De Constitutie voor de Commons

Wat kan kunst betekenen in een tijd waarin oude patronen niet meer werken, maar nieuwe nog niet vanzelfsprekend zijn? In deze aflevering spreekt Jeroen den Uyl met kunstenaar,componist en maatschappelijk veranderaar Merlijn Twaalfhoven. Over de kracht van luisteren, het doorbreken van patronen, het hervinden van gemeenschap – en uiteindelijk over een verrassend radicale gedachte: maak het zelf, het is van ons.

🎻 Van componist naar maker van ontmoetingen
Merlijn begon als altviolist en componist. Gaandeweg ontdekte hij dat de waarde van kunst voor hem niet zozeer zat in het perfecte kunstwerk, maar in wat er tussen mensen gebeurt. Een concert is geen eenrichtingsverkeer van kunstenaar naarpubliek, maar een ontmoeting.

Dat inzicht bracht hem steeds verder buiten de klassieke kunstwereld. Want waarom is de kunstenaar degene die bovenaan de piramide staat? Wat gebeurt er wanneer mensen geen toeschouwers of consumenten zijn, maar deelnemers en mede-makers?

🌱 Ruimte maken voor het niet-weten
Onze samenleving zit vol patronen die ooit nuttig waren, maar ons inmiddels ook gevangen kunnen houden. Verandering begint volgens Merlijn met het durven loslaten van zulke schijnzekerheden. Kunst kan daarvoor een tussenruimtecreëren: een plek waar je even niet hoeft te presteren, verklaren of oordelen.

Juist wanneer een mens stilvalt, gebeurt er iets. Zintuigen gaan open, associaties ontstaan en er komt ruimte voor verbeelding. Zoals Merlijn het mooi formuleert: een machine gaatuit wanneer hij stilstaat; een mens gaat juist aan.

👂 We luisteren iets tevoorschijn
Die gedachte krijgt een heel praktische vorm in Merlijns Luistercampagne.Mensen gaan buurten in met eenvoudige vragen: Wat is er mooi aan de plek waar je woont? Wat is voor jou het goede leven?

Uit zulke gesprekken komen opvallend vaak dezelfde waarden naar voren: relaties, groen, rust, verbondenheid en betekenis. Vervolgens kunnen verhalen veranderen in tekeningen, gedichten, liederen of toekomstbeelden. Luisteren wordt daarmee meer dan ophalen wat mensen vinden. Het kan het begin zijn van gezamenlijk handelen: “we luisteren van alles tevoorschijn.”

🤝 Van consument naar burger
Daar raakt het gesprek rechtstreeks aan de commons. We zijn gewend geraakt onszelf als consument te zien. We besteden zelfs onze idealen gemakkelijk uit: we geven geld aan een organisatie die vervolgens namens ons iets goeds doet.Maar daarmee vergeten we hoeveel we zelf kunnen – als mens, verhalenverteller, verbinder en bouwer van relaties.

Merlijn zoekt naar een ander verhaal: burgerschap waarin we niet alleen klant zijn van markt en overheid, maar samen vormgeven aan het goede leven.

🔥 Het zachte verhaal spannend maken
Gemeenschap, aandacht, luisteren en zorg zijn geen onderwerpen waarmee je gemakkelijk het nieuws haalt. Ze zijn te gewoon en te zacht. Juist daar ligt volgens Merlijn een taak voor kunstenaars: van iets zachts iets spannends maken. Zoals een kunstenaar ons opnieuw naar een alledaagse boom kan laten kijken, kan kunst zichtbaar en voelbaar maken wat we in het dagelijks leven nauwelijks meer opmerken.

🔓 Ontsluit de enclosure
Aan het einde wordt het gesprek fundamenteler. Niet alleen grond en gemeenschappelijke rijkdom zijn in de geschiedenis toegeëigend. Ook onze tijd, aandacht en verbeeldingskracht dreigen steeds verder gekoloniseerd te worden – door consumentisme, technologie, sociale media en inmiddels ook AI.

Merlijn eindigt daarom met een oproep: begin met het bevrijden van je verbeelding, je aandacht, je tijd en je leven. En haal vervolgens ook andere zaken uit de logica van markten bezit. Maak ze common. Deel de rijkdom. Maak het zelf. Het is van ons.

⚠️ Waardevolle links

> Merlijn Twaalfhoven / Turnclub

> Luistercampagne

> Iain McGilchrist,

> John Cage (4’33”)

> Peter Linebaugh…

Frank Heckman spreekt over vrijheid, ecosystemen en collectieve transformatie.

In deze aflevering spreekt Jeroen den Uyl met Frank Heckman: sociaal architect, organisatieontwikkelaar, martial arts-beoefenaar en mede-initiatiefnemer van Embassy of the Earth. Van Chicago naar India, van Nairobi naar de Maasai-gemeenschappen onder de Kilimanjaro, en van grensconflicten naar vervuilde rivieren.

🌍 Vrijheid als rode draad
Frank noemt zich vrijheidszoeker. Als kind liep hij al weg. een grote drang naar vrijheid, nieuwsgierigheid en handelen waar het nodig is. Dat tekent Frank.

Hij studeerde bij de sportacademie, waar hij leerde werken met groepen, beweging, discipline, energie en improvisatie. Later komt hij in Chicago terecht. Hij studeert daar organisatieontwikkeling aan Loyola University en ontdekt een andere manier van kijken naar verandering.

🌀 Verandering begint bij gewone mensen
Een belangrijk kantelpunt is Franks betrokkenheid bij een grote werkconferentie rond een grensconflict tussen Mexico en de Verenigde Staten. Honderd mensen, jarenlang verwikkeld in juridische strijd, komen samen om hun gedeelde werkelijkheid onder ogen te zien.

Niet via command and control.
Niet via experts die van buitenaf vertellen wat de oplossing is.
Maar via radicale participatie.

Frank krijgt een les mee van Fred Emery die hem zijn leven bijblijft: gewone mensen kunnen betekenis geven aan de werkelijkheid.

🤝 Eigenaarschap niet overnemen
Dat is de kern van organisatieontwikkeling. Echte verandering ontstaat niet doordat een kleine groep bedenkt wat er moet gebeuren. Verandering ontstaat wanneer mensen zelf eigenaar blijven van hun probleem.

De rol van de begeleider is dus niet: het probleem overnemen.
De rol is: condities scheppen waarin mensen zelf kunnen zien, voelen, spreken en handelen.

🌱 Van organisatieverandering naar sociaal-ecologische transformatie
Op basis hiervan kijkt Frank meer en meer naar sociaal-ecologische transformatie. Oa in India en Kenia ziet hij dat sociale, ecologische en economische crises niet los van elkaar bestaan.

In Nairobi werkt hij met waterautoriteiten, gemeenschappen, afvalrapers, vrouwenkringen, overheden aan zwaar vervuilde rivieren. De methode begint telkens met luisteren. In action dialogues benoemen mensen uit het gebied zelf wat hen raakt, waar de spanning zit, welke kwaliteiten aanwezig zijn en wat morgen al gedaan kan worden.

👣 Zero distance: midden in de werkelijkheid staan
Daarna volgt de search-fase: meerdaagse bijeenkomsten midden in het crisisgebied zelf. Niet in comfortabele conferentiehotels, maar op de plek waar de werkelijkheid zich aandient. Zero distance.

Je moet de rivier ruiken.
De droogte voelen.
De mensen horen.
Het systeem van binnenuit begrijpen

Alleen dan kan iets ontstaan dat verder gaat dan beleid of projectlogica: socio-ecological transformation. Een onomkeerbare verandering omdat mensen zichzelf en hun relatie tot het geheel anders zijn gaan ervaren.

🏡 De link met commons
Het gesprek raakt sterk aan de commonsbeweging. Gemeenschappen nemen regie over hun eigen leven, niet als abstract ideaal, maar door samen te handelen in de werkelijkheid die zij delen.

De bioregio, de rivier, het land, de buurt of het stroomgebied zijn dan geen decor. Ze vormen een levend systeem waarvan mensen deel uitmaken.

De vraag is niet alleen:
hoe lossen experts dit op?

De vraag wordt:
wie zijn hier deel van het probleem én van de oplossing?
En wat vraagt dit geheel van ons?

🌊 Flow als collectieve ervaring
Dan opent Frank nog een belangrijk vervolgthema: flow.

Flow is volgens hem niet alleen iets individueels. Ook gemeenschappen kunnen in flow komen wanneer zij helemaal opgaan in de uitdaging waarvoor zij staan.

Niemand wint alleen.
Onze grootste bijdrage is uiteindelijk onze bijdrage aan het geheel.

✨ Een rijk gesprek over veel en de kunst om in het oog van de storm te blijven staan.

Link: https://www.embassyoftheearth.org/

Donatie podcast: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/

In deze aflevering spreekt Jeroen den Uyl met Nathan Rozema, oprichter en directeur van Labyrinth Onderzoek & Advies. Het gesprek vindt plaats in het Krachtstation in Kanaleneiland: een perfecte plek passend bij Nathans verhaal. Midden in de wijk, ondernemend, divers en geworteld in de dagelijkse werkelijkheid van bewoners.

🌍 Van Lombok naar de wijkNathan vertelt hoe zijn fascinatie voor wijken, diversiteit eneconomie ontstond. Als kind groeide hij op in Utrecht-Lombok, waar zijn ouders actief contact legden met Marokkaanse gastarbeiders. Niet praten óver mensen, maar naar hen toe gaan, vriendschappen sluiten en samen iets doen: die houding vormt nog steeds de kern van zijn werk.

Deze ervaringen leerden hem om niet bang te zijn voor andere talen, gewoontes, geuren en manieren. Juist door nabijheid ontstaat begrip. En door echte ontmoeting leren mensen elkaar vertrouwen.

🔎 Onderzoek dat mensen werkelijk bereiktAls sociaal geograaf zag Nathan later hoe veel beleid vooraandachtswijken wordt gemaakt op basis van onderzoek waarin juist de mensen om wie het gaat nauwelijks vertegenwoordigd zijn. Er gaan miljoenen naar wijken, maar de kennis waarop beleid rust, bereikt vaak niet de bewoners, ondernemers en gemeenschappen zelf.

Zijn pleidooi is helder: onderzoek moet aansluiten bij de taal,cultuur en leefwereld van mensen. Dat vraagt om onderzoekers die de wijk kennen, toegang hebben via warme netwerken en werkelijk kunnen meebewegen.

🏫 Diversiteit, onderwijs en ongemakEen belangrijk thema in het gesprek is de spanning rond diversiteit en segregatie. Nathan blikt terug op zijn schooltijd in Kanaleneiland, waar de veranderende samenstelling van wijk en school onvoldoende werd opgevangen. Leraren en bestuurders wisten niet goed om te gaan met straatcultuur, gezag en culturele verschillen.

Deze kwesties zijn dertig jaar later nog steeds niet opgelost. Politiek en beleid draaien er vaak omheen, terwijl ouders, leerlingen en leraren met de gevolgen leven. Toch blijft hij hoopvol, Want in de praktijk merkt hij dat echte ontmoeting wél verschil kan maken.

💡 Buurthuis of eigen plek?Jeroen en Nathan spreken over het verschil tussen een geprogrammeerd buurthuis en een plek die van bewoners en ondernemers zelf is. Veel mensen in wijken wantrouwen klassieke welzijnslogica, niet omdat welzijnswerk geen waarde heeft, maar omdat het te vaak voelt als aanbod van buitenaf.

Ondernemerschap zet daar iets tegenover: eigen kracht, verantwoordelijkheid, betrokkenheid en direct belang bij wijkverbetering. Juist lokale ondernemers kennen de mensen, bouwen vertrouwen op en maken plekken waar mensen vanzelf samenkomen.

💶 Geldstromen door de wijkEn dan “geldstromen door de wijk”. In wijken gaan enorme bedragen om via zorg, wonen, welzijn, uitkeringen en publieke programma’s. Hoeveel van dat geld blijft werkelijk in de wijk? En hoeveel verdwijnt naar instellingen en bedrijven daarbuiten?

Voor Nathan is dit een pragmatische benadering. Kijk wat er al aan geld door de wijk stroomt, en onderzoek welk deel daarvan door bewoners, lokale ondernemers en gemeenschappen zelf kan worden uitgevoerd. Zo ontstaan werkgelegenheid, eigenaarschap, vertrouwen en lokale waarde.

🔥 Waarom deze aflevering raaktDeze aflevering gaat over gemeenschap, economie, diversiteit, ongemak en systeemverandering. Nathan Rozema laat zien dat verandering begint bij nabijheid: luisteren, aanwezig zijn, mensen serieus nemen en geld, kennis en zeggenschap terugbrengen naar de plekken waar het leven zich werkelijk afspeelt.

🌐 Verwijzingen> Labyrinth Onderzoek &Advies https://www.labyrinthonderzoek.nl/over-labyrinth/

> Krachtstation Kanaleneiland https://www.krachtstation.com/

> LSA Bewoners over hetKrachtstation https://www.lsabewoners.nl/onze-leden/krachtstation-kanaleneiland/

> Constitutie voor de Commons https://constitutievoordecommons.nl/

< Steun ons https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/

> Contact https://constitutievoordecommons.nl/contact/

In deze aflevering gaat Jeroen den Uyl in gesprek met Loes Leatemia: cultureel antropoloog, kunstenaar, verbinder en aanjager van maatschappelijke beweging. Het gesprek beweegt langs voedsel, textiel, Moluks erfgoed, vrouwenkracht, kunst en commons.

Steeds keert dezelfde rode draad terug: hoe maken mensen samen een wereld waarin zorg, aandacht, verbeelding en gedeelde verantwoordelijkheid weer centraal staan?

Loes vertelt hoe haar achtergrond in culturele antropologie,haar werk bij Bureau Nieuwkomers, de gemeente Amsterdam, Lokale Lente en Gastvrij Oost uiteindelijk samenkomen in haar huidige initiatieven. In alles wat zij doet, zoekt zij naar manieren om mensen, culturen en praktijken met elkaar te verbinden. Niet abstract, maar tastbaar: via eten, ambacht, rituelen, kunst en ontmoeting.

Een belangrijk deel van het gesprek gaat over Women on Food. Tijdens haar werk rond de Amsterdamse voedselstrategie zag Loes hoe groot de urgentie is: voedselketens zijn vervuilend, afstandelijk en vaak ongezond. Tegelijk zag zij dat de kennis over eten, koken, tradities en zorg in belangrijke mate wordtgedragen door vrouwen, vaak met wortels in verschillende culturen. Women on Food wil die kennis zichtbaar maken en vrouwen een stevigere positie geven in de voedseltransitie. Het gaat om eten als erfgoed, als gezondheid, als gemeenschap en als economische kans. Denk aan buurtkoks, vrouwelijke cateraars, voedselcollectieven en coöperatieve vormen waarin vrouwen niet alleen bijdragen, maar ook inkomen en zeggenschap opbouwen.

Daarnaast vertelt Loes over Weaving Worlds, het textiel- enkunstinitiatief op de NDSM-werf. Weven is voor haar meer dan een ambacht: het is een manier van denken, voelen en verbinden. Draden, kleuren, culturen en generaties worden samengebracht. Via technieken als IKAT, Saori, Mapuche- enheupweven ontstaat een wereld waarin erfgoed, inheemse kennis en toekomstverbeelding samenkomen.

Bijzonder is het gesprek over de Oiale, een Moluks symbool van verbondenheid tussen individu, familie, gemeenschap, aarde, voorouders en kosmos. Voor Loes is dit geen decoratief beeld, maar een kompas. Het herinnert eraan dat mensen nooit los staan van elkaar of van de natuur. Juist in een tijd van individualisering, extractie en marktdominantie kan zo’n symbool richting geven aan nieuw gemeenschapshandelen.

De aflevering eindigt hoopvol. Loes verwijst naar schrijversals Rebecca Solnit (The beginning comes after the end) en Yasmine Ostendorf-Rodríguez (Let’s get Fungal!), en naar het mycelium als metafoor voor ondergrondse verbondenheid. Watzichtbaar wordt, is een praktijk van commons: niet alleen praten over een andere wereld, maar haar maken — met handen, voedsel, verhalen, rituelen en gedeelde verbeeldingskracht.

 Website: https://constitutievoordecommons.nl/

Donatie: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/

Contact: https://constitutievoordecommons.nl/contact/

🎙️ Nathalie van Loon over AmsterDOEN

In deze aflevering spreekt Jeroen den Uyl met Nathalie van Loon over de opkomst van commons en hoe gemeenten deze beter kunnen ondersteunen. Nathalie van Loon werkt voor de gemeente Amsterdam als programmamanager AmsterDOEN.

🌱 Wat zijn commons?

Commons zijn burgercollectieven die samen voorzieningen organiseren die voor iedereen van waarde zijn, zoals:

> voedselinitiatieven

> energiecoöperaties

> wooncoöperaties

> zorg- en buurtnetwerken

Ze vormen een alternatief naast markt en overheid — en winnen snel aan belang.

🏛️ Commons als democratie

Een centrale gedachte:

👉 Commons zijn een verlengstuk van democratie

Niet alleen stemmen, maar:

> samen besluiten

> samen organiseren

> samen verantwoordelijkheid dragen

🧰 Actieprogramma AmsterDOEN

Het Amsterdams beleid kent drie actielijnen:

1. ⚖️ Juridische & financiële instrumenten

Nieuwe vormen van samenwerking mogelijk maken:

> aangepaste aanbesteding

> nieuwe contractvormen

> ruimte voor collectieven

2. 🌐 Ecosysteem bouwen

Net zoals bij bedrijven:

> juristen

> financiers

> tools en kennis

Maar dan voor commons.

3. 📣 Narratief versterken

Het woord “commons” bewust gebruiken.

👉 Want: wat je niet benoemt, kun je niet beschermen.

🏘️ Kamer van Gemeenschappen

Een sleutelidee is de Kamer van Gemeenschappen:

➡️ vergelijkbaar met de Kamer van Koophandel
➡️ maar dan voor commons

Functies:

> registratie

> erkenning

> toegang tot middelen (zoals grond of subsidies)

Voorbeeld: de kaartenbak voor wooncoöperaties in Amsterdam bij gronduitgifte van woonkavels.

📊 Monitor Gemeenschapseconomie

Amsterdam ontwikkelde een monitor die laat zien hoeveel commons er zijn.

🔍 Resultaat:

> 1245 commons geïdentificeerd

> grote diversiteit

> veel nog onzichtbaar

Bijzonder:

> ook informele structuren zoals spaargroepen en zelfhulpnetwerken

> commons blijken veel breder dan gedacht

👉 Inzicht: het is het topje van de ijsberg

⚖️ Spanningen en uitdagingen

Commons zijn niet automatisch inclusief. Mogelijke risico’s:

> gesloten groepen

> uitsluiting

> elitair karakter

Balans is nodig tussen:

> openheid

> en betrokkenheid/commitment

🚩 De commonsvlag

Samen met Natascha Hagenbeek werd een commonsvlag ontwikkeld. Doel:

> commons zichtbaar maken

> herkenning creëren

> beweging versterken

👉 Net als eerdere sociale bewegingen.

✨ Belangrijkste inzichten

🌍 Commons zijn een groeiende derde pijler naast markt en overheid

🏛️ Democratie gebeurt steeds meer lokaal en collectief

🧰 Nieuwe instituties zijn nodig (zoals de Kamer van Gemeenschappen)

📊 Zichtbaarheid is cruciaal voor groei

🚩 Cultuur en symboliek spelen een rol in systeemverandering

💛 Donatiepagina: ttps://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/

📬 Nieuwsbrief: https://constitutievoordecommons.nl/contact/

📚 Bronnen bij deze aflevering:

🚩 Natascha Hagenbeek / commonsvlag

https://openresearch.amsterdam/nl/page/109030/een-eigen-commonsvlag-met-een-hoopvolle-boodschap🌍 Heel de stad, Heel de Aarde / Whole Commons Catalog

https://heeldeaarde.net/

🏛️ Actieprogramma / AmsterDOEN / publiek-collectieve samenwerking

> Open Research Amsterdam – Minigids publiek-collectieve samenwerking: https://openresearch.amsterdam/nl/page/125807/minigids-publiek-collectieve…

🌱 In deze aflevering draait het om een vraag die steeds urgenter wordt in de wereld van fondsen en maatschappelijke initiatieven: hoe geef je geld zó, dat het samenwerking, zeggenschap en duurzame verandering in het veld van gemeenschappen versterkt—zonder dat de ‘verticale lijn’ (aanvrager ↔ beoordelaar) alles weer platdrukt?

👤 Over Eline Crins

Eline werkte jarenlang in de filantropie en sociale fondsenwereld (onder andere bij Oranje Fonds en Kansfonds). Ze houdt zich bezig met de vraag hoe filantropie effectiever én rechtvaardiger kan worden. In het gesprek vertelt ze dat ze “in between jobs” is: na haar periode bij Kansfonds start ze bij Fundatie Van den Zandheuvel, Sobbe, waar ze meer strategische focus wil aanbrengen: wat heb je als fonds in huis, en hoe maak je daarmee het meeste verschil?

🧭Wat is participatory grantmaking?

In theorie gaat participatory grantmaking vaak over democratisering van filantropie: mensen om wie het gaat krijgen (meer) zeggenschap over welke initiatieven wordengefinancierd. In de praktijk kreeg het in deze casus een extra, heel functionele laag: het organiseren van samenwerking in een versnipperd veld.

🧩 De casus: samenwerken rond mensen zonder verblijfspapieren

De context is het veld van organisaties die werken met mensen zonder verblijfspapieren. Eline schetst een landschap van kwetsbare, vaak vrijwillig gedreven clubs verspreid over het land. Wat zij zelf aangaven nodig te hebben? Meer onderlinge samenwerking — om van losse noodhulp naar meer duurzame, systeemgerichte oplossingen te komen.

🤝 Hoe werkte het in de praktijk?

Er werd een ‘closed collective’ gevormd: tien organisaties die samen een pot geld verdelen. Ze ontwikkelden gezamenlijk focus en strategie, vormden werkgroepen, bouwdenvoorstellen, gaven elkaar feedback en stemden vervolgens over toekenning. Later pasten ze spelregels aan, zoals een ‘snel geld’-potje om te kunnen reageren op actuele gebeurtenissen (bijvoorbeeld verkiezingen of urgente lobbykansen).

Een belangrijke les:samenwerking kost tijd, energie en vertrouwen. In het begin lag het tempo te hoog — “voor je elkaar echt kent” al besluiten nemen over geld. Daarom bleek professionele procesbegeleiding geen luxe maar een randvoorwaarde.

💡 Kerninzichten & spanningen

·       🔓 Controle loslaten: als fonds accepteer je dat je niet langer de beste projectbeoordelaar bent—die rol verhuist (deels) naar het veld zelf.

·       📈 Nieuwe projecten ontstaan: samenwerking levert initiatieven op die een fonds alleen niet eens kon financieren, omdat ze pas ontstaan wanneer organisaties elkaar echt versterken.

·       ⚖️ Gelijkwaardigheid is nooit totaal: ‘wie geld geeft en wie ontvangt’ blijft een asymmetrie. Maar de relatie kan welgelijkwaardiger worden door vertrouwen, langere financiering en meer ruimte.

Een verdere stap die Eline benoemt: naast organisaties wordt gewerkt aan het betrekken van mensen zonder papieren zelf, bijvoorbeeld via een raad die stem en richting geeft — zodat zeggenschap dichter bij de leefwerkelijkheid komt.

✨ Hoop & afsluiter

Eline haalt hoop uit wat ze overal ziet: mensen die voor elkaar opstaan. Met een verwijzing naar theoloog Erik Borgman: “De samenleving is er al.” Het is geen maakproject—eerder iets waar je op mag leren vertrouwen.

🔎 Meer informatie

•      Spotify (podcastserie):https://open.spotify.com/show/7j2z7wyyNS4nT0qwCKDYBY
• Website: https://constitutievoordecommons.nl/
• Donatie: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/
• Contact: https://constitutievoordecommons.nl/contact/

In deze aflevering van De Constitutie voor de Commonsspreekt interviewer Danielle Rap met Elsje van de Weg en Eva Thuijsman van THUIS Wageningen over een herkenbare valkuil voor bewonersinitiatieven: zodra een gemeenschap groeit en professioneler wordt, ontstaat de neiging om problemen vooral te willen organiseren, structureren en “wegregelen”. Juistdaar kan het misgaan.

THUIS Wageningen begon ruim tien jaar geleden vanuit eeninitiatief van inwoners die leefwerelden wilden verbinden en samen wilden bouwen aan een duurzame, verbonden stad. De community groeide sterk, kreeg draagvlak in de stad en bouwde ook een stevigere financiële basis op, onder meer via meerjarige financiering en aanvullende inkomstenstromen. Tegelijk bracht die groei nieuwe kwetsbaarheden met zich mee. Meer opdrachten, meer deadlines en meer ondernemerschap zorgden voor een andere dynamiek dan die van een levende community.

Toen financiële tegenvallers zich opstapelden, ging een klein team juist harder werken om alles op te vangen. Dat gebeurde met de beste intenties, maar had ook een prijs: de aandacht verschoof van de gemeenschap naar het op orde krijgen van geld, planning en organisatie. Daardoor nam de ruimte af om met elkaar te spreken over onzekerheid, spanning en relaties. Het communitygevoel verzwakte, mensen voelden zich minder gehoord en ook de bestaande bestuursvorm bleek niet langer passend bij de gegroeide organisatie.

In de gesprekken en het atelier die daarop volgden, werdeerst veel in kaart gebracht: klachten, acties, thema’s en structuren. Dat was nuttig, maar het echte keerpunt kwam toen ook de laag daaronder weer aandacht kreeg: bezieling, tradities, onderlinge ontmoeting en de vraag waar ieders harteigenlijk voor klopt. Tijdens de zomerbijeenkomst werd die verbinding opnieuw voelbaar. Simpele oefeningen brachten mensen terug bij hun motivatie, hun eigen rol en het besef dat ook anderen vanuit betrokkenheid handelen. Er werd zelfssymbolisch afscheid genomen van wat mis was gegaan, door dat letterlijk “in het vuur” achter te laten.

De belangrijkste les uit deze aflevering is dat methodes, structuren en zelfs sociocratische werkwijzen nooit een doel op zich mogen worden. Zodra een werkwijze alleen nog procedure is, raakt zij los van de waarden waaruit zij ooit voortkwam. Dan helpt het niet om de methode te verdedigen, maar om terug te keren naar de vraag: waarom doen we dit eigenlijk zo?

Elsje en Eva benadrukken daarom dat gemeenschappen nietalleen moeten denken in termen van groei, maar ook in termen van seizoenen: zaaien, bloeien, oogsten, loslaten en opnieuw beginnen. Hun kernboodschap aan

andere initiatieven is helder: wat het probleem ook is, ga terug naar de community en investeer daar. Volgens hen is het juist die gemeenschap die herstel, vernieuwing en veerkracht mogelijk maakt. Zoals aan het einde wordt gezegd: whatever the question, community is the answer.

THUIS Wageningen: THUIS als een plek waar mensen in Wageningen elkaar vinden om samen aan een duurzamere en meer verbonden toekomst te bouwen.

> Schrijf je in op de nieuwsbrief.

> Steun ons met een donatie.

🎙️ Gedoe in de Commons: stemmen met je voeten

In deze aflevering van de miniserie Gedoe in de Commonsspreekt interviewer en projectleider Danielle Rap met Lisa de Blok, een van de oprichters van De Jojo in Sassenheim. Het thema: in vrijwel elke gemeenschap is gedoe  herkenbaar. Niet als iets dat vermeden of snel opgelost moet worden, maar als een belangrijk signaal over hoe een gemeenschapfunctioneert.

🏡 Lisa de Blok vertelt vanuit haar ervaring met De Jojo, een initiatief waarin mensen samen werken aan een gedeelde plek en gemeenschap. In de Jojo komen mensen samen metidealen, energie en betrokkenheid, maar ook met verschillende verwachtingen,persoonlijkheden en manieren van samenwerken. Niet iedereen doet dat zoals je verwacht. Juist daar ontstaat soms spanning of ongemak. Volgens Lisa hoort dat er niet alleen bij — het is een essentieel onderdeel van het proces van gemeenschap vormen.

👣 In het gesprek met Danielle Rap komt naar voren dat veel van wat er in een gemeenschap gebeurt niet altijd expliciet wordt uitgesproken. Mensen laten via hun gedrag zien hoe het met hen gaat of hoe zij zich tot de groep verhouden. Dat kan bijvoorbeeld zichtbaar worden in aanwezigheid of afwezigheid, in het nemen van initiatief, of juist in het terugtrekken uit activiteiten. Dit fenomeen wordt beschrevenals “stemmen met je voeten”. Mensen laten hun positie, betrokkenheid of twijfel zien zonder dat dit altijd in woorden wordt uitgedrukt.

🧭 Lisa benadrukt dat je dit serieus moet nemen. Wanneer mensen afhaken of minder betrokken raken, is dat vaak geen individueel probleem maar een teken dat er in de gemeenschap iets speelt. Het kan gaan om onduidelijkheid over rollen, verschillen in verwachtingen, een gevoel van ongelijkheid of spanning die nog niet is uitgesproken. Door aandacht te hebben voor deze signalen kan een gemeenschap beter begrijpen wat er onder de oppervlakte speelt.

🤝 Danielle Rap verkent ook hoe gemeenschappen met dit soort dynamiek kunnen omgaan. Dat betekent niet dat gedoeniet per se opgelost hoeft te worden door het weg te organiseren, bijvoorbeeld met meer regels of procedures. Structuur kan helpen, maar uiteindelijk draait gemeenschap vooral om relaties tussen mensen. Vertrouwen, openheid en het vermogen om spanning bespreekbaar te maken zijn daarbij cruciaal.

🌱 Gemeenschappen groeien vaak door juist door momenten van frictie heen te bewegen. Gedoe kan zichtbaar maken waar grenzen liggen, waar verwachtingen uiteenlopen en waar nieuwe afspraken nodig zijn. Als een groep bereid is om daar samen naar te kijken, kan dat leiden tot meer wederzijds begrip en een sterkere basis voor samenwerking.

🔄 De ervaring van Lisa de Blok met De Jojo laat zien dat gemeenschappen voortdurend in ontwikkeling zijn. Er is niet één moment waarop een gemeenschap “af” is. In plaats daarvan is het een proces van blijven afstemmen, leren en aanpassen. Gedoe hoort daarbij, net als enthousiasme, betrokkenheid en initiatief.

✨ In deze aflevering maken Danielle Rap en Lisa de Blok duidelijk dat gemeenschap geen statisch gegeven is, maar iets wat voortdurend wordt gemaakt door de mensen die er deel van uitmaken. Door aandacht te hebben voor signalen, spanningen en verschillen kunnen commons en burgerinitiatieven veerkrachtiger worden.

De centrale boodschap van het gesprek: gedoe is niet alleen lastig, maar kan ook waardevol zijn. Het biedt een kans om beter te begrijpen hoe mensen samen willen werken en wat een gemeenschap nodig heeft om duurzaam en democratisch te blijven functioneren.

• Steun ons: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/

• Nieuws: https://constitutievoordecommons.nl/contact/

• Dit project:  https://constitutievoordecommons.nl/project-democratische-gemeenschappen-versterken/

Gedoe in de Commons - Behind the scenes

👋 In deze eerste aflevering van de miniserie “Gedoe in de Commons” heet Jeroen den Uyl je welkom en zet hij meteen de toon: commons zijn gemeenschappen, meentenof burgercollectieven — plekken waar mensen samen iets opbouwen en beheren. En precies dáár ontstaat ook “gedoe”: belangenstrijd, wrijving, misverstanden, spanning over rollen of richting. Niet als storing, maar als onderdeel vanmensenwerk.

De centrale vraag: hoe voorkomen, beheersen en sluiten groepen “vrede” zónder dat de gemeenschap beschadigt—en hoe blijft de gemeenschap een goede bedding voor wat ieder wil en kan?

👥 Jeroen spreekt met de twee makers van het project: Daniëlle Rap en Dennis Lohuis. Dennis brengt daarbij ook praktijkervaring mee vanuit Zorgvrijstaat (Delfshaven). Samen met “een hele groep mensen” onderzochten zij het afgelopen jaar hoe gemeenschappen hun interne democratische gehalte kunnen versterken: hoe je samen stuurt, besluiten neemt, spanning hanteerbaar maakt en tóch verbonden blijft.

🧪 1) Samen onderzoeken: vier ateliers
De kern van het onderzoek bestond uit atelierbijeenkomsten bij vier verschillende gemeenschappen, elk met een eigen vraagstuk. Dat waren: De Jojo in Sassenheim, Thuis Wageningen in Wageningen, Biltse Energiecoöperatie in dewijk De Leyen (De Bilt), en Jong voor Oud in Elsloo/Limburg. In deze aflevering spreken we over het project: hoe kwamen ze bij deze plekken terecht, wat is een atelier precies, en wat leer je door met uiteenlopende gemeenschappen hetzelfde soort‘gedoe-vragen’ te onderzoeken?

🧵 2) Lessen voor het ontwerp: rode draden
Het doel van het project is niet alleen inzicht, maar ook gereedschap: iets waarmee gemeenschappen zichzelf kunnen versterken. Want samenwerken in commons vergroot vertrouwen—onderling én in jezelf—en kan zelfs helpen vastgelopen systemen te vernieuwen (zoals zorg, energie en wonen). Jeroen vraagt Dennis naar de “rode draden” uit de ateliers. Dennis’ ontwerpblik (samen met Colin Giroth) richt zich op concrete gebeurtenissen die symbool staan voordemocratische veerkracht: momenten waarop een groep schuurt, bijstuurt, leert en weer verder kan.

🧰 3) De Ge-DOE-HET-ZELF kit
Vervolgens zoomt het gesprek in op het resultaat: een doe-het-zelf set hulpmiddelen, met als kern een radar voor democratische gemeenschappen.De makers vertellen wat het gereedschap is, en hoe geïnteresseerden er praktisch mee aan de slag kunnen. Het project zit in de afrondende fase en wordt vanaf maart breder beschikbaar, onder andere via de kanalen van We Doen Het Samen Coalitie.

✨ 4) Mooie verhalen: wat raakte en wat bleef hangen
Tot slot wordt het persoonlijk. Jeroen reflecteert op hoe gemeenschappen vaak informeler en implicieter leren en besluiten dan overheid of bedrijfsleven gewend is—en hoe hij als jurist juist moest leren kijken naar informele signalen, zoals “stemmen met je voeten”. Daniëlle en Dennis delen momenten die hen raakten en waar ze van leerden. Zoals de man in de Jojo die al 20 jaar niet deed. Nu deed ie weer mee.

De kern van dit project is: ga je blinde vlek aan; omarm gedoe. Niet romantiseren, wél serieus nemen als bouwsteen voor veerkracht.

Donatie voor onze podcast: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/

Abonnement op de nieuwsbrief: https://constitutievoordecommons.nl/contact/

In deze aflevering van De Constitutie voor de Commons spreken we met Lisa de Blok, samen met Daan Van der Linden mede-oprichter van De Jojo in Sassenheim: een open ontmoetingswerkplaats waar mensen samenkomen, bijdragen wat ze kunnen, en elkaar ondersteunen op basis van gelijkwaardigheid.

De Jojo laat zien hoe gemeenschappen zélf sociale vraagstukken kunnen dragen – vaak effectiever en menselijker dan formele systemen.

🧭 Wat is De Jojo?

De Jojo is geen zorginstelling, geen buurthuis en geen bedrijf, maar een ontmoetingswerkplaats:

🛠️ Mensen kunnen meedoen zonder verplichting

🤝 Er wordt gewerkt met een vraag- en aanbodmodel vanuit de samenleving

🌱 Iedereen draagt bij waar hij of zij goed in is

Concrete activiteiten zijn onder andere:

• een fietsenwerkplaats
• repaircafé
• naaiatelier
• samen koken en eten (gratis)
• gratis koffie en eten
• een weggeefwinkel (duurzaamheid & hergebruik)
• een houtwerkplaats (o.a. voor cliënten van GGZ-dagbesteding)
• een buurttuin

Alles draait om ontmoeting, wederkerigheid en betekenisvol meedoen.

❤️ Radicalere openheid dan “inclusie”

Wat De Jojo bijzonder maakt, is de diepe openheid:

• Mensen met psychische kwetsbaarheid, armoede, eenzaamheid of “lastig gedrag” zijn welkom

• Iedereen wordt aangesproken als volwaardig mens, niet als cliënt of probleem

Dat is soms spannend, maar de gemeenschap vangt dit grotendeels zelf op. Grenzen ontstaan in relatie, niet via regels of protocollen.

Lisa beschrijft haar rol (samen met Daan van der Linden) als “roedelleiderschap”:

• onderdeel van de groep

• leidend wanneer nodig

• gebaseerd op natuurlijk gezag, niet op formele macht

Deze manier van leidinggeven is mede geïnspireerd op Lisa’s ervaringen in de gekraakte Wagenwerkplaats, waar zelforganisatie en gemeenschapsvorming dagelijkse praktijk waren.

🏗️ Ontstaan & succesfactoren

De Jojo werd tien jaar geleden opgericht door Lisa de Blok en Stan van Geemert (uit de zakenwereld). Ze startten in een leegstaande supermarkt met een budget van slechts €1000.

Cruciale succesfactoren:

🧘 Geen commerciële druk De ruimte werd gehuurd voor €50 administratiekosten per jaar. Geen omzetdoelen = vrije ruimte.

🔨 Samen opbouwen
De plek is letterlijk door iedereen samen gemaakt, wat eigenaarschap en gelijkwaardigheid creëerde.

🫂 Waardigheid & erkenning
Voor veel mensen is De Jojo “een reden om ’s ochtends op te staan” – een warme deken.

🏛️ Relatie met overheid & instanties

Aanvankelijk was er scepsis bij wijkagenten, gemeente en zorginstanties. Inmiddels is dat omgeslagen naar vertrouwen:

• Instanties verwijzen mensen door naar De Jojo

• Professionals raadplegen De Jojo over hoe het écht met iemand gaat

Tegelijkertijd schuurt het:

• 🧾 Bureaucratie maakt het moeilijk om een permanente locatie te krijgen

• Marktwaarde krijgt vaak voorrang boven maatschappelijke waarde

Een pijnlijk punt is het “rode-knop-probleem”:
De Jojo fungeert als voorveld (preventie, nabijheid), maar heeft geen formele middelen voor acute psychische zorg. Soms wordt te laat opgeschaald – met verlies en frustratie tot gevolg.

📊 Impact & erkenning

De Jojo won het Appeltje van Oranje en ontving Koningin Máxima – een krachtige erkenning van informele zorg.

Met een Social Handprint-analyse (SROE) maakte DeJojo haar impact meetbaar:

💶 €1,5 miljoen maatschappelijke besparing per jaar

Dit helpt om de waarde van gemeenschapskracht zichtbaar te maken voor beleidsmakers.

🔮 Weerbaarheid & toekomst

Lisa ziet een groeiende landelijke beweging van burgerinitiatieven. Kernwoord: weerbaarheid.

• sociale netwerken die eenzaamheid en armoede opvangen
• gemeenschappen die ook in crisissituaties (stroomuitval, ontwrichting) functioneren

🫕 Voor Lisa is het ultieme symbool: samen soep eten.
Aan één tafel verdwi…

In de voormalige pastorie in Antwerpen-Noord – een wat vervallen “mini-kasteeltje” naast de Sint-Amanduskerk – werkt Commonslab aan een heel concrete invulling van het commons-gedachtegoed. Het is een plek waar geschiedenis, onderbenutte ruimte en maatschappelijke noden samenkomen, en precies daar experimenteert Koen Wynants met nieuwe vormen van samen stad maken.

👤 Koen Wynants vertelt hoe zijn loopbaan volledig in het teken stond van participatie en het verbinden van uiteenlopende stakeholders. Na een verhuis van landelijk Vlaanderen naar Antwerpen zocht hij manieren om actief bij te dragen aan de stad en raakte hij betrokken bij burgercollectieven die de stad gezamenlijk vorm willen geven. De kennismaking in 2017 met de commonsbeweging in Barcelona was een kantelpunt: plots vielen puzzelstukken rond conflicten, organisatie en de relatie met overheden op hun plaats. Een jaar later richtte hij Commonslab op—zonder strak plan, maar met de overtuiging dat experimenteren de beste leerweg is.

🎯 De missie van Commonslab is even eenvoudig als radicaal: het eeuwenoude commons-denken opnieuw springlevend maken. Dat betekent mensen informeren over gedeelde hulpbronnen en het belang van zorg en afspraken, maar ook het herleren van verloren sociale vaardigheden. Denk aan 👂 diep luisteren, 🗣️ gedachten durven uitspreken, 🤲 kwetsbaarheid toelaten en 💐 waardering geven om groepen gezond en dynamisch te houden.

🛠️ Werken gebeurt al doende. Commonslab start vanuit concrete casussen, zoals 🌱 tuinstraten waar bewoners hun straat vergroenen en zelf beheren, of 💧 regentonnen in de publieke ruimte—ooit verboden, nu zelfs subsidiabel dankzij vasthoudende experimenten. Ook biedt Commonslab vorming in methodieken zoals Sociocratie 3.0, horizontale besluitvorming en verbindende communicatie.

💥 Commons vragen structuur. Vrijheid zonder afspraken werkt niet; sociale controle is nodig, maar dan constructief en respectvol. Conflicten komen hard aan omdat mensen met ziel en zaligheid bijdragen. Daarom zijn veiligheid, kwetsbaarheid en waardering cruciaal. En ⏳ tijd: een commons groeit traag, van prille groep naar adolescent, in een wereld die vaak snelheid verwacht.

🌍 Crisissen fungeren als katalysator—van Barcelona’s financiële crisis tot corona en de energiecrisis. In zulke momenten worden energiecoöperaties en buurtcollectieven concrete antwoorden. Commonslab kiest bewust voor kleinschaligheid om snel te kunnen schakelen.

🔮 Koens hoop komt uit lokale verbinding: buurt- en straatfeesten waar mensen met uiteenlopende achtergronden samenkomen. Daarom werkt hij aan o.a. een 🇧🇪 Belgian Commons Assembly, open commons-fora (ook rond AI), excursies naar historische commonsplekken en sterkere samenwerking over de grens.

🎬 Inspiratietip: Honeyland – een poëtische en confronterende film over zorg, grenzen en gedeelde hulpbronnen.

Donatie: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/

Nieuwsbrief: https://constitutievoordecommons.nl/contact/

Derk Loorbach - Van Regimes naar Gemeenschappen
In deze aflevering spreken we met Derk Loorbach, directeur van DRIFT (Dutch Research Institute for Transitions) aan de Erasmus Universiteit. Hij onderzoekt hoe samenlevingen fundamenteel kunnen veranderen — weg van vastgelopen systemen (“regimes”) naar nieuwe vormen van gemeenschapsgericht samenleven (“niches”).

Wat is DRIFT?
DRIFT is een sociale onderneming die wetenschap, praktijk en maatschappelijke betrokkenheid samenbrengt. Sinds 2004 werkt het instituut aan rechtvaardige duurzaamheidstransities door organisaties te helpen reflecteren, experimenteren en “vooruit te struikelen”.

Regimes: de traagheid van het bestaande systeem
Een regime is het geheel van instituties, infrastructuren, wetten en routines die de samenleving draaiend houden — maar ook verandering tegenhouden.Ons huidige, neoliberale regime is gericht op groei, consumentisme en winstmaximalisatie. Het heeft geleid tot verlies van burgerschap en concentratie van macht. Nu dit systeem kraakt onder ongelijkheid, klimaatcrisis en maatschappelijke onrust, groeit het besef dat een ander tijdperk nodig is.

De transitie in beeld: de X-curve
Transities verlopen volgens de zogeheten X-curve. Terwijl oude systemen afbrokkelen, komen nieuwe praktijken op. In de chaotische tussentijd botsen vernieuwing en behoud. Regimes proberen verandering vaak te vertragen (backlash)of te neutraliseren (capture) door nieuwe ideeën te absorberen zonder wezenlijke verandering toe te staan.

Gemeenschappen als niches van vernieuwing
In de opkomende niches ontstaan alternatieven: energiecoöperaties, zorgcollectieven, voedselinitiatieven en werknemerscoöperaties. Ze draaien om vertrouwen, wederkerigheid, lokaal eigenaarschap en meervoudige waardecreatie. Deze gemeenschappen vormen de kiemen van een nieuwe economie.
Loorbach ziet in de “Constitutie voor de Commons” — een beschermingsmechanisme dat gemeenschappen autonomie geeft, een vergelijkbaar met een Magna Carta voor de 21e eeuw.

De weg vooruit: van experiment naar nieuwe instituties
De uitdaging is om deze initiatieven te verankeren: hoe wordt war er opkomt geïnstitutionaliseerd zonder haar ziel te verliezen? Dat vraagt dat systeempartijen (zoals banken enoverheden) een back-office rol leren te vervullen voor de commons, en hun logica van controle en groei ombuigen naar die van vertrouwen en zorg.
Ook het onderwijs moet kantelen — van kennisoverdracht naar het vormen van sociaal ondernemers die transities kunnen ontwerpen en uitvoeren.

Slotgedachte
Ondanks de turbulentie van deze tijd ziet Loorbach reden voor hoop: achter de schermen groeit een nieuwe gemeenschapseconomie. De contouren van een post-neoliberale samenleving tekenen zich af — gebouwd op wederkerigheid, lokale veerkracht en collectieve zingeving.

Inspiratie

Het Wondereiland Barataria – een verhaal over alternatieve geld- en waardesystemen. https://socialtrade.nl/webshop/het-wondereiland-barataria/

Donatie: klik hier als je wil bijdragen aan de totstandkoming van de podcast https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/

Nieuwsbrief: klik hier om je op te geven voor de nieuwsbrief https://constitutievoordecommons.nl/contact/ Hier is ook ruimte voor vragen en opmerkingen.

Met “Je bent niet de baas maar je moet er wel wat mee” schreef Marije van den Berg samen met Nico Groen een dun boek met een grote waarde. Het boek beschrijft een droog onderwerp op een sexy manier: De werking van zelfsturing van mensen in collectieven.

Marije vertelt in deze podcast over de essentie van die sturing, hoe je de complexiteit niet als drieging maar als ‘oplossing’ kan benutten. Welke rollen we daarin kunnen innemen (in formele organisaties maar ook in onze eigen gemeenschappen waar we actief in zijn). Het boek reikt allerlei bijzondere experts aan die over gemeenschappen en de sturing ervan relevante visies hebben. Het duidt de essentie van hun werk op een lichte manier, waardoor een ingewikkeld onderwerp heel verteerbaar en heel herkenbaar wordt. Zo kunnen we veel beter reflecteren op ons werk in gemeenschappen.

Marije heeft een sterke visie. Des te beter spraken we in dit podcast gesprek over de verschillende manieren waarop je tegen gemeenschappen aankijkt.

Is het een tijdelijke ruimte waar je vertoeft, of is het voor langer? Is het werk in een gemeenschap een offer of een speelser tijdverdrijf? Waar zitten de vormende kwaliteiten in het gemeenschapswerk? Wat moeten we nog doen om de beweging te steunen? Welke problemen moeten we nog tackelen?

Marije (in het dagelijks leven onderzoekster in het publiekdomein) ziet de problemen in het Aanbestedingsrecht; krijgen gemeenschappen wel de juiste kansen? Ze ziet ook de vraag hoe gemeenschappen niet alleen een zaak is van de mensen met poen.

Deze zorgen zijn er, maar in de kern heeft Marije een positieve kijk op de ontwikkeling van gemeenschappen.

Inspiratie: Marije kon niet kiezen. Dus deze keer een extra shot:

Playlist: Whatever the problem thecommunity is the answer.Liederen die de gemeenschap vieren. De titel is het credo van LSABewoners en in de wereld gebracht door de antropologe Margaret Wheatley

Boek 1: Bonny Honig: Publiekedingen. Honig beschouwt hoe publieke dingen ons vouwen in ons burgerschap.

Boek 2: John Dewey: The public and its problems. Dewey schrijft over de relevante ‘publieken’ waar we ons in begeven en waarin we ons organiseren.

Donatie: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/

Nieuwsbrief: https://constitutievoordecommons.nl/contact/

Pauline Westendorp kwam van het bedrijfsleven en stapte over naar de wereld van energiebesparing, energiegemeenschappen etc. Dat deed ze al heel vroeg, na de ineenstorting van de Twin Towers.

Ze liet zich leiden door de Dalai Lama en startte eenbeweging Wij Krijgen Kippen. Een naam die nieuwsgierig maakt. Ze werkt met kunstenaars en idealisten. En ze werkt met de gemeente en andere grote partijen. Ze grossiert in mooie namen, God and Gas, de Gewoonboot, 02025 etc.

Ze grossiert in innovaties. De laatste is het buurtbespaarfonds. Daar geeft ze geld aan initiatiefnemers die energieprojecten starten. De aanvragers mogen ook beslissen over de aanvragen van anderen. De toekenning geschiedt op consent. En er is een persoon aan toegevoegd die het doel van het geld bewaakt.

Deze vorm leidt tot veel doelmatiger toedeling van demiddelen, de aanvragers helpen elkaar met de plannen en daardoor zijnde kosten lager. De verantwoordelijkheid die de aanvragers krijgen maakt het beter!

Pauline en Jeroen kijken ook terug op hun samenwerking in de Europese aanvraag die de gemeente Amsterdam uitzette die eigenlijk was toegeschreven op de organisatie van Pauline, maar de aanvraag vergde dat een groot adviesbureau moest meedoen. Het leidde tot een samenwerking van een adviesbureau en een gemeenschap. Het was ongemakkelijk en moeilijk.

Een pijnlijk verleden waar we uit leerden dat je gemeenschappen en ‘systeempartijen’ niet te veel moet mengen.

Referenties:

·       Pauline Westendorp: https://oranjeenergie.nl/persoon/22866/pauline-westendorp

·       Gewoonboot: https://gewoonboot.nl/

·       Power Purchase Agreement: https://en.wikipedia.org/wiki/Power_purchase_agreement

·      Welke kleur heeft mijn parachute? Dit boek helpt je nieuwe keuzes te maken in je leven

·      Een cadeau voor Amsterdam: https://oranjeenergie.nl/message/101839/we-werken-aan-een-cadeau-voor-amsterdammers-vanuit-70-energieinitiatieven-

·      Buurtbespaarfonds: https://oranjeenergie.nl/buurtbespaarfonds

Donatie: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/

Nieuwsbrief: https://constitutievoordecommons.nl/contact/

Hoe het kapitalisme kleiner wordt en haar eeuwige bron opdroogt

Natasha Hulst ging inzien dat als je de natuur wilt redden,je de economie moet veranderen, van markteconomie naar een gemeenschapseconomie. Transvestment noemt ze dat. Ze verdiepte zich in de Commons en werkt samen met Davis Bollier van het Schuhmacher centre for a new economics. Natasha ontwikkelt pilots die een adequate financiering van Commons realiseren. Ze waakt ervoor dat de Commons de systeemeconomie worden ingezogen.Zoals dat gebeurt met de oeroude vriendendienst ‘het aanbieden van een slaapplek’, want dat is nu een AirBnB markt, een handel in plaats van betrokkenheid. Het moet de andere kant op, van commodificeren naar decommodificeren. En Natasha weet hoe dat moet met een ‘semipermeabel membraam’. Met het falen van de instituties krijgen de Commons weer een plek.

Referenties:

Think like a commoner, David Bollier. Er is een nieuwe herziene druk. Het boek geeft hoop: als de instituteninstorten is er veel ruimte voor Commons. https://www.thinklikeacommoner.com/

Natasha Hulst https://www.linkedin.com/in/natasja-hulst/

Schuhmacher Centre for a new economics https://centerforneweconomics.org/

David Bollier https://www.linkedin.com/in/david-bollier-254129/

Reinventing the commons program https://centerforneweconomics.org/apply/the-commons-program/

Lumbung practice temporary program https://sandberg.nl/temporary-program-lumbung-practice

In a world of Commoning https://www.resilience.org/stories/2022-08-03/ruangrupa-introduces-the-spirit-of-lumbung-to-international-art/

Herbert Marcuse – De eendimensionale mens https://www.onderwijsfilosofie.nl/de-eendimensionale-mens/

Ivan Illich https://www.sampol.be/2003/01/denken-aan-ivan-illichThe nested I http://makecommoningwork.fed.wiki/view/strengthen-the-nested-i

Donatie: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/

Nieuwsbrief: https://constitutievoordecommons.nl/contact/

Onze eeuwige bron: het archaïsche

Gabriël van den Brink, auteur De Actualiteit van hetArchaïsche, geeft antwoorden op de huidige tijd en de rol van gemeenschappen daarin. Een bron van wijsheid.

We hebben oeroude tradities en kwaliteiten in ons, waarmeewe in gemeenschappen leven en ze telkens opnieuw vormgeven. In groepen zijn we normatief. Hoe kunnen we ook ruimte geven aan andersgezinden, hoe gaan we ommet diversiteit in de groep? Wat vraagt dat van het democratisch leiderschap?Een kwaliteit die net als samenwerken ook al millennia oud is.

Gabriël wijst op de balans tussen competitie en creativiteitenerzijds en samenwerken en verbinden anderzijds. We hebben beiden nodig. In de moderne tijd overvleugelt competitie de samenwerking. Veel van onze huidigeproblemen zijn daar op terug te voeren. Hoe realiseren we weer een permanente balans tussen eigen belang en eigen prestatie en prestige versus het dienen van het collectief?

Gabriël’s verhaal geeft ons hoop omdat we de bronnen in ons hebben en dat we ze weer op nieuw kunnen ontsluiten. Als we werken in gemeenschappen komen we ze tegen. Het vraagt wel oefening om die kwaliteiten te benutten. De moderne tijd heeft minder aandacht en gelegenheid om dievaardigheden te oefenen en toe te passen.

Dat is precies waar de Constitutie voor de Commons aanwerkt: het versterken van de plekken waar we dat (weer) leren te doen.

Tips van Gabriël:

- Film: High Noon (regie Fred Zinnemann, met GraceKelly en Gary Cooper) over een sheriff die op de huwelijksnacht moet kiezen voor de echtgenoot of het aanpakken van een roversbende die het dorp bedreigt.Een keuze tussen offeren voor de gemeenschap of eigen belang. ⁠https://nl.wikipedia.org/wiki/High_Noon⁠

Referenties:

- Gabriël van den Brink: ⁠https://gabrielvandenbrink.nl/over-gabriel⁠

- Het actuele van het archaïsche: ⁠https://uitgeverijprometheus.nl/boeken/actualiteit-van-het-archaische-paperback/⁠

- Ruw ontwaken uit de neoliberale droom:  ⁠https://uitgeverijprometheus.nl/boeken/ruw-ontwaken-uit-de-neoliberale-droom-e-boek/⁠

- Vervreemding: ⁠https://nl.wikipedia.org/wiki/Vervreemding⁠

- Karl Marx: ⁠https://nl.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx⁠ 

- Herbert Marcuse: ⁠https://nl.wikipedia.org/wiki/Herbert_Marcuse⁠

- Frans de Waal: ⁠https://nl.wikipedia.org/wiki/Frans_de_Waal⁠

- Jacques Koenis: ⁠https://www.maastrichtuniversity.nl/nl/jp-koenis⁠

-  Edmund Burke: ⁠https://nl.wikipedia.org/wiki/Edmund_Burke⁠

-  Jonathan Haidt – Het rechtvaardigheidsgevoel: ⁠https://www.uitgeverijtenhave.nl/boek/het-rechtvaardigheidsgevoel/⁠

- Dialectiek: ⁠https://nl.wikipedia.org/wiki/Dialectiek⁠

- Georg Wilhelm Friedrich Hegel: ⁠https://nl.wikipedia.org/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel⁠

Donatie: ⁠https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/⁠

Nieuwsbrief: ⁠https://constitutievoordecommons.nl/contact/

Wezenlijke probleempunten en koppelkansen

John Grin, hoogleraar beleid en besturing, richtte recentelijkSEVEN op, een interdisciplinair instituut dat klimaat verandering onderzoekt.

John werkt al jaren aan de transities. Hij doorgrondt demaatschappelijke vraagstukken en zoekt naar oplossingen. Een belangrijk item is de koppelkans: hoe kan je meerdere vraagstukken – hij noemt ze omineus wezenlijke probleempunten - op elkaar leggen en daarin nieuwe win-win creëren, waardoor én de transitieopgaven aangepakt worden én de oplossingen ook een stevige verankerde plek krijgen.

Gemeenschappen geven de transities legitimiteit

Gemeenschappen zijn voor John cruciaal omdat ze bij uitstek lokaal en divers zijn en daardoor steeds de unieke gebiedskwaliteit belichamen.Sinds de politiek weinig voeling heeft met wat mensen bezighoudt, verschaffen de gemeenschappen een, soort apolitieke, legitimiteit.

Autonomie versus de default penalty

John heeft ook oog voor de vraag hoe gemeenschappen relatief autonoom zijn. Het is geen vrijheid blijheid, gemeenschappen hebben ook een rol naar elkaar toe. Hoe dat te ontwerpen is onderwerp van aandacht. De rol van deoverheid daarin kan zijn dat de gemeenschappen de ruimte hebben zich zelf te besturen en ook bij verschillen en geschillen een correctie op zich en elkaar aan te brengen maar dat als het mis gaat de default penalty optreedt. Dat de overheid het weer mag bepalen. Zo’n dreiging is hopelijk sterk genoeg om gemeenschappen  op dit punt scherp tehouden.

Referenties

- John Grin https://www.uva.nl/profiel/g/r/j.grin/j.grin.html

- SEVEN https://seven.uva.nl/

- Koppelkansen https://www.overheidvannu.nl/actueel/artikelen/2022/05/03/koppelkansen- Eva von Redecker https://www.alfabetuitgevers.nl/boek/de-vrijheid-om-te-blijven-2/

- Klooster&Buren https://kloosterenburen.nl/

Donatie: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/

Nieuwsbrief: https://constitutievoordecommons.nl/contact/

Een Grondwet voor de wereld!

Dat is nog eens een hoog doel. Joyeetha Gupta, professor Milieu en de ontwikkeling van het mondiale Zuiden. Joyeetha nodigt iedereen mee uit op haar tocht.

Met de prestigieuze Spinoza-prijs op zak bouwt Joyeetha stap voor stap aan een Grondwet voor de wereld. Die de mondiale wereld helpt te herinneren aan de grenzen van onze planeet. Een Grondwet met verstrekkende gevolgen voor het rijke mondiale Noorden. Joyeetha liet zich inspireren door het Bhopal-ramp die door Union Carbide werd veroorzaakt.

Om milieuproblemen op te lossen, moeten we het publiek recht meer positie geven tegenover privaatrecht dat bedrijven beschermt ook als ze ontegenzeggelijk milieuschade produceren.

Het verhaal van de mondiale Grondwet werk aanstekelijk, mensen worden uitgenodigd een essay te schrijven wat voor hen relevant is in die Grondwet. Joyeetha hoopt op minimaal 500 essays, haar doel is 50.000. Deze auteurs worden daarmee ook de founding mothers and fathers van de Grondwet van de wereld. In ons gesprek worden paar zaken worden wel helder:

Een Grondwet heeft een doorwerkende kracht, ook als dat is tegenober regels die van het zelfde niveau zijn. Het begrip organieke wetgeving komt aan de orde.

Duidelijk is ook dat een Grondwet niet alleen een verzameling van regels is, het is ook een zaak van houding en gedrag, van cultuur.

Joyeetha laat zich niet afleiden van haar hoge doel, ze gaat er recht op af. Net als Gandhi die tegen de zoutbelasting presteerde. Hij bekommerde zich niet om de vraag of hij wel gevolgd werd. Omdat hij dat hoge doel had, wérd hij gevolgd door een steeds grotere schare.

Donatie: Wil je doneren? https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/

Nieuwsbrief: Wil je op de hoogte blijven? https://constitutievoordecommons.nl/contact/

Referenties

- Joyeetha Gupta https://www.oneworld.nl/klimaat/hoogleraar-joyeeta-gupta-ik-wil-een-klimaatrechtvaardige-grondwet-voor-de-wereld-schrijven/

- Spinoza prijs https://earthcommission.org/news/highest-distinction-in-dutch-science-for-university-of-amsterdam-professor-and-earth-commission-co-chair-joyeeta-gupta/

- Gandhi https://nl.wikipedia.org/wiki/Mahatma_Gandhi

- Bhopal https://nl.wikipedia.org/wiki/Giframp_Bhopal

- Essay call https://gohva.nl/message/90586/call-for-contributing-authors-of-a-draft-global-constitution

Birgit Oelkers is communitybuilder. Zij kijkt naar de schatten in de samenleving. En hoe je die kan aanspreken. Met de blik van binnenuit, wat er al is, wie of wat maakt het verschil. Niet vanuit een probleem. Haar motto is: Focus on what is strong not what is wrong.

De Asset Based Community Development is haar middle name. Met de ABCD-methode kijkt ze naar waar er nu is en wat daarvan al de toekomst belooft.

De mensen zijn geen vrijwilligers in een project maar makers van hetgeen je wil bereiken. Het mag wel een reactie zijn op een probleem maar je richt je op de kansen en schatten van de mensen. De oertoestand is dat je samen dingen doet, samen kom je verder.

Tips van Birgit:

- Boek: The structure of belonging, Peter Block. Over de kracht en noodzaak van de community https://www.peterblock.com/videos/community-structure-of-belonging-1-3/

- Film: The old oak, Ken Loach. Over de vitaliteit, de strijd en de verbinding over tegenstellingen heen in gemeenschappen. https://www.cineart.nl/films/the-old-oak

Donatie: Fijn als je wilt bijdragen: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/

Nieuwsbrief: Blijf op de hoogte: https://constitutievoordecommons.nl/contact/

Referenties:

- Birgit Oelkers: https://www.planenaanpak.nl/over-mij

- ABCD: https://wijzijnabcd.nl/

- Nora Bateson: https://batesoninstitute.org/nora-bateson/

- Marianne van der Sloot: https://www.s-hertogenbosch.nl/persoon/marianne-van-der-sloot/

- John McKnight en Jody Kretzmann: https://www.nurturedevelopment.org/abcd-institute/

- Tine de Moor: https://stedenintransitie.nl/utrecht/derde-golf-burgerinitiatieven-zwelt-aan/

- Gemeenschapsgericht leiderschap: https://planenaanpak.nl/nieuws/een-lonkend-perspectief-zo-sterk-als-een-vuurtoren-12-verhalen-over-gemeenschapsgericht-leiderschap

- Pascal Gielen: https://valiz.nl/publicaties/het-cultureel-gemeen

- Frisse Wind: https://www.frissewind.nu/

Met ‘Wat we gemeen hebben’ schreef Thijs Lijster hét boek voor wie de gemeenschappen, of meenten of commons hoe we ze ook noemen, willen doorgronden. Thijs is cultuurfilosoof en werkt bij de Rijksuniversiteit Groningen.

Hij bestudeerde de meent. Een oud verhaal: Van oorsprong waren gemeenschapsgoederen, zoals bossen, weiden, water etc onderdeel van ons gemeenschappelijk bestaan. Die bronnen staan onder druk en zijn afgebrokkeld. Thijs wijst een weg hoe die dan weer opnieuw van ons samen, gemeen, worden.

De historische lijn van gemeenschappen

Die poging staat in een lange traditie: In Magna Carta en de Charter of the Forests probeerde men die afbrokkeling te stoppen. Zodat de bossen als de basale levensbehoeften beschikbaar bleven voor iedereen. Door de eeuwen heen zijn die rechten steeds bedreigd. Robin Hood en de Diggers en de Levellers protesteerder daartegen. De ‘enclosure of the commons’ omheining van de commons moest worden gestopt.

Gemeenschappen veronderstellen een cultuur van gemeenschappen

Thijs noemt deze cultuur gemeenzin. De letterlijke vertaling van ‘common sense’. Iets wat vanzelfsprekend is en geen toelichting behoeft. Dat je zin hebt om samen iets te doen, te maken etc. Nu is onze ‘commons sense’ gevuld met de idee van de markt, efficiëntie en transactie. Maar dat was niet altijd zo, je kan die common sense weer vullen, zodat het oprecht weer ‘gemeenzin’ kan heten.

Cultuur versterkt gemeenzin. Een voorbeeld: Een Duitse kunstenaar neemt in een bolderkar een honderdtal oude mobieltjes ingelogd op Google maps mee. Autos' mijden die plek omdat Google denkt dat een file is. De kunstenaar claimt zo de openbare ruimte terug voor voetgangers en maakt ons bewust hoe we naar de stad kijken.

Politieke wil zonder daden

Politiek gezien lijkt er weinig gebeuren omtrent de gemeenschappen. In politieke campagnes worden door vele verschillende partijen gerept over gemeenschapszin. Dat doen ze zonder te zorgen voor de materiele condities die er bij horen. Dat is dus nogal gratuite. Als er geen ontmoetingsruimten meer zijn (omdat het postkantoor en supermarkt inmiddels weg zijn en het buurthuis op instorten staat) dan is heeft zo’n appèl weinig zin.

Er is geen gemeenschap en ook geen gemeenschapszin zonder meenten, zonder ontmoetingsruimten.

Tip:

De film Pride (deze film speelt in de jaren tachtig: mensen uit de LHTBG gemeenschap in Londen solidariseert met de mijnwerkers wiens mijnen worden gesloten in de tijd van Thatcher, twee groepen die elkaar opzoeken, en met enige terughoudendheid wordt het een samenspel want ze voeren een gemeenschappelijke strijd, beiden in verdrukking en hebben elkaar nodig.

Donatie: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/

Nieuwsbrief: https://constitutievoordecommons.nl/contact/

Referenties:

- Thijs Lijster https://www.rug.nl/staff/t.e.lijster/

- Wat we gemeen hebben https://www.socialevraagstukken.nl/recensie/thijs-lijster-wat-we-gemeen-hebben/

- Charter of the Forest https://www.law.gwu.edu/sites/g/files/zaxdzs5421/files/downloads/MagrawThomureCdF110117.pdf

- Levellers en Diggers https://www.spatialagency.net/database/how/appropriation/diggers

- Thomas Munzer https://nl.wikipedia.org/wiki/Thomas_M%C3%BCntzer

- Descartes https://nl.wikipedia.org/wiki/Ren%C3%A9_Descartes

- Hegel https://nl.wikipedia.org/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel

- Marx https://nl.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx

- Frankfurter Schule https://nl.wikipedia.org/wiki/Frankfurter_Schule

- Hardt en Negri