De Constitutie voor de Commons

🎙️ Nathalie van Loon over AmsterDOENIn deze aflevering spreekt Jeroen den Uyl met Nathalie van Loon over de opkomst van commons en hoe gemeenten deze beter kunnen ondersteunen. Nathalie van Loon werkt voor de gemeente Amsterdam als programmamanager AmsterDOEN. 🌱 Wat zijn commons?Commons zijn burgercollectieven die samen voorzieningen organiseren die voor iedereen van waarde zijn, zoals:> voedselinitiatieven> energiecoöperaties> wooncoöperaties> zorg- en buurtnetwerkenZe vormen een alternatief naast markt en overheid — en winnen snel aan belang. 🏛️ Commons als democratieEen centrale gedachte:👉 Commons zijn een verlengstuk van democratieNiet alleen stemmen, maar:> samen besluiten> samen organiseren> samen verantwoordelijkheid dragen 🧰 Actieprogramma AmsterDOENHet Amsterdams beleid kent drie actielijnen:1. ⚖️ Juridische & financiële instrumentenNieuwe vormen van samenwerking mogelijk maken:> aangepaste aanbesteding> nieuwe contractvormen> ruimte voor collectieven2. 🌐 Ecosysteem bouwenNet zoals bij bedrijven:> juristen> financiers> tools en kennisMaar dan voor commons.3. 📣 Narratief versterkenHet woord “commons” bewust gebruiken.👉 Want: wat je niet benoemt, kun je niet beschermen. 🏘️ Kamer van GemeenschappenEen sleutelidee is de Kamer van Gemeenschappen:➡️ vergelijkbaar met de Kamer van Koophandel ➡️ maar dan voor commonsFuncties:> registratie> erkenning> toegang tot middelen (zoals grond of subsidies)Voorbeeld: de kaartenbak voor wooncoöperaties in Amsterdam bij gronduitgifte van woonkavels. 📊 Monitor GemeenschapseconomieAmsterdam ontwikkelde een monitor die laat zien hoeveel commons er zijn.🔍 Resultaat:> 1245 commons geïdentificeerd> grote diversiteit> veel nog onzichtbaarBijzonder:> ook informele structuren zoals spaargroepen en zelfhulpnetwerken> commons blijken veel breder dan gedacht👉 Inzicht: het is het topje van de ijsberg ⚖️ Spanningen en uitdagingenCommons zijn niet automatisch inclusief. Mogelijke risico’s:> gesloten groepen> uitsluiting> elitair karakterBalans is nodig tussen:> openheid> en betrokkenheid/commitment🚩 De commonsvlagSamen met Natascha Hagenbeek werd een commonsvlag ontwikkeld. Doel:> commons zichtbaar maken> herkenning creëren> beweging versterken👉 Net als eerdere sociale bewegingen. ✨ Belangrijkste inzichten🌍 Commons zijn een groeiende derde pijler naast markt en overheid🏛️ Democratie gebeurt steeds meer lokaal en collectief🧰 Nieuwe instituties zijn nodig (zoals de Kamer van Gemeenschappen)📊 Zichtbaarheid is cruciaal voor groei🚩 Cultuur en symboliek spelen een rol in systeemverandering💛 Donatiepagina: ⁠ttps://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/⁠📬 Nieuwsbrief:⁠ https://constitutievoordecommons.nl/contact/⁠ 📚 Bronnen bij deze aflevering:🚩 Natascha Hagenbeek / commonsvlag⁠https://openresearch.amsterdam/nl/page/109030/een-eigen-commonsvlag-met-een-hoopvolle-boodschap⁠🌍 Heel de stad, Heel de Aarde / Whole Commons Catalog⁠https://heeldeaarde.net/⁠🏛️ Actieprogramma / AmsterDOEN / publiek-collectieve samenwerking> Open Research Amsterdam – Minigids publiek-collectieve samenwerking: ⁠https://openresearch.amsterdam/nl/page/125807/minigids-publiek-collectieve-samenwerking⁠> Actieprogramma AmsterDOEN ⁠https://overnieuw.nl/project/actieprogramma-amsterdoen-gemeente-amsterdam/⁠📊 Monitor Gemeenschapseconomie> PDF – Monitor Gemeenschapseconomie Amsterdam: ⁠https://openresearch.amsterdam/image/2025/12/3/rapportage_monitor_gemeenschapseconomie_december_2025-548602061.pdf⁠🏘️ Kamer van Gemeenschappen / wooncoöperaties Amsterdam> Inschrijven kaartenbak voor wooncoöperaties: https://www.amsterdam.nl/wonen-bouwen-verbouwen/bouwen-verbouwen/zelfbouw/wooncooperatie/inschrijven-kaartenbak-voor/🇮🇹 Bologna Regulation> ⁠https://comunita.comune.bologna.it/sites/comunita/files/allegati_blog/bolognaregulation.pdf

🌱 In deze aflevering draait het om een vraag die steeds urgenter wordt in de wereld van fondsen en maatschappelijke initiatieven: hoe geef je geld zó, dat het samenwerking, zeggenschap en duurzame verandering in het veld van gemeenschappen versterkt—zonder dat de ‘verticale lijn’ (aanvrager ↔ beoordelaar) alles weer platdrukt? 👤 Over Eline CrinsEline werkte jarenlang in de filantropie en sociale fondsenwereld (onder andere bij Oranje Fonds en Kansfonds). Ze houdt zich bezig met de vraag hoe filantropie effectiever én rechtvaardiger kan worden. In het gesprek vertelt ze dat ze “in between jobs” is: na haar periode bij Kansfonds start ze bij Fundatie Van den Zandheuvel, Sobbbe, waar ze meer strategische focus wil aanbrengen: wat heb je als fonds in huis, en hoe maak je daarmee het meeste verschil?🧭 Wat is participatory grantmaking?In theorie gaat participatory grantmaking vaak over democratisering van filantropie: mensen om wie het gaat krijgen (meer) zeggenschap over welke initiatieven worden gefinancierd. In de praktijk kreeg het in deze casus een extra, heel functionele laag: het organiseren van samenwerking in een versnipperd veld.🧩 De casus: samenwerken rond mensen zonder verblijfspapierenDe context is het veld van organisaties die werken met mensen zonder verblijfspapieren. Eline schetst een landschap van kwetsbare, vaak vrijwillig gedreven clubs verspreid over het land. Wat zij zelf aangaven nodig te hebben? Meer onderlinge samenwerking—om van losse noodhulp naar meer duurzame, systeemgerichte oplossingen te komen.🤝 Hoe werkte het in de praktijk?Er werd een ‘closed collective’ gevormd: tien organisaties die samen een pot geld verdelen. Ze ontwikkelden gezamenlijk focus en strategie, vormden werkgroepen, bouwden voorstellen, gaven elkaar feedback en stemden vervolgens over toekenning. Later pasten ze spelregels aan, zoals een ‘snel geld’-potje om te kunnen reageren op actuele gebeurtenissen (bijvoorbeeld verkiezingen of urgente lobbykansen).Een belangrijke les: samenwerking kost tijd, energie en vertrouwen. In het begin lag het tempo te hoog—“voor je elkaar echt kent” al besluiten nemen over geld. Daarom bleek professionele procesbegeleiding geen luxe maar een randvoorwaarde.💡 Kerninzichten & spanningen· 🔓 Controle loslaten: als fonds accepteer je dat je niet langer de beste projectbeoordelaar bent—die rol verhuist (deels) naar het veld zelf.· 📈 Nieuwe projecten ontstaan: samenwerking levert initiatieven op die een fonds alleen niet eens kon financieren, omdat ze pas ontstaan wanneer organisaties elkaar echt versterken.· ⚖️ Gelijkwaardigheid is nooit totaal: ‘wie geld geeft en wie ontvangt’ blijft een asymmetrie. Maar de relatie kan wel gelijkwaardiger worden door vertrouwen, langere financiering en meer ruimte. Een verdere stap die Eline benoemt: naast organisaties wordt gewerkt aan het betrekken van mensen zonder papieren zelf, bijvoorbeeld via een raad die stem en richting geeft—zodat zeggenschap dichter bij de leefwerkelijkheid komt.✨ Hoop & afsluiterEline haalt hoop uit wat ze overal ziet: mensen die voor elkaar opstaan. Met een verwijzing naar theoloog Erik Borgman: “De samenleving is er al.” Het is geen maakproject — eerder iets waar je op mag leren vertrouwen.🔎 Meer informatie• Spotify (podcastserie): https://open.spotify.com/show/7j2z7wyyNS4nT0qwCKDYBY• Website: https://constitutievoordecommons.nl/• Donatie: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/• Contact: https://constitutievoordecommons.nl/contact/

In deze aflevering van De Constitutie voor de Commons spreken we met Lisa de Blok, samen met Daan Van der Linden mede-oprichter van De Jojo in Sassenheim: een open ontmoetingswerkplaats waar mensen samenkomen, bijdragen wat ze kunnen, en elkaar ondersteunen op basis van gelijkwaardigheid.De Jojo laat zien hoe gemeenschappen zélf sociale vraagstukken kunnen dragen – vaak effectiever en menselijker dan formele systemen.🧭 Wat is De Jojo?De Jojo is geen zorginstelling, geen buurthuis en geen bedrijf, maar een ontmoetingswerkplaats:🛠️ Mensen kunnen meedoen zonder verplichting🤝 Er wordt gewerkt met een vraag- en aanbodmodel vanuit de samenleving🌱 Iedereen draagt bij waar hij of zij goed in isConcrete activiteiten zijn onder andere:een fietsenwerkplaatsrepaircafénaaiateliersamen koken en eten(gratis)gratis koffie en eteneen weggeefwinkel(duurzaamheid & hergebruik)een houtwerkplaats (o.a. voor cliënten van GGZ-dagbesteding)een buurttuinAlles draait om ontmoeting, wederkerigheid en betekenisvol meedoen.❤️ Radicalere openheid dan “inclusie”Wat De Jojo bijzonder maakt, is de diepe openheid:Mensen met psychische kwetsbaarheid, armoede, eenzaamheid of “lastig gedrag” zijn welkomIedereen wordt aangesproken als volwaardig mens, niet als cliënt of probleemDat is soms spannend, maar de gemeenschap vangt dit grotendeels zelf op. Grenzen ontstaan in relatie, niet via regels of protocollen.Lisa beschrijft haar rol (samen met Daan van der Linden) als “roedelleiderschap”:onderdeel van de groepleidend wanneer nodiggebaseerd op natuurlijk gezag, niet op formele machtDeze manier van leidinggeven is mede geïnspireerd op Lisa’s ervaringen in de gekraakte Wagenwerkplaats, waar zelforganisatie en gemeenschapsvorming dagelijkse praktijk waren.🏗️ Ontstaan & succesfactorenDe Jojo werd tien jaar geleden opgericht door Lisa de Blok en Stan van Geemert (uit de zakenwereld). Ze startten in een leegstaande supermarkt met een budget van slechts €1000.Cruciale succesfactoren:🧘 Geen commerciële druk De ruimte werd gehuurd voor €50 administratiekosten per jaar. Geen omzetdoelen = vrije ruimte.🔨 Samen opbouwen De plek is letterlijk door iedereen samen gemaakt, wat eigenaarschap en gelijkwaardigheid creëerde.🫂 Waardigheid & erkenning Voor veel mensen is De Jojo “een reden om ’s ochtends op te staan” – een warme deken.🏛️ Relatie met overheid & instantiesAanvankelijk was er scepsis bij wijkagenten, gemeente en zorginstanties. Inmiddels is dat omgeslagen naar vertrouwen:Instanties verwijzen mensen door naar De JojoProfessionals raadplegen De Jojo over hoe het écht met iemand gaatTegelijkertijd schuurt het:🧾 Bureaucratie maakt het moeilijk om een permanente locatie te krijgenMarktwaarde krijgt vaak voorrang boven maatschappelijke waardeEen pijnlijk punt is het “rode-knop-probleem”: De Jojo fungeert als voorveld (preventie, nabijheid), maar heeft geen formele middelen voor acute psychische zorg. Soms wordt te laat opgeschaald – met verlies en frustratie tot gevolg.📊 Impact & erkenningDe Jojo won het Appeltje van Oranje en ontving Koningin Máxima – een krachtige erkenning van informele zorg.Met een Social Handprint-analyse (SROE) maakte DeJojo haar impact meetbaar:💶 €1,5 miljoen maatschappelijke besparing per jaarDit helpt om de waarde van gemeenschapskracht zichtbaar te maken voor beleidsmakers.🔮 Weerbaarheid & toekomstLisa ziet een groeiende landelijke beweging van burgerinitiatieven. Kernwoord: weerbaarheid.sociale netwerken die eenzaamheid en armoede opvangengemeenschappen die ook in crisissituaties (stroomuitval, ontwrichting) functioneren🫕 Voor Lisa is het ultieme symbool: samen soep eten. Aan één tafel verdwijnen rollen, systemen en hiërarchieën – en ontstaat echte ontmoeting.

In de voormalige pastorie in Antwerpen-Noord – een wat vervallen “mini-kasteeltje” naast de Sint-Amanduskerk – werkt Commonslab aan een heel concrete invulling van het commons-gedachtegoed. Het is een plek waar geschiedenis, onderbenutte ruimte en maatschappelijke noden samenkomen, en precies daar experimenteert Koen Wynants met nieuwe vormen van samen stad maken.👤 Koen Wynants vertelt hoe zijn loopbaan volledig in het teken stond van participatie en het verbinden van uiteenlopende stakeholders. Na een verhuis van landelijk Vlaanderen naar Antwerpen zocht hij manieren om actief bij te dragen aan de stad en raakte hij betrokken bij burgercollectieven die de stad gezamenlijk vorm willen geven. De kennismaking in 2017 met de commonsbeweging in Barcelona was een kantelpunt: plots vielen puzzelstukken rond conflicten, organisatie en de relatie met overheden op hun plaats. Een jaar later richtte hij Commonslab op—zonder strak plan, maar met de overtuiging dat experimenteren de beste leerweg is.🎯 De missie van Commonslab is even eenvoudig als radicaal: het eeuwenoude commons-denken opnieuw springlevend maken. Dat betekent mensen informeren over gedeelde hulpbronnen en het belang van zorg en afspraken, maar ook het herleren van verloren sociale vaardigheden. Denk aan 👂 diep luisteren, 🗣️ gedachten durven uitspreken, 🤲 kwetsbaarheid toelaten en 💐 waardering geven om groepen gezond en dynamisch te houden.🛠️ Werken gebeurt al doende. Commonslab start vanuit concrete casussen, zoals 🌱 tuinstraten waar bewoners hun straat vergroenen en zelf beheren, of 💧 regentonnen in de publieke ruimte—ooit verboden, nu zelfs subsidiabel dankzij vasthoudende experimenten. Ook biedt Commonslab vorming in methodieken zoals Sociocratie 3.0, horizontale besluitvorming en verbindende communicatie.💥 Commons vragen structuur. Vrijheid zonder afspraken werkt niet; sociale controle is nodig, maar dan constructief en respectvol. Conflicten komen hard aan omdat mensen met ziel en zaligheid bijdragen. Daarom zijn veiligheid, kwetsbaarheid en waardering cruciaal. En ⏳ tijd: een commons groeit traag, van prille groep naar adolescent, in een wereld die vaak snelheid verwacht.🌍 Crisissen fungeren als katalysator—van Barcelona’s financiële crisis tot corona en de energiecrisis. In zulke momenten worden energiecoöperaties en buurtcollectieven concrete antwoorden. Commonslab kiest bewust voor kleinschaligheid om snel te kunnen schakelen.🔮 Koens hoop komt uit lokale verbinding: buurt- en straatfeesten waar mensen met uiteenlopende achtergronden samenkomen. Daarom werkt hij aan o.a. een 🇧🇪 Belgian Commons Assembly, open commons-fora (ook rond AI), excursies naar historische commonsplekken en sterkere samenwerking over de grens.🎬 Inspiratietip: Honeyland – een poëtische en confronterende film over zorg, grenzen en gedeelde hulpbronnen.Donatie: ⁠https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/⁠Nieuwsbrief: ⁠https://constitutievoordecommons.nl/contact/

In deze aflevering spreken we met Derk Loorbach, directeur van DRIFT (Dutch Research Institute for Transitions) aan de Erasmus Universiteit. Hij onderzoekt hoe samenlevingen fundamenteel kunnen veranderen — weg van vastgelopen systemen (“regimes”) naar nieuwe vormen van gemeenschapsgericht samenleven (“niches”).Wat is DRIFT? DRIFT is een sociale onderneming die wetenschap, praktijk en maatschappelijke betrokkenheid samenbrengt. Sinds 2004 werkt het instituut aan rechtvaardige duurzaamheidstransities door organisaties te helpen reflecteren, experimenteren en “vooruit te struikelen”.Regimes: de traagheid van het bestaande systeem Een regime is het geheel van instituties, infrastructuren, wetten en routines die de samenleving draaiend houden — maar ook verandering tegenhouden. Ons huidige, neoliberale regime is gericht op groei, consumentisme en winstmaximalisatie. Het heeft geleid tot verlies van burgerschap en concentratie van macht. Nu dit systeem kraakt onder ongelijkheid, klimaatcrisis en maatschappelijke onrust, groeit het besef dat een ander tijdperk nodig is.De transitie in beeld: de X-curve Transities verlopen volgens de zogeheten X-curve. Terwijl oude systemen afbrokkelen, komen nieuwe praktijken op. In de chaotische tussentijd botsen vernieuwing en behoud. Regimes proberen verandering vaak te vertragen (backlash)of te neutraliseren (capture) door nieuwe ideeën te absorberen zonder wezenlijke verandering toe te staan.Gemeenschappen als niches van vernieuwing In de opkomende niches ontstaan alternatieven: energiecoöperaties, zorgcollectieven, voedselinitiatieven en werknemerscoöperaties. Ze draaien om vertrouwen, wederkerigheid, lokaal eigenaarschap en meervoudige waardecreatie. Deze gemeenschappen vormen de kiemen van een nieuwe economie. Loorbach ziet in de “Constitutie voor de Commons” — een beschermingsmechanisme dat gemeenschappen autonomie geeft, een vergelijkbaar met een Magna Carta voor de 21e eeuw.De weg vooruit: van experiment naar nieuwe instituties De uitdaging is om deze initiatieven te verankeren: hoe wordt war er opkomt geïnstitutionaliseerd zonder haar ziel te verliezen? Dat vraagt dat systeempartijen (zoals banken en overheden) een back-office rol leren te vervullen voor de commons, en hun logica van controle en groei ombuigen naar die van vertrouwen en zorg. Ook het onderwijs moet kantelen — van kennisoverdracht naar het vormen van sociaal ondernemers die transities kunnen ontwerpen en uitvoeren.Slotgedachte Ondanks de turbulentie van deze tijd ziet Loorbach reden voor hoop: achter de schermen groeit een nieuwe gemeenschapseconomie. De contouren van een post-neoliberale samenleving tekenen zich af — gebouwd op wederkerigheid, lokale veerkracht en collectieve zingeving.InspiratieHet Wondereiland Barataria – een verhaal over alternatieve geld- en waardesystemen. ⁠https://socialtrade.nl/webshop/het-wondereiland-barataria/⁠Donatie: klik hier als je wil bijdragen aan de totstandkoming van de podcast ⁠https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/⁠Nieuwsbrief: klik hier om je op te geven voor de nieuwsbrief ⁠https://constitutievoordecommons.nl/contact/⁠ Hier is ook ruimte voor vragen en opmerkingen.

Met “Je bent niet de baas maar je moet er wel wat mee” schreef Marije van den Berg samen met Nico Groen een dun boek met een grote waarde. Het boek beschrijft een droog onderwerp op een sexy manier: De werking van zelfsturing van mensen in collectieven.Marije vertelt in deze podcast over de essentie van die sturing, hoe je de complexiteit niet als drieging maar als ‘oplossing’ kan benutten. Welke rollen we daarin kunnen innemen (in formele organisaties maar ook in onze eigen gemeenschappen waar we actief in zijn). Het boek reikt allerlei bijzondere experts aan die over gemeenschappen en de sturing ervan relevante visies hebben. Het duidt de essentie van hun werk op een lichte manier, waardoor een ingewikkeld onderwerp heel verteerbaar en heel herkenbaar wordt. Zo kunnen we veel beter reflecteren op ons werk in gemeenschappen.Marije heeft een sterke visie. Des te beter spraken we in dit podcast gesprek over de verschillende manieren waarop je tegen gemeenschappen aankijkt.Is het een tijdelijke ruimte waar je vertoeft, of is het voor langer? Is het werk in een gemeenschap een offer of een speelser tijdverdrijf? Waar zitten de vormende kwaliteiten in het gemeenschapswerk? Wat moeten we nog doen om de beweging te steunen? Welke problemen moeten we nog tackelen?Marije (in het dagelijks leven onderzoekster in het publiek domein) ziet de problemen in het aanbestedingsrecht; krijgen gemeenschappen wel de juiste kansen? Ze ziet ook de vraag hoe gemeenschappen niet alleen een zaak is van de mensen met poen.Deze zorgen zijn er, maar in de kern heeft Marije een positieve kijk op de ontwikkeling van gemeenschappen.Inspiratie: Marije kon niet kiezen. Dus deze keer een extra shot:Playlist: Whatever the problem the community is the answer. Liederen die de gemeenschap vieren. De titel is het credo van LSA Bewoners en in de wereld gebracht door de antropologe Margaret WheatleyBoek 1: Bonny Honig: Publieke dingen. Honig beschouwt hoe publieke dingen ons vouwen in ons burgerschap.Boek 2: John Dewey: The public and its problems. Dewey schrijft over de relevante ‘publieken’ waar we ons in begeven en waarin we ons organiseren.Donatie: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/Nieuwsbrief: https://constitutievoordecommons.nl/contact/

Pauline Westendorp kwam van het bedrijfsleven en stapte over naar de wereld van energiebesparing, energiegemeenschappen etc. Dat deed ze al heel vroeg, na de ineenstorting van de Twin Towers.Ze liet zich leiden door de Dalai Lama en startte een beweging Wij Krijgen Kippen. Een naam die nieuwsgierig maakt. Ze werkt met kunstenaars en idealisten. En ze werkt met de gemeente en andere grote partijen. Ze grossiert in mooie namen, God and Gas, de Gewoonboot, 02025 etc.Ze grossiert in innovaties. De laatste innovatie is het buurtbespaarfonds. Daar geeft ze geld aan initiatiefnemers die energieprojecten starten. De aanvragers mogen ook beslissen over de aanvragen van anderen. De toekenning geschiedt op consent. En er is een persoon aan toegevoegd die het doel van het geld bewaakt.Het buurtbespaarfonds leidt tot veel doelmatiger toedeling van de middelen, de aanvragers helpen elkaar met de plannen en daardoor zijnde kosten lager. De verantwoordelijkheid die de aanvragers krijgen maakt het beter!Pauline en Jeroen kijken ook terug op hun samenwerking in de Europese aanvraag die de gemeente Amsterdam uitzette die eigenlijk was toegeschreven op de organisatie van Pauline, maar de aanvraag vergde dat een groot adviesbureau moest meedoen. Het leidde tot een samenwerking van een adviesbureau en een gemeenschap. Het was ongemakkelijk en moeilijk.Een pijnlijk verleden waar we uit leerden dat je gemeenschappen en ‘systeempartijen’ niet te veel moet mengen.Referenties:· Pauline Westendorp: ⁠https://oranjeenergie.nl/persoon/22866/pauline-westendorp⁠· Gewoonboot: ⁠https://gewoonboot.nl/⁠· Power Purchase Agreement: ⁠https://en.wikipedia.org/wiki/Power_purchase_agreement⁠· ⁠Welke kleur heeft mijn parachute?⁠ Dit boek helpt je nieuwe keuzes te maken in je leven· Een cadeau voor Amsterdam: ⁠https://oranjeenergie.nl/message/101839/we-werken-aan-een-cadeau-voor-amsterdammers-vanuit-70-energieinitiatieven-⁠· Buurtbespaarfonds: ⁠https://oranjeenergie.nl/buurtbespaarfonds⁠Donatie: ⁠https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/⁠Nieuwsbrief: ⁠https://constitutievoordecommons.nl/contact/

Hoe het kapitalisme kleiner wordt en haar eeuwige bron opdroogtNatasha Hulst ging inzien dat als je de natuur wilt redden, je de economie moet veranderen, van markteconomie naar een gemeenschapseconomie. Transvestment noemt ze dat. Ze verdiepte zich in de Commons en werkt samen met Davis Bollier van het Schuhmacher centre for a new economics. Natasha ontwikkelt pilots die een adequate financiering van Commons realiseren. Ze waakt ervoor dat de Commons de systeemeconomie worden ingezogen. Zoals dat gebeurt met de oeroude vriendendienst ‘het aanbieden van een slaapplek’, want dat is nu een AirBnB markt, een handel in plaats van betrokkenheid. Het moet de andere kant op, van commodificeren naar decommodificeren. En Natasha weet hoe dat moet met een ‘semipermeabel membraam’. Met het falen van de instituties krijgen de Commons weer een plek.Referenties:Think like a commoner, David Bollier. Er is een nieuwe herziene druk. Het boek geeft hoop: als de instituteninstorten is er veel ruimte voor Commons. ⁠https://www.thinklikeacommoner.com/⁠Natasha Hulst ⁠https://www.linkedin.com/in/natasja-hulst/⁠Schuhmacher Centre for a new economics https://centerforneweconomics.org/David Bollier ⁠https://www.linkedin.com/in/david-bollier-254129/⁠Reinventing the commons program ⁠https://centerforneweconomics.org/apply/the-commons-program/⁠Lumbung practice temporary program ⁠https://sandberg.nl/temporary-program-lumbung-practice⁠In a world of Commoning ⁠https://www.resilience.org/stories/2022-08-03/ruangrupa-introduces-the-spirit-of-lumbung-to-international-art/⁠Herbert Marcuse – De eendimensionale mens ⁠https://www.onderwijsfilosofie.nl/de-eendimensionale-mens/⁠Ivan Illich ⁠https://www.sampol.be/2003/01/denken-aan-ivan-illich⁠ The nested I ⁠http://makecommoningwork.fed.wiki/view/strengthen-the-nested-i⁠Donatie: ⁠https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/⁠Nieuwsbrief: ⁠https://constitutievoordecommons.nl/contact/

Gabriël van den Brink, auteur De Actualiteit van het Archaïsche, geeft antwoorden op de huidige tijd en de rol van gemeenschappen daarin. Een bron van wijsheid.We hebben oeroude tradities en kwaliteiten in ons, waarmee we in gemeenschappen leven en ze telkens opnieuw vormgeven. In groepen zijn we normatief. Hoe kunnen we ook ruimte geven aan andersgezinden, hoe gaan we om met diversiteit in de groep? Wat vraagt dat van het democratisch leiderschap. Een kwaliteit die net als samenwerken ook al millennia oud is.Gabriël wijst op de balans tussen competitie en creativiteit enerzijds en samenwerken en verbinden anderzijds. We hebben beiden nodig. In de moderne tijd overvleugelt competitie de samenwerking. Veel van onze huidige problemen zijn daar op terug te voeren. Hoe realiseren we weer een permanente balans tussen eigen belang en eigen prestatie en prestige versus het dienen van het collectief.Gabriël’s verhaal geeft ons hoop omdat we de bronnen in ons hebben en dat we ze weer op nieuw kunnen ontsluiten. Als we werken in gemeenschappen komen we ze tegen. Het vraagt wel oefening om die kwaliteiten te benutten. De moderne tijd heeft minder aandacht en gelegenheid om die vaardigheden te oefenen en toe te passen.Dat is precies waar de Constitutie voor de Commons aan werkt: het versterken van de plekken waar we dat (weer) leren te doen.Tips van Gabriël:- Film: High Noon (regie Fred Zinnemann, met Grace Kelly en Gary Cooper) over een sheriff die op de huwelijksnacht moet kiezen voor de echtgenoot of het aanpakken van een roversbende die het dorp bedreigt. Een keuze tussen offeren voor de gemeenschap of eigen belang. https://nl.wikipedia.org/wiki/High_NoonReferenties:Gabriël van den Brink: https://gabrielvandenbrink.nl/over-gabrielHet actuele van het archaïsche: https://uitgeverijprometheus.nl/boeken/actualiteit-van-het-archaische-paperback/Ruw ontwaken uit de neoliberale droom: https://uitgeverijprometheus.nl/boeken/ruw-ontwaken-uit-de-neoliberale-droom-e-boek/Vervreemding: https://nl.wikipedia.org/wiki/VervreemdingKarl Marx: https://nl.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx Herbert Marcuse: https://nl.wikipedia.org/wiki/Herbert_MarcuseFrans de Waal: https://nl.wikipedia.org/wiki/Frans_de_WaalJacques Koenis: https://www.maastrichtuniversity.nl/nl/jp-koenisEdmund Burke: https://nl.wikipedia.org/wiki/Edmund_BurkeJonathan Haidt – Het rechtvaardigheidsgevoel: https://www.uitgeverijtenhave.nl/boek/het-rechtvaardigheidsgevoel/Dialectiek: https://nl.wikipedia.org/wiki/DialectiekGeorg Wilhelm Fiedrich Hegel: https://nl.wikipedia.org/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_HegelDonatie: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/Nieuwsbrief: https://constitutievoordecommons.nl/contact/

Wezenlijke probleempunten en koppelkansenJohn Grin, hoogleraar beleid en besturing, richtte recentelijk SEVEN op, een interdisciplinair instituut van de Universiteit van Amsterdam, dat klimaat verandering onderzoekt.John werkt al jaren aan de transities. Hij doorgrondt de maatschappelijke vraagstukken en zoekt naar oplossingen. Een belangrijk item is de koppelkans: hoe kan je meerdere vraagstukken – hij noemt ze omineus wezenlijke probleempunten - op elkaar leggen en daarin nieuwe win-win creëren, waardoor én de transitieopgaven aangepakt worden én de oplossingen ook een stevige verankerde plek krijgen.Gemeenschappen geven de transities legitimiteitGemeenschappen zijn voor John cruciaal omdat ze bij uitstek lokaal en divers zijn en daardoor steeds de unieke gebiedskwaliteit belichamen. Sinds de politiek weinig voeling heeft met wat mensen bezighoudt, verschaffen de gemeenschappen een, soort apolitieke, legitimiteit.Autonomie versus de default penaltyJohn heeft ook oog voor de vraag hoe gemeenschappen relatief autonoom zijn. Het is geen vrijheid blijheid, gemeenschappen hebben ook een rol naar elkaar toe. Hoe dat te ontwerpen is onderwerp van aandacht. De rol van de overheid daarin kan zijn dat de gemeenschappen de ruimte hebben zich zelf te besturen en ook bij verschillen en geschillen een correctie op zich en elkaar aan te brengen maar dat als het mis gaat de default penalty optreedt. Dat de overheid het weer mag bepalen. Zo’n dreiging is hopelijk sterk genoeg om gemeenschappen op dit punt scherp te houden.ReferentiesJohn Grin https://www.uva.nl/profiel/g/r/j.grin/j.grin.htmlSEVEN https://seven.uva.nl/Koppelkansen https://www.overheidvannu.nl/actueel/artikelen/2022/05/03/koppelkansenEva von Redecker https://www.alfabetuitgevers.nl/boek/de-vrijheid-om-te-blijven-2/Klooster&Buren https://kloosterenburen.nl/ Donatie: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/Nieuwsbrief: https://constitutievoordecommons.nl/contact/

Een Grondwet voor de wereld! Dat is nog eens een hoog doel. Joyeetha Gupta, professor Milieu en de ontwikkeling van het mondiale Zuiden. Joyeetha nodigt iedereen mee uit op haar tocht.Met de prestigieuze Spinoza-prijs op zak bouwt Joyeetha stap voor stap aan een Grondwet voor de wereld. Die de mondiale wereld helpt te herinneren aan de grenzen van onze planeet. Een Grondwet met verstrekkende gevolgen voor het rijke mondiale Noorden. Joyeetha liet zich inspireren door het Bhopal-ramp die door Union Carbide werd veroorzaakt.Om milieuproblemen op te lossen, moeten we het publiek recht meer positie geven tegenover privaatrecht dat bedrijven beschermt ook als ze ontegenzeggelijk milieuschade produceren.Het verhaal van de mondiale Grondwet werk aanstekelijk, mensen worden uitgenodigd een essay te schrijven wat voor hen relevant is in die Grondwet. Joyeetha hoopt op minimaal 500 essays, haar doel is 50.000. Deze auteurs worden daarmee ook de founding mothers and fathers van de Grondwet van de wereld. In ons gesprek worden paar zaken worden wel helder:Een Grondwet heeft een doorwerkende kracht, ook als dat is tegenover regels die van hetzelfde niveau zijn. Het begrip organieke wetgeving komt aan de orde.Duidelijk is ook dat een Grondwet niet alleen een verzameling van regels is, het is ook een zaak van houding en gedrag, van cultuur. Joyeetha laat zich niet afleiden van haar hoge doel, ze gaat er recht op af. Net als Gandhi die tegen de zoutbelasting presteerde. Hij bekommerde zich niet om de vraag of hij wel gevolgd werd. Omdat hij dat hoge doel had, wérd hij gevolgd door een steeds grotere schare. Donatie: Wil je doneren? https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/Nieuwsbrief: Wil je op de hoogte blijven? https://constitutievoordecommons.nl/contact/Referenties- Joyeetha Gupta https://www.oneworld.nl/klimaat/hoogleraar-joyeeta-gupta-ik-wil-een-klimaatrechtvaardige-grondwet-voor-de-wereld-schrijven/ - Spinoza prijs https://earthcommission.org/news/highest-distinction-in-dutch-science-for-university-of-amsterdam-professor-and-earth-commission-co-chair-joyeeta-gupta/ - Gandhi https://nl.wikipedia.org/wiki/Mahatma_Gandhi- Bhopal https://nl.wikipedia.org/wiki/Giframp_Bhopal - Essay call https://gohva.nl/message/90586/call-for-contributing-authors-of-a-draft-global-constitution

Birgit Oelkers is communitybuilder. Zij kijkt naar de schatten in de samenleving. En hoe je die kan aanspreken. Met de blik van binnenuit, wat er al is, wie of wat maakt het verschil. Niet vanuit een probleem. Haar motto is: Focus on what is strong not what is wrong.De Asset Based Community Development is haar middle name. Met de ABCD-methode kijkt ze naar waar er nu is en wat daarvan al de toekomst belooft.De mensen zijn geen vrijwilligers in een project maar makers van hetgeen je wil bereiken. Het mag wel een reactie zijn op een probleem maar je richt je op de kansen en schatten van de mensen. De oertoestand is dat je samen dingen doet, samen kom je verder.Tips van Birgit: - Boek: The structure of belonging, Peter Block. Over de kracht en noodzaak van de community https://www.peterblock.com/videos/community-structure-of-belonging-1-3/- Film: The old oak, Ken Loach. Over de vitaliteit, de strijd en de verbinding over tegenstellingen heen in gemeenschappen. https://www.cineart.nl/films/the-old-oak Donatie: Fijn als je wilt bijdragen: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/Nieuwsbrief: Blijf op de hoogte: https://constitutievoordecommons.nl/contact/Referenties:- Birgit Oelkers: https://www.planenaanpak.nl/over-mij - ABCD: https://wijzijnabcd.nl/ - Nora Bateson: https://batesoninstitute.org/nora-bateson/- Marianne van der Sloot: https://www.s-hertogenbosch.nl/persoon/marianne-van-der-sloot/ - John McKnight en Jody Kretzmann: https://www.nurturedevelopment.org/abcd-institute/ - Tine de Moor: https://stedenintransitie.nl/utrecht/derde-golf-burgerinitiatieven-zwelt-aan/- Gemeenschapsgericht leiderschap: https://planenaanpak.nl/nieuws/een-lonkend-perspectief-zo-sterk-als-een-vuurtoren-12-verhalen-over-gemeenschapsgericht-leiderschap - Pascal Gielen: https://valiz.nl/publicaties/het-cultureel-gemeen - Frisse Wind: https://www.frissewind.nu/

Over gemeenschappen, gemeenzin, cultuur en politiek Met zijn boek ‘Wat we gemeen hebben’ schreef Thijs Lijster hét boek voor wie de gemeenschappen, of meenten of commons hoe we ze ook noemen willen doorgronden. Thijs is cultuurfilosoof en werkt bij de Rijksuniversiteit Groningen. Hij bestudeerde de meent, de commons. Het is geënt op een oud verhaal: Van oorsprong op het idee dat gemeenschapsgoederen, zoals bossen, weiden, water etc onderdeel zijn van menselijke gemeenschappen. Het boek gaat erover dat die bronnen onder druk staan; ze zijn afgebrokkeld en hoe die dan weer opnieuw van ons samen, gemeen, worden.De historische lijn van gemeenschappenHet boek staat in een lange traditie, In Magna Carta (1215) en de Charter of the Forests (1217) probeerde men die afbrokkeling al tegengegaan. Mensen moesten de bossen blijven kunnen gebruiken, de basale levensbehoeften moesten worden gegarandeerd. Door de eeuwen heen zijn die rechten steeds weer met voeten getreden. Steeds werd er actie gevoerd; Robin Hood was een activist, maar ook de Diggers en de Levellers. Steeds kritiseerden zij de ‘enclosure of the commons’ omheining/ en onteigening van de commons. Het is de kunst als we gemeenschappen willen versterken, onze cultuur, traditie en gewoonten weer aan te spreken.Weloverwogen eigenbelang versus intrinsieke behoefte tot gemeenschappelijk vergelijkHet roemruchte boek van Gareth Harding ‘The tragedy of the commons’ gaat uit van een mens die voor eigenbelang de gemeenschap vernielt. Het een mensbeeld van de homo economicus staat centraal. Nobelprijswinnares Elinor Ostrom bewees dat er een ander mensbeeld dominant is. De mens wil juist bijdragen aan het geheel en disciplineert zichzelf met dat doel. Voortbordurend op de mens in de gemeenschap muntte Thijs het begrip Condividu als tegenhanger van het Individu. Het deelbare gemeenschappelijke versus de ondeelbare eenling.Gemeenschappen veronderstellen een cultuur van gemeenschappenThijs noemt deze cultuur gemeenzin. De letterlijke vertaling van ‘common sense’. Iets wat vanzelfsprekend is en geen toelichting behoeft. Dat je zin hebt om samen iets te doen, te maken etc. Nu is onze ‘commons sense’ gevuld met de idee van de markt, efficiëntie en transactie. Maar dat was niet altijd zo, je kan die common sense weer vullen, zodat het oprecht weer ‘gemeenzin’ kan heten. Gemeenzin kan versterkt worden door cultuuruitingen. In zijn boek noemt Thijs veel voorbeelden. Een ervan is een Duitse kunstenaar die in een bolderkar een honderdtal oude mobieltjes meeneemt die ingelogd staan op Google maps. Daardoor mijden auto’s die plek omdat Google denkt dat een file is. De kunstenaar claimt zo de openbare ruimte terug voor de voetganger en maakt ons bewust hoe we naar de stad kijken.Politieke wil zonder dadenPolitiek gezien lijkt er weinig gebeuren omtrent de gemeenschappen. In politieke campagnes worden door verschillende partijen in het hele spectrum gerept over gemeenschapszin. Die oproep is op zichzelf wel terecht, maar het wordt gepresenteerd als een verhaal wie wij zijn. Dat zoen ze zonder te zorgen voor de materiele condities die er bij horen. Dat is dus nogal gratuite. Als er geen ontmoetingsruimten meer zijn (omdat het postkantoor en supermarkt inmiddels weg zijn en het buurthuis op instorten staat) dan is heeft zo’n appèl weinig zin.Er is geen gemeenschap en ook geen gemeenschapszin zonder meenten, zonder ontmoetingsruimten. Tip:De film Pride (deze film speelt in de jaren tachtig: mensen uit de LHTBG gemeenschap in Londen solidariseert met de mijnwerkers wiens mijnen worden gesloten in de tijd van Thatcher, twee groepen die elkaar opzoeken, en met enige terughoudendheid wordt het een samenspel want ze voeren een gemeenschappelijke strijd, beiden in verdrukking en hebben elkaar nodig.Donatie: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/Nieuwsbrief: https://constitutievoordecommons.nl/contact/Referenties:- Thijs Lijster https://www.rug.nl/staff/t.e.lijster/- Wat we gemeen hebben https://www.socialevraagstukken.nl/recensie/thijs-lijster-wat-we-gemeen-hebben/ - Charter of the Forest https://www.law.gwu.edu/sites/g/files/zaxdzs5421/files/downloads/MagrawThomureCdF110117.pdf - Levellers en Diggers https://www.spatialagency.net/database/how/appropriation/diggers - Thomas Munzer https://nl.wikipedia.org/wiki/Thomas_M%C3%BCntzer- Descartes https://nl.wikipedia.org/wiki/Ren%C3%A9_Descartes - Romantiek https://nl.wikipedia.org/wiki/Romantiek_(stroming) - Hegel https://nl.wikipedia.org/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel - Marx https://nl.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx - Frankfurter Schule https://nl.wikipedia.org/wiki/Frankfurter_Schule - Hardt en Negri https://en.wikipedia.org/wiki/Commonwealth_(Hardt_and_Negri_book) - Pascal Gielen https://www.uantwerpen.be/nl/personeel/pascal-gielen/- Naomi Klein https://nl.wikipedia.org/wiki/Naomi_Klein - Robin Hood https://en.wikipedia.org/wiki/Robin_Hood- Peter Linebaugh https://en.wikipedia.org/wiki/Peter_Linebaugh - Elinor Ostrom https://nl.wikip...