De Jortcast

Hoe ziet de bevolking van Nederland er in 2050 uit, nu we vergrijzen en minder kinder krijgen? En is deze trend van demografische daling te stoppen met robotisering en voorkomen van de babyboetes? Te gast zijn dr. Esmée Zwiers, econoom en universitair hoofddocent Econometrie en Data Science aan de UvA. Ook aan tafel is prof. dr. Sjoerd Beugelsdijk, tevens econoom en hoogleraar aan de Darla Moore School of Business van de University of South Carolina.

De hele week werken en dan ook nog nachten wakker liggen van een huilende baby: moet jij er niet aan denken? Je bent niet de enige. We krijgen steeds minder kinderen, en menig Europees politicus luidt de noodklok erover. Econoom dr. Esmée Zwiers doet onderzoek naar de economische aspecten van vruchtbaarheid en licht deze demografische verschuiving toe. Volgens Zwiers is het aantal kinderlozen niet zozeer sterk gestegen, maar worden gezinnen steeds kleiner en stellen we het krijgen van kinderen vaak uit. Hoe verklaren we dat? Een goede voorspeller lijkt volgens Zwiers te zijn in hoeverre vrouwen carrière en kinderen kunnen combineren. Maar ook niet onbelangrijk: steekt die man thuis wel de handen uit de mouwen? 

Nog wat leesvoer over de jonge moeder: https://esb.nu/wia-instroom-moeders-piekt-twee-jaar-na-geboorte/

Wij analyseren in Europa obsessief of de republikeinen, en daarmee ook Trump, de midterms in verschillende Amerikaanse staten zullen verliezen. Het is waarschijnlijk wensdenken, want het gaat in de VS, ondanks de tarieven, de groeiende staatsschuld en de gierende inflatie, economisch toch zeer voorspoedig. Niet iedereen in Amerika heeft baat bij die economische groei en de ongelijkheid neemt toe, maar dat betekent niet dat de democraten van Trump zullen winnen. Hoe kan het dat internationale bedrijven naar de VS trekken ondanks de gepolariseerde samenleving, en welke lessen kan Europa trekken uit het presidentschap van Trump? Jort Kelder vraagt het econoom prof. dr. Sjoerd Beugelsdijk, werkzaam bij Darla Moore School of Business van de University of South Carolina.

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co, waarin Jort Kelder belt met Kamerlid en fractievoorzitter Gidi Markuszower over zijn rol bij de onderhandelingen over de begroting. Te gast is econoom prof. dr. Sjoerd Beugelsdijk, die tegenwoordig in de VS woont: hoe kan het dat, ondanks het zwabberende tarievenbeleid van Trump, de Amerikaanse economie groeit? Onze jonge dr. Nienke Leenders is gepromoveerd op onderzoek naar de chemische recyclemethode van gemengde kleding (polyester en katoen). En waarom krijgen vrouwen minder kinderen, of is die daling eigenlijk niet zo sterk? Daarover geeft econome dr. Esmée Zwiers uitleg.

Hoe moet je als journalist berichten over een oorlog als je niet bij het front bent, nauwelijks informatie krijgt of zelf het land niet inkomt? Dit is een terugkerend dilemma voor de journalistiek. Hebben we nu eerlijke berichtgeving uit Oekraïne en Gaza en zijn er historisch goede voorbeelden waaraan de huidige generatie zich zou kunnen spiegelen? Te gast in deze nazit is historica dr. Pien van der Hoeven (UU), die gespecialiseerd is in de verslaggeving van oorlogen, vooral die van de 20e eeuw.

Het besef begint bij de Nederlandse bevolking langzaam in te dalen: het einde van de vredesperiode is nabij. Wat is bangmakerij en wat is de realiteit? Is militarisering mogelijk zonder onze democratie uit te hollen? Maar vooral, wat is de rol van de media hierin? Met onze gast dr. Pien van der Hoeven worden deze spanningsvelden behandeld. Als historica onderzocht zij de verhouding tussen overheid en media in oorlogsverslaggeving. Van der Hoeven praat over de ‘gamification’ van oorlog en het effect hiervan op de beeldvorming van een oorlog bij burgers. In tijden van oorlog is de waarheid het eerste slachtoffer. Hoe blijft de journalistiek de waakhond van de democratie?

In Nederland heerst de angst dat we te weinig investeren en achterblijven op landen als China en de VS op gebied van innovatie. De oplossing? Een grote investeringsbank, gefinancierd door de overheid t.w.v. 3,3 miljard euro. Onze gast econoom dr. Vinzenz Ziesemer is kritisch op deze zogenoemde oplossing en legt uit wat er problematisch is aan zo’n maatregel. Het is volgens hem niet rendabel om nieuwe groenfondsen op te richten terwijl de bestaande niet worden verbeterd. Ook over het belasten van de superrijken zegt hij dat de focus moet liggen op het verbeteren van de regels die we al hebben. We behandelen de politieke dynamiek rondom deze kwesties en kijken ook naar onze Scandinavische bondgenoten: de Zweden en hun inmiddels beroemde ‘Zweedse Model’. Hoe maken zij investeringen aantrekkelijk en hoe om te gaan met belastinggeld?

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co waar Jort Kelder belt met Jimmy Dijk (SP) over het belasten van de superrijken. Te gast is econoom dr. Vinzenz Ziesemer over hoe nuttig het zou zijn als we miljarden investeren in fondsen om ook in Nederland genoeg start-ups te krijgen. Onze jonge dr. Boris van Haastrecht deed biografisch onderzoek naar de oprichter van de VVD, Piet Oud. En met historica dr. Pien van der Hoeven laten we ons licht schijnen op de oorlogsjournalistiek; hoe eerlijk is die.

Het communisme wint aan populariteit; de aanwas bij de politieke partij, de CPN, groeit en ook de interviews op het kanaal Left Laser worden honderduizenden keren bekeken. Het ultra-linkse gedachtengoed is weer hip. Steeds meer jonge mensen voelen sympathie voor de idealen van Marx en Engels; het einde van de klassenmaatschappij en het delen van al het bezit. Leuzen die je nu ook weer luidkeels hoort bij de rellen in Frankrijk. 

Hebben we niets geleerd van het verleden van de Sovjet-Unie? En de vijf communistische landen die er nu nog zijn, staan ook niet hoog op de lijstjes qua mensenrechten. Wat wilde Marx en wat wil de hedendaagfse communist? Jort Kelder vraagt het twee wetenschappers die ooit ook overtuigd, respectievelijk maoïst en communist waren: socioloog dr. Erik van Ree (DIA) en prof. dr. Paul Scheffer, schrijver van het boek ‘De dag na de bevrijding – een ideeëngeschiedenis van hedendaags Europa’. Ook te gast is promovendus en jonge communist Sam Hamer, lid van de Communistische Jongerenbeweging (CJB), de jongerentak van de CPN.

Na de droogste en heetste zomer ooit hebben we weer een record te pakken: we zitten in de sterkste El Niño ooit gemeten. Het fenomeen zorgt nu al voor orkanen in Mexico en droogte in Australië. Maar wat heeft het voor ons in Europa in petto deze herfst? Daarover praten we met prof. dr. Erik van Sebille, hoogleraar Oceanografie en Klimaatwetenschap aan de Universiteit Utrecht. Van Sebille is expert op het gebied van oceaancirculatie en legt uit wat een El Niño precies is. Heeft dit cyclische weerfenomeen iets met klimaatverandering te maken? Of is alarmisme overbodig? En wanneer kunnen wij mislukte oogsten en stijgende voedselprijzen verwachten?

Is er nog ruimte voor Europees optimisme in deze sombere tijden? De belangrijkste economie van de wereld, de VS, wordt opnieuw geleid door een populist, Donald Trump. Wat doet dat met ons wereldbeeld? Onbehagen, een gevoel van spanning en crisis bekruipt ons steeds vaker, waardoor de aantrekkingskracht van populisten groeit. Hoe terecht zijn die zorgen? Is Europa nog economisch en cultureel weerbaar tegen dreigende machten als de VS, China en Rusland? Te gast is (em) prof. dr. Paul Scheffer. Hij praat ons moed in over de weerbaarheid van de democratie. Ook legt hij uit waarom populisten zoveel draagvlak vinden in de wereld van nu. In zijn nieuwste boek ‘De dag na de bevrijding – Een drieluik over Europa’, beschrijft hij de indrukwekkende Europese ideeëngeschiedenis. Waarom is het belangrijk om onze geschiedenis te herinneren? Wat betekent veiligheid en is het einde van de naoorlogse periode van vrede werkelijk in zicht?

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co waar Jort Kelder belt met Kamerlid Ani Zalinyan (Pro) over datacenters waarvan we niet weten hoeveel energie en water ze verbruiken. Te gast is (em.) prof. dr. Paul Scheffer over de toekomst van Europa. Onze jonge dr. Lauren de Wit deed onderzoek naar de gevolgen van de winterslaap van de muis (deze kennis is ook handig voor de mens). Ook verdiepen we ons in El Niño en de verwarming van de oceanen met prof. dr. Erik van Sebille: wat zijn de gevolgen hiervan voor ons klimaat?

Waarom zoeken we als mens zo vaak een antwoord bij een god en een religie? En wat zou het voor de wereld betekenen als het geloof afneemt? Worden we milder voor elkaar, bijvoorbeeld in Nederland waar we door 9/11 en de retoriek van Wilders behoorlijk gepolariseerde posities hebben ingenomen t.o.v.  moslims? Te gast in deze nazit bij Jort Kelder zijn gedragspsycholoog dr. Martin Appelo en islamoloog dr. Joas Wagemakers.

Er is volgens gedragspsycholoog dr. Martin Appelo een eenvoudige verklaring voor al die haat en al dat nijd in de wereld: het ontbreekt ons in beginsel aan liefde voor onszelf. Dus stop met luisteren naar Johan Derksen en denk eens na over wat je zelf eigenlijk vindt. De dalende homo-acceptatie bij jongeren? Een gevolg van zelfhaat en zondebokpolitiek. Dus omarm je gebreken en accepteer de verschillen. Een betere wereld begint bij het accepteren van jezelf. Zo simpel kan het zijn.

Het is één jaar geleden dat het bestand in Gaza werd afgesproken tussen Hamas en Israël en het vrede had moeten zijn, dankzij Trump. We kunnen na een jaar wel zeggen dat dit is mislukt. Bij welke partij gaat het mis? Bestaat er überhaupt een oplossing voor dit eeuwenoude conflict? Onze gast islamoloog dr. Joas Wagemakers komt bij Jort orde in de chaos scheppen. Hij legt uit hoe groot de macht van Hamas werkelijk is en of er andere bewegingen zijn die concurreren met de macht in Gaza.

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co waar Jort Kelder belt met Europarlementariër Dirk Gotink (ex-NSC) over de nieuwe sancties die door Trump zullen worden opgelegd aan het Internationaal Strafhof en wat Europa daartegen kan doen. Voorts is islamoloog dr. Joas Wagemakers te gast over Hamas en waarom de vredesdeal die vorig jaar met Israël werd gesloten, niet lukt. De jonge dr. Thomas van den Brink heeft onderzocht wat de koffiehandel met Java voor consequenties heeft gehad voor de leefomgeving en de architectuur. En psycholoog dr. Martin Appelo heeft de oplossing voor een mildere wereld, door onszelf met onze fouten te accepteren.

Slechts een korte mededeling wie Jort Kelder morgen te gast heeft in het Allard Pierson. Wees erbij, je bent van harte welkom en we starten rond 12.45 uur. Je kunt gewoon naar binnen lopen, we zitten in de zaal naast het café van het Allard Pierson (prachtig uitzicht!)

Taal maakt ons mens. We kunnen overleggen, ruziën en verhalen vertellen. Via Large Language Models (LLM), ofwel AI, kunnen we ook steeds meer voorspellen hoe iemand zich zal gaan gedragen. Die simulatie van de mens is baanbrekend zowel voor de psychiatrie als voor onze defensie. Psychiater prof. dr. Iris Sommer en defensiespecialist dr. Tim Sweijs (HCSS) spreken met Jort Kelder over het gebruik van AI in hun werk en welke nieuwe stappen ze kunnen nemen in hun onderzoek. Kun je stoornissen ontdekken dankzij taalgebruik en hoe onderhandel je met een meedogenloze, narcistische dictator?

Prof. dr. Iris Sommer heeft net een boek geschreven, dat is getiteld 'De stem van het brein'. Van dr. Tim Sweijs verscheen samen met prof. dr. Martijn Kitzen 'De oorlog van morgen', waarvan binnenkort een herziene versie verschijnt.

Taal is niet alleen onmisbaar voor onze communicatie, maar bijna belangrijker voor het denken, ons zelfbewustzijn en onze identiteit. Het wegvallen van taal vertelt ons niet alleen dat iemand een beroerte heeft: verlies of verandering van taal kan ons wijzen op talloze andere mentale aandoeningen, zoals depressie en dementie. In haar boek 'De Stem van het Brein' onderzocht prof. dr. Iris Sommer de geschiedenis van taal, dierentaal, de ontwikkeling van taal van kind tot volwassene. Wat kan walvistaal ons bijvoorbeeld vertellen over buitenaardse talen? En kunnen wij in de toekomst ooit praten met dieren? En wat betekent de komst van AI voor onze communicatie?

Krijgen de doemprofeten dan toch gelijk? Poetins oorlog neemt al langer een hybride vorm aan, maar inmiddels lijkt de berichtgeving over een grootschaliger aanval geloofwaardiger dan ooit. De Westerse inlichtingendiensten draaien overuren. Zou Poetin de Baltische staten binnenvallen, aanslagen plegen (zoals de mislukte poging in Leipzig), of drones het Europees grondgebied insturen? Dat is onmogelijk te voorspellen. Maar onze gast, dr. Tim Sweijs, weet: de internationale orde is momenteel zo verdeeld dat Poetin kansen ruikt. Want terwijl het dondert in Europa, sabelt quasi-bondgenoot Trump vakkundig de internationale organisaties neer. Want wie hecht er nog waarde aan de VN, NAVO, of het ICC, als ‘s werelds grootmachten er nauwelijks aandacht aan schenken? En zit Europa überhaupt nog aan tafel?

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co van zaterdag 26 september 2026 waar Jort Kelder belt met Kamerlid Luc Stultiens (Pro) over zijn motie om meer belasting te kunnen bij de rijkere mensen van Nederland. Te gast is defensiespecialist dr. Tim Sweijs, onderzoeksdirecteur bij HCSS over de dreiging van Rusland aan de grenzen van de NAVO en de resultaten van de VN top. Onze jonge dr. Sebastian Mulder heeft onderzoek gedaan naar de bodem van Groningen. Ook aangeschoven is psychiater prof. dr. Iris Sommer die een boek heeft geschreven getiteld 'De stem van het brein' over taal en hoe dat werkt in onze hersenen.

Wat wil de kiezer van de politicus? Waarom hoppen we tegenwoordig van de ene nieuwe partij naar de andere? Is het te veel van 'u vraagt, wij draaien'? En hoe kan dit kabinet wel lang blijven zitten? Jort Kelder legt deze vragen in de nazit voor aan twee politicologen, prof. dr. Tom van der Meer en prof. dr. Matthijs Rooduijn en parlementair historicus, prof. dr. Carla Hoetink.

Waarom zijn Nederlanders altijd zo ontevreden? We staan toch in veel ranglijstjes in de absolute top? Is het volk verwend of is er een reden voor het sluimerende onbehagen? Heeft het allemaal met migratie te maken? Of met opgepookte politieke relletjes? En in hoeverre zijn de politieke partijen aan de flanken nog in staat deze boze burgers aan zich te binden? Aan tafel bij Jort: politicologen prof. dr. Tom van der Meer en prof. dr. Matthijs Rooduijn, en politiek historica prof. dr. Carla Hoetink.

Het artikel van Tom van der Meer: https://www.ewmagazine.nl/politiek/achtergrond/2026/09/politiek-nederland-minderheidscoalitie-2-1585983/ (https://www.ewmagazine.nl/politiek/achtergrond/2026/09/politiek-nederland-minderheidscoalitie-2-1585983/)

Hij is de leider van 1,5 miljard mensen, staat aan het roer van de vierde economie ter wereld, en beschikt over een krijgsmacht met kernkoppen. Narendra Modi is al 12 jaar premier van India. Wie is deze man en hoe belangrijk is zijn positie aan ’s werelds vergadertafels? Begin september poseerde hij tijdens de BRICS-top breedlachend met Xi Jinping en Vladimir Poetin. Ondertussen sluit zijn regering een omvangrijk handelsakkoord met de EU, worden de banden met Donald Trump aangehaald en intensiveert India de samenwerking met Australië en Japan. New Delhi zit in een geopolitieke spagaat. Binnenlands navigeert Modi economische hervormingen, religieuze conflicten en een machtige oligarchie. Hoe dat zit, en meer, hoort u in deze Jortcast XL. Te gast zijn politiek antropoloog prof. dr. Ward Berenschot, die Modi nog kent uit zijn tijd als lokale politicus in Gujarat, en Alphonsus Stoelinga, voormalig ambassadeur in India. Hij heeft Modi meermaals ontmoet in zijn tijd als ambassadeur tussen 2012 en 2018 en schreef onlangs het boek “Waar staat India? Land in beweging”.

(ps excuses voor de audiokwaliteit - er werd een nieuwe vaatwasser tijdens het gesprek in de keuken van Jort geinstalleerd wat wat gekraak en gebeuk veroorzaakte en we belden met Fons in Griekenland. Bellen is niet altijd ideaal, maar we wilden de oud-ambassadeur wel graag horen in deze podcast!)

Den Haag ontvouwde zich tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen tot een Kafkaësk schouwspel. Op het schip van kabinet-Jetten is het onduidelijk wat de koers, waar de bestemming, en wie de kapitein is. Te gast zijn politicologen prof. dr. Tom van der Meer en prof. dr. Matthijs Rooduijn en politiek historica prof. dr. Carla Hoetink. Jort Kelder schijnt met een panel van professoren zijn licht op de cultuuromslag die ons minderheidskabinet behoeft. Ook duiken we de geschiedenis in op zoek naar historische parallellen, en speculeren we over institutionele vernieuwing. En wie heeft betere kaarten in handen: Klaver of Eerdmans?

Dit is de volledige uitzending van Kelder en Co van zaterdag 19 september, waarin Jort Kelder zich met een professorenpanel buigt over een spannende politieke week. Kan het kabinet Jetten verder, of moet het hele politieke systeem hervormd worden? Met Hoogleraar Transdisciplinaire Sociale Wetenschap aan de UvA, prof. dr. Matthijs Rooduijn, bespreken we de versplintering op rechts. Ook aan tafel zit historica prof. dr. Carla Hoetink, met wie Jort historische parallellen trekt. En politicoloog prof. dr. Tom van der Meer stelt staatsrechtelijke hervormingen voor: kan de Eerste Kamer niet worden afgeschaft?

Hoe kunnen we onafhankelijk en naar waarheid handelen, in de wetenschap, in de politiek en in de rechtspraak? Dit bespreekt Jort Kelder in de nazit met econoom em. prof. dr. Coen Teulings en en filosoof (en Nietzsche-kenner) prof. dr. Gert-Jan van der Heiden. 

Opiniestuk waarover wordt gesproken: 
 https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-de-politisering-van-nederlandse-universiteiten-is-strijdig-met-hun-kerntaak~ba9c040a/

Over sommige dingen valt niet te twisten. Maar als het aan Friedrich Nietzsche ligt, zit dat toch anders. Er zijn geen feiten, alleen interpretaties. En God? Die is dood. Wat heeft de filosofie van Nietzsche gedaan met ons waarheidsbesef? En kunnen mensen het eigenlijk wel aan als er geen universele waarheid bestaat? Te gast, over de rol van Nietzsche in het ontstaan van feitenvrije politiek, is filosoof en hoogleraar Metafysica prof. dr. Gert Jan van der Heiden. De hoogleraar legt uit waarom extreemrechts zo graag aan de haal gaat met Nietzsches denkbeelden en hoe we zijn beroemde 'Wil tot macht' wél moeten lezen. Ook buigt de filosoof zich over onze terugkeer naar God: waarom zijn we weer in zijn armen gedreven?

Het koffertje voor Prinsjesdag is afgeleverd in een land vol stakingskoorts en politieke onvrede. Toch draait de economie op volle toeren en zijn jongere generaties rijker dan vaak wordt gedacht. Is het neoliberalisme failliet, of klagen we met een volle maag? Om die vraag te beantwoorden schuift top-econoom en oud-CPB-directeur em. prof. dr. Coen Teulings aan in deze Jortcast. In zijn studententijd overtuigd lid van de CPN, maar inmiddels een scherp verdediger van de vrije markt. Een pleidooi voor dat zo ongeliefde neoliberalisme. 

Shownotes:

De podcastserie: College van Kelder & Teulings (https://podcastluisteren.nl/pod/College-van-Kelder-and-Teulings)

De afscheidsrede van em. prof. dr. Coen Teulings (https://www.uu.nl/agenda/afscheidsrede-coen-teulings-econoom-in-een-neoliberaal-tijdsgewricht)