Eos Wetenschap

Het gaat niet goed met jongeren. Ze hebben last van angsten, depressieve gevoelens en slaapproblemen. Komt dat door de smartphone en sociale media? Liesbeth Gijsel (Eos Wetenschap) vraagt het aan psycholoog Ernst Koster (UGent).

In deze aflevering kom je onder meer te weten …

• … of jongeren echt ongelukkiger zijn dan vroeger
• … waarom meisjes slechter in hun vel zitten dan jongens
• … of stoppen met sociale media impact heeft op het welzijn van jongeren
• … welke regels je als ouder best hanteert als het gaat om schermtijd en smartphones
• … of een smartphoneverbod een goede maatregel is

Deze podcast werd mogelijk gemaakt door het Forum Geestelijke Gezondheid en live opgenomen tijdens het Vlaamse Geestelijke Gezondheidscongres 2026.

Zoogdieren ontstonden tegelijk met de dino’s, maar ze hebben altijd in hun schaduw geleefd. Tot een asteroïde 66 miljoen jaar geleden grote veelvraten massaal deed uitsterven. Het gaf zuinige, zogende diertjes met een vacht, multifunctioneel gebit en uitstekend gehoor nieuwe kansen. En die grepen ze met beide handen (en opponeerbare duimen). We trekken naar plaatsen in ons land waar we cruciale sporen van hun veroveringstocht kunnen vinden: fossielen van de eerste primaten, van de vroegste voorouder van je kat en hond, van walvissen die hier miljoenen jaren geleden kwamen kalven, en van de laatste neanderthalers en de eerste sapiensen die onze streken bevolkten. Die jager-verzamelaars voelden zich thuis aan onze kalkgrotten en in de mammoetsteppe van 'Doggerland'.

Dit is de slotaflevering van Planeet België, de podcastreeks over de bewogen reis van onze lap grond vanaf de zuidpool tot waar we nu liggen, en over het spektakel van de evolutie op en rond ons gebied. Een odyssee van meer dan 500 miljoen jaar. Die geologische en biologische zwerftocht gaat verder, met of zonder de mens.

Planeet België is een productie van het Instituut voor Natuurwetenschappen in Brussel, met wetenschapscommunicator Reinout Verbeke, in samenwerking met Eos Wetenschap en met steun van het Wernaersfonds van Fonds de la Recherche Scientifique (FNRS). Sound design is van Joris Van Damme, muziek van Bart Couvreur. Lees het artikel in Eos Wetenschap (oktobernummer 2026) of op www.naturalsciences.be/r/planeetbelgie 

Een op de drie Belgen gokt af en toe. Dat gebeurt allang niet meer alleen in casino’s of met een kraslot, maar meer en meer online. Steffi De Jans (Universiteit Gent) vertelt in deze aflevering aan Eos-redacteur Liesbeth Gijsel welke psychologische mechanismen ervoor zorgen dat gokken zo verleidelijk is.

In deze afleveringen kom je onder meer te weten …

• … dat sommige mensen gokken om te ontsnappen aan stress, angst of verveling (en dat zij de grootste kans lopen om verslaafd te raken)
• … dat nét niet winnen voor ons brein aanvoelt als winnen
• … dat je kennis van voetbal je niet helpt bij sportweddenschappen
• … dat de wetgeving rond gokreclame allesbehalve waterdicht is
• … welke signalen erop kunnen wijzen dat je kind te veel gokt
• … waarom ontradende boodschappen voor een gokreclame niet werken

Wetenschapper Tom Van der Stocken onderzoekt de interacties tussen biodiversiteit, klimaatverandering en kustgebieden. Samen met kunstenaars Nicolas Baeyens en Kevin Trappeniers van Art/Earth, een kunst-wetenschap project van de Jonge Academie, wordt die kennis artistiek bevraagd. Hoe vertaal je verschuivende ecosystemen, verdwijnende habitats en trage klimaatschokken naar beeld, lichaam, geluid of ruimte?

Een ochtend over de zee als levend systeem, over wetenschappelijke observatie en artistieke verbeelding, en over wat verandert wanneer we het stijgende zeeniveau niet alleen meten, maar ook ervaren.

Dit debat wordt gemodereerd door Kim Verhaeghe van EOS Wetenschap en zal nadien als Grijze Cellen podcast verschijnen, met steun van het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek (FWO).

Samen met wetenschapster Zoë Ghyselinck onderzoekt wetenschapsredacteur Ilse boeren ecologische en anticipatorische rouw: hoe rouwen we om verlies dat zich al aankondigt, maar nog niet voltooid is? Is er nog hoop, of moeten we leren leven met de mogelijkheid dat zeeën, kusten en ecosystemen onherroepelijk veranderen? Performancekunstenaar Sigrún Gyða Sveinsdóttir (IS) presenteert een nieuw werk: A Song Cycle of Disappointments.

Deze podcast werd opgenomen voor een live publiek tijdens Theater Aan Zee. De opname werd mogelijk gemaakt dankzij de steun van het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek (FWO).

‘Oh my god! Sick! Crazy!’ Gebruiken jongeren voortdurend Engelse woorden, zoals veel volwassenen denken? Melissa Schuring nam jongerentaal onder de loep en ontdekte dat het wel meevalt. Ze is voor haar onderzoek genomineerd voor de Eos Pipet.

Jelle Vandersnickt realiseerde al tijdens zijn masteronderzoek een primeur. In de ‘bevingen’ binnenin een zware, snel roterende ster vond hij bewijs voor een intern magnetisch veld. Met wiskundige technieken probeert hij nu verder door te dringen in dat soort sterren.

Aan het begin van een grote uitbraak van een nieuwe mpox-variant in de Democratische Republiek Congo besloot infectioloog Isabel Brosius (ITG) om meteen naar de regio af te reizen. Ze leidde een team dat in korte tijd een onderzoekscentrum opzette, met een lokaal testlaboratorium en een gratis behandelcentrum. Isabel Brosius is voor haar onderzoek genomineerd voor de Eos Pipet. Eos-redacteur Kim Verhaeghe vraagt haar hoe onderzoek tijdens een uitbraak verloopt.

Bioloog Teun Everts (INBO en KU Leuven) onderzocht de genetische samenstelling van Amerikaanse stierkikkers in Vlaanderen om beter te begrijpen hoe deze schadelijke, uitheemse invasieve soort zich zo snel over een groot gebied heeft kunnen verspreiden.

Mustafa Karataş van het Rega Instituut in Leuven werkt aan een methode om virussen op te sporen in afvalwater en lucht. Wetenschappers kunnen zo nieuwe uitbraken zien aankomen, nog voor iemand ziek wordt. Mustafa Karataş is genomineerd voor de Eos Pipet 2026. Deze aflevering is in het Engels.

125 miljoen jaar geleden draven kuddes iguanodons door onze streken, ook rond een met water gevulde verzakking in Bernissart (Henegouwen). Vele tientallen dorstige viertonners zullen erin verzeild raken en stikken. Hun verdrinkingsdood wordt ons paleontologische geluk: hun resten fossiliseren perfect en schuiven door de onstabiele ondergrond tot in de dieperliggende steenkoollagen van het carboon. Daar stoten twee mijnwerkers in 1878 op de eerste botten. De Iguanodons van Bernissart worden de Steen van Rosetta voor de prille dinopaleontologie. Met de huidige beeldvormingstechnieken komen paleontologen nieuwe details te weten over het leven van onze Iguanodons en over het ecosysteem rond dat moeras van Bernissart. In deze vierde aflevering doorlopen we de evolutie van dinosauriërs: van hun bescheiden begin in het trias, over hun hoge vlucht in de jura, tot een asteroïde aan het einde van het krijt een einde maakte aan hun heerschappij. Maar een paar gevederde soorten vlogen door de apocalyps heen. En we trekken naar een onbekende maar verbluffende plek in de buurt van Maastricht, waar die apocalyps te zien is… Planeet België is een podcast van het Instituut voor Natuurwetenschappen in Brussel, met wetenschapscommunicator Reinout Verbeke, in samenwerking met Eos Wetenschap en met steun van het Wernaersfonds van Fonds de la Recherche Scientifique (FNRS).

Lees het artikel in Eos Wetenschap (zomernummer 2026) of op www.naturalsciences.be/r/planeetbelgie 

Uren en uren oefenen. Presteren op topniveau, terwijl honderden mensen naar je kijken. En intussen het maximum van je lichaam vragen, zowel fysiek als mentaal. Zijn topmuzikanten eigenlijk topsporters? Eos-redacteur Kim Verhaeghe vraagt het aan Nathalie Roussel, hoogleraar aan de Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen van de Universiteit Antwerpen. Zij is ook oprichter van Antwerp HeArts, een centrum voor de preventie en behandeling van klachten bij kunstenaars.

Driehonderd miljoen jaar geleden is ons land een moerasgebied vol bizarre bomen pal op de evenaar. De plantenrijke en zompige wereld van het carboon zal samengeperst worden tot steenkool. Het zwarte goud is sinds de 19de eeuw aan een verschroeiend tempo ontgonnen en verbrand.

Het leven heeft tijdens het carboon een tactiek gevonden om ook op droge plekken te overleven: planten ontwikkelen zaden, reptielen eieren. Dat zal hen in de verdere evolutie geen – haha – windeieren leggen!

Op het einde van het carboon botst de wereld bijeen tot het gigacontinent Pangea. Die gebergtevorming liep bij ons dood op de huidige taalgrens. Daarom is Vlaanderen behoorlijk vlak, en Wallonië schots en scheef.

Deze derde podcastaflevering is een ode aan de mijnwerkers, die honderden meters onder de grond, in de hitte en het stof, gigantische risico’s namen voor de industriële vooruitgang.

Planeet België is een podcast van het Instituut voor Natuurwetenschappen in Brussel, met wetenschapscommunicator Reinout Verbeke, in samenwerking met Eos Wetenschap en met steun van het Wernaersfonds van Fonds de la Recherche Scientifique (FNRS).

Lees het artikel in Eos Wetenschap (meinummer 2026) of op www.naturalsciences.be/r/planeetbelgie 

Vandaag bouwen we onze huizen vaak met materialen en methodes die grondstoffen uitputten en afval creëren. Kunnen we bouwen circulair maken, en dus huizen bouwen, afbreken en terug opbouwen zonder afval te produceren? In deze aflevering verkent Eos-redacteur Kim Verhaeghe het circulair bouwen met Alexis Versele, als architect verbonden aan de KU Leuven.

Rood, geel, blauw, glanzend, mat en zelfs kleuren die veranderen naargelang vanuit welke hoek je ze bekijkt. Is al die kleurenpracht bij de vogels uniek? Hoe komen ze aan hun kleuren? En in welke mate kunnen vogels elkaars spectaculaire kleuren zien? Allemaal vragen voor evolutionair bioloog Michael Nicolai.

Als je vaak gaat sporten dan word je na verloop van tijd beter; dat komt onder andere omdat je spieren sterker worden. Maar wat gebeurt er op dat moment in je spieren? Hoe worden spieren sterker? Wat hebben ze daarvoor nodig? En waarom worden spieren moe? Eos-redacteur Kim Verhaeghe legt deze en andere vragen over spieren voor aan inspanningsfysioloog Eline Lievens.

We hebben twee armen, twee benen, twee ogen, en ons lichaam kan je van boven naar onder in twee perfect gelijke stukken delen. Ook bladeren of bloemen lijken vaak opgebouwd uit perfecte vormen en patronen. Hoe komt dat? Eos-redacteur Kim Verhaeghe vraagt het aan wiskundige Jan Rombouts. Hij bekijkt de celcyclus van levende wezens niet vanuit de biologie, maar giet die in wiskundige vergelijkingen.

Vierhonderd miljoen jaar geleden: België ligt net onder de evenaar en heeft een heftige periode van botsingen en gebergtevormingen achter de rug. Ons land erodeert tot een plat pays en verdwijnt grotendeels onder een tropische zee met koraalriffen. We nemen je mee naar dat Great Barrier Reef. Die riffen zullen ver­stenen tot kalksteen, zoals het wereldberoemde Belgische marmer en onze populaire blauwsteen.

En het le­ven? Dat heeft zich intussen aan land gewaagd. Na de planten, schimmels en geleedpotigen slepen kwastvinnige vissen zich op het droge. Aan die vissen met gespierde vinnen hebben alle viervoeters, ook wij, hun bestaan te danken. De diepste reis door ons land, deel 2.

Planeet België is een podcast van het Instituut voor Natuurwetenschappen in Brussel, met wetenschapscommunicator Reinout Verbeke, in samenwerking met Eos Wetenschap en met steun van het Wernaersfonds van Fonds de la Recherche Scientifique (FNRS).

Lees het artikel in Eos Wetenschap (maartnummer 2026) of op www.naturalsciences.be/r/planeetbelgie

Sommige dieren gaan in winterslaap. Zouden mensen dat ook kunnen? Eind november in bed kruipen, om in maart weer wakker te worden. Liesbeth Gijsel vraagt het in deze aflevering aan Eos-collega Ilse Boeren. Zij verdiepte zich voor een artikel in de nieuwe editie in het fenomeen winterslaap.

De oorsprong van België – en van Noordwest-Europa – is een mysterieus continentje dat ‘Avalonië’ heet. Het begint een half miljard jaar geleden vanaf de zuidpool aan een onwaarschijnlijke odyssee. Avalonië crasht al snel met twee grotere landmassa’s. Die botsingen doen de twee gebergten ontstaan die ons land zullen tekenen: het massief van de Ardennen en dat van Brabant. Wanneer die twee oprijzen, heeft de evolutie van het leven al een kickstart gekregen. Zwemt daar onze verste gewervelde voorouder?

Het bewogen verhaal van onze ondergrond, deel 1.

Planeet België is een podcast van het Instituut voor Natuurwetenschappen in Brussel, met wetenschapscommunicator Reinout Verbeke, in samenwerking met Eos Wetenschap en met steun van het Wernaersfonds van Fonds de la Recherche Scientifique (FNRS). Lees het artikel in Eos Wetenschap (januarinummer 2026) of op www.naturalsciences.be 

België heeft er een bewogen reis van zo’n vijfhonderd miljoen jaar op zitten. Onze lap grond begon rond de zuidpool, passeerde langs de evenaar en meerde – voorlopig – aan in het noordelijk halfrond. Een reis vol dramatische botsingen. Ze hebben van ons land een geologisch eldorado gemaakt. We trekken mee met geologen, paleontologen en burgerwetenschappers, die het landschap en het leven dat er ooit in rondzwom, -kroop of -vloog reconstrueren. Maak je klaar voor de diepste reis door ons land. Het verhaal van onze bijzondere ondergrond, in vijf afleveringen.

Planeet België is een podcast van het Instituut voor Natuurwetenschappen in Brussel, met wetenschapscommunicator Reinout Verbeke. In samenwerking met Eos Wetenschap en met steun van het Wernaersfonds van Fonds de la Recherche Scientifique (FNRS).

Lees de bijbehorende longreads in Eos en op www.naturalsciences.be (tussen januari en september 2026)

De aarde onder onze voeten lijkt stevig, maar ze is constant in beweging. Soms wringt er iets diep onder de grond, en dan... bam … een aardbeving. Hoe ontstaat een aardbeving? Kunnen we aardbevingen voorspellen? En wist je dat ook bij ons de aarde stevig kan beven? Eos-redacteur Kim Verhaeghe vraagt het in deze aflevering aan geoloog Katleen Wils van de Universiteit Gent

Net als vogels maken ook veel vissen een trektocht. In de winter zoeken ze warmere oorden op. Hoe vinden ze de weg, en waar gaan ze naartoe? Eos-redacteur Kim Verhaeghe vertelt het in deze podcast aan collega Liesbeth Gijsel.

Er bestaat een medicijn dat tegelijk helpt tegen veroudering, hartziekten, sommige kankers en zelfs depressie, en neen, het is geen superpil, ik heb het over lichaamsbeweging: regelmatig wandelen, lopen, fietsen, tuinieren of dus gewoon bewegen. Moeten dokters vaker een paar kilometer wandelen voorschrijven in plaats van een pil? Eos-redacteur Kim Verhaeghe vraagt het aan inspanningsfysioloog Wim Derave van de Universiteit Gent.

Onze bomen hebben het lastig. Hitte, droogte, ziektes en stormen eisen hun tol. Hoe maken we onze bossen bestand tegen de klimaatverstoring? Eos-redacteur Ilse Boeren nodigde collega Liesbeth Gijsel uit in het Zoniënwoud voor een gesprek over de toekomst van onze bomen.

Mensen met een psychische kwetsbaarheid worden ernstiger ziek. En wie als kind vaak ziek was, of onder chronische stress lijdt, loop het risico om een psychische aandoening te ontwikkelen. Ons immuunsysteem en ons mentale welzijn beïnvloeden elkaar, ontdekte Livia De Picker (Universiteit Antwerpen). Hoe dat precies zit, vertelt ze in deze podcastaflevering.

Iedereen heeft een unieke lichaamsgeur. Ons lief of onze kinderen ruiken meestal heerlijk, terwijl een onbekende op de trein hard kan stinken. Hoe ontstaat lichaamsgeur? Microbioloog Chris Callewaert (UGent) antwoordt in deze aflevering van Ik heb een vraag, een podcast van Eos Wetenschap.

Taalkundige Melissa Schuring (VUB, KU Leuven) liet niets aan het toeval over. Als zelfverklaarde licht-neurotische controlefreak maakte ze ellenlange lijstjes om haar experimenten tot in de puntjes voor te bereiden. Maar kan je wel ooit hélémaal voorbereid zijn voor een onderzoek met als proefpersonen … kinderen?

Spoiler: dat lukt dus niet. Wat volgt is een faalverhaal over paradoxen, paniekmomentjes en ja — ook pipi.

Volg ‘Missen is wenselijk’ op www.instagram.com/misseniswenselijk 

Shownotes

Steeds meer mensen in België krijgen schurft. De schurftmijt kruipt letterlijk onder je huid om er gangetjes te graven en bezorgt je ontzettende jeuk. Ervan afraken is moeilijk. Els Verweire, gezondheidsredacteur bij Eos Wetenschap, geeft in deze podcastaflevering tekst en uitleg aan collega Liesbeth Gijsel.