Dit is fascisme – Rosan Smits #boekencast afl 132
Decide for Impact podcast | Dec 30 2025 | 00:57:06
Vandaag bespreken we het boek, Dit is fascisme van Rosan Smits.
Rosan Smits is adjunct Hoofdredacteur van de Correspondent.
Rosan is politicoloog, deed onderzoek naar radicalisering en geweld in oorlogsgebieden. Ze gaf leiding aan de Conflict Research Unit bij Clinendael.
Dit boek is onderdeel van de serie Vonkjes.
Wat het boek goed laat zien is hoe fascisme op veel plekken in de wereld al de normaal is. Ze laat de belangrijkste voorbeelden zien die we veel tegen komen in de VS, in Europa en in Nederland en laat je zien waar en hoe het fascisme doordringt. Smits gaf me het gevoel dat het in Nederland niet zo snel gaat als in de VS en Hongarije bijvoorbeeld, en tegelijk schrok ik van de internationale netwerken en denktanks waar ze over schrijft.
Het voordeel van de vonkjes, ook nu weer, is dat je in 180 pagina’s weet hoe je fascisme herkent, het ondermijnen van de democratie ziet voor wat het is, de rol van extreem rijke mensen ziet en wat je er als burger tegen te doen hebt. Ze komt tot de kern in drie delen zoals het draaiboek dat we eerder zagen in het boek van Over tirannie, met wat er in de VS gebeurt, in Europa en in Nederland en hoe we het stoppen.
Het is interessant, maar ook angstaanjagend. Het heeft mij bewuster gemaakt van dingen die ik las om ze te zien als fascisme, de afbraak van de democratie. Zoals in Nederland het wegbezuinigen van onderzoekende programma’s als Tegenlicht en Zomergasten.
Inhoud
Inleiding: het fascisme is terug
Deel 1 Dit is fascisme
1 Het draaiboek van het fascisme
Deel 2 Het fascisme van vandaag
2 Het fascistische regime-Trump
3 Fascisime in hedendaags Europa
4 Hoe Geert Wilders uit het draaiboek van het fascisme put
Deel 3 Een dam tegen het fascisme
5 Samen tegen fascisme
6 Het fundament: strijdbare politiek
7 De beschermlaag: weerbare journalistiek
8 De barrière: een solidaire samenleving
Inleiding: het fascisme is terug
We hebben het al vaker gehad over hoe veel eenvoudiger de nazis het nu zouden hebben met social media. De inleiding laat zien dat dit nu gebeurt. Facisme is er in veel meer vormen dan alleen de nazis tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Wie tijdig waarschuwt, wordt gezien als alarmist. Maar als de dreiging onmiskenbaar is, is het te laat. p10
Benoemen, begrijpen en bestrijden - zie ook Over tirannie van Snyder.
Niet iedere facist is een alleenheerser (zoals Hitler). Het is geen eenduidige ideologie, het is een politieke strategie.
Ze ziet het als haar rol dat zoveel mogelijk mensen begrijpen: dit is facisme. Dit boek en haar berichten hierover dragen daar zeker aan bij.
Deel 1 Dit is fascisme
1 Het draaiboek van het fascisme
Het draaiboek hadden we ook gezien in het boek Het spel van de populist. Hier beschrijft Smits de vijf stadia van het facisme:
Ontstaan: de voedingsbodem wordt gelegd in de maatschappij, aanleiding een crisis of onvrede
Organisatie: een fascistische partij of beweging vormt zich rond een leider
Machtsverwerving: de beweging krijgt toegang tot de politieke macht, (democratisch) via verkiezingen
Machtsuitoefening: politieke macht groeit uit tot regeringsmacht; de beweging probeert de controlerende macht uit te schakelen en grondrechten af te breken.
Radicalisering of verval: het regime radicaliseert verder of verliest richting en brokkelt af.
Tien instrumenten voor mobilisering van het volk
Mythisch verleden
Propaganda
Anti-intellectueel
Alternatieve waarheid
Hiërarchie
Slachtoffer van het complot (dolkstootlegende)
gendernormativiteit (de natuurlijke orde)
Arbeidsideaal (hardwerkende burgers en luie profiteurs)
Kloof tussen stad en platteland
Wapens van de rechtstaat (gebruikt recht om tegenstanders te vernietigen en staan zelf boven de wet)
Hedendaags facisme herkennen
Deel 2 Het fascisme van vandaag
2 Het fascistische regime-Trump
De hoeveelheid leugens die Trump verspreid is enorm, de media word ermee overspoelt. Mede via Twitter en zijn eigen social media platform. Alles wat Trump doet past in het draaiboek van facisme.
p52 wie zijn land redt, kan de wet niet overtreden.
De grote leuge toe hij de vorige verkiezingen verloor en beweerde dat het een gestolen winst was. Ze hadden hem kunnen uitsluiten van de volgende verkiezingen na het veroorzaken van deze bestorming.
Rechters worden aangevallen en omzeilt.
De Amerikaanse bevolging beweegt, september de No Kings Dat, de grootste landelijke protest in de geschiedenis van de VS.
Maar verzet tegen Trump is niet meer zonder risico en reikt tot in Europa.
3 Fascisime in hedendaags Europa
4 Hoe Geert Wilders uit het draaiboek van het fascisme put
Deel 3 Een dam tegen het fascisme
5 Samen tegen fascisme
6 Het fundament: strijdbare politiek
7 De beschermlaag: weerbare journalistiek
8 De barrière: een solidaire samenleving
Opvallende lessen uit het boek voor ons:
00:00 intro - een eerste indruk van het …
Rosan Smits is adjunct Hoofdredacteur van de Correspondent.
Rosan is politicoloog, deed onderzoek naar radicalisering en geweld in oorlogsgebieden. Ze gaf leiding aan de Conflict Research Unit bij Clinendael.
Dit boek is onderdeel van de serie Vonkjes.
Wat het boek goed laat zien is hoe fascisme op veel plekken in de wereld al de normaal is. Ze laat de belangrijkste voorbeelden zien die we veel tegen komen in de VS, in Europa en in Nederland en laat je zien waar en hoe het fascisme doordringt. Smits gaf me het gevoel dat het in Nederland niet zo snel gaat als in de VS en Hongarije bijvoorbeeld, en tegelijk schrok ik van de internationale netwerken en denktanks waar ze over schrijft.
Het voordeel van de vonkjes, ook nu weer, is dat je in 180 pagina’s weet hoe je fascisme herkent, het ondermijnen van de democratie ziet voor wat het is, de rol van extreem rijke mensen ziet en wat je er als burger tegen te doen hebt. Ze komt tot de kern in drie delen zoals het draaiboek dat we eerder zagen in het boek van Over tirannie, met wat er in de VS gebeurt, in Europa en in Nederland en hoe we het stoppen.
Het is interessant, maar ook angstaanjagend. Het heeft mij bewuster gemaakt van dingen die ik las om ze te zien als fascisme, de afbraak van de democratie. Zoals in Nederland het wegbezuinigen van onderzoekende programma’s als Tegenlicht en Zomergasten.
Inhoud
Inleiding: het fascisme is terug
Deel 1 Dit is fascisme
1 Het draaiboek van het fascisme
Deel 2 Het fascisme van vandaag
2 Het fascistische regime-Trump
3 Fascisime in hedendaags Europa
4 Hoe Geert Wilders uit het draaiboek van het fascisme put
Deel 3 Een dam tegen het fascisme
5 Samen tegen fascisme
6 Het fundament: strijdbare politiek
7 De beschermlaag: weerbare journalistiek
8 De barrière: een solidaire samenleving
Inleiding: het fascisme is terug
We hebben het al vaker gehad over hoe veel eenvoudiger de nazis het nu zouden hebben met social media. De inleiding laat zien dat dit nu gebeurt. Facisme is er in veel meer vormen dan alleen de nazis tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Wie tijdig waarschuwt, wordt gezien als alarmist. Maar als de dreiging onmiskenbaar is, is het te laat. p10
Benoemen, begrijpen en bestrijden - zie ook Over tirannie van Snyder.
Niet iedere facist is een alleenheerser (zoals Hitler). Het is geen eenduidige ideologie, het is een politieke strategie.
Ze ziet het als haar rol dat zoveel mogelijk mensen begrijpen: dit is facisme. Dit boek en haar berichten hierover dragen daar zeker aan bij.
Deel 1 Dit is fascisme
1 Het draaiboek van het fascisme
Het draaiboek hadden we ook gezien in het boek Het spel van de populist. Hier beschrijft Smits de vijf stadia van het facisme:
Ontstaan: de voedingsbodem wordt gelegd in de maatschappij, aanleiding een crisis of onvrede
Organisatie: een fascistische partij of beweging vormt zich rond een leider
Machtsverwerving: de beweging krijgt toegang tot de politieke macht, (democratisch) via verkiezingen
Machtsuitoefening: politieke macht groeit uit tot regeringsmacht; de beweging probeert de controlerende macht uit te schakelen en grondrechten af te breken.
Radicalisering of verval: het regime radicaliseert verder of verliest richting en brokkelt af.
Tien instrumenten voor mobilisering van het volk
Mythisch verleden
Propaganda
Anti-intellectueel
Alternatieve waarheid
Hiërarchie
Slachtoffer van het complot (dolkstootlegende)
gendernormativiteit (de natuurlijke orde)
Arbeidsideaal (hardwerkende burgers en luie profiteurs)
Kloof tussen stad en platteland
Wapens van de rechtstaat (gebruikt recht om tegenstanders te vernietigen en staan zelf boven de wet)
Hedendaags facisme herkennen
Deel 2 Het fascisme van vandaag
2 Het fascistische regime-Trump
De hoeveelheid leugens die Trump verspreid is enorm, de media word ermee overspoelt. Mede via Twitter en zijn eigen social media platform. Alles wat Trump doet past in het draaiboek van facisme.
p52 wie zijn land redt, kan de wet niet overtreden.
De grote leuge toe hij de vorige verkiezingen verloor en beweerde dat het een gestolen winst was. Ze hadden hem kunnen uitsluiten van de volgende verkiezingen na het veroorzaken van deze bestorming.
Rechters worden aangevallen en omzeilt.
De Amerikaanse bevolging beweegt, september de No Kings Dat, de grootste landelijke protest in de geschiedenis van de VS.
Maar verzet tegen Trump is niet meer zonder risico en reikt tot in Europa.
3 Fascisime in hedendaags Europa
4 Hoe Geert Wilders uit het draaiboek van het fascisme put
Deel 3 Een dam tegen het fascisme
5 Samen tegen fascisme
6 Het fundament: strijdbare politiek
7 De beschermlaag: weerbare journalistiek
8 De barrière: een solidaire samenleving
Opvallende lessen uit het boek voor ons:
00:00 intro - een eerste indruk van het …