Suïcidepreventie bij ouderen

Tijdens dit gesprek staat suïcidaliteit en suïcidepreventie bij ouderen centraal, een thema dat door professionals helaas nog te vaak over het hoofd wordt gezien. Lizanne Schweren, onderzoeker bij 113, gaat in gesprek met hoogleraar ouderenpsychiatrie Erik van Exel, GZ-psychologen Pien Pizzocolo en Pernilla Scheerlings, en ervaringsdeskundige Myrna met haar man Roel. Van Exel opent met de cijfers: ouderen vormen wereldwijd de grootste risicogroep voor suïcide. Waar de verhouding tussen pogingen en suïcides bij volwassenen 1 staat tot 25 is, ligt dit bij ouderen op 1 tot 2. Bovendien blijkt uit psychologische autopsie dat 75% van deze ouderen kampte met een depressie of angststoornis. Als grote maatschappelijke boosdoeners noemt hij de alsmaar doorrazende digitalisering, het gebrek aan rust en ruimte voor ouderen om op hun eigen manier te leven, eenzaamheid en het verlies van betekenis.

Als maatschappelijke oplossing pleit Van Exel voor alternatieve woonvormen zoals 'knarrenhofjes', waar ouderen samenwonen met jongeren en actief blijven. Persoonlijk contact, het betrekken van naasten, een goed veiligheidsplan en simpelweg twee keer per week intensief bewegen (gymmen) zijn bewezen effectief om somberheid te verminderen. GZ-psycholoog Pien Pizzocolo deelt hoe verpleeghuisorganisatie Vitalis Groep hiermee in de praktijk aan de slag is gegaan. Omdat een actieve doodswens onder bewoners een enorme impact heeft op de afdelingen, hebben zij hun behandelaren geschoold en speciale zakkaartjes voor zorgmedewerkers ontwikkeld. Deze kaartjes bieden concrete gesprekstips, nemen de angst weg om over de dood te praten, en geven praktische handvaten over wie te bellen bij een "niet pluis"-gevoel.

Onderzoeker Dominique van Pelt vult dit aan met de feiten uit 2023: 351 ouderen boven de 70 jaar overleden dat jaar door zelfdoding (bijna 1 op de 5 suïcides in Nederland). Ongeveer 10% van de 65-plussers heeft ooit doodsgedachten gehad, en 4% kampt met een actuele doodswens. Belangrijke risicofactoren zijn verlieservaringen (zoals gezondheid of dierbaren), aanpassingsproblemen rondom pensionering, eenzaamheid en fysieke pijn. Gelukkig werken factoren zoals sociale steun, actieve coping en zingeving sterk beschermend.

Het persoonlijke verhaal van Myrna (bipolaire stoornis) en haar man Roel brengt de theorie tot leven. Myrna houdt haar depressies en de daaropvolgende suïcidale paniek op afstand door strak in het 'hier en nu' te denken, te wandelen, piano te spelen en tango te dansen. Zij en Roel vertellen open over haar kwetsbaarheid naar de buurt, wat hen juist veel warme en spontane steun oplevert. Roel maakt concrete afspraken met haar als het slechter gaat en Myrna ervaart de steun van de GGZ als zeer liefdevol en kundig. Ook het feit dat zij haar euthanasiewens in gezonde staat zwart-op-wit heeft vastgelegd met de huisarts geeft haar veel rust. Voor hulpverleners hebben zij een duidelijke boodschap: stap over je schroom heen en vraag er direct naar, oordeel niet, en durf als hulpverlener simpelweg authentiek en menselijk te zijn. Myrna sluit het gesprek prachtig af met een gedicht van Remco Campert, dat de troost van het 'samen zijn' voor Myrna tot het einde toe verwoordt.

Als ik doodga
hoop ik dat je erbij bent
dat ik je aankijk
dat je mij aankijkt
dat ik je hand nog voelen kanDan zal ik rustig doodgaan
Dan hoeft niemand verdrietig te zijn
Dan ben ik gelukkig

Denk je aan zelfdoding? Bel dan 24/7 gratis en anoniem met 113 of chat op ⁠⁠⁠⁠⁠⁠113.nl⁠⁠⁠⁠⁠⁠.

Oorspronkelijke uitzenddatum: 10 september 2024