Merlijn Twaalfhoven - Terugwinnen van wat van ons is
20 sep 2026 · 01:02:01
Wat kan kunst betekenen in een tijd waarin oude patronen niet meer werken, maar nieuwe nog niet vanzelfsprekend zijn? In deze aflevering spreekt Jeroen den Uyl met kunstenaar,componist en maatschappelijk veranderaar Merlijn Twaalfhoven. Over de kracht van luisteren, het doorbreken van patronen, het hervinden van gemeenschap – en uiteindelijk over een verrassend radicale gedachte: maak het zelf, het is van ons.
🎻 Van componist naar maker van ontmoetingen
Merlijn begon als altviolist en componist. Gaandeweg ontdekte hij dat de waarde van kunst voor hem niet zozeer zat in het perfecte kunstwerk, maar in wat er tussen mensen gebeurt. Een concert is geen eenrichtingsverkeer van kunstenaar naarpubliek, maar een ontmoeting.
Dat inzicht bracht hem steeds verder buiten de klassieke kunstwereld. Want waarom is de kunstenaar degene die bovenaan de piramide staat? Wat gebeurt er wanneer mensen geen toeschouwers of consumenten zijn, maar deelnemers en mede-makers?
🌱 Ruimte maken voor het niet-weten
Onze samenleving zit vol patronen die ooit nuttig waren, maar ons inmiddels ook gevangen kunnen houden. Verandering begint volgens Merlijn met het durven loslaten van zulke schijnzekerheden. Kunst kan daarvoor een tussenruimtecreëren: een plek waar je even niet hoeft te presteren, verklaren of oordelen.
Juist wanneer een mens stilvalt, gebeurt er iets. Zintuigen gaan open, associaties ontstaan en er komt ruimte voor verbeelding. Zoals Merlijn het mooi formuleert: een machine gaatuit wanneer hij stilstaat; een mens gaat juist aan.
👂 We luisteren iets tevoorschijn
Die gedachte krijgt een heel praktische vorm in Merlijns Luistercampagne.Mensen gaan buurten in met eenvoudige vragen: Wat is er mooi aan de plek waar je woont? Wat is voor jou het goede leven?
Uit zulke gesprekken komen opvallend vaak dezelfde waarden naar voren: relaties, groen, rust, verbondenheid en betekenis. Vervolgens kunnen verhalen veranderen in tekeningen, gedichten, liederen of toekomstbeelden. Luisteren wordt daarmee meer dan ophalen wat mensen vinden. Het kan het begin zijn van gezamenlijk handelen: “we luisteren van alles tevoorschijn.”
🤝 Van consument naar burger
Daar raakt het gesprek rechtstreeks aan de commons. We zijn gewend geraakt onszelf als consument te zien. We besteden zelfs onze idealen gemakkelijk uit: we geven geld aan een organisatie die vervolgens namens ons iets goeds doet.Maar daarmee vergeten we hoeveel we zelf kunnen – als mens, verhalenverteller, verbinder en bouwer van relaties.
Merlijn zoekt naar een ander verhaal: burgerschap waarin we niet alleen klant zijn van markt en overheid, maar samen vormgeven aan het goede leven.
🔥 Het zachte verhaal spannend maken
Gemeenschap, aandacht, luisteren en zorg zijn geen onderwerpen waarmee je gemakkelijk het nieuws haalt. Ze zijn te gewoon en te zacht. Juist daar ligt volgens Merlijn een taak voor kunstenaars: van iets zachts iets spannends maken. Zoals een kunstenaar ons opnieuw naar een alledaagse boom kan laten kijken, kan kunst zichtbaar en voelbaar maken wat we in het dagelijks leven nauwelijks meer opmerken.
🔓 Ontsluit de enclosure
Aan het einde wordt het gesprek fundamenteler. Niet alleen grond en gemeenschappelijke rijkdom zijn in de geschiedenis toegeëigend. Ook onze tijd, aandacht en verbeeldingskracht dreigen steeds verder gekoloniseerd te worden – door consumentisme, technologie, sociale media en inmiddels ook AI.
Merlijn eindigt daarom met een oproep: begin met het bevrijden van je verbeelding, je aandacht, je tijd en je leven. En haal vervolgens ook andere zaken uit de logica van markten bezit. Maak ze common. Deel de rijkdom. Maak het zelf. Het is van ons.
⚠️ Waardevolle links