Social media en suïcidepreventie

Tijdens deze aflevering staat de complexe relatie tussen social media en suïcidaliteit centraal. Host Scarlet Hemkes (persvoorlichter bij 113) leidt het gesprek met 113 GZ-psycholoog Manon Merkus, 113 onderzoeker Elke Elzinga en ervaringsdeskundige Manèl de Swart.

Cijfers laten zien dat social media niet meer weg te denken is uit het leven van jongeren: maar liefst 97% maakt er gebruik van. Hoewel de wetenschap nog geen direct, eenduidig causaal verband aantoont tussen social media en suïcidaliteit, is de invloed op de mentale gezondheid wel helder. Het hangt samen met angst, depressieve gevoelens, een negatiever zelfbeeld en zelfbeschadiging.

Het persoonlijke verhaal van Manèl de Swart illustreert deze dynamiek. Zij deelde jarenlang haar psychische strijd op Instagram. Hoewel dit haar aanvankelijk de gezochte verbondenheid en herkenning bracht, raakte ze langzaam verstrikt in een negatief algoritme vol narigheid en ellende. Ze merkte dat haar volgersaantal en de interactie juist piekten wanneer het slecht met haar ging, zoals tijdens een klinische opname. Achteraf erkent ze dat dit haar herstel in de weg stond: "Als je door behandeling probeert op te krabbelen, maar dagelijks uren in die zieke online wereld leeft, sta je nog met één been in de narigheid." Het keerpunt kwam toen haar behandelaren haar online profiel opmerkten en hierover open en zonder oordeel het gesprek aangingen. Dit inzicht leidde ertoe dat zij deze content verwijderde.

Voor de hulpverlening ligt hier een belangrijke taak. Manon Merkus adviseert om het gebruik van social media standaard op te nemen in intakegesprekken. Hulpverleners moeten nieuwsgierig en onbevooroordeeld doorvragen naar de online leefwereld van de cliënt. Daarnaast kan social media een plek krijgen in het persoonlijk veiligheidsplan, bijvoorbeeld door het openen van TikTok op een kwetsbaar moment te bestempelen als een belangrijk waarschuwingssignaal. Richtlijnen en tips over de rol van social media bij suïcidaal gedrag onder jongeren zijn inmiddels gebundeld in de leidraad suïcidepreventie voor jongeren.

Ook voor naasten en vrienden begint de ondersteuning bij oprechte, niet-oordelende interesse. Ouders wordt aangeraden om simpelweg eens mee te kijken met hun kind en hierover afspraken te maken. Tot slot worden er twee helpende initiatieven genoemd: Houd Moed (voor hoopvolle verhalen) en het interactieve programma Chatsafe (beschikbaar via Instagram), dat jongeren aan de hand van hapklare lessen leert hoe ze zich online veilig kunnen bewegen en hoe ze hun algoritme positief kunnen beïnvloeden.

Denk je aan zelfdoding? Bel dan 24/7 gratis en anoniem met 113 of chat op ⁠⁠⁠⁠⁠113.nl⁠⁠⁠⁠⁠.

Oorspronkelijke uitzenddatum: 12 september 2024