Klankcast

"Filmmuziek is geschreven om beeld te ondersteunen, maar als je filmmuziek los hoort, brengt het je meteen weer terug naar die ene film. Van dinosaurussen tot het liefdesgeluk in Turks Fruit." Botte Jellema duikt met Carine Lacor in de wereld van de filmmuziek – misschien wel de vorm van klassieke muziek met het grootste publiek.

Fragmenten: 

• Camille Saint Saëns -  Carnaval der Dieren, Aquarium - London Symphony Orchestra olv Barry Wordsworth; 
• Camille Saint-Saëns - L'Assassinat du Duc de Guise, deel V ; Les Siècles olv François Xavier-Roth; 
• Louis Silvers - My Mammy - The Jazz Singer original soundtrack (1927), zanger: Al Jolson; 
• Max Steiner - King Kong (1933): Theme  - Moscow Philharmonic Orchestra olv William Stromberg; 
• Harold Arlen - Over The Rainbow - The Wizard of Oz original soundtrack (1939),  zangeres: Judy Garland; 
• Charlie Chaplin – Smile - instrumentale versie uit de film Modern Times (1936) 
  versie van zanger: Nat King Cole (1954); 
• Erich Wolfgang Korngold - The Adventures of Robin Hood: Main title original soundtrack (1938); 
• Anton Karas - The Third Man Theme  original soundtrack (1949), sitar: Anton Karas; 
• Miles Davis - Générique Ascenseur pour l'échafaud (1958), trompet: Miles Davis; 
• Richard Rogers & Oscar Hammerstein II - My Favourite Things 

Ken je 'm nog, die allereerste aflevering van Masterminds? Het was september 2020, volop corona. Dus misschien heb je 'm wel gemist… In deze Masterminds-aflevering duiken Kees en Botte in het leven van de grote componist Ludwig van Beethoven. Ze bespreken zijn jeugd, het norse karakter van de componist en wat zijn naderende doofheid betekend heeft voor zijn muziek. 

Fragmenten: 

• Symfonie nr. 2 en 3: Hanover Band; Nimbus Records NI 5144-48; Wellingtons Sieg: Academy of St. Martins; Universal Records 00028942623927; 
• Strijkkwartet op. 135: Guarneri Quartet; Brilliant Classics 93525/40; 
• Pianoconcert nr. 5: Alfred Brendel, London Philharmonic; Philips 422 937-2 

Tijdens deze Masterworks duiken Botte en Kees in de Symfonische Dansen van de uit Rusland gevluchte Sergei Rachmaninoff. Een bijzonder werk met misschien wel de mooiste klassieke saxofoonsolo ooit. Uniek moment: op de piano hoor je Rachmaninoff zelf de solo voorspelen, in een stiekem opgenomen geluidsopname. Magisch! In dit laatste grote werk toont zich nog heel even de romanticus in Rachmaninoff, al is de twintigste eeuw allang begonnen. 

Onze aanvoerder van de 2de violen Dadid Peralta Alegre begon zijn klassieke carrière pas op 11-jarige leeftijd in Alcala de Henares, zijn geboortedorp in de buurt van Madrid. Maar eigenlijk wilde hij graag gitarist worden. In deze aflevering zijn levenspad: de weg naar het Nederlands Philharmonisch, de betekenis van de Spaanse componist Joaguín Turina en zijn stap om naast professioneel musicus ook mindfulness trainer worden.

De beruchte Tiende symfonie… Veel componisten kwamen tot negen symfonieën en stierven voorafgaand aan of tijdens het maken van hun tiende. Het overkwam ook Mahler met zijn Symfonie nr. 10. Botte en Kees bespreken het eerste deel van dit niet-afgemaakte werk: het prachtige Adagio. Duik in de stormachtige ontstaansgeschiedenis!

Piep-knor-muziek? Carine Lacor neemt het in deze aflevering van ABC-Klassiek op voor klassieke muziek uit de twintigste eeuw. Een eeuw van muzikale revoluties met een grote muzikale creativiteit en rijkdom. Van twaalftoonsmuziek tot minimal music. En van Bartók tot Stravinsky.

In ABC Klassiek bespreekt Botte met NPO Klassiek-presentator Carine Lacor de geschiedenis van de klassieke muziek. Deze week: de periode van de romantiek!  "De tijd waarin alle regels overboord gegooid mochten worden." De tijd van grote emoties, van ruimte voor experiment, van Brahms, Schubert, de Schumanns en de Mendelssohns.

De weken voor Pasen zijn een drukke tijd voor klassieke orkesten, want dan is de Matthäus-Passion groot en niet te vermijden in Nederland. Maar er bestaat veel meer mooie passiemuziek, van Bach én van andere componisten. In 2022 vroegen we huismusicoloog Kees Wisse om over de muzikale geschiedenis van de passiemuziek te vertellen. In deze aflevering herhalen we dat interessante verhaal.

In de tweede helft van de achttiende eeuw kwam er een nieuw soort muziek op. Strak, helder, catchy en met formats die we tot op de dag van vandaag kennen, zoals de symfonie. In een nieuwe aflevering van ABC Klassiek bespreken Botte en NPO Klassiek-presentator Carine Lacor deze Klassieke Periode. Van Haydn, Mozart en Beethoven tot Maddalena Sirmen, een van de uitvinders van het strijkkwartet.

Beluister de aflevering: orkest.nl/klankcast

In de podcastserie ABC Klassiek duikt Botte in de klassieke-muziekgeschiedenis met NPO Klassiek-presentator Carine Lacor. In deze nieuwe aflevering bespreken ze de muziekperiode van de barok. En daarin komt van alles voorbij: van een margarine-reclame uit de jaren negentig en de Champions League Hymne tot Johann Sebastian Bach. Want "Bach is barok en barok is Bach".

Kees en Botte buigen zich over Harold en Italie van de vernieuwende romanticus Hector Berlioz. Harold en Italie (spreek uit op z'n Frans!) is een prachtig werk dat helaas maar weinig wordt uitgevoerd. De muziek vertelt het verhaal van de reizen van Harold. Maar wie is deze Harold eigenlijk? En wat is de bijzondere rol van de altviool in dit werk?

Wat is het verschil tussen een cantate van Bach en een opera van Mozart? Wat wordt bedoeld met 'romantische' of 'klassieke klassieke muziek'? Om hier orde in aan te brengen voor de beginnende liefhebber – én voor de gevorderde luisteraar – duikt Botte in de klassieke-muziekgeschiedenis met NPO Klassiek-presentator Carine Lacor. Te beginnen met 'oude muziek'. "De drempels kunnen lager. Minder heiligheid, meer pret."

Kees en Botte verlangen naar de Italiaanse zon en bespreken Mendelssohns Symfonie nr. 4, ook wel bekend als zijn 'Italiaanse symfonie'. De reis naar Italië die Mendelssohn maakte als rijke jongeman was de inspiratie voor dit stuk. Kees en Botte duiken aan de hand van luisterfragmenten in deze symfonie. Wat maakt het tot een meesterwerk?

Net als vorig jaar kun je weer genieten van een speciale kerstaflevering van Klankcast met NPO Klassiek-presentator Jet Berkhout. Welke klassieke en andere muziek associeert Jet met Kerst? "Het gaat alle kanten op, maar het wordt heerlijk en het bindmiddel, de maïzena, wordt de heerlijke kerstsound." Van Lang Lang tot Mariah Carey – met een bijzondere verrassing tegen het einde van de aflevering!

Spotify-playlist: https://bit.ly/jet-kerst-playlist 

Optreden van harpiste Marleen de Bakker bij NPO Klassiek: https://bit.ly/NPO-Klassiek-Marleen-de-Bakker 

Is het Braavaaa of Braavooo of Braaviii? In de klassieke muziekwereld wordt een ander soort taal gesproken dan bij een popconcert of jamsessie. Je hoeft geen woordenboek Frans-Italiaans-Latijn bij je te hebben om mee te mogen doen. Maar het is wél leuk (en soms handig) om wat termen te kennen. In de tweede aflevering van de nieuwe podcast-reeks ABC Klassiek bespreekt Botte Jellema met Bas Treub de sleutelbegrippen.

Een eerste bezoek aan een klassiek concert of opera kan een tikkeltje spannend aanvoelen. Wanneer mag je klappen? Moet je chic gekleed? In de eerste aflevering van de nieuwe podcast-reeks ABC Klassiek bespreekt Botte Jellema de do's en don'ts met Bas Treub, aanvoerder van de tweede violen in het Nederlands Kamerorkest. Geen zorgen: met een paar weetjes voel je je zo thuis in de concertzaal!

Onder meer door de film Amadeus is het Requiem van Mozart het bekendste requiem uit de klassieke muziek. Mozart schreef het voor een mysterieuze opdrachtgever, maar stierf voor hij het requiem kon afmaken. Verschillende componisten deden een poging om het werk te voltooien. Kees en Botte duiken in de fascinerende ontstaansgeschiedenis.

Het orkest is op zoek naar een nieuwe harp voor harpist Sandrine Chatron. Een professionele harp kost een hoop centen en daarom wordt een crowdfunding georganiseerd. Botte praat met Sandrine en fondsenwerver Luisa Dorsman over dit project en over de zoektocht naar het perfecte instrument in een Italiaanse harpfabriek.

"De dood begroef hier een rijk bezit, doch nog schoner verwachtingen" stond op het graf van Franz Schubert. Dit muzikale mastermind werd slechts 32 jaar, maar schreef in zijn korte leven 900 (!) composities, waaronder prachtige liederen. Botte en Kees duiken in zijn muziek, zijn artistiek vriendenkring – "een soort boyband" – en ook een beetje in zijn ziel.

Het Nederlands Kamerorkest speelt in de reprise van Operetta Land, een ode aan de operette met een spectaculair kartonnen decor. Botte spreekt met verschillende makers van deze voorstelling. Van 'verzinner' Steef de Jong tot decorschilders en productievoorbereiders. Hoe kwam Steef op het idee? Waarom is karton zo'n mooi materiaal? En hoe maak je een struik die als je hem uitknipt in een olifant verandert?

Johannes Brahms was pas 43 toen hij het aandurfde om een symfonie te schrijven. Het werd een meesterwerk! Botte Jellema duikt met musicoloog Kees Wisse in deze Symfonie nr. 1. Ze bespreken de briljante muzikale verbanden tussen de delen van dit werk vol contrasten. Zacht en hard. Verdrietig en hoopvol. Wild en verstild.

Beluister de aflevering: orkest.nl/brahms-symfonie

In de eerste aflevering van het nieuwe seizoen vieren we de zeventigste verjaardag van het Nederlands Kamerorkest. Botte praat over die rijke zeventig jaar met betrokkenen van het eerste uur. De tournee naar China, bijzondere concertmeesters, het overleven van cultuurbezuinigingen, de gloriejaren in de jaren negentig, het bijzondere vrije muzikale leiderschap van Gordan Nikolić. En nog veel meer.

In Masterworks bespreken Kees en Botte per aflevering één groot muziekwerk. Deze keer is dat The Planets van de Britse componist Gustav Holst. Aan de hand van lekker veel muziekfragmenten duiken we in dit epische en geliefde werk dat een inspiratie was voor veel componisten na Holst, waaronder Hans Zimmer. Planeten, Griekse en Romeinse mythologie, astrologie, astronomie – het komt allemaal voorbij.

Fragmenten: 

Veertig jaar geleden werd het Nederlands Philharmonisch opgericht als fusie van het Amsterdams Philharmonisch Orkest, het Utrechts Symfonie Orkest en het Nederlands Kamerorkest. Dat jubileum vieren we met oudgedienden van het Nederlands Philharmonisch. Botte vraagt ze het hemd van het lijf. Hoe maak je van drie orkesten één? En welke rol had chef-dirigent Hartmut Haenchen bij het succesverhaal van het Nederlands Philharmonisch?

De twintigste eeuwse Hongaarse componist Béla Bártok raakte gefascineerd door Oost-Europese volksmuziek en werd met zijn Roemeense Volksdansen en Concert voor Orkest wereldberoemd. Als geen ander stimuleerde hij de studie van muziek in een culturele context. Dat Bártok daarnaast een zeer begaafde pianist was laten Kees en Botte horen aan de hand van een sprekend fragment.

Fragmenten: Fantasie: István Kassai; Hungaroton HCD 31909; Kossuth: San Francisco Symphony Orchestra; Decca Records 4437732; Stukje Volksmuziek opgenomen door Bartok uit ca. 1905; Roemeense volksdans nr. 6: Andreas Bach; Hänssler Classic; Allegro barbaro: Bela Bartók: Hungaroton HCD 12326-31; Wonderbaarlijke Mandarijn: Concertgebouworkest; Universal Records 00028945884127; Strijkkwartet nr.3: Juilliard String Quartet; Pearl GEMS 0147; Concert voor orkest; Concertgebouworkest; RCO Live RCO 15002

Schrijver Bert Natter is een groot Bach-kenner, al noemt hij zichzelf liever Bach-liefhebber. Botte Jellema duikt met Bert in Bachs meesterwerk de Johannes-Passion. Minder bekend dan de Matthäus, maar bezig aan een heuse comeback. Wat zijn de aria's waar je op moet letten? Waarin verschillen de Johannes en de Matthäus van elkaar? En – gewetensvraag! – welk werk heeft Berts voorkeur? Met veel audio-fragmenten!

Playlist: https://open.spotify.com/playlist/5xHghhr2wcNhqeQmNFEtpD

In Masterworks bespreken Kees en Botte per aflevering één groot muziekwerk. Deze keer is dat Symfonie nr. 41 van Mozart, ook bekend als de Jupitersymfonie. Aan de hand van lekker veel muziekfragmenten praat Kees ons bij over de enigszins mysterieuze totstandkoming van deze 'stevige' symfonie – Mozarts laatste. Hoe komt de symfonie aan de bijnaam 'Jupiter'? Wist Mozart dat het zijn laatste zou worden? Je hoort het in deze aflevering!

Fragmenten: Alle fragmenten: Mozart Akademie Amsterdam; Brilliant Classics 99715

"Het is opera, dus dan krijgen we groot en meeslepend." Kees en Botte bespreken het leven en de muziek van de Italiaanse operacomponist Verdi. Op en top romanticus! Geboren in een eenvoudig herbergiersgezin in Noord-Italië, waar hij organist was in het dorpskerkje. Afgewezen door het Conservatorium Milaan dat naderhand naar hem werd vernoemd. Geëindigd als dé grote trots van een land dat wild is van opera: "de Grote Verdi".

Fragmenten: Un giorno di regne: Royal Philharmonic Orchestra; Philips; Nabucco: Wiener Staatsopernorchester; Universal Records 00028947817178; Rigoletto: Münchener Rundfunkorchester; Brilliant Classics 99658; La traviata: RCA Opera Orchestra; Brilliant Classics 99658; La forza del destino: RCA Opera Orchestra; Brilliant Classics 99658; Aida: Jonas Kaufmann; Warner Classics 0825646106639; Falstaff: Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks; Brilliant Classics 99658; Requiem: Saarbrücken Rundfunk Sinfonie Orchester; Arte Nova 74321 35799 2; Pater noster: King's College Choir Cambridge; Argo 425 480-2

In de Orkestacademie van het Nederlands Philharmonisch & Nederlands Kamerorkest doen jonge musici een jaar lang ervaring op in een orkest. Botte praat erover met Jonne den Hond, de coördinator van de Orkestacademie. En met twee academisten: cellist Thomas Zonderop en violist Nadia ten Kate. Hoe is het om mee te spelen in een professioneel orkest? En andersom: wat leren de orkesten van deze jonge, frisse academisten?

Met de taart voor de honderdste aflevering nog op tafel denderen Kees en Botte door naar de vólgende honderd. Ze duiken in het Vioolconcert nr. 1 van Dmitri Sjostakovitsj – 'Sjos' voor vrienden. Met speciale aandacht voor de moeilijke én prachtige vioolsolo in het derde deel. Sjostakovitsj stopte zijn hart en ziel in dit werk. Maar in tijden van Sovjet-Unie-censuur kon het pas na Stalins dood in première. "Mijn hemel, wat een woest stuk is het eigenlijk!"

Fragmenten: Alle fragmenten: Midori; Sony SK 68338