Heilige Grond

Lijden kent allerlei vormen. We krijgen er in ons persoonlijk leven mee te maken en worden geconfronteerd met een wereld in nood. Hoe houden we het uit met zoveel leed en zoveel vragen? Waar vinden we een begaanbaar pad, om met lijden om te kunnen gaan? Wie is God op die weg en hoe lopen wij daar zelf, samen met anderen?

Koos gaat hierover in gesprek met twee predikanten: Margriet van der Kooi, zij is hart- en zielzorger in een revalidatiecentrum voor jonge mensen met niet-aangeboren hersenletsel, en Pieter Versloot, hij kreeg op jonge leeftijd de diagnose Parkinson en ging recent met emeritaat vanwege deze ziekte.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Veel kerken denken na over de toekomst van hun gebouw. Vaak ligt de aanleiding bij onderhoud, financiën of krimp. Maar wat gebeurt er als je begint bij een andere vraag: waar verlangen wij eigenlijk naar als geloofsgemeenschap? En wat betekent dat vervolgens voor ons gebouw?

“Kijk eens naar het kerkgebouw als een talent. Hoe kun je het inzetten voor het Koninkrijk?”, stelt predikant en architect Willem Jan de Hek voor in dit gesprek met Joost Schelling, directeur van VKB Kerkrentmeesters. Samen delen ze ervaringen en inspiratie, maar reflecteren ze ook op de lastige vragen die gesteld moeten worden en de processen die soms zo vast kunnen lopen. Een mooi gesprek onder leiding van Koos Tamminga over verlangen, visie, speelruimte, missie, heiligheid en samen optrekken en experimenteren. Een uitnodiging om te spelen – compleet met ballenbak.

Speelruimte gezocht: Protestantse Visie op kerkgebouwen 

Speelruimte gevonden: De Kerkgebouwen ballenbak 

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Artikel 23, het grondwetsartikel dat bijzonder onderwijs garandeert, staat al een tijdje onder druk. Voeden christelijke scholen kinderen op in een bubbel? Of bieden ze juist een bodem van waaruit leerlingen de wereld in kunnen? In deze aflevering een gesprek met Berber Vreugdenhil en Hans Roorda over wat christelijk onderwijs echt doet met een leerling.

Berber Vreugdenhil promoveerde in november 2025 aan de Theologische Universiteit Utrecht. Ze deed onderzoek naar vormende ervaringen van leerlingen in het christelijk voortgezet onderwijs. Hans Roorda werkt al dertig jaar in het christelijk onderwijs en is decaan op de GSG Guido in Amersfoort.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Een tomaat die langzaam rijpt in de zon smaakt anders dan een tomaat uit de kas. Geldt dat ook voor een preek die met behulp van AI tot stand komt? Fulco Timmers en Ciska Stark verkennen wat AI betekent voor de voorbereiding van de kerkdienst en de prediking. Beiden waren betrokken bij de nascholingscursus voor predikanten 'AI en Preekvoorbereiding' van het NBG, de PThU en de TUU.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Wat is belijdenis doen eigenlijk? Wie doet dat nog en hoe? Timo van der Heijden schreef er zijn masterthesis over en noemt het een ‘ritueel van inwijding’. Dat geldt ook voor het vormsel, dat in de Oud-Katholieke kerk van Louis Runhaar als inwijding wordt gevierd.

Koos gaat in gesprek met Timo en Louis, want ja, er zijn verschillen – zoals de zalving bij de oud-katholieken - maar gedurende het gesprek wordt duidelijk dat de rituelen rondom inwijding steeds dichter naar elkaar toe kruipen, en er van elkaar te leren valt.

Als Louis beeldend vertelt hoe hij de olie (zalf) voor het vormsel mag bereiden, ‘met gewone olijfolie uit de supermarkt, maar wel met fijne kruiden, want het moet wel lekker ruiken’, antwoordt Timo: “Ik voel me echt een ‘hoofdkerk’ als ik dit zo hoor.”

Timo van der Heijden is predikant van de Fonteinkerk in Apeldoorn (PKN).
Zijn masterthesis (2024): Belijdenis doen tegen het licht gehouden - Theologische Universiteiten

Louis Runhaar is priester van het aartsbisdom Utrecht van de Oud-Katholieke Kerk en pastoor van de (oud-katholieke) parochie Utrecht.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Hoe spreekt God tot mensen? Een veilig protestants antwoord is: door de Bijbel. Maar sluit dat uit dat het ook op andere manieren gebeurt? Op de eerste Pinksterdag citeert Petrus de profeet Joël: jongeren zullen visioenen zien en ouderen droomgezichten. Hoe zit dat vandaag?

Koos gaat daarover in gesprek met Egbert Brink en Peter Roosendaal. Zij nemen daarin beiden lessen mee die ze leerden vanuit hun werk in de wereldkerk. Egbert Brink is docent Oude Testament en pastoraat aan de Theologische Universiteit Utrecht en predikant van de Kruiskerk in Waddinxveen. Peter Roosendaal is predikant van Het Anker in Lelystad en werkt voor Open Doors.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Hoe leg je verbindingen tussen de ervaringen en vragen van mensen nu en zingevende bronnen (zoals de Bijbel) en tradities? Hoe doet daarin ook je eigen spiritualiteit en biografie mee? Over deze vragen gaat het in de hermeneutiek of de hermeneutische competentie. Een belangrijke vaardigheid in het werk van geestelijk verzorgers, predikanten, kerkelijk werkers – maar in de praktijk blijkt het ook vaak een lastige, zowel qua inhoud (waar hebben we het nou precies over?) als in de uitvoering: hoe leg je dan concreet die verbindingen?

In deze aflevering gaat Koos hierover in gesprek met Theo van Leeuwen en Nellie van Voornveld. Theo was docent pastoraat aan Hogeschool Windesheim, is supervisor, en promoveerde begin 2025 aan de Protestantse Theologische Universiteit op een onderzoek over hermeneutische communicatie. Nellie is buurtdominee in Slotervaart, Amsterdam en ontmoet mensen met allerlei religieuze en niet-religieuze achtergronden. Hoe leg je dan contacten en hoe komen geloof en zingeving daarin ter sprake? 

Luister in deze aflevering naar een vruchtbaar zoeken naar taal voor wat er gebeurt in de ontmoeting als je ruimte biedt aan de ander - en iets kunt doen of aanreiken dat een hoopvol licht werpt op de situatie. Het vraagt om alert zijn op verschillende lagen in de communicatie, om het kunnen horen van metaforen en om bewustzijn van je eigen spiritualiteit. “Soms is het samen stamelen bij de grote vragen van het leven”. Een gesprek vol inzichten en voorbeelden uit praktijk en onderzoek.

Referenties

Het proefschrift What Layer are we on? Conversational Hermeneutics in Chaplaincy and Pastoral Care van Theo van Leeuwen is open access beschikbaar: What layer are we on? | Theo van Leeuwen

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

In de Tweede Wereldoorlog raakten ds. Leendert Overduin en zijn zussen Maartje en Corrie betrokken raakten bij het verzet.

Met Louren Blijdorp en Rianne Oosterom verkennen we hun verhaal. Wat dreef hen tot deze keuzes, welke rol speelde geloof, en wat betekent dat voor hoe wij vandaag leven en handelen?

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Hoe pak je je leven weer op na een crisis? Als je diep gaat, hoe kom je jezelf dan tegen en wat motiveert je om vol te houden? Met deze vragen en drie Bijbelverhalen op zak, gaat de Theoloog der Nederland dit jaar in gesprek met mensen. Maar wat als de crisis of het trauma voortduurt zoals in het aardbevingsgebied in Groningen? En het niet individuen maar gemeenschappen treft? Wat doe je dan als geestelijk verzorger?

Koos gaat in gesprek met Marjo van Bergen, geestelijk verzorger in het aardbevingsgebied en Arnold Huijgen, Theoloog der Nederlanden. Beiden spreken met mensen over hun crisis. Arnold neemt de Bijbel mee. Marjo put uit een andere gereedschapskist, die van taal. Door taal te geven aan hun eigen verhaal, wil ze verbinding maken met mensen die verstomd zijn, of die schreeuwen. Of, zoals zij zelf doet, alles aangrijpen om het verhaal van de getroffenen te blijven vertellen. Maar ook, aanvaarden dat wij, mensen, systemen bouwen waarin we elkaar onrecht aan doen.

Wel de hoop en verwachting dat God recht zal doen, want wij mensen krijgen de ellende niet opgelost.

Marjo van Bergen was leider van het team geestelijke verzorging van GVA Groningen. Prof. dr. Arnold Huijgen is hoogleraar dogmatiek aan de PThU en sinds november 2025 Theoloog der Nederlanden

Links:
https://gvagroningen.nl/2249-2/
PThU-hoogleraar Arnold Huijgen nieuwe Theoloog der Nederlanden - Protestantse Theologische Universiteit

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

In de Goede Week voor Pasen komen alle emoties voorbij, in woorden en in muziek. Hoe bereiden predikant en kerkmusicus zich voor op dit liturgisch hoogtepunt van het jaar? En waarom is Bachs Matthäus Passion niet de meest passende muziek? Ja, je hoort het goed!
 
Koos spreekt met Willem en Herman over de allesomvattende emoties van de Goede Week: van de vrolijke processie op Palmzondag tot diepe rouw op Goede Vrijdag en het vuur van de Paasnacht. De liturgie van de Goede Week heeft oudtestamentische papieren. Willem hecht aan die traditie. “Het zijn heilige dagen die vragen om eerbied.” Qua kerkmuziek is dit de meest intense periode, volgens Herman. “Je wilt een zekere kwaliteit brengen, maar dat is niet het enige; het gaat om resonantie en zeggingskracht.” Voor Herman is Bachs Matthäus zelfs niet goed genoeg.

Willem Roskam is predikant van de Domkerk in Utrecht. Herman Mussche is kerkmusicus van de Oudekerkgemeente in Amsterdam, cantor van de Jacobikerk in Utrecht en dirigent van verschillende koren.

Kerkgemeente - Domkerk Utrecht

Veertigdagentijd & Pasen | Protestantse Kerk in Nederland

https://hermanmussche.nl/

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Primeur op de PThU: een artist in residence. Libriswinnaar Mariken Heitman is tot en met eind maart te gast op de PThU. Doel: waar raken kunst en theologie elkaar in het spreken over de natuur. Met workshops van theologen en Mariken zelf.

Koos gaat in gesprek met Joyce Rondaij (docent PThU) en Mariken, die ook bioloog en tuinder is. In deze residency gaan ze op zoek naar nieuwe grondtaal. Theologen zijn veel bezig met leer en hoofd. Joyce hoopt ze bewust te maken van de grond, de bodem waar ons voedsel vandaan komt. Samen met Mariken hebben studenten en medewerkers tuinbonen gezaaid in de tuin van de PThU. 

Mariken is op zoek naar nieuwe taal voor haar relatie met de tuin, en laat zich door theologen inspireren, met als eindresultaat een viering: ‘Liturgie van de Tuin’. “Als je verwondering voelt, ben je verbonden”, aldus Mariken.

https://www.pthu.nl/actueel/nieuws/2025/12/primeur-bij-de-pthu-een-artist-in-residence/

https://www.pthu.nl/over-pthu/organisatie/medewerkers/j.rondaij/

https://marikenheitman.nl/

Nieuwe grondtaal is een deelproject van Grond.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Volgens de cijfers in de emancipatiemonitor is Nederland één van de meest geëmancipeerde samenlevingen. Tegelijk zien we in Nederland onder GenZ een neiging naar meer conservatieve man-vrouw beelden en -verhoudingen, met een groeiende manosphere en de beweging van tradwives. Niet zelden wordt daarbij ook verwezen naar christendom en islam.

Wat is de invloed van de Bijbel op man/vrouw-beelden? En wat is de invloed van de culturele man/vrouw verhoudingen op interpretatie van de Bijbel? Koos spreekt er in deze aflevering over met Heleen Zorgdrager, emeritus hoogleraar Systematische Theologie en Genderstudies aan de Protestantse Theologische Universiteit; en met Charlotte Glasbergen-Molenaar, studente theologie en hoofd van het Theologisch team van ZijLacht, vrouwenplatform van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap.

Een levendig gesprek over geloof en identiteit, cultuur, eigenwaarde, rolpatronen en hoopvol kijken naar hoe God ook in die zoektocht van jongeren zijn werk doet.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

We krijgen een inkijkje in de euthanasiepraktijk van de arts. Elk euthanasieverzoek doet een beroep op de dokter. Welke rol heeft hij/zij precies en wat speelt er allemaal mee?

Recent verscheen het boek ‘Euthanasie en de dokter’ met 54 ervaringsverhalen van artsen. Zowel huisartsen als specialisten, christenen als niet-christenen, artsen in opleiding als bijna-gepensioneerden vertellen eerlijk over hun ervaringen. Wieke Ligtenberg, onderzoeker bij de Lindeboomleerstoel naar regiovariatie in euthanasie in Nederland, coördineerde dit proces en vormde samen met Theo Boer en Stef Groenewoud de redactie. Lydia van der Weij is AIOS ouderengeneeskunde en een van de geïnterviewde artsen.

Koos gaat met hen in gesprek over het levenseinde, lijden, gewetensbezwaren en verantwoordelijkheid.

Links

• Boek: Euthanasie en de dokter
• Verhalenbundel over ervaringen rondom euthanasie | www.lindeboominstituut.nl
• Luister ook #18 - Mijn verlangen, jouw verdriet. Wie mag er meepraten over euthanasie? Met Stef Groenewoud en Trijntje Scheeres-Feitsma. Een gesprek over ervaringen van naasten bij euthanasie, bij het eerder verschenen boek ‘Leven met euthanasie’.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

In deze aflevering ontvangt Koos Tamminga drie gasten voor een interreligieuze ontmoeting: Rabbijn Lody van de Kamp, Islamitisch theoloog Najib Tuzani en christelijk theoloog Bernhard Reitsma. “We zijn alle drie arrogant - absoluut overtuigd van ons eigen gelijk. Maar we moeten wel samen uitvinden hoe we samen in de samenleving staan.”

Tussen de drie Abrahamitische religies verschillen de opvattingen over wie gered wordt (en hoe) en wat waarheid is. Die eigenheid schuurt soms. Christendom en Islam zijn daarbij (anders dan het Jodendom) ook nog eens gericht op zending – waarbij van de ander gevraagd wordt om opvattingen en levensstijl los te laten en nieuwe aan te nemen. Door de zendingsgeschiedenis heen ligt daarom het accent vaak op het exclusieve. Tegelijk moeten we het in de samenleving met elkaar zien te rooien en dat vraagt ook inclusiviteit. Is er een weg te vinden waarbij je in verbinding komt met de ander, zonder jezelf op te geven? En is er dan toch ook ruimte voor een missionaire component en een gesprek over wat wezenlijk is? Wat kunnen we ook juist samen betekenen voor de samenleving, ondanks onderlinge verschillen? “Het volhouden van de spanning is ook een weg vooruit.”

Een levendig gesprek over mens zijn, overtuigingen en bewogenheid, verantwoordelijkheid en verbinding.

Links

A clash of civilizations revisited. Kerk, theologie en ‘de’ islam. Inaugurele rede prof. B.J.G. Reitsma, bij zijn aanvaarding van de leerstoel Kerk en theologie met speciale aandacht voor de islam aan de Protestantse Theologische Universiteit.

Exclusief Inclusief? Contouren van een theologie van inclusie. Afscheidsrede prof. Reitsma bij zijn afscheid van het lectoraat ‘Diversiteit en professionaliteit’ aan de Christelijke Hogeschool Ede.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Veel jongeren zoeken naar wie ze zijn, waar ze bij horen en waar ze voor leven. In deze aflevering verkennen we met Joyce Couprie en Martin Kamp hoe we in onze omgang met jongeren kunnen laten zien wie God voor hen is en wil zijn.
Joyce Couprie is schoolpsycholoog en als coördinator en onderzoeker verbonden aan het Expertisecentrum Onderwijs en Identiteit van de Theologische Universiteit Utrecht. Martin Kamp is theoloog en jongerenwerker bij The Mall in Delft, een project van Youth for Christ. Beiden werden geïnterviewd in het boek: ‘Goed nieuws – hoe deel je het met jongeren?’ dat in december verschenen is in de TU Bezinningsreeks.

Goed nieuws – hoe deel je het met jongeren? In december verschenen in de TU Bezinningsreeks: Nieuwe TUU-uitgave: Goed nieuws voor jongeren - Theologische Universiteit Utrecht 

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Wat is een gemeenschap, en waarom is samenleven belangrijk? In deze aflevering verkennen we de kracht van (christelijke) gemeenschappen en wat zij ons leren over gerechtigheid en de grond onder onze voeten.

Koos gaat in gesprek met Jurjen (theoloog) en Theanne (tekstschrijver). Theanne schrijft vanuit haar betrokkenheid op de Martine Vonk Stichting over ecologie en gemeenschapsdenken, onder andere in het boekje Samen genieten van genoeg. In deze aflevering vertelt ze hoe gemeenschappen zoals de Hernhutters en Amish, ons kunnen inspireren tot leven met aandacht voor grenzen, genoeg en kwaliteit.
Jurjen verbindt deze ecologische en theologische inzichten met zijn eigen levensverhaal. Hij woonde in leefgemeenschappen in Amsterdam, was daar actief als missionair voorganger, en leeft nu in een heel andere context, met beide benen in de klei. Zijn ervaringen laten zien hoe de omgeving waarin je leeft invloed heeft op gemeenschapsleven en welke vragen en mogelijkheden dat oproept in het zoeken naar recht doen aan mens én aarde.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

December: de maand van geven en ontvangen. Een maand vol rituelen. Sinterklaas en kerst worden vaak gezien als feestjes van gezelligheid, samenzijn, en geven; maar het zijn ook praktijken die veel koopzucht met zich meebrengen. Welke (seculiere) liturgie kenmerkt de decembermaand? Welke rol speelt consumeren daar in? En waar verlangen we eigenlijk ten diepste naar in deze decembermaand?

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

In deze aflevering kijkt Mirella Klomp terug op de ‘Grondreis’ die ze als Theoloog der Nederlanden ‘24-’25 maakte. In alle provincies ging ze op zoek naar de verhalen die opkomen uit de materiële werkelijkheid van een concreet stuk grond. Wat is de betekenis van die plek in alles wat er op en omheen gebeurt? Verbindt of scheidt de grond? In hoeverre kunnen we grond naar onze hand zetten en is dat dan eigenlijk goed?

Theologisch stelt het ook voor de vraag hoe het ervoor staat met onze verhouding tot het materiële. Laat God zich kennen en ontmoeten in modder en mijnstof? Of is God vooral een geestelijke realiteit, die misschien wel iets te zeggen heeft over onze materiële zaken, maar daar niet zozeer in is? 

Gesprekspartner over die vragen is mr. Cor Verkade, vastgoedondernemer, directeur bij Van Dam, Van Dam & Verkade, en student theologie. Wat betekent het concreet de omgang met vastgoed wat je gelooft over God en goed, over schoonheid en sacramentaliteit? Kun je zeggen dat God ook de vorm aan kan nemen van een wisselwoning – of enkel dat Hij in een wisselwoning kan voorzien? Hoe wezenlijk is dat verschil? “Zegeningen zijn prachtig, maar het is toch een afgeleide.”

• Mirella Klomp – impressie van de ‘Grondreis’ als Theoloog der Nederlanden
• Oratie Stof tot nadenken. Geloof in de materiële werkelijkheid en de taak van de praktische theologie – prof. Klomp

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Vandaag de dag wordt nog in veel kerken regelmatig de geloofsbelijdenis uitgesproken die 1700 jaar geleden tijdens het concilie van Nicea geformuleerd werd. Wat stond er in die tijd op het spel en hoe zie je dat terug in de accenten en formuleringen in deze geloofsbelijdenis? Was het een duidelijke stellingname tegen invloeden vanuit de Griekse mythologie, of klinken de mythen er juist in mee? Wat is door de tijd heen de plek en invloed van deze geloofsbelijdenis geweest in verschillende tradities? Hoe verschillen recentere belijdenissen van deze? Hebben de woorden van 1700 jaar geleden nog betekenis in en voor de context van vandaag, of vraagt die om nieuwe accenten en formuleringen? 

Koos praat er in deze aflevering over door met prof. Wim Moehn, hoogleraar Geschiedenis van het gereformeerd protestantisme aan de Protestantse Theologische Universiteit, en dr. Marinus de Jong, Universitair Hoofddocent aan de Theologische Universiteit Utrecht en auteur van het boek Wij belijden. Belijdenissen van de Nederlandse Gereformeerde Kerken. Beiden werkten ook mee aan het boek Nicea voor nu, dat tijdens de Nacht van de Theologie op 13 november gepresenteerd is. 

KokBoekencentrum | Nicea voor nu

Tekst van de geloofsbelijdenis van Nicea: Geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel - Wikipedia

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Kinderen en jongeren van nu leven in een veeleisende tijd; prestatiedruk, een onzekere toekomst, digitale uitsluiting, psychische kwetsbaarheden… Veel komt ook samen in de steeds meer gehoorde term ‘zingevingscrisis’. Hoe kunnen kerken en scholen hun bronnen, tradities, taal en handelingsperspectieven inzetten om jonge mensen te helpen bij het ontvangen en geven van zin – ook in een tijd waarin vertrouwdheid met die bronnen en met Bijbelse taal niet meer vanzelfsprekend is en verbindingen tussen gezin, school en kerk zijn weggevallen?

Hoe kunnen kerk en onderwijs elkaar in dit opzicht aanvullen, waarin onderscheiden ze zich juist? 

 In deze aflevering spreekt Koos hierover met Ronelle Sonnenberg en Erik Renkema. Ronelle is universitair hoofddocent praktische theologie aan de PThU, ze heeft bijzondere aandacht voor youth ministry. Erik is adviseur identiteit bij Verus, vereniging voor katholiek en Christelijk onderwijs in Nederland. Een gesprek over identiteit en mensbeeld, goud en het goede, een nieuwe context voor oude woorden en vier V’s.

Eerdere afleveringen over duiding van de problematiek onder jongeren:

·       #59 Mentale gezondheid en zingeving bij jongeren

·       #70 God in Nederland

 Eerdere afleveringen over vorming in onderwijs en kerk:

·       #69 Leren leven met het kwaad

·       #24 Leren geloven, kan dat?

 Genoemd in de podcast:

Gert Biesta – De school als vrijplaats. Verus | De school als vrijplaats.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

“Wie vrede wil, moet zich voorbereiden op oorlog” is al een eeuwenoud gezegde. Maar is dat zo? Is vrede niet juist het uitsluiten van geweld? Welke posities en dilemma’s zijn er ten aanzien van oorlog en ten aanzien van de voorwaarden waaronder oorlog te rechtvaardigen is? Hoe werkt dat door in de morele vorming van militairen? Welke rol kunnen kerken spelen als die vraag naar de rechtvaardiging van oorlog op zo veel manieren concreet op ons afkomt? 

Koos praat er over door met Edwin Groot Karsijn, krijgsmachtspredikant, en Pieter Vos, aan de PThU hoogleraar Ethiek en Geestelijke Verzorging bij de Krijgsmacht. 

Een gesprek over verbondenheid en vreemdheid, geloof en politieke macht; en mensen helpen mens te zijn.

Links:

Protestantse Geestelijke Verzorging | Diensten Geestelijke Verzorging

Rechtvaardige oorlog en rechtvaardige vrede – lezing Pieter Vos

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

"Niet aan de zijlijn blijven staan, maar zelf de handen uit de mouwen steken." Zo beschrijft Esther Kaper (ChristenUnie) haar motivatie om de politiek in te gaan. In deze aflevering van Heilige Grond spreekt ze met Hillie van de Streek (CDA) over wat het betekent om als vrouw actief te zijn in een vaak door mannen gedomineerde wereld. Hillie deelt inzichten uit haar onderzoek aan de TUU (proefschrift "Vrouw en moeder") en samen bespreken ze hoe theologische motieven en Bijbelinterpretaties nog steeds meespelen in de rol van vrouwen in de politiek.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

In deze aflevering verkennen we de aantrekkingskracht en de gevoeligheden rond gebedsgenezing. Wat maakt het zo krachtig én omstreden? We spreken met theoloog Ronald Westerbeek, schrijver van het boek ‘Proeven en watertanden’, en met huisarts Dick Kruijthoff, die promoveerde op het thema genezing na gebed nadat hij de wonderlijke genezing van één van zijn patiënten meemaakte. Vanuit de theologie en de geneeskunde zoeken we naar wat gebed om genezing vandaag betekent.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

In deze aflevering gaat Koos Tamminga in gesprek met Tabitha van Krimpen en Jort van Slooten over film en theologie. En dat is, zo blijkt al snel, iets anders dan ‘christelijke films’. Sterker nog: “Als de boodschap belangrijker wordt dan de kunst, verliest het aan kracht.” Films zijn een spiegel van de tijd en de cultuur, waarin waarden en wereldbeelden tot uitdrukking komen, existentiële vragen gesteld worden. Leent dan in principe elke film zich voor theologische reflectie? Wat maakt dat je die verbinding wel of niet kunt maken? Draait bij film uiteindelijk juist niet heel veel ook om macht, beïnvloeding, consumentisme? 

Een energiek gesprek over theologie en cultuur, gelaagdheid, beelden van God en het goede leven, een gevarieerd filmdieet en het belang van écht gaan zitten voor een film. En ondertussen komen er heel wat filmtitels voorbij, dus mgelijk zit er nog een goede tip tussen voor deze zomer!

Tabitha is theoloog en bedrijfskundige, ze is als promovenda verbonden aan de Vrije Universiteit en de PThU en één van de initiatiefnemers van de ‘Theologische Filmclub’. Jort is filmjournalist, o.a. bij het Nederlands Dagblad en voorzitter van Stichting Reflect Filmfestival.

·      Word lid van de Theologische Filmclub - Theologische Universiteit Utrecht

·      https://reflectfilmfestival.nl

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Welk beeld heb jij van pastoraat? Vaak is de eerste gedachte die aan de predikant of kerkelijk werker die langskomt als je het moeilijk hebt, of aan huisbezoek door een ouderling of bezoekvrijwilliger. Ook wordt het steeds meer ingevuld als ‘omzien naar elkaar’ in bijvoorbeeld een wijk of groep. Pastoraat is een belangrijke taak van de predikant en kerkelijk werker én een belangrijke functie van de gemeente. Maar hoe geef je die ‘aandacht voor de ziel’ vorm en tijd? Hoe kom je ook in het leven van alledag tot een diepere laag in het gesprek? 

In deze aflevering verkent Koos Tamminga samen met zijn gasten Theo Pleizier en Inge de Rouwe verschillende rollen en invalshoeken in het pastoraat. Ze pleiten daarbij voor een vorm van pastoraat die zich niet beperkt tot zorg in tijden van crisis, maar aandacht heeft voor de vorming van het geestelijk leven van mensen. 

Op basis van internationaal onderzoek waar Theo Pleizier aan meewerkte, is voor zulk ‘alledaags pastoraat’ de methode Geestelijke Vorming ontworpen. Inge de Rouwe was één van de predikanten die in het onderzoeksstadium de methode getest heeft. Samen reflecteren ze aan het eind van het gesprek op de mogelijkheden en beperkingen van de methode, waarbij een serie gesprekken gevoerd wordt aan de hand van door gesprekskaarten die gekozen worden door de ontvanger van de pastorale begeleiding. 

Inge de Rouwe is predikant in Friesland en studeerde in 2017 af op een scriptie over onderling pastoraat. Theo Pleizier is universitair hoofddocent Praktische Theologie aan de Protestantse Theologische Universiteit.

Links:

Meer weten of de methode bestellen: Over de methode Geestelijke vorming - Kenniscentrum voor Theologie

Zie voor de cursus: Basiscursus Geestelijke vorming (nieuwe data worden gepland)

Of kom naar de workshop tijdens het Inspiratiefestival Terschelling 17-19 oktober: Over dit festival | Inspiratie Festival Terschelling

Het hele onderzoek lezen? Spiritual Formation in Local Faith Communities: A Whole-Person, Prompt-Card Approach - Protestant Theological University Research Portal

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Mensen met een verstandelijke beperking ervaren vaak belemmeringen om mee te doen en erbij te horen – ook in de kerk. In deze aflevering verkent Koos Tamminga met zijn gasten André Mulder en Roelie Reiling waarom dat zo is, waarom het belangrijk is dat kerken daar actief mee aan de slag gaan en hoe ze dat zouden kunnen doen. Zij zien in kerken veel ongemak en weinig kennis en begrip van deze groep. En dat terwijl er juist ook veel kansen liggen in het samen geloven met mensen met een verstandelijke beperking. Omgaan met kwetsbaarheid vergt ook kwetsbaarheid en hier en daar wat ‘theologisch omdenken’. “Als ze er niet bijhoren, is de kerk beperkt.”

André Mulder is bijzonder hoogleraar Levenbeschouwing en geestelijke volksgezondheid bij de Rijksuniversiteit Groningen (RuG) en Senior onderzoeker bij de Protestantse Theologische Universiteit op de onderzoeksplaats Sociale Inclusie en Levensbeschouwing van Mensen met een Verstandelijke Beperking.

Roelie Reiling, theoloog en kunstenaar, werkte als predikant-geestelijk verzorger bijna 20 jaar met mensen met een verstandelijke beperking en hun naasten (familie, zorgmedewerkers, vrijwilligers, mensen van geloofsgemeenschappen). 

Links:

Meer achtergrond, tips en informatie over ELIM op de persoonlijke pagina van André Mulder: Prof. dr. A. Mulder - Algemeen - Protestantse Theologische Universiteit

Roelie Reiling deelt haar kennis, ervaring en tips op Onbeperktgeloven

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Sinds 21 november 2024 verleent de protestantse wijkgemeente Open Hof in Kampen kerkasiel aan de familie Babayants, een gezin afkomstig uit Oezbekistan dat 11 jaar geleden in Nederland asiel heeft aangevraagd en nu, na jaren procederen, met uitzetting wordt bedreigd. Concreet betekent dit dat het gezin sinds die dag in het kerkgebouw van de Open Hof woont. Door een doorgaande kerkdienst te houden, die door de overheid niet verstoord mag worden, biedt de kerk ruimte en tijd.

Hoe kun je het bieden van kerkasiel verstaan als een roeping van de kerk? Hoe vind je daarbij een balans tussen vurige activiteit en een stille en ontvangende houding? In deze aflevering spreekt Koos Tamminga hierover door met Nelleke de Jong en Lex Boot.

Nelleke is diaconaal consulent voor de Protestanste Diaconie in Gouda en in opleiding tot predikant aan de Protestantse Theologische Universiteit. Ze schreef een scriptie over het kerkasiel met als titel: Maak ons hart onrustig God: De betekenis van ‘profetisch diaconaat’ in de context van het kerkasiel in de Open Hof in Kampen. Lex Boot is predikant van de Open Hof en nauw betrokken bij het kerkasiel. 

Links:
Kerkasiel Kampen - Kerkasiel Kampen
Aan tafel in het licht van het kruis - Protestantse Theologische Universiteit

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Wat hebben de toeslagenaffaire, zelfscankassa’s en de veelheid aan protocollen in (bijvoorbeeld) de zorg met elkaar gemeen? Bij al deze thema’s komt de vraag terug wat het betekent een ‘persoon’ te zijn in plaats van een nummer, een consument, een radartje in een systeem. "Personalisme herinnert ons eraan dat we deel uitmaken van een gemeenschap van mensen, ieder met zijn eigen waarde. Een mens is meer dan zijn economische waarde," zei Pieter Omtzigt zei in de HJ Schoo lezing van 2024. Maar wat is personalisme precies? Welke filosofische en religieuze tradities liggen eraan ten grondslag? Wat kunnen we er vandaag de dag concreet mee – in de landelijke politiek maar ook bij de zelfscankassa? Koos Tamminga gaat erover in gesprek met Maurits Potappel (promovendus aan de TUU) en Ariën Voogt (promovendus aan de PThU), beide verbonden aan het Institute for Christian Personalism.

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.

Vandaag staat de aflevering in het teken van de nieuwste editie van het rapport God in Nederland, dat al sinds 1966 het religieuze landschap van ons land in beeld brengt. Op 25 april 2025 zijn de nieuwste cijfers verschenen – tijd voor reflectie.

Presentator Koos Tamminga gaat in gesprek met Maroesjka Versantvoort en Hans Schaeffer over de grote vragen die dit onderzoek oproept:
Waar vind je God in Nederland? Zet de trend van afnemende religiositeit zich inderdaad voort, of lijkt het tij gekeerd? En wat voor kansen en uitdagingen biedt dit voor theologie, kerk en geloofspraktijk?

Samen duiken ze in de cijfers én de betekenis ervan. Want statistiek is één ding – maar wat zeggen deze data over hoe mensen vandaag de dag zoeken naar zin, verbinding en misschien wel naar God? Een aflevering vol reflectie op de stand van religie in Nederland en de toekomst van geloofsgemeenschappen.

Links:
Samenvatting onderzoek God in Nederland 2025

Heilige Grond is een podcast van de Protestantse Theologische Universiteit en de Theologische Universiteit Utrecht.