Uit de school

In het openbaar bestuur wordt veel aandacht besteed aan het analyseren van maatschappelijke vraagstukken en aan de uitvoering van beleid. Maar tussen analyse en uitvoering zit nog een belangrijke stap: het ontwerpen van beleid. Hoe kom je van een complex vraagstuk tot nieuwe mogelijkheden om te handelen? In deze aflevering van Uit de School gaan we op zoek naar een antwoord met Krijn van Beek en Tara van Viegen in de hoek van policy design: een manier van werken waarbij beleid niet alleen wordt geanalyseerd of uitgevoerd, maar ook bewust wordt ontworpen.

Krijn werkt vanuit Policy Design Studio aan de ontwikkeling en toepassing van policy design; Tara is werkzaam bij de Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie (AWTI). De AWTI geeft gevraagd en ongevraagd advies aan de regering en het parlement over hoe onderzoek, ontwikkeling en innovatie ingezet kan worden bij het aangaan van maatschappelijke uitdagingen. De AWTI heeft policy design onlangs ingezet om met een breed en divers gezelschap van stakeholders en deskundigen tot een toekomstperspectief te komen waarin publieke kennisinstituten zo groot mogelijke maatschappelijke en wetenschappelijke meerwaarde creëren. De AWTI organiseerde daarvoor vier ontwerpsessies, die een rijke hoeveelheid ideeën en inzichten opleverden. Deze uitkomsten vormden de input voor het verdere adviestraject.

In deze podcast vormt dat traject een concreet voorbeeld om te onderzoeken wat policy design eigenlijk betekent. Hoe werkt zo’n aanpak? Welke methodiek gebruik je, en misschien nog belangrijker: welke houding vraagt het van je als beleidsmaker? En wat levert het op dat een klassieke beleidsanalyse of adviesaanpak misschien niet oplevert? We bespreken ook de grenzen van policy design. Want niet ieder vraagstuk leent zich voor een ontwerpaanpak. Waar kan het gaan schuren? Welke valkuilen liggen op de loer? En hoe voorkom je dat ontwerpend werken verwordt tot een verzameling creatieve werkvormen zonder doorwerking in beleid?

In een tijd waarin de democratische rechtsstaat onder druk staat en maatschappelijke tegenstellingen steeds scherper worden, groeit ook de vraag welke rol de overheid daarin eigenlijk zou moeten spelen. Moet de staat richting geven aan wat goed en wenselijk is? Of vraagt een pluriforme samenleving juist om een overheid die zich terughoudend opstelt en ruimte laat voor verschil?

In zijn nieuwe boek De neutrale staat betoogt Paul Frissen dat de Nederlandse staat de afgelopen decennia steeds minder neutraal is geworden. Vanuit de wens om maatschappelijke problemen op te lossen, gedrag te sturen en risico's te voorkomen, is de overheid zich volgens hem steeds nadrukkelijker gaan bemoeien met hoe mensen zouden moeten leven. Daarmee komt juist datgene onder druk te staan wat de democratische rechtsstaat zou moeten beschermen: pluraliteit.

In deze aflevering gaat host Quirine Ganzeboom in gesprek met Paul Frissen (decaan en onderzoeker bij de NSOB en emeritus hoogleraar Bestuurskunde) en Annemieke van Dam (DG Ondermijning, Politie & Veiligheidsregio's bij het ministerie van JenV). Samen verkennen zij de spanning tussen filosofie en bestuurspraktijk. Hoe neutraal kan de staat vandaag de dag nog zijn? Wat betekent terughoudendheid in een tijd waarin de samenleving juist om daadkracht vraagt? En wat vraagt dit van ambtenaren die dagelijks balanceren tussen politieke opdracht, maatschappelijk belang en de bescherming van een pluriforme democratische rechtsstaat?

In een tijd waarin de overheid kritisch kijkt naar haar eigen handelen, groeit ook de aandacht voor een ongemakkelijke vraag: hoe voorkom je dat beleid of publieke dienstverlening onbedoeld discriminerende effecten heeft? Goede bedoelingen blijken daarvoor niet altijd voldoende. Juist daarom is het van belang om ook de eigen werkwijzen, routines en aannames kritisch tegen het licht te houden. Daartoe ontwikkelde de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme (SCDR) de afgelopen jaren de Discriminatietoets, als hulpmiddel om publieke organisaties anders naar hun eigen beleid en uitvoering te laten kijken - en dus niet als afvinklijst of controle-instrument.

Hoe werkt zo’n toets? Waarom is die nodig? En wat gebeurt er als een organisatie er daadwerkelijk mee aan de slag gaat? In deze aflevering gaat host Quirine Ganzeboom in gesprek met Mirko Noordegraaf (hoogleraar public management aan de Universiteit Utrecht en vicevoorzitter SCDR), Nina van Douwen (coördinator discriminatietoets) en Najoua Benali (Diversity & Inclusion Officer bij gemeente Arnhem).

Samen spreken zij over de noodzaak van de discriminatietoets, de lessen uit de eerste pilots (die bij Gemeente Arnhem, DUO en de Douane plaatsvonden), en de vraag wat deze manier van werken vraagt van ambtenaren, organisaties en het openbaar bestuur. Hoe herken je discriminatierisico’s die niet het gevolg zijn van kwade bedoelingen, maar van dagelijkse routines en patronen? En wat betekent het om als overheid bereid te zijn om ook kritisch naar jezelf te kijken?

Onlangs opperde president Donald Trump het idee om het 250-jarig bestaan van de Verenigde Staten te vieren met een MMA-gevecht in de tuin van het Witte Huis. Vanuit Nederland is dit met verbazing en enige gelatenheid ontvangen. Maar dit voorstel staat niet op zichzelf. Het is een uiting van een bredere bestuursstijl die zich kenmerkt door het bewust opzoeken van confrontatie, symbolisch geweld en theatraal spektakel.

In het NSOB-essay New Public Brutalism? beschrijven Mark van Twist en Shivant Jhagroe deze ontwikkeling als een nieuwe bestuursstijl die radicaal afwijkt van de gangbare logica van publieke besluitvorming in een democratische rechtsstaat. Zo vervaagt in een rap tempo de grens tussen wat kan zijn en wat ‘volkomen absurd’ is. Laten we onszelf daarom vooral niet geruststellen met het idee dat dit alleen overzee kan plaatsvinden. New Public Brutalism grijpt wereldwijd om zich heen – ook in Nederland.

In deze aflevering gaat host Quirine Ganzeboom in gesprek met Mark van Twist en Shivant Jhagroe. Ze verkennen wat deze bestuursstijl zo kenmerkt, waar de aantrekkingskracht vandaan komt en wat er op het spel staat. 

In tijden van polarisatie wordt het ‘stille midden’ vaak neergezet als de plek van rust en redelijkheid. Maar wie bevindt zich daar eigenlijk – en hoe stil is dat midden werkelijk? In een samenleving met stevige tegenstellingen blijkt dat midden minder vanzelfsprekend dan vaak wordt gedacht.

In het onlangs verschenen NSOB-essay Verhalen(d) verknopen gingen de auteurs, te midden van het polariserende debat over de toekomst van het landelijk gebied, op zoek naar dat stille midden. Hun bevinding: het midden is niet per se gematigd, niet eenstemmig en zeker niet stil. En bovendien laat het zich alleen vinden als je bereid bent naast mensen te gaan staan, in plaats van erboven. Zo werd duidelijk dat polarisatie niet alleen speelt tussen landbouw en natuur, maar ook – en misschien wel vooral – tussen ‘Den Haag’ en het landelijk gebied.

In deze aflevering gaat host Quirine Ganzeboom in gesprek met Bart Brandsma (polarisatie-expert) en Annemarie van der Wilt (onderzoeker bij de NSOB). Ze spreken over polarisatie, de kracht van verhalen en wat het betekent om in tijden van polarisatie het midden écht serieus te nemen. En ook: wat vraagt dit van onszelf, in hoe we luisteren, keuzes maken en soms – onbedoeld – bijdragen aan polarisatie?

In deze aflevering hebben we het over een vraagstuk dat zich vaak buiten het zicht afspeelt, maar van grote invloed kan zijn op de levens van mensen: hoe Nederland de aanpak van huiselijk geweld, kindermishandeling en geweld tegen vrouwen heeft georganiseerd.

Recente gebeurtenissen hebben dit thema opnieuw op de maatschappelijke en politieke agenda gezet. De ernst en verwevenheid ervan onderstrepen het belang van een goed gecoördineerde aanpak. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek dat er ruimte is om deze aanpak te versterken. Waar zitten de blinde vlekken? En wat betekent dat voor de manier waarop het stelsel nu is ingericht?

In het onlangs verschenen NSOB-essay (N)iets te kiezen wordt die aanpak nader verkend. Daarbij klinkt een ongemakkelijke constatering: er is in Nederland veel geregeld, maar de coördinatie van die aanpak blijft diffuus – en daarmee ook de vraag wie er uiteindelijk aanspreekbaar is.

Host Quirine Ganzeboom gaat in deze aflevering in gesprek met Judith Kuypers (voorzitter van het Landelijk Netwerk Veilig Thuis, en bestuurder van Veilig Thuis West-Brabant, safe groep en SMO Breda) en Laura Schröer (NSOB). Samen bespreken zij wat we zien – en niet zien – van deze problematiek, en over hoe de huidige inrichting van de aanpak in de praktijk uitwerkt. Wat vraagt dit van professionals, bestuurders en het stelsel als geheel?

Nederland ziet zichzelf graag als een geëmancipeerd land, maar heeft dat zelfbeeld ook een blinde vlek gecreëerd? Als incidenten steeds hetzelfde patroon volgen, zijn het dan nog wel incidenten? Of zijn het signalen van een stelsel dat anders ingericht zou moeten worden?

In een tijd waarin de besluitvorming in Den Haag regelmatig stroef verloopt, en het nieuwe regeerakkoord nog geen garanties biedt op vooruitgang voor de urgente maatschappelijke opgaven van deze tijd, verschuift de blik steeds nadrukkelijker naar de regio. Als de plek waar het misschien wél lukt om stappen te zetten.

In het onlangs verschenen NSOB-essay De kracht van hier klonk dan ook een duidelijke oproep: nationale uitdagingen hoeven niet te leiden tot regionale verlamming. Regio’s kunnen zelf initiatief nemen – en het Rijk uitnodigen om aan te sluiten.

In deze aflevering gaat host Quirine Ganzeboom in gesprek met Geerten Boogaard (Universiteit Leiden) en Martijn van der Steen (Nederlandse School voor Openbaar Bestuur/Erasmus Universiteit Rotterdam). Samen spreken zij over deze oproep aan regio’s om niet af te wachten, maar zelf initiatief te nemen. Wat vraagt het van decentrale overheden om niet af te wachten, maar zelf het voortouw te nemen? Hoe ga je om met de onvermijdelijke fricties in interbestuurlijke samenwerking?

Wat betekent “de kracht van hier” eigenlijk in de praktijk? En hoe kan de spanning met “de kracht van daar” productief gemaakt worden?

We zijn gewend om natuur te zien als achtergrond: een decor waar beleid zich afspeelt, of als een afzonderlijk beleidsdoel dat we proberen te ‘halen’. Binnen overheidsorganisaties is natuur vaak belegd bij specifieke teams of afdelingen. Maar de natuur trekt zich weinig aan van zulke grenzen. De stikstofproblematiek legt de bouw stil, biodiversiteitsverlies raakt de landbouwproductie en een gebrek aan groen in steden vertaalt zich in oververhitting en mentale klachten. Zonder dat we het altijd doorhebben, is natuur verweven met alles wat we doen.

Wat gebeurt er als we natuur niet langer als bijzaak zien, maar als uitgangspunt? Dat is precies waar het Collectief NatuurInclusief aan werkt: aan een natuur inclusieve samenleving waarin we goed zorgen voor de natuur waarin we wonen, werken en leven – zodat de natuur op haar beurt weer goed voor ons kan zorgen.

In deze aflevering verkent Quirine Ganzeboom samen met Jannemarie de Jonge en Jeroen van Herk hoe je de natuur een plek kunt geven in alles wat je doet. Jannemarie is ambassadeur van het Collectief NatuurInclusief en brengt haar ervaring mee als voormalig Rijksadviseur voor de Fysieke Leefomgeving en landschapsarchitect. Jeroen is binnen het collectief trekker van het domein water en werkt als projectleider bij OAK consultants dagelijks aan projecten die bijdragen aan een natuur inclusieve samenleving.

Aan tafel draait het om de vraag hoe we kunnen toewerken naar een natuur inclusieve samenleving, waarin natuur en mens niet tegenover elkaar staan maar diep met elkaar verweven zijn.

Democratie staat voor veel mensen gelijk aan verkiezingen, stembiljetten en instituties (de Gemeenteraad, of de Tweede Kamer). We stemmen, kiezen vertegenwoordigers en verwachten dat dat systeem vervolgens voor ons werkt. Maar wat als we democratie benaderen als meer dan dat wat we organiseren; als iets dat we dagelijks doen? Wat vraagt dat van burgers, buren en overheid, juist op de plekken waar beleid ophoudt en het leven begint?

We trappen 2026 (de beste wensen!) af met nieuws! Misschien moest je even in je ogen wrijven toen je na het luchtalarm je favoriete podcastapp opende, maar vanaf nu hoor je Quirine Ganzeboom als nieuwe host van Uit de School! Nog steeds zijn we iedere eerste maandag van de maand, als het luchtalarm gaat, te vinden.

Deze aflevering nemen we op in het Huis van Actief Burgerschap. Veel mensen ervaren teleurstelling in de overheid omdat beloften niet (altijd) worden waargemaakt. Dat leidt tot verlies van vertrouwen, maar leidt tegelijkertijd tot mensen die zich niet afdraaien, maar naar voren stappen en zelf gaan helpen, zorgen en organiseren. Democratie wordt dan ‘maatschappelijk’ en op die manier meer dan ‘representatief’. Dat brengt ander gedrag met zich mee: burgers zijn niet langer consumenten van de democratie, maar daadwerkelijk onderdeel van het geheel.

Hierover gaat Quirine Ganzeboom in gesprek met Floor Ziegler, oprichter van het Huis van Actief Burgerschap en mede-auteur van ‘Een wereld van gemeenschappen’ en met Marlies Honingh, bijzonder hoogleraar maatschappelijke bestuurskunde (in het bijzonder maatschappelijke democratie) bij de Universiteit Utrecht.

De Rotterdamse haven staat aan de vooravond van een van de grootste veranderingen in haar geschiedenis. Waar het decennialang draaide om groei, fossiele energie en logistieke slagkracht, moet het grootste industriecluster van Europa nu richting nul uitstoot, circulariteit en strategische veerkracht. Maar hoe stuur je zo’n omslag in een tijd waarin alles tegelijkertijd beweegt? Zo’n verandering is geen kwestie van plannen en uitvoeren, maar een fundamentele herordening van systemen, belangen en denkbeelden. Precies dat is het domein van transitiemanagement – en nergens in Nederland wordt zo zichtbaar hoe groot en weerbarstig die opgave is als in de Rotterdamse haven.

Over die grote opgaven gaat deze aflevering. We spreken met Victor van der Chijs, voorzitter van Deltalinqs – de vereniging die meer dan 95 procent van alle bedrijven in het Rotterdamse haven- en industriegebied vertegenwoordigt – en met Derk Loorbach, directeur van Drift en een van de grondleggers van het transitiemanagement. Waar Victor midden in de dagelijkse realiteit zit van een haven die nooit stil mag vallen, kijkt Derk naar de onderliggende patronen: hoe systemen kantelen, waar doorbraken ontstaan en waarom oude spelregels niet meer werken.

De vragen zijn dan ook groter dan ‘hoe verduurzamen we?’. Het gaat om systeemkeuzes. Wie bepaalt de richting? Welke kaders horen bij een post-fossiele economie? Hoe houd je koers wanneer geopolitieke turbulentie, energiecrises en grondstoffenschaarste elkaar blijven opvolgen? En hoe werkt transitiemanagement wanneer de overheid tegelijk scheidsrechter, bondgenoot én versneller moet zijn – maar soms zelf nog niet weet welke waarden voorrang moeten krijgen?

In deze aflevering gaat vaste host Christiaan van der Kaaij met beide gasten in gesprek over het kantelen van een industriecluster dat 80 procent van zijn activiteiten in twintig jaar ziet veranderen, over het spanningsveld tussen toekomst ontgrendelen en oude structuren loslaten, en over wat transitiemanagement betekent wanneer de bestemming nog niet vaststaat, maar er wél richting nodig is.

De Nederlandse poldermachine is vastgelopen. Althans, zo stelt Suzanne Potjer. Waar we ooit onze verschillen overbrugden aan de vergadertafel, verzanden we nu in conflict en eindeloos overleg. En dat terwijl crises (klimaat, wonen, ongelijkheid) zich opstapelen. We wachten op de overheid, op de markt, op de ander, maar niemand neemt het heft in handen. Komen we er nog wel uit met elkaar?

Precies daarover gaat ons gesprek met Suzanne Potjer, Chief Exploration Officer voor AgendaStad (CXO), en Marjan Jellema van PMM (Professionals voor Maatwerk Multiproblematiek). Suzanne onderzoekt in haar boek waarom samenwerken in Nederland zo vaak spaak loopt en hoe we, ondanks die stroperigheid, al volop bezig zijn met nieuwe manieren van samenwerken.

Want onder de oppervlakte gebeurt er iets bijzonders: mensen die over grenzen heen werken en ruimte maken voor vertrouwen. Geen strak programma, maar een hulpstructuur waarin professionals van verschillende overheidslagen elkaar weten te vinden en samen doen wat nodig is.

In deze aflevering gaat vaste host Christiaan van der Kaaij met beide gasten in gesprek over de oude patronen die verandering tegenhouden, over de hoopvolle voorbeelden uit de onderstroom, en over wat er echt nodig is om de nieuwe poldercultuur door te laten breken.

Luister nu: ‘De polder is dood, leve de polder!’ om te leren hóe het anders kan.

Neutraliteit is een van de pijlers van het burgemeestersambt. In een samenleving waarin polarisatie en morele stellingnames steeds sterker doorklinken, is juist de neutrale burgemeester van onschatbare waarde. Maar wat betekent neutraliteit vandaag de dag in de praktijk?

In deze aflevering van Uit de School spreken we met Marieke Moorman (burgemeester van Land van Cuijk), Petra Doornenbal-Van der Vlist (burgemeester van Renswoude) en Quirine Ganzeboom (onderzoeker bij de NSOB en auteur van het essay Neutraliteit: tussen zijn en worden). Zij vertellen hoe neutraliteit zich uit in hun dagelijkse werk: in crisissituaties, in de gemeenteraad en in contact met inwoners.

We verkennen waarom neutraliteit iets anders is dan objectiviteit, hoe het samenhangt met gezag en vertrouwen, en waarom het geen statische eigenschap is, maar een rol die telkens opnieuw verdiend en bewaakt moet worden.

Luister mee en ontdek hoe burgemeesters invulling geven aan deze cruciale kwaliteit die het hart vormt van hun ambt.

De woningnood, klimaatverandering, sociale ongelijkheid en de druk op de gezondheidszorg: complexe vraagstukken die diep ingrijpen in onze samenleving. Ze hebben geen eenvoudige oplossing, geen duidelijke eigenaar en zijn met elkaar verweven. Juist voor dit soort uitdagingen is een ontwerpende manier van werken veelbelovend: een aanpak die integraal, iteratief en contextgevoelig is.

Toch schuurt het wanneer ontwerp en overheid elkaar ontmoeten. Waar ontwerpers bewegen vanuit experiment, flexibiliteit en verbeelding, is de overheid ingebed in politieke afwegingen, checks & balances en formele processen. Voor ambtenaren kan de ontwerppraktijk daardoor ongrijpbaar of onvoorspelbaar aanvoelen. Hoe kun je deze verschillende logica’s verbinden, zodat de kracht van ontwerp in de publieke sector echt tot zijn recht komt?

In deze aflevering van Uit de School spreken we Nynke Tromp, programmadirecteur van de Publieke Ontwerppraktijk. En met Aline Knip, werkzaam bij OCW op het terrein de creatieve industrie. Ook schuift Noortje Küppers aan, werkzaam bij strategisch ontwerpbureau Livework Studio. Zij werkt als ontwerper veel in de publieke sector.

Host Christiaan van der Kaaij gaat met hen in gesprek over de belofte én de fricties van een ontwerpende aanpak in de publieke context. Hoe laat je de werelden van overheid en ontwerp elkaar ontmoeten? En welke ruimte is er nodig om complexe vraagstukken op een nieuwe manier tegemoet te treden?

Beleidsmakers werken dagelijks met taal, maar staan er lang niet altijd bij stil hoe krachtig woorden zijn. Taal is niet een neutraal instrument om beleid over te brengen; het vormt en beïnvloedt beleid zelf. Zo bepaalt taal in de sociale zekerheid niet alleen hoe regels worden uitgelegd, maar ook welke waarden doorklinken. Woorden scheppen werkelijkheden, verhalen maken beleid ‘waar’.

In deze aflevering van Uit de School spreken we met Tim ‘S Jongers en Martin Schulz over de scheppende werking van taal in de sociale zekerheid. Tim is politicoloog, bestuurskundige en publicist. Hij houdt zich bezig met de vraag hoe verschillen in de samenleving ontstaan en in stand worden gehouden – en hoe we kunnen werken aan meer rechtvaardigheid voor wie in een kwetsbare positie verkeert. Martin is onderzoeker en directeur van de Denktank bij de NSOB. Hij schreef een essay over de scheppende werking van taal. In het essay laat hij zien hoe ogenschijnlijk neutrale termen het denken én handelen van beleidsmakers beïnvloeden.

Host Christiaan van der Kaaij gaat met hen in gesprek over de vaak onbewuste, maar bepalende rol van taal in overheidsbeleid. Wat schuilt er achter alledaags beleidsjargon? En hoe kies je als ambtenaar woorden die werkelijk het verschil maken? Luister naar dit gesprek over de performatieve werking van taal.

Het volledige essay vind je hier.

In het openbaar bestuur – en in de polder – vinden we consensus ontzettend belangrijk. Maar het verlangen naar overeenstemming kent ook schaduwkanten: het kan spanningen dempen die gehoord móéten worden. Omwille van de lieve vrede gaan we het conflict uit de weg, terwijl het soms juist nodig is om het conflict aan te gaan. Niet om te polariseren, maar om iets open te breken.

In deze aflevering van Uit de School spreken we met Meta Knol en Tom Lubbers over de kunst van het conflict. Meta is kunsthistorica én boerin. Samen met haar partner runt ze de Lakenvelder Boerderij in de Boterhuispolder bij Leiden. Toen hun pachtgrond dreigde te verdwijnen, besloten ze het conflict niet te schuwen maar juist publiekelijk te maken. Dat leidde tot weerstand én tot beweging. Tom is onderzoeker bij de NSOB en schreef een essay over conflict in het landelijk gebied. Hij ziet hoe consensusdenken soms voorbijgaat aan diepe, botsende belangen—en hoe een goed vormgegeven conflict juist ruimte biedt voor leren en verandering.

Host Christiaan van der Kaaij gaat met beide gasten in gesprek over wat het van de overheid vraagt om ‘vreedzaam te vechten’. Hoe ga je als ambtenaar om met conflict, pijn en passie? En hoe kan je op een goede manier de randen van een conflict opzoeken?

Luister naar dit gesprek over de kracht van frictie. Vanuit de boerderij zelf – je hoort de prachtige natuur voorbijtrekken

(Aan het begin van het gesprek heeft Meta het over 500 hectare pachtgrond in bezit van de Nederlandse overheid. Hier bedoelt zij 500.000 hectare.)

Wat als grootschalige veranderplannen bij complexe maatschappelijke vraagstukken juist bijdragen aan gevoelens van onmacht? In deze aflevering duiken we in een veranderkundig perspectief op taaie thema’s zoals de energietransitie, landbouwhervorming en woningmarkt. Thema’s die zo groot en verweven zijn, dat ze vaak voelen als van iedereen én van niemand tegelijk.

We verkennen een alternatief voor de neiging tot centrale regie en grootschalig handelen: de logica van de lappendeken. Vanuit dit netwerkperspectief ontstaat ruimte voor lokaal initiatief én verbindend werk. Juist in die combinatie groeit de impact en slinkt het gevoel van onmacht.

Hoe kun je als professional of betrokkene niet alleen vanuit je eigen praktijk bijdragen, maar ook anderen verbinden? Wat vraagt dat van je denken en doen? En hoe geef je daar concreet vorm aan? In deze aflevering bieden we inzichten, taal en handvatten om je invloed op taaie vraagstukken op te rekken.

Hierover gaat vaste host Christiaan van der Kaaij in gesprek met Hans Vermaak. Hans is zelfstandig adviseur, docent en onderzoeker. En Mark van Twist decaan en bestuursvoorzitter van de NSOB. Mark is daarnaast als hoogleraar Bestuurskunde verbonden aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

Stel: je voelt aan dat er in jouw overheidsorganisatie iets niet helemaal pluis is, en je wilt het melden aan een externe autoriteit.Waar kan je dan terecht? Dat kan bijvoorbeeld bij een toezichthouder, maar misschien ook wel bij het Huis voor Klokkenluiders. Maar om wat voor meldingen gaat het eigenlijk en wat is een klokkenluider dan precies? 

In deze aflevering hebben we het over het Huis voor Klokkenluiders en hun onderzoeken naar misstanden binnen de publieke sector. Vaak gaat het om persoonlijk én politiek gevoelige casussen die vragen om een hele precieze manier van werken. Maar hoe maak je met dergelijke zorgvuldige en somsdroge, feitelijke onderzoeken impact op de grote maatschappelijke kwesties die daarachter vandaan komen?

Hierover gaat vaste host Christiaan van der Kaaij in gesprek met Martine Bouman, bestuurder bij het Huis voor Klokkenluiders en voormalig bijzonder hoogleraar aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, én Georgina Kuipers, senior onderzoeker en docent bij de NSOB.

Van een eigen chocoladefabriek tot een grand café bij Naturalis of de productie van compacte portemonnees. De sociale werkplaats van weleer zijn vandaag de dag grote organisaties die mensen op allerlei plaatsen passend werk bieden en begeleiden in hun ontwikkeling. Hoe komen mensen bij zo’n bedrijf terecht? En wat houdt het werk van die werkontwikkelbedrijven eigenlijk in?

In deze aflevering duiken we in de wereld van werkontwikkelbedrijven. We bespreken hoe zij mensen in de samenleving die wel een steuntje in de rug kunnen gebruiken helpen. Hoe zorgen werkontwikkelbedrijven ervoor dat ze niet alleen een vangnet bieden, maar ook een springplank naar de toekomst kunnen zijn? En hoe vinden deze organisaties hun plek in een tijd waarin beelden over arbeid en ontwikkeling veranderen en nieuwe verwachtingen ontstaan?

Christiaan van der Kaaij gaat in gesprek met Noëlle ter Woerds, directeur van DZB Leiden, en Wiljan Hendrix, senior onderzoeker en docent bij de NSOB. Samen bespreken ze ook het verleden en de toekomst van deze bedrijven. Hoe kijken we over een paar jaar terug op het huidige werk van het werkontwikkelbedrijf?

Afgelopen maand lanceerde de NSOB het Atelier! Een plek waar wetenschap en praktijk samenkomen om op een frisse, onderzoekende manier te werken aan complexe vraagstukken in het openbaar bestuur. Naast de School en de Denktank biedt het Atelier een nieuwe manier om met taaie thema’s aan de slag te gaan.

In deze aflevering duiken we dieper in wat het Atelier precies is en wat het kan betekenen voor bestuurders, beleidsmakers en onderzoekers. Hoe helpt het Atelier om niet alleen vragen te verkennen, maar ook samen te zoeken, sleutelen en reflecteren op de juiste aanpak? En hoe ziet dat er in de praktijk uit?

We gaan in gesprek met Myrthe van Delden, manager Atelier en senior onderzoeker bij de NSOB, en Georgina Kuipers, senior onderzoeker en docent bij de NSOB. Zij vertellen hoe het Atelier werkt, welke vraagstukken zij tegenkomen en wat deze nieuwe aanpak zo waardevol maakt.

Benieuwd hoe het Atelier jouw vraagstuk kan helpen ontrafelen? Luister mee!

Na het luisteren nog steeds enthousiast? Dan verwijzen we je graag door naar onze website: https://www.nsob.nl/atelier

Heb je vandaag in het openbaar vervoer gezeten, of op sociale media gekeken? De kans is dan, en eigenlijk sowieso, groot dat je al te maken hebt gehad met kunstmatige intelligentie (AI), en de big tech bedrijven die AI beheren en produceren. AI doet ook rap haar intrede in het openbaar bestuur met chatbots en algoritmes. De ontwikkelingen gaan zelfs razendsnel, maar hoe staan we er eigenlijk tegenover? Want, naast de belofte van gemak en kostenbesparingen, worstelen beleidsmakers en bestuurders met vragen over ethiek en verantwoordelijkheid. De echt grote macht over AI ligt immers bij big tech bedrijven, en hebben we daar als overheid nog wel grip op?

In deze aflevering gaat vaste host Christiaan van der Kaaij in gesprek met Jan van Ginkel, nog eventjes loco-provinciesecretaris van Zuid Holland, en Martijn van der Steen, decaan en bestuurder bij de NSOB. Samen bespreken ze hoe ver AI nu eigenlijk gaat, en hoe ver het zou moeten gaan. AI maakt het openbaar bestuur – en ons leven – immers makkelijker, maar ook gevaarlijker.

Deze podcast vindt haar aanleiding in het NSOB essay ''Technologie in de Tussentijd: AI, publieke waarde en democratie''.

Het volledige essay vind je hier: https://www.nsob.nl/denktank/overzicht-van-publicaties/technologie-de-tussentijd

In een wereld waarin cijfers, statistieken en prognoses steeds vaker als fundament voor beleid dienen, lijkt het alsof getallen een objectieve weergave van de werkelijkheid bieden. Maar is dat eigenlijk wel zo? Achter elk cijfer schuilen keuzes, interpretaties en verhalen die niet altijd verteld worden.

Hoe beïnvloedt dit de praktijk van rekenkamers, die zich richten op controle en evaluatie van beleid? Welke verhalen blijven verborgen, welke belangen spelen mee, en hoe kan rekenkameronderzoek het goede politieke gesprek faciliteren?

Ook in 2025 staat, wanneer het luchtalarm afgaat, de Uit de School-podcast weer klaar in jouw favoriete podcastapp! In deze aflevering duikt vaste host Christiaan van der Kaaij in gesprek met Lies van Aelst, directeur van de Vereniging voor Rekenkamers, en Annemarie van der Wilt, onderzoeker bij de NSOB. Het onderwerp? Het werk van rekenkamers en de achterliggende politiek van tellen.

Kunt u ze nog opnoemen? De grote farmaceutische bedrijven die met hun vaccins de samenleving uit de coronacrisis trokken. Naarmate Covid-19 meer naar de achtergrond verdween, ging het echter al snel weer over vermeende torenhoge winsten, überkapitalisme en de uit de hand lopende medicijnkosten. Zo ging de beeldvorming farmaceutische industrie van ‘held’ naar ‘schurk’.

In deze prikkelende aflevering duiken we diep in de wereld van de farmaceutische industrie en haar reputatie. We verkennen de spanning tussen de negatieve percepties van 'Big Pharma' en hun cruciale rol in het zorgveld. Onze gasten Mark Kramer, voorzitter van de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen, en Paul Frissen, emeritus hoogleraar bestuurskunde, delen hun inzichten over hoe we navigeren tussen marktwerking, kostenbeheersing en maatschappelijk draagvlak als het gaat om innovatieve, en vaak kostbare, geneesmiddelen.