Thijs Lijster over gemeenschappen, gemeenzin, cultuur en politiek

Met ‘Wat we gemeen hebben’ schreef Thijs Lijster hét boek voor wie de gemeenschappen, of meenten of commons hoe we ze ook noemen, willen doorgronden. Thijs is cultuurfilosoof en werkt bij de Rijksuniversiteit Groningen.

Hij bestudeerde de meent. Een oud verhaal: Van oorsprong waren gemeenschapsgoederen, zoals bossen, weiden, water etc onderdeel van ons gemeenschappelijk bestaan. Die bronnen staan onder druk en zijn afgebrokkeld. Thijs wijst een weg hoe die dan weer opnieuw van ons samen, gemeen, worden.

De historische lijn van gemeenschappen

Die poging staat in een lange traditie: In Magna Carta en de Charter of the Forests probeerde men die afbrokkeling te stoppen. Zodat de bossen als de basale levensbehoeften beschikbaar bleven voor iedereen. Door de eeuwen heen zijn die rechten steeds bedreigd. Robin Hood en de Diggers en de Levellers protesteerder daartegen. De ‘enclosure of the commons’ omheining van de commons moest worden gestopt.

Gemeenschappen veronderstellen een cultuur van gemeenschappen

Thijs noemt deze cultuur gemeenzin. De letterlijke vertaling van ‘common sense’. Iets wat vanzelfsprekend is en geen toelichting behoeft. Dat je zin hebt om samen iets te doen, te maken etc. Nu is onze ‘commons sense’ gevuld met de idee van de markt, efficiëntie en transactie. Maar dat was niet altijd zo, je kan die common sense weer vullen, zodat het oprecht weer ‘gemeenzin’ kan heten.

Cultuur versterkt gemeenzin. Een voorbeeld: Een Duitse kunstenaar neemt in een bolderkar een honderdtal oude mobieltjes ingelogd op Google maps mee. Autos' mijden die plek omdat Google denkt dat een file is. De kunstenaar claimt zo de openbare ruimte terug voor voetgangers en maakt ons bewust hoe we naar de stad kijken.

Politieke wil zonder daden

Politiek gezien lijkt er weinig gebeuren omtrent de gemeenschappen. In politieke campagnes worden door vele verschillende partijen gerept over gemeenschapszin. Dat doen ze zonder te zorgen voor de materiele condities die er bij horen. Dat is dus nogal gratuite. Als er geen ontmoetingsruimten meer zijn (omdat het postkantoor en supermarkt inmiddels weg zijn en het buurthuis op instorten staat) dan is heeft zo’n appèl weinig zin.

Er is geen gemeenschap en ook geen gemeenschapszin zonder meenten, zonder ontmoetingsruimten.

Tip:

De film Pride (deze film speelt in de jaren tachtig: mensen uit de LHTBG gemeenschap in Londen solidariseert met de mijnwerkers wiens mijnen worden gesloten in de tijd van Thatcher, twee groepen die elkaar opzoeken, en met enige terughoudendheid wordt het een samenspel want ze voeren een gemeenschappelijke strijd, beiden in verdrukking en hebben elkaar nodig.

Donatie: https://constitutievoordecommons.nl/steun-ons/

Nieuwsbrief: https://constitutievoordecommons.nl/contact/

Referenties:

- Thijs Lijster https://www.rug.nl/staff/t.e.lijster/

- Wat we gemeen hebben https://www.socialevraagstukken.nl/recensie/thijs-lijster-wat-we-gemeen-hebben/

- Charter of the Forest https://www.law.gwu.edu/sites/g/files/zaxdzs5421/files/downloads/MagrawThomureCdF110117.pdf

- Levellers en Diggers https://www.spatialagency.net/database/how/appropriation/diggers

- Thomas Munzer https://nl.wikipedia.org/wiki/Thomas_M%C3%BCntzer

- Descartes https://nl.wikipedia.org/wiki/Ren%C3%A9_Descartes

- Hegel https://nl.wikipedia.org/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel

- Marx https://nl.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx

- Frankfurter Schule https://nl.wikipedia.org/wiki/Frankfurter_Schule

- Hardt en Negri