Cultuurpers Podcast

EEn gesprek over jeugdtheater met Moniek Merkx, Rosita Segers en Mats Hoogand. Titelmuziek: Mees Rijken, gastheer: Wijbrand Schaap. Extra stemmen: elevenlabs..

Eerst even dit:

Podcast De Omslag, aflevering 5 geeft je een mooie inkijk in de praktijk van het schrijven van muziek en theater. Schrijver Peer Wittenbols heeft het over hoe acteurs met zijn werk omgaan, en omgekeerd, terwijl componist Diederik van der Laag het levende bewijs is van een omslag van Death Metal naar chorale devotie, en dat alles in Tivoli…

Over the past few years, I have become obsessed with the idea of what an artistic space is. Where is art truly free? Why is it so often surrounded by rules, prices and social conventions? When we visit a museum or a gallery, we are not really making art, we are consuming it: paying for a ticket and observing strict rules about our behaviour. These spaces do not encourage people to make art themselves, and they are not a sufficient alternative to a shopping mall, because they follow the same logic. So should we bring art outside the museum?

A concept I found particularly useful in answering this question is Edward Soja’s notion of “Thirdspace”. For Soja, space is not simply a physical container, but it is also shaped by the meanings, stories and power relations we project onto it. A factory and a museum can occupy the same building, but they are entirely different spaces, because what defines them is not their walls but what happens inside them, and who gets to decide that. In Choosing the Margin as a Space of Radical Openness, a text often cited by Soja, bell hooks takes this idea further, arguing that spaces can be interrupted, appropriated and transformed through artistic and literary practice. From this perspective, space is never neutral: it is always a political choice.

Nowadays, the idea of repurposing spaces that previously served another function into something entirely different is widely popular. We see this frequently in the arts: exhibitions are now located in former factories, churches and various abandoned buildings. Not just public art, but curated shows in spaces far removed from official museums and galleries. What changes is what happens inside. However, many repurposed spaces are, in the end, simply expressions of gentrification. I am sure that everyone can think of a space in their city that has been gentrified: where the supposedly artistic venues are just upmarket places where a cocktail costs an unreasonable amount of money, and art is not even freely accessible, because, as in every museum, you pay to enter or to consume. I think, for instance, of NoLo, a neighbourhood in Milan that used to be home mostly to people on lower incomes, with accessible housing prices. Nowadays the area has become more expensive, with upmarket bars and restaurants moving in. The repurposing was never intended for the people already living there, nobody asked them what facilities they needed. It was designed to make the neighbourhood attractive to wealthier residents, creating more spaces to spend money in.

Yet there are spaces that genuinely aim to be free and creative, and I went looking for them and for what makes them special. The first is Ruigoord, located just outside the centre of Amsterdam, close to the port. Ruigoord existed for centuries as a farming village before being squatted by an artistic community in the 1960s; although living there is no longer possible, some artists still maintain their ateliers. Ruigoord also hosts festivals and is always open to the public. I believe it is what philosopher Hannah Arendt would call a “space of appearance”: a space defined by the act of collective creation, and one of the few places where art is truly free to exist. I was guided through Ruigoord by Roman, who grew up there, and he showed me the space and all the contradictions that come with it: in our conversation, he spoke about local politics, with different factions and differing opinions on how to manage the space, and about the extraordinary freedom given to children growing up there.

The second is OostWest, situated in Amersfoort’s industrial area. Like Ruigoord, OostWest houses creative studios for artists, but also hosts DJ sets, workshops and courses, a space that is always open for people to come in, which is precisely what I did when I visited. I had the chance to speak with Rob, one of its founders, and while he showed me around, both he and an artist working there explained the main strength of OostWest: that artists do not create in isolation, but can inspire one another and engage with the people who walk in. OostWest is not defined by its original purpose as a container for industry, but by what happens inside it. This brings us back to the concept of Thirdspace: its ontological meaning defines the role of OostWest far more than its material appearance.

The main value of both Ruigoord and OostWest is, without doubt, their sense of community. There, art is not isolated, displayed behind glass on white walls. Art lives through contact between people, not through consumerism and rules. Making art free, accessible and open to everyone is also a way of making the world more creative, encouraging people to make art themselves, as a tool of expression and freedom.

‘Het idee dat onze cultuur “wit” is, dat is gewoon niet waar. Misschien wel voor een oudere generatie, maar als je onder de vijftig bent is het al niet meer waar.’

Charl Landvreugd schreef met “Dutch Afro Becomings: Hybrid Being in Black Art and Culture“ een boek dat iedereen zou moeten lezen die geïnteresseerd is in de ontwikkeling van de Nederlandse cu…

In Nederland maken mensen meer theater dan dat er mensen naar het theater gaan. Beetje kromme zin, maar het moet wel gezegd: amateurtheater is nog steeds een vrij bloeiende kunstvorm, zeker buiten de grote steden. Mogelijk is het niet de meest jonge en diverse kunstvorm van het land, al compenseren de vele jongerentheaterscholen dat weer.

Meestal zijn voorstellingen, in hun vrije tijd gemaakt door mensen die hun geld verdienen met een gewone baan, ook niet bedoeld voor een groot, landelijk publiek. Soms zijn zulke voorstellingen er wel, zoals bij Leidse amateurs die ik goed ken, en toen ik een paar weken geleden ging kijken bij ‘Om te beginnen bij het begin’ had ik wel zo’n voorstelling te pakken.

Ouderdom

Het stuk past in een ontwikkeling die onvermijdelijk is: we leven steeds langer, en de mensen die in de grote bloeitijd van het amateurtheater, in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw, met hun kunst begonnen, krijgen te maken met ouderdomsverschijnselen, zoals dementie. Hoe werkt zoiets door in de kunst die mensen voor elkaar maken?

De voorstelling die ik in Hoorn meemaakte vertelt het verhaal van een ziekteproces, van zeer nabij verteld door de weduwe van een aan Alzheimer overleden theatermaker. Hoe ga je om met zo’n proces, moet en kan je daar theater van maken? Hoe zit het eigenlijk met euthanasie? Het is niet niks waar deze liefhebbers in hun vrije tijd theater over hebben gemaakt.

Hieronder vind je de hoogtepunten, per moment gerangschikt, voor als je wil zappen.

* Wat is de voorstelling "Om te beginnen bij het begin"? (00:03:13)

* Welke rol speelde Jos van Dijk als inspirator van het Nederlandse amateurtheater? (00:05:01)

* Hoe houd je het veertig jaar vol als amateur?(00:08:08)

* Het ziekteproces (00:20:18)

* Theater als steun bij dementie en de rol van de gemeenschap (00:24:28)

* Het maakproces: rouw, theatrale afstand en de rol van de acteur (00:27:00)

* Dylan Thomas, accordeonmuziek en de dramaturgische structuur (00:32:28)

* Euthanasie en de grenzen van de wet (00:37:02)

Het is zeer de moeite waard het hele gesprek te luisteren!

Fijn dat je meeleest! Deel deze podcast met anderen!

15.000 luisteraars

De nieuwsrubriek, halverwege, bevat een paar interessante nieuwsfeiten, die we in onze volgende editie uitgebreider zullen behandelen. Zoals over het Nederlands Fotomuseum.

Luister ondertussen naar deze aflevering van De Omslag. Net als de gemiddeld 15.000 anderen die naar de vorige afleveringen luisterden.

Volgende editie nemen we - opnieuw live - op in TivoliVredenburg. Dan, op 30 april, spreken we met Charl Landvreugd en Judy Mesman over hoe Nederland een plak kan worden waarin kunst van iedereen gelijkwaardig is, ongeacht afkomst en huidskleur. Je kunt erbij zijn, reserveer dan wel eerst bij TivoliVredenburg!

Met vriendelijke groet!

Wijbrand Schaap

Met dank aan de medewerkers van TivoliVredenburg!

“Iemand begon op zeker moment heel hard ‘Give Peace a Chance’ te zingen, en een keer haakten ervaren actievoerders ook de armen in elkaar om zo verzet te plegen.” Zo beschrijft theatermaker Marte Boneschansker gebeurtenissen tijdens ‘Opstand’, een indringende gebeurtenis die 50 toeschouwers per keer dwingt om te kiezen tussen meegaandheid of verzet: “Het valt mij op dat professionele kijkers, zoals journalisten, heel vaak buiten de handeling gaan staan.”

In dit gesprek, de tweede aflevering van de serie De Omslag, een live opgenomen podcast vanuit TivoliVredenburg, brengen we twee stemmen samen die meer met elkaar te maken hebben dan je op het eerste gezicht zou denken. Naast Marte Bonenschansker zit Willem van Zeeland, de oud hoofdredacteur van de VPRO, die een boek schreef over hoe Nederland veranderde in de afgelopen halve eeuw. In ‘Trans Brabant Express’, zoals het boek heet, wordt duidelijk hoeveel invloed er al in het oostelijk deel van Noord Brabant is uitgeoefend op de rest van het land, en zelfs de wereld.

Gemert

Zo blijkt TivoliVredenburg, van waaruit we elke laatste donderdagmiddag van de maand deze podcast opnemen, misschien wel een beetje geïnspireerd op een typisch plattelandsfenomeen: de weidedisco: “Stiekem namen we met het ontwikkelingsteam een voorbeeld aan Time Out in Gemert, een megadiscotheek met meerdere zalen op het Brabantse platteland. Zoiets moest het worden, maar dan grootstedelijk en met een breder cultureel profiel. Het zou een unieke formule worden, nergens anders ter wereld te vinden dan in Utrecht.”

Maar ook de wereldcultuur werd een tijdje vanuit Brabant mogelijk gemaakt: “Weinigen zullen weten dat veel beroemde films vanuit Eindhoven gefinancierd worden. PolyGram Films drukte een stempel op de filmcultuur van de jaren negentig met films als Trainspotting, The Big Lebowski, Fargo, Notting Hill, Being John Malkovich en O Brother, Where Art Thou?.”

Leiderschap

Tijdens het gesprek komen we ook over al dan niet bestaande verschil tussen mannelijk en vrouwelijk leiderschap. Willem van Zeeland sprak uitgebreid met een vrouwelijke hoogleraar die haar feministische leiderschapstheorie toepast op mannelijke en vrouwelijke cursisten. Marte Boneschansker vind het onderscheid tussen mannelijk en vrouwelijk leiderschap hoe dan ook vooral fictief: “Alsof ík niet 16 uur kan doorknallen als het nodig is.”

Willem sprak met inspirerende optimisten, Marte Boneschansker heeft door Het Jaar van Verzet, waarin het project ‘Opstand’ ontwikkeld is, een positievere kijk op de mensheid gekregen: “Wij zijn altijd met meer.”

Luister daarom naar de podcast, leef het boek van Willem, en kom naar/in ‘Opstand‘.

Als ‘swing’ in de André Hazes-musical Hij Gelooft In Mij speelde en zong Sjoukje Hoogma zo’n beetje alle rollen tijdens de honderden shows. Fascinerend en bijzonder, maar toch lonkte het musical-genre minder. Na de toneelschool speelde ze Anne in het gelijknamige megatoneelstuk in Amsterdam, onder regie van Theu Boermans.

Deze regisseur herinnert Sjoukje…

Titelmuziek: Mees Rijken

Twee post-it’s. Volgens Machteld Kooij, mediatrainer van de sterren en hun gasten, is dat het enige gereedschap dat je nodig hebt wanneer je uitgenodigd wordt voor een interview. Op het linkerbriefje zet je een gevleugelde uitspraak die je zeker wil meegeven aan de interviewer, en op het rechterbriefje zet je de drie dingen die je in ieder geval gezegd …

Een goed gesprek met Gemma Boon, Day Wissink en Anja Wissink over een uniek boekencafé in Enschede, dat net een prijs heeft gewonnen van 100.000 euro. Muziek: Mees Rijken. Interviewer: Wijbrand Schaap

Opera’s gaan meestal over liefde en dood, zelden over medische procedures. Toch is Over Tijd van Kameroperagezelschap Salix precies dat: een opera over medische procedures. Op basis van persoonlijke ervaringen van regisseur Annemiek van Elst en Elly Scheele ontstond een indringend muziektheaterstuk over IVF, ofwel In Vitro Fertilisatie. Het is de methode om langs kunstmatige weg zwanger te worden, als het niet lukt om langs natuurlijke weg aan de kinderwens te voldoen.

Volgens artsen in Londen, waar ze destijds woonden, hadden Annemiek van Elst en haar vriend minder dan 5 procent kans om zwanger te worden. Met het advies om een IVF-procedure te beginnen, bleken dingen toch anders te lopen. Nog vóór de eerste hormooninjecties werden gezet, bleek Annemiek toch zwanger. Hoewel die zwangerschap uiteindelijk mislukte, kreeg Annemiek uiteindelijk toch langs natuurlijke weg een kind, dat op het moment van dit gesprek zeven maanden oud is.

16 jaar

Librettist Elly Scheele weet nog niet of ze een kind heeft gekregen. Zij doorliep een IVF-procedure, maar niet om er zelf zwanger mee te worden. Omdat ze zelf geen kinderwens heeft, besloot ze tot eiceldonatie aan de eicelbank. Daar kunnen vrouwen met een onvervulde kinderwens terecht voor vruchtbare eicellen, als ze aar zelf niet over beschikken. Mochten de eicellen van Elly Scheele tot een succesvolle zwangerschap hebben geleid, zal zij daar mogelijk over 16 jaar meer van horen.

Genoeg stof voor een gesprek, zeker omdat ik met mijn partner aan het begin van deze eeuw na vijf mislukte IVF-trajecten verder ging als liefdespaar zonder kinderen. Dus gaat het in deze podcast over kinderwensen, hormonen, eenzaamheid, biologische en mechanische klokken. En over opera. Want ‘Over Tijd’, de opera die Scheele schreef en die Annemiek van Elst regisseerde op muziek van componist Tijmen van Tol.

Maak je op voor drie kwartier openhartigheid.

Over Tijd is tijdens November Music mee te maken op 9 november. Overige speeldata en informatie: OVER TIJD – SALIX kameropera.

Met Battles & Silences brengt HIIIT (v/h Slagwerk Den Haag) een wel heel bijzondere geluidservaring. Tijdens November Music 2025 is in de Sint-Jan in Den Bosch een geluidslandschap mee te maken, waarin een hoofdrol is weggelegd voor een klok, gegoten van kogelhulzen uit Oekraïne. “Opdat er ooit geen kogels meer zijn, omdat we ze allemaal tot klok hebben…

“Ik richt me op de groep mensen die vol afschuw ziet wat er allemaal gebeurt... maar die daar verder niks mee doen. Die hun mond houden, die zich niet uitspreken, die anderen niet empoweren, die geen solidariteit betonen, terwijl we wel allemaal hetzelfde willen. Namelijk, een lekker landje waarin we allemaal een beetje lekker kunnen leven...”

Janice Deu…

“We zitten op een plek waar we anders niet gezien zouden worden, waar vaak geen specifieke plek voor ons is. Waar je heel veel moeite moet doen om in te komen, ook als maker als je niet aangesloten zit bij companies die bekend zijn, programmeurs kent et cetera."

Arjuna Vermeulen, oprichter en inspirator van Cypher HQ, het Bossche Hiphophuis, heeft binne…

Wat doe je met je kinderen als je naar een kunstig festival als Boulevard in Den Bosch gaat? Natuurlijk: er zijn vooral overdag veel voorstellingen die gemaakt zijn voor een jong publiek, maar niet alles is geschikt voor elke leeftijd, en dat maakt je als begeleider wellicht wat onzeker.

Daarom is er nu “Ik Maak Mee”, en dat is meer dan een kijk-doe-spe…

Het Paraorchestra van Charles Hazlewood is een bijzonder orkest, dat samengesteld is uit professionele musici, van wie een deel leeft met een fysieke functiebeperking. Op 13 juni bezoekt het orkest het Holland Festival in het Concertgebouw met het concert The Aanatomy of the Orchestra | Drone Refractions. Bijzonder is dat het publiek voor deze gelegenheid ook tussen de orkestleden kan rondbewegen, met of zonder rolstoel of andere hulpmiddelen.

Hazlewood, die zijn loopbaan als veelgevraagd dirigent van toporkesten inruilde voor het exclusief werken met zijn Paraorkest, heeft hiervoor heel persoonlijke redenen. In deze podcast vertelt hij daar uitgebreid over. Het interview is in het Engels. Een paar van de belangrijkste citaten vatten we hier samen in het Nederlands.

Wat is de beste manier om van muziek te genieten? Is dat thuis met een koptelefoon, met een geluidssysteem van een miljoen pond in een concerthal, op straat of in het midden van het orkest?

"Als ik zou moeten kiezen, zou ik altijd zeggen dat de beste manier om muziek te ervaren is wanneer je er middenin zit. Het Anatomy of the Orchestra-project ontstond uit een ervaring die ik had toen ik zes jaar oud was. Ik was met mijn moeder naar een orkestrepetitie gekomen, en zat helemaal alleen in een enorm leeg auditorium naar een gigantisch symfonisch orkest te kijken dat aan het repeteren was. De dirigent zei op een gegeven moment: 'Je ziet er behoorlijk eenzaam uit daar beneden. Waarom kom je niet tussen ons zitten terwijl wij repeteren?' Ik ging bij de altvioolsectie in het midden van het orkest zitten. Niets had me kunnen voorbereiden op die waterval van prachtig geluid die op me neerdaalde. Mijn leven veranderde op dat moment. Sindsdien wil ik dat soort ervaring aan het publiek cadeau geven."

Hoe combineer je de individuele vrijheid van muzikanten met de discipline van een orkest?

"Mijn taak als dirigent is om een overkoepelende architectuur te creëren, een soort zeer veilige en toch vruchtbare en vrije plek, een structuur waarbinnen er dan bijna oneindige vrijheid is voor elke muzikant om het unieke van zichzelf in te brengen. Dus ja, er is discipline. Natuurlijk is er discipline zoals bij een legerpeloton, maar tegelijk ook zoveel meer vrijheid dan je ooit zou vinden in een legerpeloton."

Dirigenten staan soms bekend als despoten. Hoe zorg je ervoor dat de noodzakelijke discipline binnen een orkest niet leidt tot excessen in leiderschap?

"Voor mij gaat leiderschap absoluut niet over dwang. Dat is een soort oud, patriarchaal model van leiderschap, waarvan ik hoop dat het allang dood en begraven is. De grootste leider is naar mijn mening de grootste luisteraar. Leiderschap gaat over luisteren. Het gaat over het creëren van een platform voor andere mensen om te schitteren, omdat we meer zijn dan de som van onze delen."

Hoe ontstond het idee voor Paraorchestra?

"Ik heb vier kinderen en mijn jongste, prachtige kind werd geboren met hersenverlamming. In haar korte leven zette dat me aan het denken over die hele gemeenschap van mensen waar ik nooit eerder aan had gedacht. Ik begon me af te vragen: waarom heb ik in meer dan drie decennia dat ik orkesten over de hele wereld heb geleid, nooit een gehandicapte muzikant in een orkest gezien? In het VK identificeert 20% van de bevolking zich als gehandicapt. Dat is een enorme minderheid om over het hoofd te zien."

Hoe verhouden aangepaste instrumenten zich tot de symfonische traditie?

"Ik praat over het orkest als een voortdurende, moderne en toekomstgerichte traditie. We komen vast te zitten wanneer we orkesten alleen als bewakers van een traditie zien. Het orkest biedt het mooiste, en breedste spectrum in muziek. Er is geen reden waarom zoiets niet kan blijven ontwikkelen. Orkesten zijn bewakers van traditie, maar ze zijn ook het meest betrokken team dat mensen kunnen bedenken. Het is zo modern als de mensheid permanent modern blijft."

Worden er nog steeds nieuwe instrumenten ontwikkeld voor mensen met beperkingen?

"Er worden voortdurend nieuwe ondersteunende technologie-instrumenten uitgevonden, aangepast aan de specifieke behoeften, de sterke punten en de zwakke punten van een bepaalde musicus. Ik ben musicus, dus ik ben niet echt geïnteresseerd in hoe een stuk technologie in elkaar steekt. Ik wil alleen weten wat het kan doen."

Hoe moeten muziekscholen en conservatoria omgaan met deze ontwikkelingen?

"Ze moeten hun denken aanpassen en beginnen met het inhuren van onderwijzend personeel dat de verfijning en de kennis en de ervaring heeft van ondersteunende technologie. Het gaat er niet om of je wel of geen handen hebt. Het gaat erom of je geweldige muziek kunt spelen met welke middelen ook nodig zijn. Een van onze eerste klarinettisten is volledig doof, maar hij voelt de intonatie door de …

Het laagdrempelige theater waarmee festivals als Amsterdam Fringe, Café Theaterfestival Utrecht en Delft Fringe een nieuw publiek bereiken, is niet iets wat je snel in elkaar zet. Dat bewijzen de drie jonge makers van Dystopia. Ze maken hun voorstelling naast hun betaalde werk als theaterdocent, toneelschrijver en productieleider. Fleur Mennega, Mathijs Demper en Myrthe Ligtenberg maken volgens eigen zeggen “voorstellingen die een mix vormen tussen ‘soft’ sciencefiction-theater en interactief zapcabaret. Ze streven naar razendsnelle dialogen, duistere humor en herkenbare pijnpunten in een dystopische setting.”

Cultuurpers bestaat dankzij donaties van lezers en abonnementen. Wil je ook dat we blijven bestaan? Overweeg dan een abonnement!

Digitale ontwikkelingen

Maar hoe doe je dat? Een week voor de première in Delft als openingsvoorstelling van Delft Fringe 2025 proberen ze voor een klein publiek in Utrecht hun tekst uit. Het werk slaat aan. Na afloop spreken we elkaar. Het gaat dan over de naam, Dystopia. Die is niet heel vrolijk, toch? “Ik heb wel het idee dat we in een flink dystopische wereld leven al.”, zegt Mathijs: “Als je ziet hoeveel surveillance er is. En hoe je werk verandert door alle digitale ontwikkelingen. 1984 was er niks bij.” “De technologie gaat sneller dan het sociale gedrag van mensen kan bijhouden”, vult Fleur aan.

De makers raadplegen regelmatig deskundigen en wetenschappers bij hun werk. Dat doen ze om hun werk te verdiepen, maar ook om het begrijpelijk te houden. Fleur legt uit: “We doen ook alles vanuit een humoristisch standpunt om het herkenbaar te maken en een grotere doelgroep aan te spreken.”

Die grotere doelgroep is belangrijk voor ze. Ze hebben geen zin in theater dat alleen bestemd is voor theaterliefhebbers met ervaring. Daarom spelen ze ook op Delft Fringe, zegt Fleur: “Ik hoop dat wij de stem van het publiek laten horen. We zijn echt bezig met wat er speelt in de maatschappij en hoe we dat op het podium brengen. Zo blijft theater voor iedereen behapbaar en niet alleen voor een bepaalde eventuele elitegroep die vaak naar het theater gaat.”

Kloof

Ze legt uit dat het “heel gevaarlijk is om theater te maken voor andere theatermakers of theatermensen.”: “Ik denk dat je daardoor een onwijs grote kloof gaat krijgen. Ik bedoel, mensen gaan nu al niet meer zo makkelijk naar het theater toe. En ik snap ook wel als iemand dan naar het theater gaat en dan ook nog eens iets ziet waar die zich totaal niet toe kan verhouden, omdat dat een soort theatertaal is die je niet kent, dat die de volgende keer niet gaat terugkomen.”

Als het succes voortduurt, willen de makers van Dystopia graag ook eens een echt theater van binnen zien, vertelt Mathijs: “Juist omdat we nu op zoveel verschillende locaties locatie theater hebben gespeeld en echt ook wel bewust de Black Box, de theaterzaal hebben vermeden, zie ik het ook wel als een hele interessante uitdaging om nu na vier jaar ervaring juist die theaterzaal op te zoeken en het alsnog te benaderen als een locatie. Dat we die blackbox openbreken. Dat je het publiek misschien ook meer onderdeel laat zijn van de voorstelling in plaats van het te verstoppen achter de vierde wand.”

Dystopia is met ‘Tijd Zat’ te zien op het Delft Fringe Festival.

Verwacht bij de eerstvolgende ramp geen uitruk-team, voorzien van harp, gitaren en een zingende reporter. De muzikale journalistiek van Andrea Voets beweegt zich op het fascinerende gebied van onderzoeksjournalistiek en live improvisatie, podcasting en séance-like concertpraktijk. Inmiddels heeft haar werk een flinke impuls gekregen vanuit het Fonds Podiumkunsten.

Het Fast Forward-programma van dat fonds is speciaal bedoeld voor zogenaamde mid career makers. Die categorie makers heeft vaak een vliegende start gemaakt, vers van de opleiding, wanneer programmeurs, journalisten en festivals voor je in de rij staan. Na een aantal jaar verslapt niet alleen de aandacht van die omgeving, maar wordt het ook moeilijk om jezelf te blijven vernieuwen in een wereld die steeds op zoek is naar meer en beter.

Niet serieus genomen

De impuls die je van het Fast Forward programma krijgt is flink, zo vertelt Andrea Voets in deze videodocumentaire, die gemaakt is ter evaluatie van dat programma. Maar ze onthult ook iets wezenlijks over het nogal patriarchale karakter van de internationale muziekwereld.

In de video zegt ze: "Wat ik pijnlijk bizar vond, was dat ik geen contact kon leggen met de programmeurs, curatoren of artistiek directeuren van de buitenlandse instellingen waarmee ik graag had willen samenwerken. Dat laat zien hoe moeilijk het is in deze branche. Ik heb het boek The Authority Gap van Mary Ann Seacard gelezen, over waarom vrouwen nog steeds niet serieus worden genomen. Het is een proefschrift van 400-300 pagina's met harde gegevens over wat ik de intellectuele ondermijning van vrouwen noem. Dus neerbuigend worden aangesproken, niet serieus worden genomen, geen aandacht krijgen. En ik vond het veelzeggend dat we, ondanks alle steun van FPK, niet eens een afspraak konden krijgen bij een van mijn geliefde instellingen. Dat zegt volgens mij genoeg over het feit dat we niet serieus worden genomen.”

Over en naar aanleiding van die ervaring maakte ze For Real, een volgende verkenning wat er mogelijk is met haar Muzikale Journalistiek. In For Real gaat ze een stap verder dan in haar eerste muzikaaljournalistieke product, Millenial History. Dat betrof nog een geheel voorgeproduceerde serie interviews met mensen die over hun jeugd in crisisgebieden vertelden. Het was bijzonder, zo blijkt ook uit onze recensie: Millenial History.

40 uur materiaal

Tijdens de overgang tussen Millenial History en For Real had onze hoofdredacteur Wijbrand Schaap een gesprek met Voets. Het ging over hoe ze gekomen was waar ze gekomen was.

Cultuurpers bestaat dankzij de lezers. Op de hoogte blijven van nieuwe podcasts? Wil je ons werk steunen? Word dan abonnee. Dat gratis, of betaald. Dat mag je helemaal zelf bepalen.

Over Millennial History zegt ze:

“We hebben de moord op Falcone in Sicilië behandeld, de Troubles in Noord-Ierland, de hereniging van Oost-Duitsland vanuit een Oost-Duits perspectief. En de kinderen van de verordeningen van Ceausescu in Roemenië, die allemaal geboren moesten worden omdat abortus verboden was, en vervolgens in weeshuizen terechtkwamen waar ze niet aangeraakt mochten worden. En toen die podcast min of meer af was, dacht ik: dit is eigenlijk te mooi materiaal. Ik wil gewoon kijken hoe het in de praktijk gaat. Hoe we dit live gaan samenbrengen. En weer een synthese maken. Dus voor de podcast heb ik 40 uur aan materiaal teruggebracht tot een podcast van 4 uur. En nu zijn we van een podcast van vier uur naar een tekst van 40 minuten gegaan. En wat gebeurt er als die vier landen met elkaar in gesprek gaan in één voorstelling? En hoe maken we onze eigen livemuziek? In de podcast gebruiken we muziek die door de landen zelf is gedoneerd.”

Luister hier naar die podcast (in het Nederlands, met Engelse transcriptie)

Live podcast

Met opvolger For Real betrad ze het gebied van de live podcast. Het voorgeproduceerde programma van interviews met ervaringsdeskundigen werd in de zaal live aangevuld met interviews met leden van het publiek. Dat gaf aan de concertserie iets bijzonder authentieks mee: Er gebeurden belangrijke dingen in Utrecht tijdens Gaudeamus Festival 2024 .

De nieuwe vorm van journalistiek die Andrea Voets dankzij het Fast Forward programma heeft kunnen ontwikkelen is daadwerkelijk vernieuwend. In een tijd waarin elke journalist ook podcastmaker moet zijn, is het bijzonder dat een kunstenaar juist de journalistiek opzoekt. Omdat muziek ook een verhaal te vertellen heeft, en niet alleen maar o…

Luister naar deze podcast over leiderschap. Erik Akkermans heeft er 48 jaar ervaring mee.

Gesprek tussen Erik Akkermans en Wijbrand Schaap. Titelmuziek: Mees Rijken.

Podcast waarin we 5 makers voorstellen die optreden tijdens het Delft Fringe Festival 2025. Interviews door Wijbrand Schaap, muziek: Mees Rijken.

Misschien gaat Madeleine Matzer nog eens aanmonsteren op een piratenschip, maar voorlopig wil ze vooral van de lucht en ruimte genieten, nu ze met pensioen gaat. Op 1 januari van dit jaar droeg ze haar functie als artistiek leider van Theatergroep Matzer over aan Martine Manten. In deze podcast vertelt ze over haar leiderschapsstijl, over het belang van…

Intromuziek: Mees Rijken

Gesprek met Cat Smits en Berith Danse, die samen het Queering Puppet Festival organiseren in het Amsterdamse Plein Theater. Gastheer: Wijbrand Schaap, Tune: Mees Rijken.

"Ik denk zeker niet over Amsterdam als het Walhalla. Als artistiek leider voel ik me heel senang in een gebied dat niet denkt het centrum van de wereld te zijn." Sarah Moeremans is sinds januari van dit jaar artistiek leider van het Zuidelijk Toneel, het gezelschap dat als taak heeft vanuit Tilburg de provincie Brabant van theater te voorzien.

Leadermuziek: Mees Rijken

Theaterfestival Boulevard ging in twee jaar tijd van de diesel af. Het Bossche zomerfestival verving de dieselaggregaten door accu's. De lucht in het Zuiderpark klaarde op. Op een enkel incident na, toen een op luchtdruk draaiende tentzaal door stroomuitval in elkaar zakte, beviel dat goed. Nu het festival terug is op De Parade in het centrum van Den Bosch zijn de accu's niet meer nodig. Sinds de nieuwbouw van het Theater aan de Parade ligt er festivalbekabeling. 

Maar duurzaamheid gaat verder, vertellen Nina Aalders, Willem de Leeuw en Luc van Alphen in de podcast waarmee deze nieuwsbrief opent. Dus niet alleen is het afgelopen met de airco's in de bloedhete tentjes op het plein, ook is het eten steeds plantaardiger, de wijn biologischer en de belichting minder gloeiend. Al zijn er lichtontwerpers die niet van die nieuwlichterij houden. 

Tune: Mees Rijken

Pepijn Ronaldo was er bijna niet meer geweest. Op 30 augustus ging het mis tijdens een repetitie. In deze podcast vertelt de zevende generatie van de oudste circusfamilie van België en ver daarbuiten wat hem overkwam. Als ik tijdens de opname van de schrik bekomen ben, hebben we een fijn gesprek over hoe dat is: opgroeien in het circus en als kind de zomers doorbrengen in een woonwagen, omringd door artiesten en overal bewondering en applaus oogsten. Maar het is natuurlijk niet alleen maar leuk. Je loopt risico, blijkt. En succes is vluchtig. Ook is het de vraag hoe lang je nog met die nostalgische oude diesels de binnenstad in mag. Misschien moet het circus in de toekomst buiten de stadsgrens in de periferie zijn tenten opslaan.

Maar toch, het allermooiste van circus is dat het internationaal is en geen grenzen kent. Vanaf 18 oktober duik ik onder in het Tilburgse Spoorpark, om Festival Circolo van alle kanten te bekijken en mee te maken. En om weer op een andere manier naar de kunsten te kijken. 

Luister naar deze podcast, waarin ik met Maaike Muis en Bram Graafland praat over circusartiesten en hoe zij zich voorstellen aan de wereld.  Volgende week begint Festival Circolo in Tilburg, en Cultuurpers zal daar weer bij zijn. Goed voor weer spannende verhalen en achtergronden. Ik heb de circuswereld leren kennen als solidair en vredelievend. De makers komen van over de hele wereld en taal is zelden een barrière. Er is een hele lijst Nederlandse en wereldpremières, en ik wil ze allemaal proberen te gaan zien. Op de agenda staat ook een gesprek met een van de Ronaldo's, prominent lid van de familie Ronaldo, die het oudste familiecircus van in ieder geval Europa in de lucht houdt. 

Gasten: Maaike Muis en Bram Graafland. Gastheer: Wijbrand Schaap; titelmuziek: Mees Rijken. Voice-over gemaakt met ElevenLabs.

Greg Nottrot en Jibbe Willems vertellen over Koning Krump, en hoe je via sprookjes de werkelijkheid te grazen neemt. Verder overtuigende amateurs in Leiden. En nog veel meer! (muziek trailer cultuurpers: Mees Rijken.)

Wat gebeurt er als je plotseling de helft van je inkomen verliest? Het overkwam De Stilte, het gezelschap waar Jan Baanstra zakelijk directeur van is.  'Out of the blue' kreeg het een negatief advies over de subsidie voor de komende vier jaar. Op een omzet van 2,5 miljoen raakt het professionele jeugddansgezelschap opeens een miljoen kwijt. Onverwacht, zo vertelt hij, want vorig jaar was het gezelschap nog enorm positief beoordeeld door de Raad voor Cultuur terwijl het nu, een half jaar later, met een negatief oordeel confronteert.

Opmerkelijk gesprek met schrijver Guillermo Calderon over waarom je geen hoop moet willen willen hebben, maar toch door moet gaan. En iets over lessen uit het verleden. Voor ITA. En Weimar. En ons.

Het fijnste van theaterfestivals in de zomer is dat de voorstellingen niet in schouwburgen spelen, maar in kerken en tentjes zonder airco, op bosrijke landgoederen met hier en daar een gekke koe, of in oude fabriekshallen.

In het gesprek met Peter de Bie en Jo Roets dat je bovenaan deze nieuwsbrief kunt beluisteren, hebben we het daar even over. Hoe fijn het is dat er achter de Bossche Verkadefabriek nog een ruige rafelrand bestaat met bakstenen fabriekshallen. Met namen als De IJzergieterij. Waar zij een voorstelling maken met poppen, een keuken, eettafels, een tribune en de lokale fanfare. Laika brengt er Tortot en het is de meest recente voorstelling in een lange reeks van totaalervaringen die de Antwerpenaren sinds 1998 hebben veroorzaakt. 

Er is natuurlijk niets mis met schouwburgen. Je zit er comfortabel, er zijn toiletten, je hebt goede zichtlijnen op het podium. Ze liggen meestal ook aan een plein. Waar leuke festivals zijn, zoals Boulevard. 

Forward to the past

Wat tegen schouwburgen is in te brengen, is dat ze dat festival niet zijn. Ze zijn dus niet de theater- en uitgaanscultuur zoals we die in de 21ste eeuw zijn gaan ervaren. Onze schouwburgen zijn meestal allemaal gebouwd naar een laat-negentiende-eeuws beeld van theater. Ze lijken allemaal op elkaar omdat we in Nederland niet het publiek, maar de bespelers laten reizen, en die hebben alles graag op dezelfde plek, vanwege decor en techniek. 

Van de nieuwe podiumkunstgebouwen die de afgelopen decennia nieuw zijn gebouwd, voldoet eigenlijk alleen het Utrechtse TivoliVredenburg aan onze hedendaagse nieuwe cultuur. Dat gebouw ís een festival.

Den Bosch, de stad van het bijzonderste zomertheaterfestival van de Nederlanden en daarbuiten, had - omdat Theater aan de Parade gesloopt moest - de kans om te breken met de 19e eeuw en iets te maken wat voor de komende 100 jaar toonaangevend zou zijn. Bijvoorbeeld, ik hoorde die suggestie deze week in Den Bosch - op dat Tramkadeterrein waar je nu Laika kunt zien in die IJzergieterij. Belachelijk goed bereikbaar per OV en privévervoer vanuit alle hoeken van het land. 

Helaas heeft Den Bosch gekozen voor nieuwbouw op de oude plek die volgens iedereen te klein en onhandig was. Er is nu vooral een betere oplossing gevonden voor het laden en lossen van de reizende bespelers, ironisch genoeg. Het publiek heeft het te doen met een openbare ruimte die vooral trappenhuis is, onder een wolkachtige stapel balkons die in een ruimte met 50 meter breedte waarschijnlijk indruk zou maken, maar nu vooral benauwend werkt. De kleine zaal ligt leuk weggestopt op de bovenverdieping, achter een foyer die - ik moet het toch zeggen - goed zou passen in een crematorium uit de jaren zeventig. 

Kopieerkunst

Ik maak hier vast vijanden mee in Den Bosch en bij de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties, en de tijd is niet meer terug te draaien, maar laat het een advies zijn aan andere steden en vooral wethouders die zich onsterfelijk willen maken: ga eerst eens even een paar jaar rondkijken in de kunstwereld, praat met publiek, met makers, kijk niet alleen naar andere theaters, maar vooral naar andere plekken waar mensen van kunst genieten. Nu is de verstarring van onze toneelcultuur mede te danken aan al de fantasieloze kopieën van 19e-eeuwse schouwburgen in onze binnensteden, die leidt tot elke avond opnieuw (commentaren op) kopieën van 19e eeuwse toneelkunst. 

Wat fijn dat je Nieuwsbrief Cultuurpers leest. Deze editie is voor iedereen, dus deel hem met je vrienden en bekenden!

Drie dagboekdelen en een podcast

Waarmee Boulevard zelf, dat festival, maar weer extra duidelijk maakt hoe intens het kunstleven buiten de betonnen muren van de bureaucratie is. Ik hield een dagboek bij. 

Het plein is revolutionair anders ingericht

 "De Parade, het plein waarop het festival na enkele jaren afwezigheid weer is teruggekeerd, is veranderd in een lekker chaotisch dorpje. De vormgevers, die in vorige edities vaak vasthielden aan een open ruimte, omlijst door terrassen en theatertjes, hebben het aangedurfd om die ruimte in te leveren ten gunste van meer hoekjes en steegjes. Zo hebben ze een cultuurvakantie naar zuidelijker streken weer wat overbodiger gemaakt." Boulevard-dagboek #1: Den Bosch heeft er een gezellig dorpje bij 

Hiphoppers rule (even)

"Er zijn op Boulevard heel veel companies die stukken brengen die al bestaan. We zetten hier gewoon dancebattles op het podium en dat is niet per se wat je normaal bij Boulevard ziet, maar dat is wel onze culture die we hierheen brengen.” Boulevard-dagboek #2: Bossche street c…

Het is een groot ensemble dat nu op het toneel staat, dankzij een unieke samenwerking tussen performancegezelschap Club Gewalt uit Rotterdam en dansgroep De Dansers uit Utrecht. Nadat ze met hun voorstelling Deep/End al furore maakten op festivals O, Tweetakt en Oerol landen ze nu op het Bossche festival Boulevard.

In deze speciale extra podcast horen w…