De Publieke Ruimte

Een slagvaardige overheid gaat complexiteit te lijf met de jaarlijkse Vereenvoudigingswet. Maar beschikt de overheid al over de benodigde veranderinfrastructuur, -filosofie en -rollen om dat waar te maken? Het is vooral een kwestie van doen! Zo bleek tijdens de vijfde editie van de Dag van de Publieke Dienstverlening, georganiseerd door het Programma Werk aan Uitvoering.

Otto en Martijn gaan in gesprek met Bart Snels (kwartiermaker Slagvaardige Overheid bij het ministerie van Binnenlandse Zaken) en Hans Ouwehand (voorzitter van de Raad van Bestuur van het CAK, die zich inspant voor ‘uitstekende (digitale) dienstverlening’, een van de vier actielijnen van de Slagvaardige Overheid). Daarnaast horen we Staatssecretaris Eric van der Burg over de politieke drive achter deze opdracht.

Tijdens de Dag van de Publieke Dienstverlening, voerden professionals uit beleid en uitvoering diverse trialogen met Eerste en Tweede Kamerleden. Hoe dat is bevallen vertellen Mary Fiers, Barbara Kathmann, Joost Sneller en Robin van Leijen. En Sandra van Thiel (professor public management aan de Erasmus Universiteit) legt uit welke Haagse driehoeken er bestaan, en hoe een trialoog kan helpen om  de gesprekscyclus te verbeteren tussen bestuur, beleid en uitvoering.

De overheid wil meer regie over haar eigen digitale infrastructuur. Niet alleen om minder afhankelijk te zijn van Amerikaanse Big Tech. Maar ook omdat digitale autonomie een democratische randvoorwaarde is. Toch besteden overheden cloudvoorzieningen vooralsnog individueel aan zonder daarbij samen te werken. Dat kan toch anders? Hoogste tijd voor een overheidsbrede soevereine cloudvoorziening en een centrale marktplaats voor cloudtechnologieën.

Martijn en Otto gaan hierover in gesprek met Ron Kolkman, voorzitter van het aanjaagteam Cloud binnen de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) en hoofdingenieur-directeur bij Rijkswaterstaat. Over de collectieve inzet van gemeenten spreken ze met Jacco Brouwer, beleidscoördinator Cloud en Digitalisering bij de VNG.  En ook de Waterschappen zitten niet stil. Zo blijkt uit het verhaal van Rozemarijn ter Horst, programmamanager Collectieve Thema's bij het Waterschapshuis. Dat is de gemeenschappelijke regeling waarin 21 waterschappen werken aan een digitale agenda.

Een simpel gesprek over complexe onderwerpen zoals de meerwaarde van een autonome werkplek, het nut van dataportabiliteit, de kracht van Europese jurisdictie en de uitdaging om een Toyota Prius te verkopen aan BMW-rijders.

Wat gebeurt er als een kind in de jeugdstrafrechtketen terecht komt? Hoe werken het Openbaar Ministerie, de Rechtspraak en al hun ketenpartners samen in de wetenschap dat het straffen van een jongere ook een pedagogisch effect moet hebben?

Otto en Martijn gaan hierover in gesprek met Heleen Rutgers, hoofdofficier van justitie van parket Midden-Nederland. Julia Mendlik, president van de rechtbank Rotterdam. En Mohamed Hedi, die als ervaringsdeskundige het perspectief van de jongeren waar dit over gaat bespreekt.

Hoe zorgen we dat jongeren, slachtoffers en samenleving ervaren dat de overheid werkelijk van waarde is? Want een jongere die het jeugdstrafrecht ingaat, komt daar als het goed is ook weer uit en heeft dan nog een leven voor zich. Hoe bereiden we die jongeren daarop voor? Als je weet dat slechts 40 procent van de jeugdstrafrechtzaken binnen de norm van 180 dagen tot een rechterlijk vonnis wordt afgehandeld. Dan is de vraag niet alleen: hoe krijgen we zaken sneller door het systeem? Maar ook: wanneer helpt het systeem jongeren daadwerkelijk verder?

In welke cloud zetten we onze data? Hoe gaan we om met AI in publieke dienstverlening? Hoe worden we digitaal weerbaar en wat verstaan we onder digitaal vakmanschap? Complexe vragen die elke overheidsorganisatie voor zichzelf dient te beantwoorden, waarbij het helpt om samen op te trekken. De Nederlandse Digitalisering Strategie (NDS) is het programma waarmee het Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen en publieke dienstverleners als één overheid werken aan dit soort vraagstukken op het gebied van de digitale overheid.

In deze aflevering van podcast De Publieke Ruimte spreken Otto en Martijn met Erik Jan Boon, programmadirecteur Nederlandse Digitalisering Strategie. Ook schuift Martijn Groenewegen aan, CIO bij de gemeente Eindhoven en voorzitter van het CIO Beraad bij de vereniging van informatiemanagers bij gemeenten IMG 100.000+. Als derde tafelgast schuift Bart Geerdink aan, als programmamanager NDS bij de VNG.

Een zeer actueel gesprek, want ondanks dat de NDS-Raad als adviesorgaan stopt, gaat de NDS als strategische koers gewoon door. Hoe werkt zo’n programma zonder direct mandaat, centraal budget of formele bevoegdheid? Lukt het de koplopers om met bestaande mensen en middelen herbruikbare resultaten op te leveren? Welke rol kan een Nederlandse Digitale Dienst hierbij in de toekomst gaan spelen?

Duidelijk is dat publieke dienstverleners zoals gemeenten niet afwachten tot het Rijk klaar is met beleid maken. Zij zien zichzelf als kraamkamer van de digitale overheid en gaan liever nu aan de slag met urgente zaken zoals cloud, data en AI. Wat dat oplevert beluister je in deze aflevering van podcast de Publieke Ruimte.

Wat betekent het voor de publieke dienstverlening als systemen uitvallen en verstoringen langer duren dan waar we op voorbereid zijn?  Over welke rampen hebben we het eigenlik? Waar ligt het kantelpunt tussen risico en crisis? Hoe bereid je een organisatie voor op langdurige ontwrichting? Wie bepaalt dan wat er in de keten prioriteit krijgt als iedereen wordt geraakt? Wat is de rol van oefeningen hierbij?

Otto en Martijn spreken hierover met Don O’Floinn, hoofd van het Nationaal Crisiscentrum, die dagelijks werkt aan het duiden van dreigingen en scenario’s. Ook is Patricia Zorko te gast. Zij is plaatsvervangend directeur-generaal bij Rijkswaterstaat, verantwoordelijk voor het beheer van vitale infrastructuur. En we spreken met Remco Bakker, bestuurder bij het CIZ en voorzitter van de Rijksbrede Benchmarkgroep.

Interessante inzichten over de wendbaarheid van organisaties, de mogelijkheid om van online weer terug te vallen op offline dienstverlening en de uitdaging om centrale organisaties om te klappen naar een decentrale hulpstructuur. Zaken waar niet iedereen dagelijks over nadenkt, maar dat eigenlijk wel vaker zou moeten doen. Wees voorbereid!

Ilja Leonard Pfeijffer legt in zijn nieuwe boek 'Absolute Democratie' uit hoe de democratie en de rechtsstaat in Europa en elders hun glans verliezen en worden ontmanteld. Ilya schetst een wereld waarin recht ondergeschikt wordt gemaakt aan het recht van de sterkste. Hij ziet dat Europa niet alleen door vijanden, maar ook door bondgenoten wordt bedreigd. Een groeiende wereld waarin winnaars van verkiezingen het idee hebben dat ze alleen maar rekening hoeven te houden met de wensen van hun eigen achterban. Kortom; een wereld waarin absolute democratie de constitutionele democratie in kleine stapjes verdringt.

Op uitnodiging van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ging Otto voor een volle zaal ambtenaren met Ilya in gesprek. Dat deed hij samen met Boudewijn Steur (directeur Kennis, Internationaal, Europa en Macro-economie) en Ellen van Doorne (directeur Democratie en Bestuur). We bespreken hoe ambtenaren moeten omgaan met de geleidelijke normalisering van extreme standpunten. En op welke manier zij hun werk integer kunnen doen zonder vermorzeld te worden op het speelveld waar ze zelf onderdeel van uitmaken. Kortom, hoe je recht kan doen aan je ambtseed in roerige tijden. Luister mee naar dit vurige pleidooi tegen de onverschilligheid!

Geld betalen of ontvangen van de overheid kan veel simpeler. Waar je nu van iedere uitvoeringsorganisatie afzonderlijk een brief krijgt met een betaaloverzicht en instructies, zou het toch veel makkelijker zij als we dit overheidsbreed organiseren?

In deze aflevering bespreken Otto Thors en Martijn Grimmius twee initiatieven die dit systeem proberen te veranderen. Als eerste is te gast Sianne van Rhee MSc. CPC, programmamanager bij het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB). Zijn vertelt over het overheidsbrede programma Clustering Rijksincasso, gericht op meer samenhang in vorderingen en schulden. Ten tweede spreken ze met Vincent van der Ploeg, auditmanager bij de Auditdienst Rijk. Hij deed onderzoek naar de resultaten van het programma Vereenvoudiging Inkomensondersteuning voor Mensen (VIM). Ook schuift veranderkundige Daniël Wolfs aan om dit soort transities in een breder perspectief te bieden.

Welke belemmeringen kom je tegen als je met een radicaal klantperspectief processen inricht? Is de Informatievoorziening daar al klaar voor en staat de huidige wetgeving dit al toe? Wat is de rol van ambtelijke zelfcensuur en wanneer is ‘goed’, goed genoeg? Een boeiend gesprek over de zoektocht naar het combineren van urgentie en actie.

Deze opname vond plaats in Nieuwspoort als onderdeel van de Staatpraat van programma Staat van de Uitvoering op 24 maart jl.

Netcongestie – de file op ons elektriciteitsnet – zet overheid en regio's klem met botsende plannen, versnipperde verantwoordelijkheden en opeenstapelende regelingen. Is dit nou vooral een capaciteitsprobleem of een organisatieprobleem?

In deze aflevering van podcast De Publieke Ruimte gaan Martijn Grimmius en Otto Thors in gesprek met Laurens Gijsbers (Programmamanager Energiesysteem, RVO) en Elmar Naber (programmamanager ORTESE, provincie Drenthe) over een nieuwe aanpak.

In Emmen, Nederland in het klein, passen zij gebiedsgericht werken toe: van individuele verduurzamingsplannen naar collectieve oplossingen via energiehubs, botsproeven en gebiedsboden. Ontdek hoe deze variant van opgavegericht werken systeeminzicht creëert, cumulatieve effecten tackelt en regie brengt in een versnipperd landschap.

Zo'n twee jaar geleden verscheen het rapport 'De gebroken belofte van de rechtsstaat'. Dit rapport van de Staatscommissie Rechtsstaat bevatte 10 verbetervoorstellen voor het onderhoud van de rechtsstaat met oog voor de burger. Wat is er van deze voorstellen terecht gekomen? Wat doet het nieuwe kabinet met de aanbeveling om het contact met burgers te verbeteren? En hoe kunnen ambtenaren in hun dagelijkse werk de verbetervoorstellen nu al toepassen? Martijn en Otto spreken met Marc Hertogh, vicevoorzitter van de Staatscommissie Rechtsstaat en hoogleraar rechtssociologie, en André Verburg, rechter bij de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State en hoogleraar Rechtsbescherming tegen de overheid. 

Op maandag 26 januari vond de Dag van Beleid plaats in de Fokker Terminal in Den Haag. Otto was daarbij te gast en sprak met verschillende sprekers, standhouders en bezoekers. In deze aflevering van podcast De Publieke Ruimte gaat hij samen met Martijn op zoek naar manieren om de kwaliteit van beleid te verbeteren aan de hand van het Beleidskompas. Centraal staan de oproepen en beschouwingen van columnist en adviseur Kustaw Bessems. Hij pleit voor meer presentie en urgentie om de manier waarop we beleid maken structureel te veranderen. Ook spreken we met Erik Bezem (directeur-generaal Straffen en Beschermen bij het ministerie van Justitie en Veiligheid) over opgavegericht werken. En pleit Loes Mulder (Secretaris Generaal van het Ministerie van OC&W) voor topsturing vanuit een gezamenlijke bestuursraad. Daarnaast veel praktische ervaringen van collega’s over werken vanuit burgerperspectief, participatie, uitvoerbaarheid, doenlijkheid, ambtelijk vakmanschap, publiek leiderschap, gedragsdeskundigheid, beleidskwaliteit en -evaluaties. 

Peter Kanne is als senior adviseur betrokken bij onderzoeksbureau Ipsos I&O en is regelmatig te zien als opinie onderzoeker in de media. Hij schreef op persoonlijke titel het boek 'Lang zal ik lekker leven - de genotzuchtige Nederlander: van ik-verslaving naar wij-gevoel.'  Otto en Martijn gaan in deze aflevering met hem op zoek naar de weerbare burger.

Is de Nederlander een genotzuchtige individualist die zich terugtrekt in zijn eigen kleine, genoegzame wereldje? Aan de hand van objectieve cijfers, wetenschappelijk onderzoek en opinieonderzoek schetst Kanne de maatschappelijke context op het gebied van economie, communicatie, gezondheid, duurzaamheid en democratie. Daaruit blijkt telkens dat het systeem – de markt, big tech, een weifelende overheid –consumentisme en genotzucht in stand houdt.

Vraag is of en hoe dit kan worden doorbroken. Met meer overheidsbetutteling en normering? Of met meer gemeenschapszin en oprecht burgerschap? En welke rol kunnen ambtenaren hier zelf in spelen?

Je kunt als beleidsmedewerker wel vanachter je tekentafel een ideale wereld schetsen, maar hoe pakt dit uit in de echte wereld? Hoe houd je in het beleid bijvoorbeeld ook rekening met gedachten, gevoelens en gewoontes die maken dat iemand zich op een bepaalde manier gedraagt?

De inzet van een gedragsdeskundige kan helpen daarop een antwoord te krijgen. Bij het ministerie van Justitie en Veiligheid loopt momenteel een pilot waarin wordt onderzocht in hoeverre het toevoegen van meer gedragsdeskundigheid leidt tot beter beleid. Denk aan beleidseffecten op het gebied van het vuurwerkverbod of het stimuleren van de sociale advocatuur.

Martijn en Otto spreken in deze aflevering over de ervaringen met gedragsdeskundigheid bij het Ministerie van J&V met Eric Bezem, Directeur-Generaal Straffen en Beschermen, gedragswetenschapper Kim van Zoonen en programmamanager van de J&V brede werkagenda Ralph Kleuskens. 

Martijn en Otto zijn te gast op het Nationale Ambtenarencongres dat op 6 november werd georganiseerd door CMHF Overheid en A+O fonds Rijk. Het thema van het congres was Tegenspraak. Heb jij de moed om vragen te stellen, om nieuwe perspectieven in te brengen en aan te kaarten wat anders kan? En lukt het jou om open te staan, écht te luisteren en samen te bouwen aan betere besluiten? Vier gasten bespreken in deze aflevering hun perspectief op tegenspraak en geven tips hoe je dit als ambtenaar zelf kunt toepassen. 

Anne-Marie Buijs is programmamanager van het Rijksbrede programma Dialoog en Ethiek en legt uit hoe zij hiermee een open en veilige gesprekscultuur wil bevorderen binnen de overheid.  Karim Maarek treedt onder andere op als gesprekleider en deelprocesontwerper bij het Nationaal Burgerberaad Klimaat en vertelt hoe hij met Deep Democracy ruimte creëert voor de stem van de minderheid. Gertie Verreck is directeur van het BCL-instituut en legt uit waarom ons brein tegenspraak al snel als ‘gevaar’ bestempelt, en hoe je dat patroon kunt doorbreken. En Tim de Zeeuw vertelt over de rol van de Profnar (een samenvoeging van professioneel en hofnar) die leiders en medewerkers van een organisatie een spiegel voor houdt en op zoek gaat naar blinde vlekken, vergelijkbaar met de rol van de hofnar aan het hof van de koning en zijn hovelingen.

Terwijl Nederland tot de meest innovatieve landen van Europa behoort, neemt het aantal innovaties binnen de Rijksoverheid af. Dat is zorgwekkend, omdat de urgentie van innovatie door krapte op de arbeidsmarkt en digitale transformatie de komende jaren alleen maar zal toenemen. Maar wie ligt er binnen de directie wakker van innovatie? Welke ruimte is er om dingen echt anders te doen? En zetten we succesvolle innovaties wel voldoende in de etalage?

In deze nieuwe aflevering van podcast De Publieke Ruimte gaan Otto en Martijn in gesprek met Dirk-Jan de Bruijn, voorzitter van de Rijks Innovatie Community: een Rijksbreed netwerk gericht op kennisdeling, samenwerking en het versterken van innovatiekracht. Ook te gast is Marjanke Töller, programmadirecteur Innovatie & Dienstverlening bij het UWV. Zij vertelt over de nieuwe innovatieaanpak waarin het UWV een eigen taal, structuur, governance, tooling en zichtbaarheid heeft gekozen. Een aanpak die mogelijk ook van pas kan komen bij andere publieke dienstverleners!

Links uit deze uitzending:

https://www.rijksinnovatiecommunity.nl/, https://www.kennisvandeoverheid.nl/organisatiecultuur/innovatie-barometer

Op 29 oktober kiest Nederland een nieuwe Tweede Kamer. Hoe denken de politieke partijen over het verbeteren van de publieke dienstverlening? Hoe kijken ze naar thema's als dienstverlening, digitalisering en vereenvoudiging?

Martijn en Otto gaan in gesprek met drie kandidaat-Kamerleden: Joost Sneller (D66), Barbara Kathmann (GroenLinks-PvdA) en Stefan Mastenbroek (CDA). 

Een verhelderend verkiezingsdebat over politieke zelfmoordtaken, Nationale vereenvoudigingsdag, rode kaarten trekken en de innovatieve focus van nieuwe bewindspersonen.  

Écht contact maken met de client, burger of ondernemer is een opgave voor publieke dienstverleners. Maar een goed gesprek kost tijd, die meestal op gaat aan administratieve taken. Door slim gebruik te maken van transcriptie op basis van AI-tools, valt hieraan veel te verbeteren.

Bij WerkSaam Westfriesland (een uitvoerder van de participatiewet in Noord Holland die mensen begeleidt naar de arbeidsmarkt) voeren ze een VNG-pilot uit met een transcriptietool. Coaches hoeven hierdoor geen gespreksverslagen meer te maken, maar alleen een automatisch gegenereerd rapport te beoordelen. Met als voordeel: tijdwinst en meer menselijke aandacht tijdens de gesprekken met cliënten. Maar hoe werkt dat? Welke persoonsgegevens mag je hierbij gebruiken? En hoe reageren de cliënten eigenlijk op AI?

Martijn en Otto spreken erover met de directeur van WerkSaam Westfriesland Anja Witte, projectleider Stefan Hes en participatiecoach Laura Wurth. Daarnaast schuift Matthijs van Kampen van de VNG aan. Hij vertelt meer over het programma Uitvoeringskracht en Arbeidsmarktkrapte, waarvan deze pilot onderdeel uitmaakt. 

Publieke dienstverlening kan niet zonder bedrijfsvoering en lijnmanagement. Maar deze overhead moet wel in balans zijn met het primaire proces. Uit de Benchmark Venster voor Bedrijfsvoering blijkt dat de helft van de totale formatie van kerndepartementen uit overheadfuncties bestaat. Bij gemeenten en waterschappen is dat een kwart. En bij uitvoeringsorganisaties ongeveer een vijfde. Maar wat zeggen die cijfers? Hoe gebruik je zo’n benchmark om te verantwoorden, te sturen en te leren?

Op 11 september vond in Utrecht de Dag van de Duiding plaats. Deze dag werd georganiseerd door Venster voor Bedrijfsvoering in samenwerking met de Rijksbrede benchmarkgroep. We namen de bedrijfsvoering van uitvoeringsorganisaties, provincies, waterschappen en gemeenten onder de loep. Waarom is de externe inhuur gestegen van 10% naar ruim 15%? Hoe staat het met het datagestuurd werken? Hoe kunnen we de (digitale) weerbaarheid van overheden vergroten?

Martijn en Otto blikken terug op deze dag aan de hand van de inzichten van Mariël Middendorp (secretaris-algemeen directeur bij het Hoogheemraadschap van Rijnland), Zeger Baelde (directeur Bedrijfsvoering bij RDW) en Connie Eli (directeur Dienstverlening bij de gemeente Amsterdam). Samen met organisatieadviseur Mark Huijben werpen ze een kritische blik op de overhead van de overheid. 

De Staat van de Uitvoering heeft een aantal toekomstimpressies gepubliceerd die een inkijkje geven in hoe de publieke dienstverlening er in 2035 uit zou kunnen zien. In deze aflevering roept stuurgroepvoorzitter Abdeluheb Choho (directeur-generaal RVO) op om daadwerkelijk over te gaan tot breedvoerige vereenvoudiging van beleid om de publieke dienstverlening te verbeteren.

Martijn en Otto spreken over proactieve dienstverlening met Hans Ouwehand (voorzitter Raad van Bestuur CAK). Over dienstverlening aan ondernemers rond verduurzaming met Rodrique Engering (voorzitter Raad van Bestuur KvK). Jasper van Dijk (econoom en onderzoeksleider bij het Instituut voor Publieke Economie) reikt ideeën aan voor de vereenvoudiging van inkomensondersteuning. En Loes Mulder (secretaris-generaal OCW) geeft haar visie op vernieuwing van beleidsvorming.

Ook de politiek in Nederland is op zoek naar een betere balans tussen beleid en uitvoering. Daarom vertellen vier kandidaat-Tweede Kamerleden over hun toekomstvisie op de publieke dienstverlening: Inge van Dijk (CDA), Nathalie van Berkel (D66), Rens de Boer (VOLT) en Luc Stultiens (GroenLinks-PvdA). 

Op 4 juni werd in Den Haag voor de vierde keer de Dag van de Publieke Dienstverlening georganiseerd. Onder het motto: De kracht van samen - 'publieke dienstverlening in beweging' - kwamen zo'n 500 professionals werkzaam bij beleid, uitvoering, politiek én betrokken burgers bij elkaar om ervaringen uit te wisselen en van elkaar te leren.

Martijn en Otto gingen deze dag op zoek naar publieke dienstverleners die hun werk aanpassen aan de menselijke maat, anders organiseren om wendbaar te zijn, of innoveren gericht op toekomstige opgaven.

Ze gingen in gesprek met: 

• Christa Klijn (directeur-generaal Werk aan Uitvoering) over de kracht van de gezamenlijke beweging
• Tweede Kamerleden Don Ceder (CU) en Thom van Campen (VVD) over de noodzaak van vroegtijdige politieke aandacht voor de uitvoering
• Abdeluheb Choho (directeur-generaal RVO) over opgavegericht werken bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
• Pieter Duisenberg (president Algemene Rekenkamer) over de noodzaak van goede uitvoeringstoetsen
• Patrick Haveman over de effecten van zijn voorbeeldgedrag als integraal klantmanager Werk en Inkomen bij de gemeente Hengelo
• Maike Klip over de lessen van programma Clustering Rijksincasso (CRI)
• Jacco Brouwer over de verantwoorde inzet van AI en digitale assistenten namens de VNG

Terugblik op een bruisende dag vol boeiende gesprekken!

Schades die zijn ontstaan na gaswinning in Groningen, overstromingen in Zuid-Limburg en werkzaamheden aan het kanaal Almelo-Den Haandrik, zijn bestempeld tot “affaires”. Hoe ver moet het komen voordat grove fouten een affaire worden genoemd? Hoe reageren overheden daarop? En welke rol speelt erkenning als brug naar herstel en afhandeling?

Frits van der Meer (Emeritus hoogleraar) en Gerrit Dijkstra (Universitair docent) van de Universiteit Leiden deden in opdracht van de Staat van de Uitvoering onderzoek hiernaar. Zij publiceerden het rapport 'Van euforie tot misère: wat valt er te leren uit 'Affaires'. Otto en Martijn gaan hierover in gesprek met de onderzoekers, en met Theodor Kockelkoren (inspecteur-generaal van het Staatstoezicht op de Mijnen, SODM). Hij is nog dagelijks bezig met de gevolgen van gaswinning in Groningen. Welke lessen heeft SODM getrokken en welke rol zouden toezichthouders in het algemeen kunnen spelen bij het voorkomen van affaires?

Arre Zuurmond zwaait af als regeringscommissaris Informatiehuishouding met het boek 'Dwars door de Orde' waarin hij terugblikt en vooruitkijkt. Otto en Martijn spreken met hem over zijn kritische analyses en dwarse denkrichtingen die noodzakelijk zijn voor een democratische, weerbare en dienstbare overheid.

Ook aan het woord komen columnist Kustaw Bessems, voormalig Rijks-CIO Dion Kotteman, GOV-Tech professor Nitesh Bharosa en adviseur Jaring Hiemstra. Centraal staat de vraag aan welke knoppen we moeten draaien om te transformeren tot een responsieve en proactieve overheid.

Simon Sibma werkte ruim 40 jaar voor de Publieke Zaak. Hij gaf leiding bij de Belastingdienst, het Centraal Justitieel Incassobureau en de Sociale Verzekeringsbank. Daarnaast was hij een van de boegbeelden van het programma Werk aan Uitvoering én zat vlak voor zijn afscheid ook nog ‘even’ in de Spoedadviescommissie hersteloperatie toeslagen. Op 1 april ging hij met pensioen en droeg hij zijn rol als voorzitter van de raad van bestuur van de SVB over aan Diana Starmans. Martijn en Otto blikten vlak voor zijn pensioen met hem terug op een rijke carrière. Welke lessen heeft hij geleerd en geeft hij door? Daarnaast vertelt een aantal oud-collega's ook over de lessen die ze van hem hebben geleerd. Zo horen we onder andere Ietje de Vries (facilitair medewerker SVB), Christine Nijkamp (concern directeur gemeente Enschede), Annette Veenstra (directeur dienstverlening en incasso bij het CJIB), Loes Mulder (SG van OC&W) en Chris Driessen (cliëntenraad SVB). 

Wat kun je leren van dingen die goed gaan bij de overheid? Otto en Martijn bespreken verschillende goede voorbeelden die zijn gebundeld in het nieuwe boek ‘Zo kan het ook’ dat werd gepresenteerd tijdens de StaatPraat van Staat van de Uitvoering op 20 maart in Nieuwspoort.

Te gast zijn Paul ’t Hart (hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit Utrecht en lid van de WRR), Nannette van Schelven (directeur-generaal bij de Douane) en Alexander Pechtold (algemeen directeur bij het CBR). Met inspirerende verhalen van Regina Havinga over Ruimte voor de rivier bij Rijkswaterstaat, Stan Kaatee over de Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW), Jos Geurts over de Groene Loper in Maastricht en Maurits Hendriks over het Nederlandse Topsportbeleid van NOC-NSF.

Een leerzaam gesprek over doelvervlechting, leiderschap, tussenruimte, keuzes durven maken en nog veel meer!

Openheid is van belang om het vertrouwen in de overheid te vergroten. Want meer transparantie kan leiden tot meer legitimiteit. Een Open Overheid klinkt mooi, maar blijkt in de praktijk niet eenvoudig te realiseren. Is het nou een kwestie van moeten, vanwege de wet? Of mag je van iedere ambtenaar een intrinsieke motivatie verwachten om open en transparant te zijn? En als ze dat al zijn, krijgen ze daarvoor dan wel de juiste instrumenten aangereikt? Hoe organiseren overheden dat samenspel van mensen, processen en technologie? Kortom; Hoe moet je dealen met de WOO? 

Otto en Martijn vragen het aan Serv Wiemers (directeur van de Open State Foundation), Sofie Bustraan (informatiecommissaris van de Gemeente Amsterdam) en Bas van Beek (WOO-coördinator bij journalistiek platform Follow the Money). Ook beluisteren we ambtenaren van verschillende ministeries die aangeven hoe er bij hen zorgvuldig en open wordt gewerkt. Aan het woord komen Mahad Kutub, strategisch adviseur bij Economische Zaken, Patricia Moeskops, adviseur bij de Rijksorganisatie voor Informatiehuishouding dat valt onder Binnenlandse Zaken en Erik Stenfert Kroese, corporate woordvoerder bij Financiën.

“Een slimme overheid is op onzekerheid voorbereid!” Maar hoe bespreek je onzekerheden? Hoe bereid je een organisatie daarop voor? Wie voert dat gesprek en hoe voorkom je ondermaatse prestaties door overmatig risicomanagement? Martijn en Otto gaan erover in gesprek met Martin van Staveren. Hij is verbonden aan Universiteit Twente en Nyenrode en schreef meerdere boeken over risicoleiderschap. Daarnaast is Erik Boers te gast. Hij is senior adviseur bedrijfsvoering bij Douane Nederland en vertelt welk effect het voeren van een risicodialoog heeft op het functioneren van de organisatie op korte en lange termijn. Ook luisteren we naar het verhaal van Anouk Post van Politie Nederland. Zij vertelt hoe haar organisatie op steeds meer terreinen risicoleiderschap in de praktijk toepast.

De Rijksbrede Benchmarkgroep (RBB) organiseert verschillende keren per jaar een leerkring over dit onderwerp. Meer weten? Ga naar https://rbbgroep.nl/groups. 

Een nieuw jaar, een nieuw seizoen! In deze aflevering bespreken we goede voornemens met Esther Pijs (Directeur-Generaal bij het ministerie van Klimaat en Groene Groei) en Davied van Berlo (strategisch adviseur bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, en in het verleden initiatiefnemer van het netwerk Ambtenaar 2.0).

We kijken vooruit naar 2035 aan de hand van maar liefst vier nieuwe rapporten van de Staat van de Uitvoering. Minder waan van de dag, meer focus op de lange termijn! Dat doen we op basis van toekomstscenario’s waarbij de beschikbaarheid van mensen en middelen, en de inzet van technologie tot verschillende uitkomsten gaan leiden.

Hoe bepalen overheidsorganisaties de balans tussen samenwerken of zelf doen, regie of autonomie, en menselijke of digitale interactie? Duidelijk is dat het gebruik van AI de toegang tot de publieke dienstverlening zal veranderen (bijvoorbeeld bij het beantwoorden van WOO verzoeken of Kamervragen). De mensen en middelen die hiermee worden vrijgespeeld kunnen worden ingezet om meer maatwerk te leveren en rekening te houden met werkelijk klantbehoeften.

Opmerkelijk aan toekomstverkenningen is dat de onderliggende principes en thema’s van alle tijden zijn. Zo blijken de trends die Ambtenaar 2.0 ruim 15 jaar geleden optekende over netwerken en ketens ook vandaag de dag nog om onze aandacht vragen. Door voldoende rust en ruimte te nemen, kunnen overheden zich vandaag voorbereiden op de dag van morgen. En zo praten we ons vol goede moed het nieuwe jaar in!

In Vlaanderen is het roer om als het gaat om het proactief toekennen van inkomensondersteuning. Burgers die ergens recht op hebben, krijgen publieke voorzieningen ambtshalve toegekend. Dat kan omdat er een brede juridische grondslag is en doordat gegevens via het MAGDA-platform worden gedeeld tussen verschillenden overheden. Op uitnodiging van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Staat van de Uitvoering (BZK) brachten tientallen ambtenaren van verschillende gemeenten, uitvoeringsorganisaties en departementen, samen met lokale bestuurders, gemeenteraadsleden, volksvertegenwoordigers en ombudsmannen een bezoek aan Stad Gent. Organisatie was in handen van bureau Haagse Beek. Martijn en Otto haakten aan bij het reisgezelschap en gingen op zoek naar de verhalen achter de Vlaamse victorie. Tijdens deze live opname bespreken ze de opgedane inzichten met Menno Spaan (Haagse Beek), Iris Vermeulen (gemeente Zeist), Chantal Martens (gemeente Heusden), Marije Klink (Sociale Dienst Drechtsteden) en Tweede Kamerlid Sandra Palmen (NSC) .

Gezichtsherkenning, vertaalapps, fraudebestrijding; het zijn zo maar wat voorbeelden waarmee AI overheden behulpzaam kan zijn. Maar hoe veilig is AI? Wat zijn naast de vele kansen de risico's voor overheden als ze gebruik willen maken van AI? De Algemene Rekenkamer publiceerde in oktober het rapport 'Focus op AI bij de Rijksoverheid' waarmee ze in kaart bracht welke AI-systemen op dit moment of recent door de overheid zijn ingezet. Martijn en Otto gaan in deze aflevering in gesprek met de vice president van de Rekenkamer, Ewout Irrgang en Judith Blijden. Judith werkte tot voor kort bij de Sociaal Economische Raad waar ze zich als senior beleidsmedewerker bezighield met de digitale transitie. Sinds 1 november werkt ze als adviseur bij Hooghiemstra & Partners waar ze specifiek aandacht heeft voor juridische en ethische vraagstukken in relatie tot technologie.

Albert Jan Kruiter is een van de oprichters van het Instituut voor Publieke Waarden. Dit instituut ontwikkelt nieuwe manieren en ideeën om publieke waarde te realiseren tegen minder kosten. Op verzoek van emeritus hoogleraar bestuurskunde Roel in ’t Veld schreef hij een bijdrage aan een paper over de vitalisering van bureaucratie en sturingsinnovatie. Martijn en Otto spreken met hem over het harmoniseren van wetgeving, het ontschotten van budgetten, het verbreden van verantwoording, het betrekken van bewoners en het communiceren over de realiteit. Een prikkelend pleidooi voor sturingsinnovatie in het publiek domein.