 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: Broadwick*Correctie: het wiskundige model werd twee decennia geleden ontwikkeld. Niet twee eeuwen geleden. Belangrijk verschil. De paper vind je hier: Orangutan information broadcast via consonant-like and vowel-like calls breaches mathematical models of linguistic evolution. Of luister hier naar alle verschillende geluiden van orang-oetangs: Examples of orangutan vocalizations and sounds. Meer over eerder onderzoek naar de taal van orang-oetangs vind je hier: Orang...more

  • Kettingslot moet verspreiden van genetisch aangepaste genen voorkomen

    Sep 28 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Iris Noordermeer van Chanel Naar van team iGEM Leiden 2021. Lees hier meer over het onderzoek, de wedstrijd en de crowdfunding-actie die de studenten zijn gestart: DOPL LOCK: Veilig synthetische biologie inzetten.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Hoe jongeren denken over hun opvoeding

    Sep 27 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: Broadwick In de podcast hoor je promovendus Loes Janssen. De studie vind je hier. Wil je meewerken aan RE-PAIR waar dit onderzoek onderdeel van is? Je kunt hier zien of je in aanmerking komt en je vervolgens ook daar aanmelden. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Een djembé, een cello, en een marimba

    Sep 23 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je Sonja Aalbers. Ze promoveert als buitenpromovendus aan de faculteit Psychologie van de Open Universiteit. Aalbers is docent-onderzoeker, supervisor en muziektherapeut. Je kunt haar promotie op 1 oktober om 13.30 live volgen via ou.nl/live. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Je afweersysteem is minstens zo uniek als je DNA

    Sep 22 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDat kan bijvoorbeeld verklaren waarom de één zieker wordt van corona dan de ander. Maar het geeft ook aanknopingspunten voor het behandelen van ziekten, die tot nu toe nog niet te behandelen zijn. In de podcast hoor je prof. dr. Albert Heck van de Universiteit Utrecht. De publicatie van het onderzoek vind je hier. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Hoe woorden je iets kunnen laten zien - ook als het er niet is

    Sep 20 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: Broadwick In de podcast hoor je Monique Flecken van de Universiteit van Amsterdam. Meer over het onderzoek lees je hier. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Mannelijke vogels sterven uit door klimaatverandering

    Sep 15 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDe kanoet, die jaarlijks foerageert in West-Afrika en broedt in Siberië, neemt de laatste jaren sterk in aantal af. Daarnaast worden er naar verhouding steeds minder mannetjes geboren. Snavel De vogel verandert ook van uiterlijk: de vogels worden kleiner en hun snavel wordt langer. Dat komt door natuurlijke selectie onder druk van het opwarmende klimaat. Te vroeg Normaal gesproken komen er vroeg in het broedseizoen vooral mannetjes uit het ei, maar omda...more

  • Meer opwarming door bosbranden Australië

    Sep 14 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickNederlandse onderzoekers van de VU en SRON Netherlands Institute for Space Research bestudeerden de uitstoot van de branden. Dat deden ze met Tropomi, een zeer gevoelig instrument in de ruimte, dat gassen in de atmosfeer nauwkeurig kan meten. Dubbel De hoeveelheid Co2 die de branden veroorzaakten was twee keer de hoeveelheid die Australië normaalgesproken jaarlijks uitstoot. 700 miljard kilo. Dat is net zoveel als de Co2 bijdrage van de complete luchtvaart...more

  • Topologische isolatoren maken elektronica zuiniger

    Sep 13 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de huidige elektronica gaat heel veel energie verloren door warmte. Topologische isolatoren zijn niet geleidend maar ook niet isolerend. Ze bestaan al, maar werken alleen als de materialen zeer extreem gekoeld worden. Bouwstenen Door topologische isolatoren als bouwstenen te gebruiken in bijvoorbeeld telefoons en laptops, kan energieverlies door warmte worden uitgebannen. Wetenschapper Luca Rosa Bouwmeester behaalde afgelopen week haar PhD aan de Tw...more

  • De wetenschappelijke prijs met een cultstatus

    Sep 13 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickMeer over het Eindhovense onderzoek vind je op de website van de TU/e hier en hier, en de publicatie van het onderzoek uit 2018 vind je hier. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Deze coronavaccins uit planten en bacteriën hoeven niet in de koelkast

    Sep 09 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickLees hier meer over het onderzoek: These Fridge-Free COVID-19 Vaccines Are Grown in Plants and Bacteria. De paper vind je hier: Trivalent Subunit Vaccine Candidates for COVID-19 and Their Delivery Devices. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Bouwen aan een betere kunstalvleesklier met levende cellen

    Sep 08 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Jeff Karp van Brigham and Womens Hospital en onderzoeker Eoin OCearbhaill, inmiddels werkzaam bij University College in Dublin. Lees hier meer over het onderzoek: Building a Better Bioartificial Pancreas.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Waterfilter met nano-poriën kan ionen van dezelfde grootte scheiden

    Sep 07 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Ayse Asatekin van Tufts University. Lees hier meer over het onderzoek: New Filtering Method Promises Safer Drinking Water, Improved Industrial Production.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Spinozapremie naar quantumcomputer visionair

    Sep 05 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickProf. Dr. Ir. Vandersijpen (1972) is Antoni van Leeuwenhoekprofessor in de quantum-nano-wetenschappen aan de TU Delft. De NWO kent hem de prijs toe omdat hij 'visionair en wereldvermaard pionier' op het gebied van quantum computing is. Qubits Quantum computers werken fundamenteel anders dan 'normale' computers. Quantum Computers werken met deeltjes, quantum bits of Qubits, die niet alleen een 1 of een nul kunnen zijn, maar veel meer 'staten' kunnen hebben...more

  • IJzergehalte in oceanen onverwacht gevarieerd

    Sep 02 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDat blijkt uit onderzoek van marien biogeochemicus Indah Ardiningsih, die vrijdag 3 september promoveert. In de zuidelijke wateren vangen organische moleculen het ijzer uit het smeltende gletsjer-ijs op, in het noorden gaat het ijzer verloren. Liganden Het verschil komt door liganden, organische moleculen die met 'handjes' het ijzer kunnen opvangen. Waarom dat in noordelijke wateren niet gebeurt en in het zuidpoolgebied wel is nog onbekend. Varend Lab Ar...more

  • Met minuscule kunstmatige trilhaartjes cellen bestuderen

    Sep 01 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Jaap den Toonder van de Technische Universiteit Eindhoven. Lees hier meer over het onderzoek: Kunstmatige 'haartjes' maken de weg vrij voor kleinschalige toepassingen. De paper vind je hier: Highly motile nanoscale magnetic artificial cilia. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Bacteriën inzetten om synthetische spiervezels te produceren

    Aug 31 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHet is niet voor het eerst dat we dankbaar gebruikmaken van wat bacteriën produceren. Zo worden bacteriën die kalksteen afzetten al gebruikt in zelfhelend beton. Maar in plaats van de bacteriën selecteren op wat ze zelf kunnen maken, kun je ze ook zo genetisch aanpassen dat ze produceren wat jij graag wilt hebben. Ook dat gebeurt al succesvol in labs. Nu dachten onderzoekers: spieren zijn ongelooflijk interessant, heel veel mensen werken aan het namaken van s...more

  • Koraal redden met kanon en bacillen

    Aug 29 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn Science staat een publicatie over pogingen om koraal te injecteren met probiotica. Speciaal gekweekte bacillen veranderen de genetische structuur van het koraal. Daardoor kan het beter tegen stijging van temperatuur. Een ander project om het koraal te redden speelt zich af voor de kust van Australië. Een kanon op een schip sproeit zeewater de lucht in. De zoutkristallen in de waterdamp blokkeren het zonlicht en zorgen zo voor minder opwarming van het kora...more

  • Nieuwe theorie verklaart krachtige radioflitsen

    Aug 26 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDe geldende theorie was dat de korte stralingsflitsen werden veroorzaakt door om elkaar heen draaiende objecten in het heelal. De straling van het ene object zou steeds tijdelijk worden afgeblokt door de materie rondom een andere ster, of een zwart gat. Door de radiotelescopen van Westerbork en een andere radiotelescoop, de LOFAR, aan elkaar te koppelen kunnen de onderzoeker van ASTRON een veel beter beeld krijgen van de flitsen tot op heden. Lees ook | Nie...more

  • Nieuwe biomarkers wijzen de weg naar broeikasgas-etende bodembacteriën

    Aug 25 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je organisch geochemicus Nadine Smit. Ze deed haar onderzoek bij het NIOZ en de Universiteit Utrecht. Meer lezen over haar onderzoek kan hier: Promovenda levert methode om methaanuitstoot op land vast te stellen. Meer weten over de promotie van dit onderzoek kan hier: PhD Dissertation: Novel lipid biomarkers for detecting microbial oxidation of methane in the environment.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Was de T. rex eigenlijk een hele nette eter?

    Aug 24 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je paleontoloog Anne Schulp, onderzoeker bij Naturalis en hoogleraar aan de Universiteit Utrecht. Lees hier meer over het onderzoek naar het loopje van de T. rex: Nieuw model laat Tyrannosaurus rex lopen met een swingende staart. En de paper: Natural Frequency Method: estimating the preferred walking speed of Tyrannosaurus rex based on tail natural frequency. Over het onderzoek naar de gevoelige neus van de T. rex lees je hier meer: T. re...more

  • Hoe beïnvloedbaar is iemands zelfbeeld als het aankomt op seksuele oriëntatie?

    Aug 23 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Ilan Dar-Nimrod van de School of Psychology, University of Sydney. Meer lezen over het onderzoek kan hier: Do you think youre exclusively straight? How peoples perceptions of their sexual orientation may be influenced. De paper in Nature vind je hier: Exposure to continuous or fluid theories of sexual orientation leads some heterosexuals to embrace lessexclusive heterosexual orientations.See omnystudio.com/listener for privac...more

  • Biologie: Hoe bereken je de formule voor toekomstbestendige biodiversiteit?

    Aug 19 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Edwin Pos van de Universiteit Utrecht. Hij vertelt graag en met verve over zijn onderzoeken en won daarom dit jaar een mooie prijs: New Scientist Wetenschapstalent 2021. Luister hier het volledige interview: Ook leuk om te kijken:See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Biologie: Hoe een plantengenoom vol verrassingen het hoofd van een bioloog op hol bracht

    Aug 18 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je evolutiebioloog Roy Erkens van de Universiteit Maastricht.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Biologie: Krachten meten in een cel met een weegschaal van één molecuul

    Aug 17 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Joris Sprakel, Hoogleraar Physical Chemistry and Soft Matter en Dolf Weijers, Hoogleraar in Biochemistry bij Wageningen University & Research. Lees hier meer over hun onderzoek: Doorbraak onderzoek hoe krachten inwerken op plantencel.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Biologie: De mysteriën van de diepzee

    Aug 16 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je mariene geoloog Furu Mienis van het NIOZ. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Biologie: Exact weten welke routes de dieren van de Waddenzee afleggen

    Aug 16 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je gedragsecoloog Allert Bijleveld van het NIOZ. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Planeet: Met AI de droogte te lijf gaan

    Aug 12 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Sandra Hauswirth van de Universiteit Utrecht. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Planeet: De oceanen bijvoeden met stof uit de Sahara

    Aug 11 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je mariene geoloog Jan Berend Stuut van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee en de VU. Lees meer over zijn werk op NIOZ' dustiest web page.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Planeet: Van elk zandkorreltje weten welke weg het aflegt

    Aug 10 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoekers Timothy Price en Jaap Nienhuis van de Universiteit Utrecht. Eerder spraken we Price ook hierover: Vorig jaar voerde de reddingsbrigade een record aantal hulpacties uit. Vooral de sterke stroming in muien zorgde voor veel problemen. Maar hoe ontstonden deze gevaarlijke omstandigheden precies?See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Planeet: Waarom elk zeestroompje telt

    Aug 09 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je fysisch oceanograaf bij het NIOZ Femke de Jong. Meer weten over haar werk? Bekijk dan ook even deze presentatie: See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Lichaam: Hoe doe je wetenschappelijk onderzoek naar seksuele opwinding?

    Aug 05 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Marieke Dewitte van de Universiteit Maastricht. Lees hier meer over het sekslab: Eerste lab voor co-seksonderzoek aan UM. Deel twee van het gesprek vind je hier:See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Lichaam: Hoe innovaties de chirurg helpen beter en minder te snijden

    Aug 04 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Hoogleraar innovatieve chirurgische technieken bij het Maastricht Universitair Medisch Centrum Nicole Bouvy.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Lichaam: Op deze manier zijn teken toch goed voor onze gezondheid

    Aug 03 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Ingrid Dijkgraaf van de Universiteit Maastricht.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Lichaam: Al je spieren zijn binnen een paar maanden volledig ververst

    Aug 02 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickOns spierweefsel bestaat uit eiwitten en die eiwitten bestaan weer uit aminozuren. Als je die allerkleinste deeltjes van spieren gaat bestuderen dan zie je opmerkelijke dingen. Bijvoorbeeld dat ons spierweefsel continue opbouwt en afbreekt. Na een paar maanden is een spier zelfs helemaal ververst. Die biceps van voor de zomervakantie is dus niet dezelfde als die van na de zomer. Zelfs als er qua vorm en grootte niets is veranderd. De weg van aminozuren Nou...more

  • Ruimte: Voor het eerst licht waargenomen vanaf achterkant zwart gat

    Jul 29 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Elisa Costantini van SRON. Lees hier meer over het onderzoek: Eerste waarneming licht vanaf achterkant zwart gat. De paper in Nature met als eerste auteur onderzoeker Dan Wilkins van Stanford University vind je hier: Light bending and X-ray echoes from behind a supermassive black hole. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Ruimte: Zwaartekrachtsgolven en de Einstein Telescoop

    Jul 29 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je universitair docent en onderzoeker Gideon Koekoek van de Universiteit Maastricht. Het volledige gesprek terugluisteren kan hier: See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Ruimte: Op zoek naar een teken van leven

    Jul 28 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Floris van der Tak van SRON en de Rijksuniversiteit Groningen. Lees hier meer over het onderzoek dat ter sprake komt: Hint gevonden van stof op grens tussen vloeistof en gas op exoplaneet WASP-31b.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Ruimte: Een interstellaire stofkaart van de Melkweg

    Jul 27 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Sascha Zeegers, zij deed haar promotieonderzoek bij SRON. Lees hier meer over het onderzoek onder leiding van Elisa Costantini: Astronomen maken interstellaire stofkaart van de Melkweg. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Ruimte: Naar de hel van Venus en weer terug

    Jul 26 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickEen volledig uit de hand gelopen broeikaseffect, temperaturen van zo'n 500 graden, wolken vol CO2: Venus mag dan op de aarde lijken, in vergelijking met onze buurvrouw is onze planeet (nog) een paradijsje. Maar hoe kan het bij Venus zo uit de hand gelopen zijn? En waar bestaat die atmosfeer nou precies uit? Dat moet een nieuwe satelliet vol instrumenten gaan uitzoeken. Hij meet nauwkeuriger dan de satellieten die er al waren en moet in maart 2031 gelanceerd...more

  • Gedrag: Waarom mensen wel/niet in actie komen voor het klimaat

    Jul 22 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je gedragswetenschapper Reint Jan Renes van de Hogeschool van Amsterdam. Lees hier meer over zijn werk: De Klimaatspagaat: over de psychologische uitdagingen van duurzaam gedrag. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Gedrag: Ons bewustzijn en de verhouding met onze hersenen

    Jul 21 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Cyriel Pennartz, hoogleraar cognitie en hersensystemen aan de Universiteit van Amsterdam en schrijver van het boek: Code van het bewustzijn.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Gedrag: Hoe kennissen je flexibel houden

    Jul 20 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Beate Volker van de Universiteit Utrecht, zij doet onderzoek naar sociale netwerken. Ze vertelt in de zomerserie van Wetenschap Vandaag meer over hoe je netwerken het beste kunt bestuderen en over wat er gebeurt met dat netwerk in tijden van crisis. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Gedrag: Wat hebzuchtige mensen met elkaar gemeen hebben

    Jul 19 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Marcel Zeelenberg van Tilburg University. Benieuwd naar de rest van zijn verhaal? Kijk dan hier even verder:See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Covid: Kostbare corona-blaastest werkt in praktijk niet naar behoren

    Jul 15 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Mariska Leeflang van het Amsterdam UMC, zij bestudeert hoe medische testen worden geëvalueerd en Hoogleraar innovatieve chirurgische technieken bij het Maastricht Universitair Medisch Centrum Nicole Bouvy. Het volledige artikel van de Volkskrant lees je hier (alleen voor abonnees), of in de krant: Nederlandse corona-blaastest 'waar heel de wereld jaloers op is' werkt niet: GGD weigert gebruik. See omnystudio.com/listener fo...more

  • Covid: Van afwijkende antistoffen en flippende afweercellen naar een medicijn

    Jul 14 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je immunoloog Jeroen den Dunnen van het Amsterdam UMC. Lees hier meer over het onderzoek: Betere behandeling ernstig zieke covid-patiënten in zicht. De paper over wat er precies gebeurt in ernstig zieke patiënten vind je hier: High titers and low fucosylation of early human antiSARS-CoV-2 IgG promote inflammation by alveolar macrophages. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Covid: Waarom het speeksel van kinderen een hoofdrol kreeg

    Jul 13 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickMeteen aan het begin van de pandemie viel kinderarts-infectioloog Dasja Pajkrt van het Amsterdam UMC iets op: iedereen was druk met het bestuderen van antistoffen in het bloed, maar hoe zat het met de sterkte antistoffen in de mond-keelholte? Waarom keek niemand naar speeksel, terwijl het ging om een infectie van de luchtwegen? In razendsnel tempo zette ze met collega's een onderzoek op onder honderden kinderen die toch al in het ziekenhuis moesten zijn voo...more

  • Covid: Hoe zit het met het vaccineren van jongeren?

    Jul 12 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickVandaag vond op de Universiteit Utrecht een college voor jongeren over vaccineren plaats. Onder andere voorzitter van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen en hoogleraar Ton de Boer en kinderarts Patricia Bruijning gaven antwoord op vragen van jongeren en hun ouders. Vragen zoals: Hoe is getest of het vaccin veilig is voor jongeren? Waarom zou je deze groep vaccineren? Hoe zit het met langetermijneffecten? En met de kans op hartspierontsteking en onv...more

  • Wat de zomer van 2020 ons leert over onze kust

    Jul 08 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Timothy Price van de Universiteit Utrecht. Meer van hem leren over onze kust kan hier:See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Wat er gebeurt in het brein van fruitvliegen als ze kiezen tussen smaken

    Jul 08 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker onderzoeker Michael Nitabach van Yale School of Medicine. Lees hier meer over het onderzoek: More filling? Tastes great? How flies, and maybe people, choose their food. De paper vind je in Nature Communications: A neuronal ensemble encoding adaptive choice during sensory conflict in Drosophila. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Is te hygiënisch zijn slecht voor het immuunsysteem?

    Jul 05 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickEnkele recente inzichten werden gebundeld om tot deze conclusie te komen. Maar laten we allereerst wel even vaststellen dat we niet zonder microben kunnen. Ze zitten op ons en in ons en we hebben ze hartstikke hard nodig. Dat klinkt nogal tegenstrijdig met het goed schoonmaken van je handen en je huis. Toch is dat het niet. De microben die je in een moderne woning vindt - lees: eentje die niet is gemaakt van hout, stro, modder en paardenharen - zijn niet de...more

  • Een succesvolle spermacel houdt z'n kop erbij

    Jul 01 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Tomer Avidor-Reiss van de universiteit van Toledo. Lees hier meer over het onderzoek: Newly Discovered Sperm Movement Could Help Diagnose, Treat Male Infertility. De paper vind je in Nature Communications: A dynamic basal complex modulates mammalian sperm movement. Meer over eerder onderzoek dat keer naar het puntje van de staart van een spermacel vind je hier: Sperma zwemt veel beter als het puntje van hun staart niet bewee...more

  • De SKA-telescoop komt eraan!

    Jun 30 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je Michiel van Haarlem, het hoofd van SKA bij Astron. Als je meer wilt weten over de SKA-telescoop, kijk dan deze persconferentie. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Siberische grot blijkt DNA-schatkamer

    Jun 29 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickAl eerder werd in de grot een botje gevonden van een dertienjarig meisje, dat zowel DNA van een Neanderthal-vader bevat als het erfelijk materiaal van een Denisova-moeder. Een hybride dus, of zoals de Leidse Archeoloog Wil Roebroeks zegt: 'Eigenlijk zijn we allemaal vuilnisbakkies'. Onderzoeker Elena Zavala van het Max Planck-instituut in Leipzig staat aan het hoofd van de operatie. Het uit grond halen van menselijk DNA is erg moeilijk. Met de modernste mach...more

  • Parasieten trainen om beter met planten samen te werken

    Jun 28 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickParasieten, of parasitaire bacteriën, hebben een nogal slechte reputatie. Maar ze blijken zich prima aan te kunnen passen van profiteur naar compagnon. Nou bestuderen deze biologen van de Universiteit Utrecht al enige tijd de beestjes - bacteriën - die je vindt op de wortels van planten. Ze kijken dan: hoe helpen ze de plant? Wat doen ze om de plant gezond te houden? Hoe helpen ze bij ziektes, of tekorten? Bijvoorbeeld in het geval van een tekort aan water,...more

  • Moedervlekken als inspiratie bij het voorkomen van huidkanker

    Jun 24 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Shawn Demehri van het Massachusetts General Hospital. Lees hier meer over het onderzoek: Common moles could serve as players in battling melanoma and preventing its recurrence. De paper vind je in Science Advances: Rejection of benign melanocytic nevi by nevus-resident CD4+ T cells.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Nieuw apparaat helpt om cellen per stuk uitvoerig te bestuderen en testen

    Jun 23 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Catalin Chimerel van de Universiteit van Exeter. Lees hier meer over het onderzoek: New device refines scientists ability to sort and process human cells. Hier vind je de paper: Functional Phenotype Flow Cytometry: On Chip Sorting of Individual Cells According to Responses to Stimuli. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Waarom verschilt de grootte van spermacellen zo tussen diersoorten?

    Jun 22 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickVan 0,002 millimeter tot 6 centimeter: de grootte van spermacellen verschilt enorm tussen diersoorten. Terwijl ze toch echt allemaal dezelfde taak hebben: eitjes bevruchten. Daarom wilden wetenschappers kijken of ze erachter konden komen waar dat verschil nou vandaan komt. Wat bleek: het zit hem in de locatie van bevruchting. Bevruchting kan op drie manieren: intern, zoals bij zoogdieren, extern, zoals bij vissen en in een soort hybride vorm. Dat noemen ze:...more

  • Kleiner lijf, langere vleugels, eerder weg

    Jun 21 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHet veranderen van de lichaamsbouw van migratievogels loopt parallel aan iets anders wat we al enige tijd zien bij deze vogels: veel soorten zijn eerder gaan migreren door de opwarming van hun leefomgeving. Maar is er een link tussen deze twee ontwikkelingen: lichaamsbouw en eerder migreren? Daar waren onderzoekers benieuwd naar. Ze maakten gebruik van een bijzondere dataset. 40 jaar lang werden in Chicago vogels verzameld die in botsing met een gebouw ware...more

  • Eindelijk weten we wat er met een embryo gebeurt tussen dag 7 en 14

    Jun 17 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Professor Magdalena Zernicka-Goetz van de Universiteit van Cambridge. Lees hier meer over het onderzoek: Study identifies trigger for head-to-tail axis development in human embryo. De paper vind je in Nature Communications: A single cell characterisation of human embryogenesis identifies pluripotency transitions and putative anterior hypoblast centre. Meer over het succesvol laten groeien van een embryo buiten de buik na dag 7 (wat al ...more

  • Waarom je blij moet zijn met dat liedje dat niet uit je hoofd gaat

    Jun 16 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHier lees je meer over het onderzoek: That Song Is Stuck in Your Head, but Its Helping You to Remember. De paper vind je hier: Spontaneous mental replay of music improves memory for incidentally associated event knowledge. Lees hier meer over de man met geheugenverlies die dankzij een liedje ineens weer een paar herinneringen had: 'The 80s song that brought my lost memory back after 10 years'.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Een rivierkreeft aan de antidepressiva is zichzelf niet

    Jun 16 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickNog steeds vinden resten van medicijnen hun weg naar omgevingswater. Via het toilet, of via het verkeerd lozen van afval. In dat water leven een heleboel dieren die kleine hoeveelheden van onze medicijnen binnen kunnen krijgen. Naar één dier en één medicijn waren onderzoekers benieuwd: de rivierkreeft en antidepressiva. Wat doet het met het beestje? En wat zijn daar de gevolgen van? Lees hier meer over het onderzoek van de Universiteit van Florida: Not actin...more

  • Onderzoekers vinden nieuw eiwit voor DNA-reparatie

    Jun 14 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoekers Yana van der Weegen en Martijn Luijsterburg van het LUMC. Lees hier meer over het onderzoek: LUMC-onderzoekers ontdekken nieuw eiwit voor DNA-reparatie. De paper vind je in Nature Cell Biology: ELOF1 is a transcription-coupled DNA repair factor that directs RNA polymerase II ubiquitylation.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Wie wordt het wetenschapstalent van 2021?

    Jun 10 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoekers Edwin Pos van de Universiteit Utrecht, Aurélie Carlier van de Universiteit van Maastricht en Kay Deckers van de Universiteit van Maastricht. Meer weten over de uitreiking: New Scientist Wetenschapstalent 2021. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Helpt deze nieuwe membraancoating blauwe energie weer een stap vooruit?

    Jun 09 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickBlauwe energie zou één van de oplossingen binnen de energietransitie kunnen zijn. Het is duurzaam en ook nog eens stabieler dan zonne- en windenergie. Een rivier kan al snel evenveel energie opleveren als een waterkrachtcentrale met een waterval van 142 meter. Maar de techniek kent ook nog veel uitdagingen. Zo zijn de kosten voor de membranen die worden gebruikt hoog en moet ook de stroomopbrengst beter. Vervuiling Eén van de dingen die deze opbrengst in de...more

  • Hoe verschillende corona-varianten binden aan onze cellen

    Jun 08 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je Joyce Lebbink van de afdeling Moleculaire Genetica van het Erasmus MC. De bevindingen zijn gepubliceerd in Journal of Molecular Biology. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Pas op! Bacteriën reizen met je mee

    Jun 07 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je onderzoeksleider John Penders, verbonden aan de afdeling Medische Microbiologie van de Universiteit Maastricht. De bevindingen zijn gepubliceerd in Genome Medicine.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Slimme valsspelende cellen

    Jun 03 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je Sanne van Neerven, werkzaam in het Vermeulen lab. Ze vertelt over deze Nature studie. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Wie wantrouwt de wetenschap?

    Jun 02 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je Bastiaan Rutjens van de Universiteit van Amsterdam. Hier vind je de publicatie over het onderzoek. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Hoe je vertelt over wetenschappelijk onderzoek

    Jun 02 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDe finale van FameLab was op 1 juni om 19.30 uur. Hier lees je alles over de winnaar en kan je de pitches kijken. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • De bedenker van de oerknal

    May 31 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je sterrenkundige Frans Snik van Sterrewacht Leiden. Emeritus hoogleraar Ed van den Heuvel schreef een in memoriam over Kees de Jager. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Een hitteschild van vloeibaar metaal

    May 27 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je Thomas Morgan van DIFFER.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Bosbranden die een winterslaap houden

    May 26 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze podcast hoor je Sander Veraverbeke, universitair hoofddocent klimaat- en ecosysteemverandering. En het artikel over het onderzoek lees je in Nature. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Wiskunde inzetten om chirurgie voor epilepsiepatiënten te verbeteren

    May 20 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je neuroloog Frans Leijten (UMC Utrecht) en wiskundige Hil Meijer (Universiteit Twente). Lees hier meer over hun onderzoek: Wiskundig hersenmodel helpt epilepsiechirurgie, waar ze vandaag een prijs voor overhandigd kregen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Het voorspellen van collectieve intelligentie

    May 19 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Anita Woolley van Carnegie Mellons Tepper School of Business. Lees hier meer over het het onderzoek: Collective Intelligence Can Be Predicted and Quantified, New Study Finds. De paper vind je hier: Quantifying collective intelligence in human groups. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Waarom ijsjes en koude drankjes pijn kunnen doen aan je tanden

    May 17 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickLees hier meer over het onderzoek: How Teeth Sense the Cold. De paper vind je hier: Odontoblast TRPC5 channels signal cold pain in teeth. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • NASA-ruimtesonde detecteert diep in de kosmos een rare constante brom

    May 12 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDe ruimtesonde die de ontdekking deed is een oudje: de Voyager 1. In 1977 vertrok hij de ruimte in en het is inmiddels het verst gereisde door mensen gemaakt ruimteobject ooit. Momenteel bevindt hij zich dus op bijna 23 miljard kilometer van de aarde. Meer dan 150 keer de afstand van onze planeet naar de zon. Z'n missie was: het bestuderen van planeten in ons zonnestelsel onderweg naar buiten, maar in 2012 vloog hij dat zonnestelsel uit en sindsdien vliegt hi...more

  • Zo simpel kan een autonoom en zelflerend robotje zijn

    May 11 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHoe kunnen we meerdere robotjes samen iets zinnigs laten doen - in dit geval voortbewegen - met zo simpel mogelijke regels? Dat vroegen onderzoekers zich af. Ze maakten kleine robotjes, gaven die een paar regels computercode en zetten ze achter elkaar op een spoor. Vervolgens keken ze of het de robotjes lukte om uit te vogelen hoe ze als geheel het beste vooruit kwamen, zonder dat er communicatie tussen de robotjes was of de robotjes centraal werden aangestuu...more

  • Hoe een wormpje Alzheimer-onderzoek verder helpt

    May 10 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickJa, er vindt veel onderzoek plaats naar ziektes als Alzheimer, maar we weten nog altijd een heleboel dingen niet. Ondertussen komen er in Nederland ieder uur vijf mensen met dementie bij. Bij 70 procent van deze mensen gaat het om Alzheimer. Ook neemt het het aantal mensen dat elk jaar Parkinson krijgt toe. Het zijn enkele van de ziektes waarbij neuronen steeds verder aftakelen, met zowel lichamelijk als cognitief steeds erger wordende klachten. Nou zijn er ...more

  • Meer beschikbare donorharten dankzij machine die donorhart na stilstand weer laat kloppen

    May 06 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHartdonatie was voorheen alleen mogelijk bij een hersendode donor. Dus: het hart pompt nog, maar iemand is hersendood verklaard. In deze nieuwe procedure is sprake van donatie na een circulatiestilstand. Dan hebben we het over patiënten waarbij de behandeling in overleg is stopgezet. Na deze beslissing krijgt de patiënt of de familie van de patiënt de keuze om donor te worden. Pas als diegene vervolgens is overleden wordt het hart gedoneerd. Het hart heeft da...more

  • Genen die ons skelet aansturen in kaart gebracht

    May 05 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickOns skelet is een enorm dynamische structuur. De vorm en samenstelling verandert ons hele leven. In onze botten vind je onder andere heel veel osteocyten: cellen die - bijna net als neuronen in de hersenen - in ons skelet een heel netwerk vormen. We hebben het dan over zo'n 42 miljard van deze cellen die 23 biljoen connecties hebben met elkaar hebben. Dit netwerk houdt de gezondheid van onze botten in de gaten en reageert op dingen als groei, druk, hormonen ...more

  • Gevonden microfossiel mogelijk een ontbrekende schakel in evolutie van dieren

    May 05 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickEen microfossiel, gevonden in zoetwatermeer Loch Torridon in de Schotse Hooglanden en uitstekende staat, bevat een bijzonder organisme. Een organisme met multicellulaire eigenschappen. Met meer dan één celtype dus. Het zijn eigenschappen waarvan werd gedacht dat ze pas 400 miljoen jaar later tevoorschijn kwamen. Ook de plek waar deze fossiel werd gevonden is bijzonder. De gedachte is lang geweest dat het leven - de complexere organismen - vanuit de oceaan h...more

  • ‘Zelfmoordknop’ laat met hiv geïnfecteerde sluimercellen zichzelf opruimen

    May 03 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn het westen hebben we hiv dan misschien wel goed onder controle, er zijn jaarlijks nog steeds bijna 700.000 hiv-gerelateerde sterfgevallen. Dat komt vooral doordat een heleboel mensen geen toegang hebben tot hivmedicijnen of hiv-testen. En nu, door corona, is dat probleem nog groter. Het Aidsfonds heeft uitgerekend dat dit de komende twee jaar zal leiden tot nog eens 150.000 extra doden bovenop die 700.000 per jaar die er dus al zijn. Als iemand wel toegan...more

  • Wereldberoemd astronoom Kees de Jager 100 jaar

    Apr 29 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickWe nemen een wandeling door het werk van deze pionier van het ruimteonderzoek en horen van zijn zoon Jan de Jager hoe het was om zijn vader aan het werk te zien. Wat heeft hij van hem geleerd? Meer lezen over het werk van Kees de Jager kan onder andere in de nieuwste editie van New Scientist. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Onderzoek laat zien: eenzaamheid verhoogt bij mannen het risico op kanker

    Apr 28 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickJe ziet natuurlijk vaker onderzoeken voorbijkomen waarin een link tussen het één en het ander wordt gevonden. Zeker als het over gezondheid gaat en ziektes. Waar je dan altijd op moet letten is: hoe representatief is zo'n onderzoek? Hoeveel mensen zijn er bestudeerd? En hoe goed zijn andere factoren uitgesloten die ook invloed kunnen hebben op de uitkomst? In het geval van dit onderzoek, dat is uitgevoerd door de University of Eastern Finland, hebben ze data...more

  • Eerste hint gezien van de spaghettificatie van een ster

    Apr 26 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHet klinkt misschien als iets eetbaars, maar spaghettificatie is niet bepaald smakelijk. Het is eigenlijk te vergelijken met de getijdenkrachten op aarde. Wat dichterbij de bron van zwaartekracht zit, daar wordt meer aan getrokken dan iets wat verder weg zit. In het geval van een zwart gat zijn die krachten alleen gigantisch. Komt een ster daarbij in de buurt, dan zal de kant die het dichtst bij is sneller naar het gat toe worden getrokken dan de andere kant....more

  • Simulatie TU Delft laat zien hoe nieuwe toplaag zonnecellen nog beter kan

    Apr 22 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickVeruit de meeste van de zonnepanelen die we nu hebben zijn gebaseerd op zonnecellen van kristallijn silicium. Deze zijn relatief goedkoop en ze kunnen bijna een kwart van de invallende zonne-energie in stroom omzetten. Ondertussen wordt er ook al aan nieuwe type zonnecellen gewerkt, maar veel daarvan zijn nog erg duur om te maken. Dus tegelijkertijd wordt er gekeken hoe we de bestaande zonnecellen nog verder kunnen optimaliseren. Dat betekent: het rendement o...more

  • Waarom het ene plantje lang en het andere kort is

    Apr 21 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickPlanten kunnen wel tienduizenden genen hebben. Sommige planten hebben er zelfs meer dan de mens. En achter een eigenschap als vorm of kleur zitten vaak hele ingewikkelde processen. Nog even los van de invloed op een plant van de omgeving en omstandigheden is er vaak niet één gen of één stofje verantwoordelijk voor een eigenschap. Ook kan een gen meerdere processen aansturen. Zorg je voor een hogere expressie van een gen, dan kan dat dus meerdere effecten hebb...more

  • Hoe we bewegend geluid kunnen volgen

    Apr 20 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickEen auto die voorbijkomt, een mug, een pratend iemand die langsloopt: het zijn allemaal bewegende geluiden. Nou is er veel onderzoek gedaan naar hoe goed onze ogen bewegend beeld kunnen volgen, maar amper onderzoek naar hoe goed onze oren bewegend geluid kunnen volgen. Gek genoeg is er dan wel weer een onderzoek gedaan naar het volgen van bewegend geluid met onze ogen. Daar blijken mensen heel slecht in te zijn. Maar ook als je de literatuur induikt op zoek n...more

  • Klinische studie van start voor nieuwe vorm van stamcelgentherapie

    Apr 19 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickAan de therapie wordt al zo'n twintig jaar gewerkt. Het moet uitkomst bieden voor patiënten met de aangeboren afweerziekte SCID. Nu is het zo dat kinderen en baby's met deze zeldzame aandoening afhankelijk zijn van een geschikte stamceldonor. Wordt die niet gevonden dan worden vaak de ouders als donor ingezet, maar die match is niet ideaal en daardoor werkt de behandeling vaak slecht of helemaal niet. De nieuwe stamcelgentherapie combineert - zoals de naam a...more

  • Hoe onderscheid je een aardbeving van een naschok?

    Apr 14 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickTerwijl de nieuwe Tweede Kamer nog druk bezig is met het debat over de gaswinning in Groningen, zitten ook wetenschappers niet stil. Lang was onduidelijk of er in Groningen naschokken plaatsvonden of dat aardbevingen alleen direct door de gaswinning veroorzaakt werden. Hoe meer je weet over de oorzaak van een beving, hoe beter je in de toekomst kunt voorspellen welke omstandigheden welke bevingen veroorzaken, wat de heftigheid zal zijn en hoeveel tijd er tus...more

  • Een schilderij gemaakt van halfgeleiders

    Apr 13 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickAMOLF-onderzoekers Lukas Helmbrecht en Wim Noorduin hebben een reactieve inkt ontwikkeld die - in combinatie met de juiste ondergrond - een halfgeleider wordt die gekleurd licht uitzendt. De inkt zelf geeft dus geen licht, de ondergrond ook niet en ze hebben ook beiden geen kleur, maar komen ze met elkaar in contact dan reageren ze op elkaar en dan krijg je in de juiste setting gekleurd licht. Waarom is dit nou een verbetering op wat er al was? Het draait a...more

  • Of eksters van bling bling houden en bacteriën doodgaan in de vriezer

    Apr 12 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickWetenschapsjournalist Maartje Kouwen en haar collega's Steijn van Schie en Koen Moons hebben een boek geschreven genaamd 'Eksters houden van bling bling', waarin een aantal hardnekkige misvattingen vakkundig onderuit worden gehaald. Ze plozen hiervoor stapels onderzoeken uit en belden met verschillende wetenschappers. En eerlijk is eerlijk: een paar geloofde ik (tot nu) ook gewoon. We bespreken een paar van deze mythes: eksters houden van bling bling, spina...more

  • Nieuwe vondst doet deeltjestheorie wankelen

    Apr 10 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHet nieuws komt uit het Fermilab: de Amerikaanse tegenhanger van het Europese CERN. Daar werd iets minder dan 20 jaar geleden al eens hetzelfde experiment gedaan op een andere locatie: Brookhaven in New York. In 2013 werd de hele installatie verhuisd naar Illinois en dat was spectaculair: de enorme magneet van 15 meter breed - daarmee te breed om zomaar door de lucht te vervoeren - werd in 35 dagen per schip en vrachtwagen naar het nieuwe lab gebracht. Wat ...more

  • Hoe staat het er eigenlijk voor met het ruimterecht?

    Apr 07 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de VS vindt momenteel de inauguratie van de Amerikaanse Space Command plaats, waar Professor of Space Law Frans von der Dunk een keynote zal houden. Ik sprak met hem over de stand van zaken rondom ruimterecht en de uitdagingen die er (voorlopig nog wel even) zijn. Wetgeving maken rond ruimterecht is niet makkelijk: de ruimte is oneindig, niemand is er de baas en meer dan de helft van de staten ter wereld doet inmiddels wel iets met ruimtevaart. Er bestaa...more

  • Van de vleugels van een libelle naar medische implantaten

    Apr 06 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDe vleugels van libellen en cicaden, maar ook de bladeren van de lotus plant hebben het: een oppervlakte met speciale eigenschappen - soms anti-bacterieel, soms zelfreinigend - die onderzoekers maar wat graag na zouden maken. Op de bladen van een lotusplant zitten microbolletjes die zorgen voor een extreem waterafstotend effect. Zo houden de bladen zichzelf schoon. Op de vleugels van bijvoorbeeld een libelle vind je piepkleine nanonaaldjes. Deze naaldjes pri...more

  • Thuisvoordeel in voetbal blijft, gedrag scheidsrechter verandert

    Apr 01 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIets minder dan een jaar geleden kwam er uit een onderzoek dat het thuisvoordeel van voetbalclubs verdween doordat er niet langer publiek aanwezig was bij de wedstrijden. Nu, een jaar later, is er veel meer data ter beschikking en dat levert volgens Duitse onderzoekers een hele andere conclusie op. Ze bekeken voor het onderzoek de data van 1000 professionele wedstrijden in het Europese voetbal zonder publiek en zo'n 40.000 wedstrijden die voor de pandemie we...more

  • DNA-materiaal zo uit de lucht plukken

    Mar 31 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickWetenschapper Elizabeth Clare van Queen Mary University in London is DNA- en biodiversiteit onderzoeker. Ze probeert te ontdekken welke soorten waar leven en doet dat ook nog eens op plekken die enorm moeilijk te bereiken zijn, zoals grotten. Nou wordt er door wetenschappers al omgevings-DNA uit water gevist. Daarmee kunnen ze al zien: wat leeft hier allemaal in de buurt. Van drijven naar dwarrelen Het DNA-materiaal dat uit water gefilterd wordt kan van all...more

  • Neurowetenschappers ontrafelen het mysterie rond muziekgenot

    Mar 30 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickOver de hele wereld buigen wetenschappers over deze kwestie. We weten daardoor ook al best veel. Bijvoorbeeld dat het beloningscircuit in de hersenen een grote rol speelt. Ergens waar ook ons plezier wordt gestuurd als we bijvoorbeeld iets lekkers eten, seks hebben, of sommige drugs gebruiken. Maar wat veroorzaakt dat gevoel nou? Komt het vanuit de hersenen zelf? Of reageren hersengebieden op iets? En waar dan precies op? Van kippenvel naar schouders ophalen...more

  • Met bosjes aan de cafeïne: koffiepulp als boost voor bosherstel

    Mar 29 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHet begon allemaal 20 jaar geleden. Ecoloog Daniel H. Janzen wilde kijken of bomen op een stuk grond in Costa Rica sneller zouden terug groeien als er landbouwafval als compost werd gebruikt. Hij kiepte 1000 vrachtladingen met sinaasappelpulp op braakliggend terrein en binnen no time groeide er weer van alles. Alleen een concurrerend sinaasappelbedrijf werd jaloers en saboteerde het project door te beweren dat het gevaarlijk was voor het milieu. Ook al bleek ...more

  • Onderzoekers communiceren succesvol met dromende mensen

    Feb 18 2021

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickEr wordt al heel lang onderzoek gedaan naar lucide of bewust dromen, waarbij wetenschappers hebben geprobeerd te communiceren met mensen terwijl ze in zo'n bewuste droom zaten. Dat gebeurde alleen tot nu vooral in één richting, waarbij de proefpersoon iets aan de onderzoeker liet weten door middel van oogbewegingen. In een nieuw onderzoek hebben ze echter geprobeerd om tweerichtingsverkeer voor elkaar te krijgen. Waarom zou je dat willen doen? Ze hadden ve...more

  • Zombiemieren, gras dat jat van de buren en de mijt die op je gezicht ......

    Dec 31 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDit is misschien wel de allerlaatste Wetenschap Vandaag ooit. Zonder sponsor is er namelijk geen plek meer voor deze rubriek. We gaan er natuurlijk alles aan doen om hem zo snel mogelijk weer terug te krijgen, maar voorlopig moeten jullie het even doen met deze selectie glimlach-verhalen (klik op de kop voor de uitgebreide versie): Het is een slechte tijd voor de mijt Het verdwijnen van verschillende soorten mijten gebeurt 1000 keer sneller dan het van nat...more

  • Hoe planten luisteren naar de wind

    Dec 30 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickMensen, dieren, bacteriën, planten: we hebben allemaal mechanosensitieve kanaaltjes in onze cellen (of cel, in het geval van de bacterie). Deze kanaaltjes spelen een belangrijke rol bij de zintuigen voelen en horen. Ook zijn ze belangrijk voor het reguleren van onze bloeddruk en het houden van balans. Ze zitten in snorharen en reageren in de oren zelfs op hele subtiele geluidsgolven. In planten helpen ze bij het onderscheiden van boven en onder, daarbij reage...more

  • Darmcellen helpen immuunsysteem bij detecteren parasiet

    Dec 29 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickMeer lezen over het onderzoek kan hier: Gut cells sound the alarm when parasites invade. De paper vind je hier: The intestinal parasite Cryptosporidium is controlled by an enterocyte intrinsic inflammasome that depends on NLRP6. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Rook bosbranden verspreidt mogelijk besmettelijke ziektes

    Dec 28 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDankzij de nieuwste technologie konden onderzoekers de rook van bosbranden beter onderzoeken dan ooit. Ze vonden in de grote pluimen honderden verschillende bacteriën en schimmels en zelfs bij hele intense branden was een groot deel gewoon nog in leven. Er moet nog uitgebreider onderzocht worden hoe gevaarlijk de verspreiding van elk van de microben voor ons is en welke afstand ze kunnen afleggen op deze manier, maar de onderzoekers vermoeden dat deze route ...more

  • Kerstbomen blijven groen in de winter dankzij fotosynthese shortcut

    Dec 24 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickBomen gebruiken fotosynthese om aan hun brandstof en bouwstenen te komen. Dit intensieve proces heeft twee systemen (twee motoren) nodig om te kunnen draaien. Normaal gesproken worden die twee gescheiden gehouden, want dan zou het mechanisme kapot gaan, maar nu hebben onderzoekers bij een type conifeer (de familie waar ook de spar - onze kerstboom - onder valt) iets opmerkelijks gezien. In deze bomen worden de twee motoren in de winter juist wel aan elkaar g...more

  • Is dit het vaccin waarmee we de schadelijke 'kattenparasiet' verslaan?

    Dec 23 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickEen derde van de wereldbevolking draagt de parasiet bij zich. Hij kan zich verplaatsen tussen gastheren als knaagdieren en vogels, maar wordt pas echt gevaarlijk in zijn hoofdgastheer de kat. Dit is ook het enige dier dat mensen kan besmetten. In de kat vermenigvuldigt hij en plant hij zich voort. In de vorm van een soort besmettelijke sporen gaat hij weer het lichaam uit van de kat en eindigt hij in kattenpoep. En daar wordt het gevaarlijk voor andere dieren...more

  • De oorsprong van vlooien: we hadden het al die tijd mis

    Dec 22 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickEr zijn ongeveer een miljoen insectensoorten. Twee derde van alle diersoorten is insect. Het zijn er gigantisch veel. Omdat ze zo divers zijn zijn ze ook altijd belangrijk geweest voor het vormen van evolutietheorieën. Heel veel vroege evolutiediscussies werden gevoerd op basis van kennis over insecten. Er wordt dus al heel lang onderzoek naar de beestjes gedaan. Dan zou je denken: dan weten we ook wel zo'n beetje alles wat we moeten weten over de relaties tu...more

  • Nieuwe kennis over hoe onze hersenen ruis van spraak onderscheiden

    Dec 21 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickWetenschappers hebben voor het eerst fysiologisch bewijs laten zien voor de werking van een belangrijk neuromodulatiesysteem. Zo'n systeem bestaat uit een groep neuronen dat weer een andere groep meer gespecialiseerde neuronen aanstuurt. Als een soort opzichter op de bouwplaats. Het systeem speelt een belangrijke rol bij hoe de hersenen geluid verwerken. Eén neurotransmitter in het bijzonder - neurotransmitters zijn de stoffen die het mogelijk maken dat neu...more

  • Gapen is ook aanstekelijk voor dieren die alleen leven

    Dec 17 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickVeel mensen zullen het herkennen: je ziet iemand anders gapen en dan moet je zelf ook. Soms is het zelfs al genoeg als je het hoort. En het lijkt eerder te gebeuren als het om iemand gaat uit je sociale kring. Iemand die je mag. Waarom het precies gebeurt, dat weten we echter nog niet. We weten wel dat de aanstekelijkheid van gapen zowel bij mensen als dieren voorkomt. Bij chimpansees en bonobo's, bij honden en wolven en zelfs bij schapen en vermoedelijk ook...more

  • Boontjes als inspiratie voor een super gevoelige robotgrijper

    Dec 16 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDe pronkboon - met zijn platte peulen en slierterige scheutjes die zich in spiraalvorm om stokjes of takjes wikkelen - werd bij toeval de inspiratie voor een soft robot ontwerp. Onderzoekers worstelden met de juiste vorm grijper. Een nagemaakte mensenhand was te lomp en tentakels als die van een octopus waren het ook niet helemaal. Ineens herinnerde één onderzoeker zich de delicate klimsliertjes van een bonenplant die ze per ongeluk in haar achtertuin had gez...more

  • Donororganen langer goed houden met antivrieseiwitten

    Dec 15 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je hoogleraar Self-Organizing Soft Matter Ilja Voets van de Technische Universiteit Eindhoven. Ze heeft ook een college gegeven aan de Universiteit van Nederland over dit onderwerp.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Is een lockdown wetenschappelijk verantwoord?

    Dec 14 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickSee omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Een virus dat je liever wilt laten slapen

    Dec 10 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je Werner Ouwendijk van het Erasmus MC. Meer over het onderzoek dat hij doet met collega Georges Verjans lees je hier. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Baby goes draadloos

    Dec 09 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je onderzoeker Alina Rwei van de TU Delft, meer over haar onderzoek lees je hier. En op de foto zie je haar baby Philip, die zo'n draadloze sensor draagt.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Tumoren koorts geven met een algoritme

    Dec 07 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je onderzoeker Daniel Deenen, die donderdag 3 december promoveerde op dit onderwerp. Het onderzoek is gefinancieerd door Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), KWF Kankerbestrijding, en Top Sector Life Sciences & Health. Meer over het onderzoek lees je hier. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Niet elk mens is een machine

    Dec 03 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: Broadwick In de podcast hoor je Andrea Weihrauch van de Universiteit van Amsterdam. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Diep in weefsel kijken

    Dec 02 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je onderzoeker Jeroen Kalkman. Meer over het onderzoek lees je op de website van de TU Delft en het paper kun je hier vinden. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Knuffelsatelliet gaat rondvliegend ruimtepuin verwijderen

    Dec 01 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je Robin Biesbroek van ESA. Lees hier meer over de missie: ESA en ClearSpace SA tekenen contract voor s werelds eerste missie voor ruimtepuinverwijdering. Meer over hoe het ervoor staat met ruimtepuin lees je hier: Space debris by the numbers. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Het eiwit dat zorgt voor een langer leven bij minder eten

    Nov 30 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Sebastian Grönke van het Max-Planck Institute for Biology of Ageing. De volledige paper vind je hier: Sestrin is a key regulator of stem cell function and lifespan in response to dietary amino acids. Eerder onderzoek van deze onderzoekers naar wat er in een dieet voor kan zorgen voor een langer leven vind je hier: Amino-acid imbalance explains extension of lifespan by dietary restriction in Drosophila. Luister ook deze aflev...more

  • Empathie voorspelt de agressie van een kind

    Nov 24 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je Malou Noten, die 25 november promoveert aan de Universiteit Leiden op dit onderzoek. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Hoe de politiek je persoonlijkheid kan misbruiken

    Nov 23 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn de podcast hoor je onderzoeksleider Brahim Zarouali universitair docent persuasieve communicatie aan de Universiteit van Amsterdam. Het paper dat geschreven is over het onderzoek kun je geheel lezen via deze link. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Tien keer zoveel super heldere sterrenstelsels waargenomen als theorie voorspelt

    Nov 19 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickAl jaren en jaren wordt er onderzoek gedaan naar sterrenstelsels waarin vele honderden duizenden miljarden sterren bij elkaar kunnen zitten. Over hoe deze stelsels zich vormen bestaan nog veel vragen. Dankzij infraroodtelescopen kwamen onderzoekers er al wel achter dat er ook hyperlumineuze sterrenstelsels bestaan. Dat zijn stelsel met een helderheid van tien biljoen zonnen. Het leek er zelfs op dat er meer van dit soort sterrenstelsels waren dan theoretisc...more

  • Zweet tegenhouden met behulp van... zweet

    Nov 18 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickOns zweet bevat allerlei natuurlijke mineralen, zoals zout en kalk. Kunnen we er niet voor zorgen, dachten onderzoekers, dat we de zweetbuisjes blokkeren met ons eigen zweet? De inspiratie kwam onder andere van opgedroogd zweet na het sporten. Als je dat opgedroogde spul nou al in de zweetbuisjes kan laten ontstaan, dan zou dit wellicht het zweet tegen kunnen houden. Om te kijken of hun idee klopte, bouwden ze in het lab een paar zweetklieren na en lieten d...more

  • De zebravink kan iets waarvan we dachten dat alleen mensen het kunnen

    Nov 17 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDe paper vind je hier: High-capacity auditory memory for vocal communication in a social songbird. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Hoe celpopulaties hun risicospreiding razendsnel aanpassen aan de omstandigheden

    Nov 16 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Tom Shimizu van Amolf. Lees hier meer over het onderzoek: Bliksemsnel risicobeheer in celpopulaties. De paper vind je hier: Adaptive tuning of cell sensory diversity without changes in gene expression. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Schimmel uit hondenneus helpt onderzoekers bij belangrijke ontdekking

    Nov 12 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickVoor je denkt: wat maakt mij schimmel uit een hondenneus nou uit? Dit is één van de vier beruchte schimmels die samen bij mensen zorgen voor 1,5 miljoen doden wereldwijd per jaar. Over zo'n schimmel willen we natuurlijk zoveel mogelijk te weten komen. Is een hond geïnfecteerd met deze schimmel, dan moet een dierenarts zoveel mogelijk ervan uit de neus en holtes van de hond halen om hem te genezen. Toen onderzoekers bezig waren met het bestuderen van infectie...more

  • Slaaptekort rommelt met de angstverwerking in ons brein

    Nov 11 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickSlaap is essentieel voor het opslaan en verwerken van herinneringen en een slaaptekort - weten we - beïnvloedt ons leervermogen en geheugen. Als je dan kijkt naar angstverwerking dan wordt daarbij ook dat leervermogen gebruikt. Je kunt het zo zien: je hersenen kunnen de angstherinnering, als er geen sprake meer van gevaar is, verdrukken met een nieuwe herinnering. Met een minder angstige associatie. De onderzoekers in deze studie wilde weten: kan een slaaptek...more

  • Met gentherapie de oogzenuw laten herstellen

    Nov 10 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickOnder glaucoom vallen een aantal aandoeningen van het oog die leiden tot beschadigingen van de oogzenuw. Het is de grootste oorzaak van blindheid wereldwijd. Er zijn wel wat middelen die de symptomen ervan behandelen, maar die doen niets voor herstel en daarmee is de schade blijvend. Daar zochten ze in dit onderzoek een oplossing voor. Ze kwamen uit bij gentherapie, waarbij ze in de oogzenuw een gen tot expressie brachten dat een eiwit produceert dat herstel...more

  • Virussen kapotmaken door hun suikerlaagje te saboteren

    Nov 09 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickEr zijn veel virussen die een suikerlaagje nodig hebben om te functioneren. Dit kunnen ze alleen niet zelf produceren. Ze kapen hiervoor de suikerproductiefabriek in de cellen die ze besmetten. Jaren hebben onderzoekers gekeken hoe ze dit proces zo konden saboteren dat virussen met een defect suikerlaagje komen te zitten. Door een specifiek enzym te beïnvloeden dat in de fabriek het suikerlaagje bijschaaft voordat het door de controlepost van de cel gaat, hop...more

  • Oorsprong van mysterieuze radioflits uit de Melkweg gevonden

    Nov 05 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Ziggy Pleunis van het McGill Space Institute. Lees hier meer over de ontdekking: A fast radio burst in our own Galaxy. De paper van Pleunis en zijn collega's van het Canadian Hydrogen Intensity Mapping Experiment (CHIME) vind je hier: A bright millisecond-duration radio burst from a Galactic magnetar.See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Nieuwe antibiotica-pil vindt vermomd als eten zijn weg door het lichaam

    Nov 04 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickSteeds meer bacteriën zijn resistent tegen de antibiotica die we gebruiken. Daarnaast wordt ook nog verwacht dat het aantal mensen dat een infectieziekte krijgt gaat toenemen. En dus zijn wetenschappers druk met het vinden van middelen waar ziekmakende bacteriën geen trucjes voor hebben en waar ze niet of moeilijk resistent tegen kunnen worden. Bacterie doorprikken Eén van de hoopgevende alternatieven is een middel dat - anders dan veel andere antibiotica -...more

  • Onderzoekers vinden vroegste bewijs ooit voor sociaal gedrag zoogdieren

    Nov 03 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickDit onderzoek werd gedaan door paleontologen van de Universiteit van Washington en het Burke Museum of Natural History & Culture. Deze wetenschappers kwamen fossielen op het spoor van een klein knaagdiertje dat de naam Filikomys primaevus - jeugdige, vriendelijke muis - kreeg. Maar hoe wisten ze nou dat dit een sociaal diertje was? Ze hadden behoorlijk wat fossielen van dit beestje gevonden, 22 in totaal. Ook nog in zeer goede staat, wat uitzonderlijk is...more

  • Bij 2 graden opwarming komt er 230 miljard ton CO2 vrij uit de bodem

    Nov 02 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: Broadwick230 miljard ton, dat is twee keer zoveel als de CO2-uitstoot van de VS over de afgelopen 100 jaar. Maar hoe hebben ze deze lastige berekening nou gedaan, zonder dat ze alle bodemprocessen op aarde hebben onderzocht? Ze hebben in dit onderzoek gekeken naar de relatie tussen temperatuur en bodemafbraak. Hoe reageert de bodem op verschillende plekken op aarde op een stijging hiervan? Hierbij combineerden ze data uit observaties met bestaande klimaatmodellen. Ze ...more

  • Nieuwe nanotechnologie traint het immuunsysteem om kanker beter te bestrijden

    Oct 29 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickIn deze audio hoor je onderzoeker Willem Mulder van de Technische Universiteit Eindhoven en TMII, Icahn School of Medicine in New York. Lees hier meer over het onderzoek: Ground-breaking study on trained immunity to fight cancer en hier vind je meer informatie over de startup die de onderzoekers hebben opgezet: Trained Therapeutix Discovery. Wat extra uitleg door de twee promovendi die veel van het experimentele werk hebben uitgevoerd:See omnystudio.com/lis...more

  • Cybersecurity gebaseerd op het menselijk immuunsysteem

    Oct 29 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickTwee onderdelen van ons immuunsysteem leken ook uiterst geschikt voor het beschermen van ict-systemen: het constant verversen van cellen en een decentrale aansturing. Maar hoe vertaal je dat naar ict? Voor het verversen wordt voortgeborduurd op de bestaande nieuwe ict-techniek: Kubernetes. Een systeem waarmee computertoepassingen beheerd kunnen worden. Daarin zit al de mogelijkheid om te herstarten en verversen, alleen hebben ze nu een link gemaakt naar cybe...more

  • Wat een drum-experiment ons kan leren over cultuurevolutie

    Oct 28 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickHet experiment heeft nog het meeste weg van het doorfluisterspelletje van vroeger, maar dan met drumritmes. 120 proefpersonen kregen een ritme te horen en dat moesten ze - alleen in een geluidsdichte ruimte met drie trommels en één stokje - zo goed mogelijk na proberen te spelen. Sommige mensen hoorden het origineel, anderen kregen het stokje door van een andere proefpersoon en moesten naspelen wat diegene ervan had gebakken. Elk groepje (of rijtje) van zes m...more

  • Malariaparasiet verstop zich in onze bloedbaan tijdens het droge seizoen

    Oct 27 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickMalaria wordt verspreid door parasieten. Als een mug ons prikt dringt die parasiet onze bloedbaan binnen en daar besmetten ze menselijke rode bloed cellen en vermenigvuldigen ze zich. De meeste besmettingen vinden plaats in de natte maanden van het jaar. In delen van West Afrika is dit ongeveer van juli tot december. Dat is ook logisch, want in dat seizoen zijn er de meeste muggen en verspreid de ziekte zich makkelijker. Maar hoe kan het dan dat ze elk jaar ...more

  • Robots laten zien waarom vissen in een school zwemmen

    Oct 26 2020

    Mede mogelijk gemaakt door: BroadwickUit het experiment met de robotvissen kwam dat het inderdaad energie scheelt als vissen in een school zwemmen. Ze maken hierbij gebruik van de waterstroming die de vissen voor hen veroorzaken en passen hun staartbeweging daarop aan. Dit aanpassen van de beweging wordt in dit onderzoek vortex phase matching genoemd. Het werkt op elke plek in de school, maar vraagt niet overal om dezelfde beweging. Synchroniseren met de leider heeft bijvoorbeeld als je er vlak