In deze aflevering van De Constitutie voor de Commons spreken we met Lisa de Blok, samen met Daan Van der Linden mede-oprichter van De Jojo in Sassenheim: een open ontmoetingswerkplaats waar mensen samenkomen, bijdragen wat ze kunnen, en elkaar ondersteunen op basis van gelijkwaardigheid.
De Jojo laat zien hoe gemeenschappen zélf sociale vraagstukken kunnen dragen – vaak effectiever en menselijker dan formele systemen.
🧭 Wat is De Jojo?
De Jojo is geen zorginstelling, geen buurthuis en geen bedrijf, maar een ontmoetingswerkplaats:
🛠️ Mensen kunnen meedoen zonder verplichting
🤝 Er wordt gewerkt met een vraag- en aanbodmodel vanuit de samenleving
🌱 Iedereen draagt bij waar hij of zij goed in is
Concrete activiteiten zijn onder andere:
- een fietsenwerkplaats
- repaircafé
- naaiatelier
- samen koken en eten (gratis)
- gratis koffie en eten
- een weggeefwinkel (duurzaamheid & hergebruik)
- een houtwerkplaats (o.a. voor cliënten van GGZ-dagbesteding)
- een buurttuin
Alles draait om ontmoeting, wederkerigheid en betekenisvol meedoen.
❤️ Radicalere openheid dan “inclusie”
Wat De Jojo bijzonder maakt, is de diepe openheid:
- Mensen met psychische kwetsbaarheid, armoede, eenzaamheid of “lastig gedrag” zijn welkom
- Iedereen wordt aangesproken als volwaardig mens, niet als cliënt of probleem
Dat is soms spannend, maar de gemeenschap vangt dit grotendeels zelf op. Grenzen ontstaan in relatie, niet via regels of protocollen.
Lisa beschrijft haar rol (samen met Daan van der Linden) als “roedelleiderschap”:
- onderdeel van de groep
- leidend wanneer nodig
- gebaseerd op natuurlijk gezag, niet op formele macht
Deze manier van leidinggeven is mede geïnspireerd op Lisa’s ervaringen in de gekraakte Wagenwerkplaats, waar zelforganisatie en gemeenschapsvorming dagelijkse praktijk waren.
🏗️ Ontstaan & succesfactoren
De Jojo werd tien jaar geleden opgericht door Lisa de Blok en Stan van Geemert (uit de zakenwereld). Ze startten in een leegstaande supermarkt met een budget van slechts €1000.
Cruciale succesfactoren:
🧘 Geen commerciële druk De ruimte werd gehuurd voor €50 administratiekosten per jaar. Geen omzetdoelen = vrije ruimte.
🔨 Samen opbouwen
De plek is letterlijk door iedereen samen gemaakt, wat eigenaarschap en gelijkwaardigheid creëerde.
🫂 Waardigheid & erkenning
Voor veel mensen is De Jojo “een reden om ’s ochtends op te staan” – een warme deken.
🏛️ Relatie met overheid & instanties
Aanvankelijk was er scepsis bij wijkagenten, gemeente en zorginstanties. Inmiddels is dat omgeslagen naar vertrouwen:
- Instanties verwijzen mensen door naar De Jojo
- Professionals raadplegen De Jojo over hoe het écht met iemand gaat
Tegelijkertijd schuurt het:
- 🧾 Bureaucratie maakt het moeilijk om een permanente locatie te krijgen
- Marktwaarde krijgt vaak voorrang boven maatschappelijke waarde
Een pijnlijk punt is het “rode-knop-probleem”:
De Jojo fungeert als voorveld (preventie, nabijheid), maar heeft geen formele middelen voor acute psychische zorg. Soms wordt te laat opgeschaald – met verlies en frustratie tot gevolg.
📊 Impact & erkenning
De Jojo won het Appeltje van Oranje en ontving Koningin Máxima – een krachtige erkenning van informele zorg.
Met een Social Handprint-analyse (SROE) maakte DeJojo haar impact meetbaar:
💶 €1,5 miljoen maatschappelijke besparing per jaar
Dit helpt om de waarde van gemeenschapskracht zichtbaar te maken voor beleidsmakers.
🔮 Weerbaarheid & toekomst
Lisa ziet een groeiende landelijke beweging van burgerinitiatieven. Kernwoord: weerbaarheid.
- sociale netwerken die eenzaamheid en armoede opvangen
- gemeenschappen die ook in crisissituaties (stroomuitval, ontwrichting) functioneren
🫕 Voor Lisa is het ultieme symbool: samen soep eten.
Aan één tafel verdwi…