Vroeg!

Vandaag begint de kinderboekenweek. Een week waarin kinderen worden aangemoedigd om boeken open te slaan, verhalen te lezen en vooral: plezier te hebben in lezen.

Maar ondertussen komt uit recent internationaal PISA onderzoek naar voren dat de leesvaardigheid onder Nederlandse jongeren afneemt. Maar wat betekent dat eigenlijk?  Kunnen kinderen straks geen boek meer lezen? En is er daadwerkelijk sprake van een leescrisis?

Jan praat erover met kinderboekenschrijver en leraar Barend Last en directeur van de landelijke stichting voorleesexpress Annet Stegeman.

De 100 Dagen-series van regisseur Katinka de Maar zijn een groot succes. Hierin schijnt ze licht op plekken waar normaal niet veel mensen binnenkijken. Serie één, 100 Dagen Voor de Klas, zorgde er zelfs voor dat meer mensen het docentschap overwogen. In haar nieuwste serie duikt ze in de gehandicaptenzorg, een plek waar de gemiddelde mens zijn ogen voor sluit.

Hoe neem je een kijker mee in een wereld die hen vreemd is? Hoe laat je de allerkwetsbaarsten van de samenleving zien op een manier die hen eer aan doet?

Jan van Poppel gaat in gesprek met Katinka de Maar!

Greenpeace biedt vandaag een petitie aan in de Tweede Kamer. Ze hebben een duidelijke boodschap: belast de extra winsten van oliebedrijven die ontstaan door de oorlog in het Midden-Oosten.

Waar komt die overwinst precies vandaan? Kun je die extra winst überhaupt belasten? En merken wij als consument de gevolgen van geo-politieke verhoudingen direct aan de pomp?

Daarover praat Bemshi de Visser met energie- en olie-expert Ronald de Zoete en hoogleraar Fiscale Economie Ruud van den Dool.

De regen van september brengt voorlopig weinig verlichting: Rijkswaterstaat meldt dat het herstel van de grondwaterstanden traag verloopt en de rivierafvoeren uitzonderlijk laag blijven. Dat zet ook de kwaliteit van onze rivieren onder druk.

Gisteren was het Wereld Rivierendag, een dag waarop wereldwijd aandacht wordt gevraagd voor het belang van schoon zoetwater en goed waterbeheer. Maar hoe staat het er nu écht voor met onze eigen rivieren? Hoe schoon zijn onze rivieren? En kunnen we er ooit weer rechtstreeks uit drinken? 

Daarover praat Ruben met holistisch ecoloog en oprichter van Drinkable Rivers Li An Phoa!

In Ethiopië laait de strijd tussen de federale regering en rebellen groepen opnieuw op, nadat in 2022 een bloederige burgeroorlog ten einde kwam. En in de rest van de Hoorn van Afrika verschuiven geopolitieke machtsverhouding.

In Ethiopie hebben 7 rebellen groepen de krachten verenigd en een vliegveld bezet. Valt een burgeroorlog in het land nog te voorkomen?

Hoe ziet het geopolitieke speelveld eruit, hoe voorkomen we verdere escalatie van het geweld en welke rol ligt daarin voor de EU?

In deze aflevering gaat Bemshi de visser in gesprek met hoogleraar Internationale Betrekkingen Mirjam van Reisen!

De Verenigde Staten en China gaan deze week met elkaar in gesprek over de veiligheidsrisicio's van AI. Tegelijkertijd slaan de topmannen van grote AI bedrijven als OpenAI en Anthropic alarm: de ontwikkeling van AI gaat te snel en zou nog weleens levensgevaarlijk kunnen worden. Vanuit verschillende hoeken komt dus een duidelijk geluid: we moeten meer aandacht hebben voor de risico's van kunstmatige intelligentie.

Als zelfs de bazen van de grootste AI-bedrijven ter wereld de noodklok luiden, waarom wordt de ontwikkeling van AI dan niet stopgezet? En dreigen wij de controle over deze technologie helemaal te verliezen? Of zit het toch anders? 

Daarover praat Jan met buitenlandjournalist van De Standaard Roeland Termote die zich heeft gespecialiseerd in AI!

Slaapzalen voor zeventig mensen zonder privacy, piepkleine hutten op een boot zonder frisse lucht of daglicht, smerige toiletten, geen speelruimte en nauwelijks toegang tot onderwijs. Zo ziet het leven eruit voor duizenden kinderen in de asielnoodopvang. Hotels, schepen en evenementenhallen waren ooit bedoeld als tijdelijke oplossing. Maar inmiddels verblijven kinderen er soms jarenlang.

De Onderzoeksraad voor Veiligheid concludeert nu dat zo’n 7000 kinderen structureel worden blootgesteld aan onveilige omstandigheden. Waarom lukt het maar niet om de noodopvang af te bouwen? En gaat er na dit rapport dan eindelijk iets veranderen?

Jan praat hierover met Julia Verheul, politiek adviseur bij mensen- en kinderrechtenorganisatie Save the Children!

De al bijna drie jaar durende genocide in Gaza zorgt voor veel onrust en verdriet. Niet alleen verliezen veel Palestijnen hun dierbaren, maar ook worden ze verjaagd van het land waar ze hun culturele band mee hebben. Hoe blijven de Palestijnen strijdbaar en houden zij hun cultuur in leven? En hoe ziet die cultuur eruit?

Pieter Dronkers, universitair docent en onderzoeker zorgethiek, schreef hier een boek over dat eind vorige week uitkwam. Het heet "De stille strijd om Jeruzalem", en het is gevuld met verhalen en inzichten die hij op deed in de Palestijnse wijken van Jeruzalem. Dana Rentenaar is politicoloog. Ze is geboren in Palestina, heeft er op verschillende momenten in haar leven gewoond en een groot deel van haar familie - waaronder haar ouders - woont nog altijd in oost-Jeruzalem. Met deze twee gasten gaan we in gesprek over de Palestijnse cultuur en verzet.

Metershoge wolkenkrabbers, een luxe villa of dat ene nieuwe stadhuis waar je hele dorp een mening over heeft. Architectuur is overal om ons heen. Maar is het alleen maar bouwen, bouwen, bouwen? Vandaag start de Internationale Architectuur Biënnale in Rotterdam, met als thema Systems of Support. Wat betekent dat, en welke rol speelt architectuur in een samenleving waar de systemen piepen en kraken? Philo Boss praat erover met architect en stedenbouwkundige Wouter Veldhuis en met Saskia van Stein, directeur van de Biënnale.

Verwacht wordt dat morgen de VN-Veiligheidsraad een derde informele stemming houdt om te peilen wie de mogelijke opvolger gaat worden van VN-secretaris-generaal António Guterres. De Portugees treedt namelijk op 31 december na twee termijnen af, en zijn opvolger begint meteen al de dag erna.

Maar, wat doet zo'n Secretaris-Generaal? Hoeveel macht en invloed heeft hij of zij, en wat voor type leider heeft de VN nodig?

Over dat alles en meer praat Jan deze ochtend met Tom Buitelaar, universitair docent War, Peace and Justice aan de Universiteit Leiden!

Vandaag volgt in Den Haag een uitspraak in het Kosovotribunaal. Terecht staat oud-bevelhebber van het Kosovo Bevrijdingsleger en oud-president Hashim Thaçi.

Maar is met zo’n uitspraak de zaak dan ook echt afgerond? En hoe gaat de Europese Unie om met de verheerlijking van oorlogsmisdadigers uit de Westelijke balkan? 

Jan praat erover met universitair docent Niké Wentholt, die onderzoek doet naar de Westelijke Balkan!

Vandaag worden de belangrijkste plannen van de regering voor het komende jaar gepresenteerd. Zo komen de begrotingen van onder andere Onderwijs, Defensie en Volksgezondheid aan bod. Grote en belangrijke onderwerpen. Maar onze Rijksbegroting heeft ook wat sluitposten, en daar gaan wij vandaag in duiken!

Een van de belangrijkste sluitposten is volgens mijn gast het gemeentefonds. Daar praat Jan over met Michiel van der Eng, financieel specialist bij Periklesinstituut.

Vooral in het westen van Jemen is het al ruim een week onrustig en wordt er hard gevochten. En dat is niet helemaal toevallig. Want aan de westkust, aan een belangrijke zeestraat, ligt de strategisch interessante havenstad Mokka. Eind vorige week namen de Houthi's deze belangrijke stad in, en dat is de grootste verschuiving van de frontlinie in de 4 jaar sinds het staakt-het-vuren werd gesloten. Waarom gebeurt dit nu? En wat betekent dit voor de mensen in Jemen? We praten erover met Marina de Regt, Jemen-deskundige en antropoloog verbonden aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Op 11 september 2001 vlogen twee vliegtuigen de Twin Towers in New York City binnen. Een terroristische aanval die de wereld schokte. Wereldwijd staat men hier, 25 jaar later, bij stil. 

Een kwart eeuw na de aanslagen blijkt de impact ervan nog altijd voelbaar, ook voor de mensen die de aanslag niet meegemaakt hebben. De discriminatie van moslims en mensen met een arabische achtergrond, nam na 9/11 sterk toe en is voor velen nog steeds onderdeel van de dagelijkse realiteit.

Wat betekent 9/11 voor een generatie die nog niet geboren was toen het gebeurde?

Ik ga erover praten met docent burgerschap en schrijver Bilal Ben Abdelkarim!

Deze week verscheen een kritisch onderzoek van SOMO en MilieuDefensie naar de intentieverklaring van de Overheid en Tata Steel. Het rapport waarschuwt voor een subsidiefuik waardoor de rekening voor de staat kan oplopen tot 10,8 miljard euro, terwijl eerder nog werd gesproken over maximaal 2 miljard euro aan overheidssteun.

Dit roept de vraag op: hoe houdbaar is de productie van staal in Nederland nog? En als we Tata Steel wél in Nederland willen houden, hoe ziet een duurzame, toekomstbestendige en economisch gezonde staalindustrie er dan uit?

Daarover praat Jan met Boris Schellekens, onderzoeker Stichting Onderzoek bij Multinationale Ondernemingen, oftewel SOMO.

Vandaag komt de Republikeinse Partij in de VS bijeen tijdens hun partijcongres. En de timing daarvan is bijzonder, het zijn namelijk spannende tijden voor de Amerikaanse president Trump: de midterms komen eraan, zijn populariteit loopt al maanden achteruit door de oorlog in Iran en ook binnen de partij is niet iedereen tevreden over zijn beleid.

Waarom kiest Trump er juist nu voor om dat congres te houden?

Jan praat erover met Amerikakenner Kenneth Manusama!

De Franse en Zuid-Koreaanse ambtsgenoten ontmoeten elkaar vandaag in Parijs om het te hebben over de Straat van Hormuz. Net als de rest van de wereld, voelt ook dit Oost-Aziatische land de gevolgen van de oorlog die de VS daar voert met Iran.

Vorige week nog maakte Zuid-Korea bekend dat het troepen en een oorlogsschip naar de Straat wil sturen. Waarom overweegt het land dit, welke rol spelen zij in het Midden-Oosten en wat hopen ze met het bezoek aan Frankrijk te bereiken?

Over dat alles en meer praat Jan deze ochtend met Hoogleraar koreastudies aan de Leiden Universiteit, Remco Breuker!

De meeste mensen in Nederland zullen in hun dagelijks leven niet meer bezig zijn met corona. Maar er is een grote groep mensen die lijdt aan de gevolgen van long covid, en voor een klein deel daarvan is het lijden ondraaglijk. Uit cijfers die EenVandaag opvroeg bij de Regionale Toetsingscommisie Euthanasie blijkt dat steeds meer mensen die long covid hebben zo erg lijden, dat euthanasie de enige uitweg lijkt. In 2022 tot en met 2024 kozen 9 patiënten voor deze optie, in 2025 waren dit er in één jaar tijd al 10.

Hoe houden we de mensen die lijden onder long covid in beeld? Is de zorg toereikend, en wordt hun lijden serieus genomen? 

We praten erover met Rien de Böck van Patiëntenvereniging Long Covid Nederland, en huisarts en zoönosen-expert Alfons Olde Loohuis.

Het geweld dat eerder deze week plaatsvond in het Gelderse Overasselt werd door burgemeester Joerie Minses van de gemeente Heumen getypeerd als ‘on-Nederlands’. Die uitspraak riep veel reacties op. Want hoe on-Nederlands is bendegeweld eigenlijk echt? Dat zul je vast ook op deze zender voorbij hebben horen komen.

Maar dit gesprek wordt niet altijd gevoerd. Hoe werkt framing eigenlijk zonder dat we het doorhebben? En op welke manier worden we, bewust of onbewust, gestuurd in ons denken over misdaad?

We praten erover met dr. Ilse Ras, Universitair docent criminologie.

Verwoestende bosbranden in Frankrijk en Spanje, droogte in Nederland... Het was hét nieuws van deze zomer en daar is ook op deze zender veelvuldig over gepraat. Maar hoe geef je woorden aan deze gebeurtenissen?

Daar dacht milieujournalist en ecoloog Bart Crezee ook over na. Hij dook erin en zijn zoektocht bracht hem bij 'Het tijdperk van het Pyroceen'. 

Wat dat is, bespreekt Jan met Bart zelf.

Wat betekent het om in Nederland arm te zijn? Welk beleid is er nodig om armoede te laten verdwijnen? Grote vragen die een uitgebreid gesprek verdienen.

Jan praat erover met Tim 'S Jongers, Correspondent samenleven bij, je ziet hem al aankomen, journalistiek platform de Correspondent! Vanmorgen is er een nieuw artikel van hem verschenen, getiteld: Ik haat alle clichés over armoede, juist omdat ik ermee ben opgegroeid.

Een heleboel EU-ministers verzamelen zich deze dagen in Ierland. En dat is niet geheel toevallig, want Ierland, dat zich tot en met het einde van dit jaar voorzitter van de EU mag noemen, wil daar het politieke jaar aftrappen met een bijeenkomst over onder andere Defensie. 

Waarom juist over Defensie? Wat staat er nog meer op de agenda? En wat mogen we van Politiek Europa verwachten dit jaar?

Dat alles bespreekt Jan deze ochtend met Alexander Bakker, Correspondent Brussel bij De Telegraaf.

Morgen is het zover: dan gaat kledinggigant SHEIN naar de beurs in Hongkong. De hypergoedkope online kledingwinkel werd groot dankzij de enorme hoeveelheid kleding die dagelijks wordt aangeboden én de vele influencers die er hun kleding bestellen. Tegelijkertijd ligt het bedrijf al jaren onder vuur vanwege kritiek op arbeidsomstandigheden, mensenrechten en duurzaamheid.

Wat betekent deze beursgang voor SHEIN, en waar staat het voor? Waarom lukte het eerder niet om naar de beurs te gaan? En is het aandeel op dit moment eigenlijk aantrekkelijk voor beleggers? We praten erover met Jochem Visser van BNR-Nieuwsradio.

In de tentoonstelling Gossip: Magie en Marginalisering worden geschiedenis en heden aan de lopende band bevraagd. Want dat we lessen kunnen trekken uit het verleden, weten we al langer. Maar wat als die geschiedenis niet goed is gearchiveerd en toch grote invloed heeft op ons leven? Met die vraag ging curator en kunstenaar Marjolein van der Loo aan de slag toen zij een tentoonstelling mocht samenstellen voor het Zuid-Limburgse Kasteel Wijlre.

Verschillende kunstenaars lieten zich inspireren door een stukje slecht gearchiveerde maar invloedrijke geschiedenis: de heksenvervolging. Deze zoektocht levert naast historisch inzicht ook confronterende en inspirerende gelijkenissen met het heden op. Zo ontstaat een gelaagd verhaal dat volop aandacht verdient. 

Daarom is Marjolein van der Loo vanmorgen bij ons te gast om ons alles te vertellen over de tentoonstelling die aanstaande zondag opengaat voor het grote publiek.

Het nieuwe academische jaar staat voor de deur. Voor veel studenten betekent dat een nieuwe studie, nieuwe vrienden en misschien wel op kamers. Maar voor een groeiende groep studenten betekent het ook: hoge huren, financiële zorgen en vooral een hoop stress.

Hoe staat de Nederlandse student ervoor aan de start van dit nieuwe studiejaar?

We praten erover met voorzitter van de Landelijke Studentenvakbond Evy Kras en bestuurder van het Interstedelijk Studenten Overleg Floor Dekkers.

Hollywood staat bekend om grote verhalen en veel artistieke vrijheid. Maar achter de schermen wordt ook voortdurend bepaald wat er wel en niet gemaakt wordt. Soms gaat dat om politieke druk, maar vaak ook om geld, er moet immers een zo groot mogelijk publiek bereikt worden. Mark Ruffalo ligt onder vuur nadat hij zich solidair heeft getoond met de Palestijnen en hij is niet de eerste die geblacklist wordt door zijn overtuigingen. Hoe vrij is Hollywood dan eigenlijk nog? Dit bespreken we met filmjournalist Omar Larabi.

Dit is Vroeg van dinsdag 25 augustus. Als je Donald Trump hoort praten denk je niet direct aan een man met veel vrouwelijke volgelingen. Toch is er een grote groep vrouwen die zich aangetrokken voelt tot de ideologie van Trump en zijn administratie. Wie zijn deze vrouwen, die ondanks zijn vrouwenhaat toch voor en naast hem blijven vechten? Waar komen ze vandaan? En wat zegt hun functie binnen het hedendaagse Amerika over de politieke staat van het land? We praten erover met Amerika-kenner en onderzoeker aan Universiteit Leiden: Manon Portos Minetti!

Ik ga erover praten met Amerika-kenner en onderzoeker aan Universiteit Leiden: Manon Portos Minetti!

Dit is Vroeg van maandag 24 augustus. Na een lange vakantie is het tijd om weer terug te gaan naar actuele ondewerpen. Vandaag, op de onafhankelijkheidsdag van Oekraine, blikken we terug op vier jaar oorlog en kijken we vooruit. Dit doen we met Robert van der Noordaa! Goedemorgen!

Hoe houd je nou zo lang mogelijk dat gevoel van een eindeloze zomer vast? Het kijken van mooie films, het lezen van goede boeken of het bezoeken van een museum of theater draagt daar zeker aan bij.

Daarom dompelen we ons deze week onder in al het moois dat cultuur ons te bieden heeft. En vandaag sluiten we de zomer weken af, en dat doen we door een duik te nemen in de muziekwereld. Iedereen kent het fenomeen de zomerhit, maar er is één genre dat dit jaar echt de wereld heeft overgenomen: latin!

Te gast: latin dj Michael van Dam, a.k.a. dj Mickster.