Eerste hulp bij klassiek

Januari 1941, in een ijskoude barak van een Duits werkkamp speelt Olivier Messiaen samen met enkele medegevangenen de première van zijn Quatuor pour la fin du temps. Hij componeerde dit stuk als krijgsgevangene tijdens de Tweede Wereldoorlog, een beeld dat je doet verstillen wanneer je deze muziek hoort. Al vraagt Clara zich ook nog steeds af wat Sander nu precies bedoelt met een piramide op drijfzand bij deze compositie. En waarom gaat de tijd zo traag wanneer je op de tandartsstoel ligt?

Clara en Sander verkiezen deze wilde danceparty van Aram Katsjatoerian boven een dubbel Espressoshot, want de Armeense componist ging voor pure adrenaline met zijn Sabeldans. Hij schreef de muziek als extraatje voor zijn eerste ballet en het werd bijna instant zijn grootste hit. Al had hij dat zelf misschien liever anders gezien, want hij beschreef de Sabeldans ooit als dat wild en luidruchtig kind binnen zijn muzikale familie. Nooit genoeg leven in de brouwerij, if you ask us!

De laatste aflevering van dit seizoen en dat vieren Clara en Sander zonder sangria, maar gelukkig is er de Spaanse muziek van Manuel De Falla. Hij componeerde deze balletmuziek over een hoed met drie punten, waarvoor Picasso himself de decors ontwierp. En... dit is een echte hit voor fans van F.C. De Kampioenen, mijn gedacht!

Charles Ives schrijft aan het begin van de vorige eeuw muziek over de grote vraag, de zin van het leven. Maar vindt de Amerikaanse componist ook een antwoord en hoe maak je muziek van filosofische vraagstukken? Ook bij Clara en Sander vliegen de levensvragen hen om de oren. Of zijn het muggen bij Sander?

De Duitse Max Bruch is zot van Schotland en schrijft in de 19e eeuw zijn Schotse Fantasie. Daarvoor is een reisje… naar de bibliotheek genoeg, waar hij zich verdiept in oude Schotse volksmelodieën. Waan je in de melancholische, mistige landschappen van de Highlands met deze muziek, of tussen de boekenrekken in de bibliotheek van Berlijn.

Brb crying! De Engelse componist John Dowland was de voorvader van de singer-songwriters. Hij schreef in de 17e eeuw Flow My Tears, een melancholische hit waar Lana Del Rey jaloers op zou zijn. Het is een lied waar je het onmogelijk droog bij kan houden. Dat vond Dowland zelf ook, want hij gebruikte de melodie opnieuw en opnieuw. En blijkbaar zijn er verschillende soorten tranen?

Clara en Sander gaan van de grond met deze muziek van Karlheinz Stockhausen, pionier van de elektronische muziek. Toen de Duitse componist in de jaren 90 in zijn studio aan experimenteren was, bedacht hij zijn Helikopter Strijkkwartet. Muziek voor een strijkkwartet… én vier helikopters. Zet je schrap voor een wilde vlucht over James Bond, prutsdagen en de Mile High Club!

De Italiaanse componist Don Carlo Gesualdo schreef boeken vol madrigalen, de popmuziek uit de jaren 1600. Maar naast zijn muzikale carrière kwam deze prins vooral in de geschiedenisboeken terecht als moordenaar. Hij doodde zijn vrouw en haar minnaar nadat hij hen op heterdaad betrapte. Hoe rijm je die gruwelijke daden met zijn prachtige muziek?

Pfoe, Francis Poulenc – half boef, half monnik – dreef de temperatuur serieus op met zijn balletmuziek Les Biches. Een echte pikante houseparty! Je voelt de erotiek van de jaren twintig sidderen en stomen in deze muziek. En wat gebeurde er allemaal in die blauwe sofa op het podium?

De Russische componist Sjostakovitsj schreef deze geniale muziek enkele jaren na de dood van Stalin onder wiens Sovjetregime hij stevig gebukt ging. Dit is zijn eerste concerto dat hij schreef voor cello en het is een storm aan energie. Het is traditioneel ook een werk dat veel gekozen wordt tijdens de finale van de Koningin Elisabethwedstrijd. Hoeveel keer zou dat deze editie van de wedstrijd zijn? (Clara gokt 4, Sander 6… maar eerlijk, het mag ook 12 maal gespeeld worden!)

Koningin Elisabeth richtte in 1937 een vioolwedstrijd op ter ere van haar vioolleraar Eugène Ysaÿe. Ondertussen bekend als dé Koningin Elisabethwedstrijd. Ysaÿe werd niet alleen op handen gedragen door de koningin, hij toerde de wereld rond als violist en kreeg de bijnaam ‘koning van de viool’. Rond zijn 65e schreef hij zelf zijn vioolsonates, opgedragen aan zes vrienden. Muziek die volgens Sander niet moet onderdoen voor die van Bach. Een groot compliment voor een grootse componist en violist!

De Italiaanse componiste Barbara Strozzi was ver vooruit op haar tijd. Ze maakte zichzelf onvergetelijk met een levensverhaal dat genoeg inspiratie geeft voor vier seizoenen van Bridgerton, maar vooral door haar prachtige muziek. Haar aria Che si può fare snijdt door elk hart dat al eens gebroken is door liefdesverdriet. Welkom in de broken hearts club van Clara en Sander!

Nadat Robert Schumann zijn grote droom van een leven als concertpianist had opgeborgen, kreeg hij in Düsseldorf een job als muziekdirecteur. Hij was er amper gesetteld en de stad gaf hem al bakken inspiratie. Vol energie schreef hij zijn Derde Symfonie, de Rheinische Symfonie. Alle hoorns nog aan toe, wat een meesterwerk! Je vraagt je af hoe hij zoiets wervelend kon schrijven in een klein appartement met 8 kinderen. Maar hij was niet af te remmen, want hij werkte deze symfonie af in 5 weken!

De Braziliaanse componist Heitor Villa Lobos had een missie, hij wou met zijn Bachianas Brasileiras zijn land muzikaal op de kaart zetten. Hij ging all the way met muziek voor een heel orkest, minstens 8 cello’s, een sopraan en piano. Je hoort de Braziliaanse natuur, carnaval, zwoele avonden en één prachtige laatste hoge zangnoot. Maar hoeveel noten op hun zang hebben Clara en Sander bij het horen van deze muziek?

Samuel Coleridge-Taylor componeerde op zijn 22e de cantate Hiawatha’s Wedding Feast, genoeg om hem in één klap wereldberoemd te maken. Al hield hij er ook een financiële kater aan over. Dat zou je niet zeggen want met deze muziek arriveer je op een bont trouwfeest. Alle toeters en bellen, lange speeches en wegpinkende traantjes incluis. Clara en Sander moeten het natuurlijk ook over de hoofdzaken in het leven hebben: de perfecte roze trouwjurk en hoe je ochtendadem naar bloemen laten ruiken.

Alles wat componiste Caroline Shaw aanraakt, lijkt in goud te veranderen. Grote sterren schuiven aan om met haar samen te werken en in haar kast prijken vijf Grammy’s en een Pulitzer Prize. Hoog tijd dus voor een aflevering over Caroline Shaw en haar prachtig werk And the Swallow. Want hoe ga je als componist om met wat er in de wereld gebeurt? En hoe hang je het best in een hangmat? (Hangen met Caroline Shaw = goals!)

Clara en Sander op een hommeldrafje, want deze muziek van de Rus Rimsky-Korsakov duurt maar anderhalve minuut. Hij componeerde dit sprookje over een prins die als hommel naar zijn vader vliegt. En je zou denken dat die hommel echt rond je oren zoemt wanneer je deze muziek hoort. Bonus: Sander zijn ultieme tip om muggen te verjagen!

Filmische muziek met een snuifje Italië, dit harpconcerto van Nino Rota doet dromen van de zomer! En dat je aan een film moet denken wanneer je deze muziek hoort is geen toeval, want Nino Rota was jarenlang de vaste componist van Federico Fellini, een legende uit de Italiaanse filmwereld. Voor liefhebbers van Aperol Spritz, The Godfather of de betere zonsondergang boven de Adriatische kust.

De vogeltjesdans van een Finse componist, dat is de Cantus Arcticus van Einojuhani Rautavaara. In de hoofdrol geen geschoolde zangers deze keer, maar echte vogels. Van de kraanvogel tot de zwaan, en zelfs het noordpoolleeuwerikje: allemaal kwaken ze lustig mee. Muziek voor ornithologen (dank je wel, synoniemen.net!) en andere dierenliefhebbers.

De aria onder de aria's, in deze aflevering luisteren Clara en Sander naar Casta Diva uit de opera Norma. Vincenzo Bellini schreef deze opera voor een zangeres met de iconische naam Giuditta Pasta, maar echt legendarisch werd het door Maria Callas. De rol leek haar op het lijf geschreven. En over pasta gesproken: wat hebben deze aria en een 'pasta norma' gemeen? Je ontdekt het nu!

Clara en Sander zijn terug! Ze beginnen met een klassieker onder de klassiekers: Also Sprach Zarathustra, het meesterwerk van Richard Strauss (geen familie van Johann Weense Wals Strauss). Richard haalde de mosterd bij een filosofisch traktaat van Friedrich Nietzsche. Zware kost? Think again! Zarathustra is legendarisch geworden door de films 2001: A Space Odyssey en Barbie.

Kerstbomen, cadeautjes, poffertjes op de kerstmarkt en feeststress… Clara en Sander zijn helemaal in kerstsfeer. En daar hoort een echte Christmas classic bij – sorry Mariah Carey – Stille Nacht van Franz Gruber. De Oostenrijkse componist kribbelde deze muziek nog net voor kerstavond bij elkaar. Hoe komt het dat dit dan toch zijn bekendste hit werd? En wie ging met zijn muziek lopen?

Carmina Burana: you hate it or love it. In welk kamp zitten Clara en Sander? Het geluk grijpen was het pleidooi van de Duitse componist Carl Orff met deze bombastische muziek. Maar hoe komt het dat we enkel het begin van dit muziekwerk kennen en wat hebben Mariah Carey en een gebraden zwaan met Carmina Burana te maken? Disclaimer: Sander zingt ultrahoog in deze aflevering – sorry voor de tinnitus, Clara!

Clara en Sander kiezen een werk dat helemaal op 1 vel papier past: In C
van de Amerikaanse Terry Riley. Een man die timmerde aan zijn weg als componist, want hij werkte eerst op de luchthaven en als chauffeur. Clara vindt het lijken op een plaat die blijft hangen, terwijl Sander helemaal zot is van deze minimal music waar muzikanten zelf de patronen mogen kiezen. Een aflevering die spacey voelt, vol woordmopjes en fails van klassieke muzikanten op YouTube.

Eindelijk kunnen onze bloemetjes Clara en Sander samen zingen, gelukkig want Sander kon nog geen enkele keer zingen dit seizoen (echt nooit, hè... niet gelogen). Maar gaat dit duet gewoon over rozen en tulpen of zit er een donkerder verhaal achter? En hoe komt het dat dit duet simpel lijkt om te zingen, maar eigenlijk aartsmoeilijk is? Een boeket aan vragen, waar Clara en Sander vrolijk induiken… tot Clara een schokkende bekentenis doet.

Hold your tears want dit Adagio for Strings van Samuel Barber is het droevigste werk ooit geschreven. Houden Clara en Sander het droog? Gelukkig biedt het liefdesleven van Barber afleiding (al loopt dit - spoiler -ook niet al te gelukkig af). Waarom snijdt deze muziek zo diep en hoe ongelukkig was Barber nu echt?

Een jaar voor haar dood schreef de Franse componiste Lili Boulanger haar D’un matin de printemps. Ze was 23 en hoe vrolijk en licht deze muziek klinkt, deze muziek was toen eigenlijk al een afscheid van het leven. Gelukkig noteerde haar zus Nadia de muziek die Lili vanuit haar ziektebed dicteerde. Hebben Clara en Sander een even goede band met hun siblings? Wat zou Lili Boulanger nog allemaal gedaan hebben als ze langer had geleefd? En wat heeft deze muziek met schrijnwerkers en bijen te maken?

Hoezo schreef György Ligeti deze muziek niet voor instrumenten, maar wel voor 100 metronomen? Verloor hij helemaal zijn verstand of kan een metronoom als muziek klinken? Een XL-aflevering vanop Iedereen Klassiek, waar Clara al koude rillingen krijgt zodra die metronoom aangaat en Sander smult van de partituur. Intens of prachtig, een publiek van meer dan 100 man is wel ideaal voor een live uitvoering.

Mahler beschreef zijn symfonie zelf als 'de wereld samengevat in één symfonie'. En hij heeft niet overdreven, deze symfonie in 5 delen is een emotionele rollercoaster. Een XL-aflevering vanop Iedereen Klassiek, vol waanzinnige muziek en over hoe Mahler dan wel een geweldige componist was, maar als echtgenoot tegelijk super romantisch en toxisch was. Clara spoilt tussendoor filmplots en Sander wil op huwelijksreis naar VRT.