Gestolen verleden

Om te begrijpen waar we beleidsmatig staan, is het nuttig om na te gaan welke initiatieven er in het verleden door de overheid (of beter, de overheden) genomen zijn. Daarom bespreken we de verdiensten (én de beperkingen) van de Commissie Buysse, en onderzoeken we mogelijke vragen die rijzen bij de (eventuele) oprichting van een restitutiecommissie op Vlaams of federaal / Belgisch niveau. Tot slot schetsenwe een ruimer beeld van restitutie, waarin idealiter ook plaats is voor het belang en de betekenis van waarheidsvinding, publiek debat en verzoening.

Uitspraken als “de thematiek is zéér gevoelig”, “niemand wil een ‘bezoedeld’ werk in de collectie” en “Het is iets vies” zijn veelbetekenend. Het is duidelijk: naziroofkunst is een thema waar velen in de cultureel-erfgoedsector én ook het beleid in het verleden met een wijde boog omheen liepen (en nog steeds lopen).

Om te beginnen: de term ‘naziroofkunst’ zelf is gecontesteerd, want er bestonden verschillende vormen van ‘roof’ tussen 1933 en 1945 – de tijdspanne waarin het Derde Rijk bestond en opereerde. Eerst in Duitsland zelf, en gaandeweg insteeds meer (bezette) landen en gebieden. Na de oorlog keerden heel wat geroofde spullen niet naar hun rechtmatige eigenaar terug. En dat om heel uiteenlopende redenen.

Ook in musea in Vlaanderen hangen er tot op de dag van vandaag werken die een - voor die periode althans – niet-sluitende herkomst hebben. Wat kan of moet daarmeegebeuren, en op basis van welke argumenten kan je beslissingen nemen?

In Gestolen verleden praten Amber Gardeyn (assistente bij het Instituut voor Rechtsgeschiedenis van de UGent), BertDemarsin (hoogleraar aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid en Criminologische wetenschappen en directeur van de Dienst Academisch en Historisch Patrimonium bij KU Leuven) en Geert Sels (cultuurjournalist bij De Standaard en auteur van het in 2022 verschenen standaardwerk Kunst voor das Reich) metFARO-communicatiecoördinator Roel Daenen. Deze driedelige podcast biedt je niet alleen een beknopte introductie in de thematiek maar ook stof tot nadenken. Wat zijn de begrippen die gehanteerd worden? Welk beleid bestaat er in binnen- enbuitenland rond ‘naziroofkunst’? Waarom ligt dit thema nog steeds zo gevoelig? En wat kan je als erfgoedwerker zelf doen?

Het eerste deel start met een analyse en evaluatie van de term ‘naziroofkunst’.  Waarom is die eigenlijk niet geschikt om te benoemen waarover het gaat? Ook zoomen we in op het belang van herkomstonderzoek, wat dat in deze context precies inhoudt en hoe herkomstonderzoek wordt gevoerd in andere Europese landen.