Jemig de pemig, asjemenou, doemdenken, popie jopie, computer says no en een beter milieu begint bij jezelf. Uitspraken die we allemaal gebruiken, maar waarvan we misschien vergeten zijn dat ze uit reclames, liedjes en televisie- en radioprogramma’s komen.
In de podcast Jemig de podcast bespreken De Dikke van Dale-hoofdredacteur Ton den Boon en KRO-NCRV/NPO Radio 5-presentator Hijlco Span deze zinnen, woorden en gezegdes. Waar komen ze precies vandaan? En waarom krijgen ze een plekje in woordenboek?
In de laatste aflevering van Jemig de podcast staat de oervader van de oudejaarsconference centraal: Wim Kan. Hij begon op de radio, kwam daarna op televisie en vulde zijn conferences met vele uitdrukkingen die zich nestelden in de taal. Kamelen op ’t behang, een slak die afremt in de bocht, uithuilen en opnieuw beginnen: ze worden allemaal besproken door Hijlco Span en Ton den Boon.
De spelprogramma Wie is de Mol? heeft ons taalgebruik beïnvloed. Ton den Boon en Hijlco Span bespreken de vindplaatsen van uitdrukkingen uit dit tv-programma. Bijvoorbeeld de frase ‘een rood scherm krijgen’. En staat de term ‘molloot’ eigenlijk al in het woordenboek?
Een reclame-slagzin werd vanaf de jaren tachtig onderdeel van de Nederlandse taal. Ton en Hijlco hebben het over ‘wc-eenden’: opscheppen over wat je zelf hebt gemaakt. En deze zelfpersiflage bleef niet alleen beperkt tot een reinigingsproduct.
Een gebiedende wijs als titel, maar wel bestaand uit de zachte krachten die de mens in zich heeft. Ton en Hijlco buigen zich over deze alom bekende liedtitel van Ramses Shaffy.
Van Wondere wereld tot het Huis van de toekomst. Sterrenkundige en wetenschapsjournalist Chriet Titulaer was decennialang een populair gezicht op de Nederlandse tv, waar het ging om nieuwe technische snufjes en populair-wetenschappeijke onderwerpen. En ook de baard van Chriet Titulaer is taaleigen geworden.
Aan het eind van de jaren zestig ging de tv-serie Pippi Langkous al van start, maar de uitspraken van het vrijgevochten meisje circuleren anno nu volop in de Nederlandse taal. Ton den Boon en Hijlco Span zochten uit welke Pippi Langkous-begrippen nog altijd worden gebruikt.
Het reclamefilmpje is al dik 20 jaar oud. Toch is de term ‘paarse krokodil’ uit een commercial van een verzekeringsmaatschappij, een begrip in de Nederlandse taal. Ton den Boon (De Dikke van Dale) en Hijlco Span (Volgspot) bespreken de vindplaatsen.
Hij stond bekend om zijn woordspeligheid, maar cabaretier en vertaler Seth Gaaikema bedacht ook diverse formuleringen die nog steeds hun mannetje staan in het Nederlands.
Vakmanschap is meesterschap, Het bier is weer best, Heerlijk helder… Reclames voor bier leveren al decennia bekende uitspraken op. Ton en Hijlco zetten uiteen welke kreten nog steeds onderdeel zijn van de levende taal. En wat is een formulesplinter?
‘Licht uit, spot aan’ is een van de citaten uit de grote spelshows van de Nederlandse televisie. Hijlco Span en Ton den Boon dompelen zich onder in het grote amusement op de Nederlandse televisie en onthullen onder andere de betekenis van het willemruiseffect.
De elliptische zin ‘Mag ik dan bij jou’ is sinds het liedje van Claudia de Breij overal terug te vinden in de Nederlandse taal. Lief en emotioneel, maar ook humoristisch en sarcastisch. Ton en Hijlco bespreken de snelle opmars van het lied en de uitdrukking.
Ik heb een heel zwaar leven..... wie deze zin leest, hoort al gauw de intonatie van cabaretière Brigitte Kaandorp erbij. Haar liedje Zwaar leven heeft het taalgebruik in artikelen en op social media volop beïnvloed. En er komt nog meer uit de koker van Kaandorp, je hoort het van Ton en Hijlco.
Het is een uitdrukking die in de 19e eeuw al gebruikt werd: het regent zonnestralen. In hoeverre hebben Acda en De Munnik het gebruik van deze metafoor nieuw leven ingeblazen?
De bewoners van Sesamstraat hebben heel wat woordenboekwaarde. Ton den Boon (de Dikke van Dale) en Hijlco Span (KRO-NCRV Volgspot) bespreken de uitspraken van Bert, Ernie, Koekiemonster en andere Sesamstraat-sterren.
Goeiesmorgens en toedeledokie, het zijn maar een paar uitdrukkingen die de makers van het satirische Jiskefet aan de Nederlandse taal toevoegden. Ton en Hijlco bespreken de serie Debiteuren, crediteuren.
Sinds het nummer uitkwam in 1972 is de uitdrukking vaak terug te vinden in het Nederlands taalgebruik, tot op de dag van vandaag. Ton en Hijlco over het lied dat werd gemaakt door Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink: Vluchten kan niet meer.
Nudge nudge wink wink; and now for something completely different; het zijn bekende quotes van comedygroep Monty Python die vaak al meer dan een halve eeuw oud zijn. Kunnen deze uitdrukkingen overleven in een Nederlands woordenboek? Ton en Hijlco nemen het onder de loep.
The joy of painting was een langlopende tv-serie van schilder Bob Ross die in elke aflevering binnen een half uur een nieuw schilderij maakte. Zijn uitspraken zijn nog altijd populair én Bob Ross werd ook een soortnaam.
Cabaretier Herman Finkers staat al in de Dikke van Dale, met zijn rijm over de stoplichten van Almelo. Zijn er nog meer quotes van zijn hand op weg naar het woordenboek? Je hoort het van Ton den Boon en Hijlco Span.
Laurel & Hardy, Stan & Ollie, De dikke en de dunne. Dit komisch duo - de een corpulent, de ander mager - kennen we onder diverse benamingen, die nog volop leven in de Nederlandse taal.
Wat dacht je wat? Het team van Farce Majeure zorgde vele jaren voor satire op televisie. Ton en Hijlco bespreken de Farce Majeure-uitdrukkingen die nog steeds bestaan.
Westernseries op de Nederlandse televisie lieten ons kennismaken met allereerst het woord western, maar ook de term prairie raakte algemeen bekend. Ton en Hijlco kijken naar de talige neerslag van verschillende series en luisteren.
Een stevig robbertje bridge en Trek eens wat warmers aan. Twee uitdrukkingen uit een reeks filmpjes die Loes Luca maakte voor het energiebedrijf. Ton den Boon vertelt welke uitspraken het woordenboek hebben gehaald.
Al sinds jaar en dag worden kinderen opgevoerd in televisiecommercials om (al dan niet vertederend hakkelend) producten onder de aandacht te brengen. Van pitamientjes en Ik ga bij Japie wonen.
Guus Vleugel en andere tekstschrijvers bedachten de woorden voor cabaretière Jasperina de Jong. Ton den Boon heeft haar tijdsbestendige uitdrukkingen verzameld.
Spetter pieter pater en Zo vrolijk was ik nooit, het zijn uitspraken van een bekende eend die het talig leven hebben verrijkt. Ton den Boon vertelt over betekenisloze tussenwerpsels en andere uitspraken van de door Herman van Veen bedachte Alfred Jodocus Kwak.
Nico Haak nam ons in de jaren zeventig mee naar een café met een honkie tonkie pianissie. Die uitdrukking leeft nog altijd voort, in positieve én negatieve zin.
