Ondertussen in de kosmos

Al zolang er mensen op aarde lopen kijken ze bij onweer gefascineerd naar boven. Dat zoveel geweld uit de hemel kan komen, hóé dan? Nieuwe technieken - waarbij Nederlandse wetenschappers onder meer onweer maken in hun laboratorium - onthullen hoe een bliksemschicht precies ontstaat. Wetenschapsjournalist George van Hal geeft ook antwoord op andere prangende bliksemvragen zoals 'hoe groot is de kans dat je geraakt wordt door de bliksem?', 'wat moet je doen als het onweer toeslaat en je loopt ergens in een open veld?' en 'wat is het verhaal van de wereldrecordhouder meeste-keren-door-de-bliksem-geraakt'?

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Pleuntje Valkhoff
Eindredactie: Corinne van Duin 

**Kom je ook naar onze theatershow? Vanaf september staan we in diverse steden. Info en kaarten: volkskrant.nl/live 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In IJsland wordt de aarde opnieuw wakker. Bij het vissersdorp Grindavík dwongen aardbevingen en lava honderden bewoners hun huizen te verlaten. Wat begon als een spectaculaire toeristische vulkaanuitbarsting, groeide uit tot een crisis die volgens wetenschappers nog eeuwen kan aanhouden.
Onder het schiereiland Reykjanes liggen meerdere vulkaansystemen dicht bij elkaar. Onderzoekers vrezen dat uitbarstingen elkaar kunnen aansteken, vlak bij Reykjavik, de luchthaven en belangrijke energiecentrales. Toch blijven veel inwoners terugkeren. Want op IJsland, zeggen ze zelf, woon je nu eenmaal op lava. 

Presentatie: Maarten Keulemans
Montage en sounddesign: Loïs van den Noort
Eindredactie: Corinne van Duin
Beeld: Julius Schrank

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op een winderige hoogvlakte in IJsland staat een machine die de planeet moet helpen afkoelen. Dag en nacht zuigt de installatie CO₂ uit de lucht, in de hoop de opwarming van de aarde een beetje af te remmen. Voor de ene is het een veelbelovende technologische doorbraak, voor de andere een gevaarlijke afleidingsmanoeuvre die echte klimaatmaatregelen uitstelt. Toch duiken zulke installaties op steeds meer plekken op. Verslaggever Maarten Keulemans reisde af naar IJsland om het met eigen ogen te zien, en maakte er een prikkelende en sfeervolle audioreportage.

Presentatie: Maarten Keulemans
Montage en sounddesign: Loïs van den Noort
Eindredactie: Corinne van Duin
Beeld: Julius Schrank

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Alwéér je sleutels of je mobieltje kwijt? Het zoeken naar kwijtgeraakte spullen behoort tot een van de meer frustrerende activiteiten in een mensenleven. Soms kijken we zelfs straal langs objecten die we zoeken. ('Je oortjes? Die liggen op de plank voor je neus, schat.') We bespreken fascinerende wetenschappelijke inzichten over spullen kwijtraken én vinden. Met het verlossende antwoord op de vraag of vrouwen simpelweg beter zijn in het vinden van spullen dan mannen. Zou het? Met: Heleen van Lier.

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Pleuntje Valkhoff
Eindredactie: Julia van Alem 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De temperatuur op aarde loopt al op door klimaatopwarming, maar daar komt dit jaar nog iets bovenop: weerfenomeen El Niño. Wetenschappers signaleren dat er zelfs een 'Super El Nino' in aantocht is. Maar wat is dat nou eigenlijk, die El Niño? En wat waren de gevolgen van eerdere El Niño's? Maarten Keulemans sprak met wetenschappers en dook oude krantenarchieven in waar hij stuitte op wonderlijke El Niño-ervaringen van onze voorouders.

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Pleuntje Valkhoff
Eindredactie: Julia van Alem

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is overal om ons heen en toch zo slecht begrepen: de tijd. Vanaf het podium van het festival Best Kept Secret beantwoorden we intrigerende vragen over de tijd. Zoals: tikt de klok overal in het heelal even snel? Is tijdreizen mogelijk? Waarom lijkt de tijd gevoelsmatig sneller te gaan naarmate je ouder wordt? Met Anna van den Breemer en George van Hal.

Bekijk deze aflevering ook met video. 

Presentatie: Tonie Mudde
Video en montage: Lisette Spiegeler
Eindredactie: Julia van Alem, Corinne van Duin

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Of je gevoelig bent voor verslavingen, of je een hoog IQ hebt, of je meer risico loopt op een depressie. Telkens weer duikt de vraag op: in hoeverre leggen je genen dit vast, en in hoeverre speelt je opvoeding hierbij een doorslaggevende rol? Onderzoek naar tweelingen biedt verrassende antwoorden en inzichten, vertelt wetenschapsredacteur Maarten Keulemans. Met een bijrol voor de tweeling Annabel en Suzette, die zelf al jarenlang meedoen met het Nederlandse tweelingonderzoek. De vraag van de luisteraar luidt deze week: 'Waarom zeggen mensen zo vaak 'zeg maar'?' 

Kom naar een van onze liveshows! Info en kaarten: volkskrant.nl/live 

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Corinne van Duin

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Lang werd van alcohol gedacht dat alleen zware drinkers gezondheidsschade opliepen. Eén drankje per dag zou zelfs goed voor je hart zijn, suggereerden sommige studies. Maar nieuwe, onafhankelijke onderzoeken schetsen een radicaal ander beeld. De schade van alcohol begint al bij de eerste druppel. Journalist van het jaar Ellen de Visser neemt je mee op een reis door het lichaam, en legt uit wat alcohol daar precies aanricht. Zorgverslaggever Maud Effting, die recent nog de European Press Prize won, vertelt over de dubieuze relatie die de alcoholindustrie heeft met de wetenschap. Zoals daar is: waarom werkt de crème de la crème van de Nederlandse wetenschap mee aan de Heinekenprijzen? 

*** Kom je ook naar onze theatershow? Info en tickets: volkskrant.nl/live

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Jasper Veenstra

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Leuk nieuws, Ondertussen in de kosmos gaat het theater in! Het thema van de avonden: wat is echt en wat is nep? Tijdens de avond ontdek je hoe AI beelden, massapsychoses en placebo's werken. Het is een show vol minicollege's, met zélfs een illusionist. 

Kaarten beschikbaar via volkskrant.nl/live  

Utrecht Tivoli Vredenburg - 10 september
Rotterdam Oude Luxor - 16 september
Wageningen Junushoff - 28 oktober
Haarlem Stadsschouwburg - 27 november

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De wereld is in de greep van een handvol extreem rijke techmiljardairs, zoals Elon Musk en Peter Thiel. Deze 'techbro's' lezen opvallend graag science fiction waar ze hun dystopische masterplan voor de mensheid uit destilleren. Bij een uitverkochte liveshow in Amsterdam vertelden Volkskrantjournalisten George van Hal en Laurens Verhagen hierover. Ook aanwezig: Europarlementariër Kim van Sparrentak over wat zij merkt van de lobby van Big Tech, plus de Delftse AI-expert Roel Dobbe over democratievriendelijke technologie.

Kom naar een van onze liveshows! Info en kaarten: volkskrant.nl/live

Presentatie: Tonie Mudde
Muziek: Lotte Velvet
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Corinne van Duin

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Regelmatig gewoon even he-le-maal niks doen. Dat is goed voor je hersenen en je gezondheid, maar velen lukt het slecht om die momenten te realiseren in het drukke leven.
Wat doe je eigenlijk als je niks doet? Wat kunnen we leren van filosofen en wetenschappers? Volkskrant-journalist Wilma de Rek verdiepte zich in de kunst van het niets doen, en geeft tips voor wie er beter in wil worden. 

***Kom naar onze liveshow! Info en kaarten: volkskrant.nl/live 

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Julia van Alem

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als man moet je rijk zijn. En gespierd. En vrouwen moeten vooral thuis het huishouden doen, de kinderen verzorgen en hun man gehoorzamen. Dat is zo'n beetje de kern van de manosfeer, die in filmpjes massaal wordt verspreid op social media. Wetenschapsredacteuren Kaya Bouma en Simoon Hermus onderzochten de impact van de manosfeer op vijftienjarigen in Nederland, onder meer met een unieke inkijk in de tiktok-data van jongeren. Zo ontdekten ze allerlei 'sneaky' mechanismen waarop het gedachtengoed van de manosfeer zich verspreidt. Is daar iets tegen te doen? Gelukkig wel. Samen met Volkskrant-collega Loïs van den Noort komen ze met verrassende tips om jongeren uit de greep van de manosfeer te houden.

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Jasper Veenstra, Corinne van Duin & April van de Griendt

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het ergste rampscenario voor de opwarming van het klimaat gaat géén realiteit worden, concludeerden wetenschappers onlangs. Dat klinkt als goed nieuws, maar is het dat ook? Het nieuws leidde tot heftige reacties, maar we kijken bij onze podcast natuurlijk liever naar de nuchtere wetenschappelijke feiten. Want welke klimaattoekomst kunnen we nu dan wél verwachten? Wetenschapsjournalist Maarten Keulemans van de Volkskrant legt het uit. De vraag van de luisteraar gaat deze keer over pitloze mandarijnen: hoe worden ze gemaakt en waarom zit er soms tóch een pit in?

KOM NAAR ONZE NIEUWE THEATERSHOW! INFO EN KAARTEN VIA VOLKSKRANT.NL/LIVE

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: April van de Griendt

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Van het lezen van duizenden jaren oude half vergane teksten tot het ontwikkelen van nieuwe geneesmiddelen: de opmars van a.i. zorgt in de wetenschap voor radicaal nieuwe mogelijkheden. George van Hal en Laurens Verhagen bespreken opvallende doorbraken. De vraag van de luisteraar luidt deze keer: 'Dat oplosbare plastic om vaatwastabletjes, hoe schadelijk is dat voor het milieu?'

> Kom 9 juni naar onze live podcastopname over de macht van de techmiljardairs! Met lancering van het boek 'De Techbro's' van Volkskrant-journalisten Laurens Verhagen en George van Hal. Info en kaarten, ook voor onze andere liveshows: volkskrant.nl/live

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Julia van Alem

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Lang, heel lang, was het maar een saaie boel op aarde. Er krioelden hoogstens wat eencelliggen rond. Maar toen ineens - pats! - in relatief korte tijd ontstonden in de oceanen de meeste bizarre wezens, die er in onze ogen nu haast buitenaards uitzien. Wetenschapsjournalist Maarten Keulemans vertelt over de nieuwste inzichten over deze zogeheten Cambrische explosie, en de periode daar vlak voor. De vraag van de luisteraar luidt deze keer: 'Hadden rivieren vroeger overal dezelfde naam, of verschilde die van stad tot stad?' 

***KOM NAAR ONZE NIEUWE THEATERSHOW! INFO EN KAARTEN VIA VOLKSKRANT.NL/LIVE

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Corinne van Duin

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Eigenlijk is het gewoon een wonder, hoe een klein bolletje veren twee keer per jaar de halve wereld over kan reizen. Eeuwenlang begrepen mensen helemaal niet waar trekvogels bleven zodra ze uit zicht verdwenen, inmiddels snappen wetenschappers dat veel beter. Natuurredacteur en vogelaar Jean-Pierre Geelen vertelt het verhaal van de ongelooflijke wereldreizen van drie gezenderde trekvogels die recent in ons land verbleven. En we leggen uit hoe menselijk handelen - stroomkabels, windmolens, klimaatopwarming - die vliegreizen steeds uitdagender maken. Plus: tips hoe je zelf trekvogels een handje kunt helpen!

***KOM NAAR ONZE NIEUWE THEATERSHOW! INFO EN KAARTEN VIA VOLKSKRANT.NL/LIVE

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Corinne van Duin

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bij kennismakingen oordelen we razendsnel over de persoon tegenover ons, blijkt uit onderzoek. Hoe aantrekkelijk iemand is, hoe betrouwbaar, hoe competent: binnen één seconde denken we het te weten. Evolutionair best een handige eigenschap, snel iemand inschatten. Maar het leidt ook regelmatig tot onbegrip, ruzie en polarisatie in z'n naarste vorm. Kunnen we onszelf trainen minder snel te oordelen? Jazeker, legt wetenschapsjournaliste Anna van den Breemer uit.

We gaan weer het theater in met een liveshow! Kaarten via volkskrant.nl/live

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Corinne van Duin

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Eén op de vijf Nederlanders krijgt in het leven dementie. Steeds meer raken onderzoekers ervan doordrongen: de ziekte van alzheimer is niet simpelweg op te lossen door het brein met schoonmaakmedicijnen te ontdoen van ziekmakende eiwitplaques. Maar hoe dan wel? De beste nieuwe ideeën van wetenschappers, plus een antwoord op de vraag: wat kun je zélf doen om het risico op dementie een stuk kleiner te maken? Met Ellen de Visser en Maarten Keulemans.

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Corinne van Duin

See omnystudio.com/listener for privacy information.

We gaan het vandaag hebben over iets spannends, iets mysterieus. In de bestseller 'Het Ultieme Geheim' beweert schrijver Dan Brown dat er wetenschappelijke aanwijzingen zijn dat het bewustzijn door kan gaan na de dood, en ook dat er zoiets bestaat als een 'non-lokaal bewustzijn'. Oftewel: een soort collectief bewustzijn dat bestaat buiten je eigen hersenen. Zou het echt? We duiken de oudheid in en de moderne hersenwetenschap, en vertellen je het verhaal van een astronaut met een bijzondere spirituele ervaring. Met: Wilma de Rek. 

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Julia van Alem

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Straaljagers, tanks, bommen. Gewapende conflicten hebben niet alleen impact op mensen, maar ook op het klimaat en de natuur. Zo verbrandt één gevechtsvliegtuig in één uur al 5.600 liter brandstof. Dus wat doen de grootschalige oorlogen in onder meer Oekraïne en in de golfregio met de opwarming van de aarde? En wat is toch die zwarte regen die nu valt in Iran? Met wetenschapsredacteur Maarten Keulemans en natuurredacteur Jean-Pierre Geelen. 

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Corinne van Duin

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Best gek toch, een haas die eieren rondbrengt? Toch is er een intrigerende verklaring voor hoe de paashaas een symbool werd van het paasfeest. We duiken deze week met hulp van antropologen, historici en zelfs een sterrenkundige in de wereld van Pasen. Want was is precies de historische basis voor het wederopstandingsverhaal van Jezus? Waarom valt Pasen niet elk jaar op dezelfde dag? En nu we toch bezig zijn, sinds wanneer gaan Nederlanders met Pasen eigenlijk massaal naar de meubelboulevard? Wetenschapsredacteur Maarten Keulemans legt het uit.

Plus natuurlijk weer een antwoord op een altijd-al-willen-weten-vraag van de luisteraar, namelijk: 'Waarom krijg ik zo vaak een statische schok bij het aanraken van dingen?' 

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Corinne van Duin

See omnystudio.com/listener for privacy information.

We zitten met z'n allen aan het infuus van Amerikaanse Big Tech bedrijven. Dat voelt steeds ongemakkelijker, omdat die bedrijven onze aandacht vasthouden met dubieuze algoritmes. Sinds Trump aan de macht is, wordt die technologie nadrukkelijker ingezet als geopolitiek wapen: de mail van de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof in Den Haag werd al eens uitgezet na een sanctie van de Amerikaanse president. Stap snel over op Europese alternatieven, klinkt het dan. Maar wat zijn dan die Europese of ethische alternatieven voor onder meer mail, navigatie en social media waar je vandaag nog op zou kunnen overstappen? Onze techredacteuren, Miluska van Rompu, Laurens Verhagen en Simoon Hermus, testten het voor je uit.

De vraag van de luisteraar luidt deze week: hoe bepalen wetenschappers hoe oud het heelal is? 

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Julia van Alem

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hij hapte naar kinderen. Een compleet natuurgebied werd voor mensen tot 'no go' area verklaard. Jagers waren máánden op zoek tot ze hem eindelijk te pakken hadden. Wolf GW3237m, in de volksmond bekend als Bram, groeide uit tot de beroemdste en beruchtste wolf van Nederland. Maar waarom vertoonde hij zulk afwijkend gedrag? Wetenschappers analyseerden zijn overleden lichaam en komen nu met hun eerste bevindingen. Plus: wat moet je eigenlijk doen als een probleemwolf je pad kruist? Met natuurredacteur Jean-Pierre Geelen.

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Corinne van Duin

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het zal niemand ontgaan zijn, op de fietspaden is een revolutie aan de gang. Steeds meer mensen - jong en oud - kiezen voor een elektrische fiets. Die zorgt voor een enorme verandering in hoe Nederlanders dagelijks bewegen. We doken het lab in om te testen hoeveel minder energie je gebruikt op een e-bike, op ecostand en turbostand. En we vroegen wetenschappers: wat doet het met onze gezondheid, nu Nederlanders hun gewone fiets massaal inruilen voor een e-bike? Met Hanneke de Klerck en Tonie Mudde.

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Lotte Grimbergen

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bij een proef met de nieuwste generatie afvalmedicijnen verliezen deelnemers 29 procent van hun lichaamsgewicht. In één jaar! Is dat nog wel gezond? Wat zijn de voor- en nadelen? En waarom werken afvalmedicijnen voor de een, terwijl een ander er veel minder van profiteert? We bespreken het met medisch redacteur - en kersverse journalist van het jaar - Ellen de Visser. 

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Julia van Alem

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Flink wat mensen gaan gebukt onder stress of krijgen zelfs een burnout. Is het leven nu zoveel hectischer dan vroeger? En in hoeverre is teveel stress een individueel probleem, of een gevolg van een 'hypernerveus' ingerichte samenleving? We bespreken het bij onze liveshow in de Amsterdamse Balie met hoogleraren en stressexperts Christiaan Vinkers en Margriet Sitskoorn. Ook present: Volkskrant-journalisten Anna van den Breemer en Heleen van Lier, die hier hun boek Beter Leven lanceerden, vol lifehacks uit de wetenschap die je direct kunt toepassen in je dagelijks leven.

Besproken boeken: In de ban van burnout van Christiaan Vinkers

Presentatie: Tonie Mudde
Muziek: Marinke Flapper
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Julia van Alem

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het geldt als dé grote belofte op het gebied van kunstmatige intelligentie: AI-agenten die allerlei taken voor je kunnen uitvoeren, als een soort persoonlijke digitale butler. Een restaurant boeken dat perfect bij je smaak past, je belastingaangifte invullen, precies op het juiste moment de boodschappen voor je bestellen die thuis bijna op zijn.
Met de komst van nieuwe apps beginnen mensen dit soort AI-agenten te gebruiken en hun persoonlijke ervaringen te delen. Geheel risicoloos is dit zeker niet, want wie is er verantwoordelijk als zo'n digitale butler ineens per ongeluk een Ferrari voor je aanschaft? En hoe zorgelijk is het dat de ai agenten op digitale forums met elkaar beginnen te praten - en klagen over over hun menselijke baasjes? Met Volkskrant AI-redacteur Laurens Verhagen. 

Presentatie: Tonie Mudde.
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Corinne van Duin

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Iedereen heeft er weleens mee te maken: rommel! En een niet opgeruimd huis doet nare dingen in ons brein ontdekken wetenschappers. Hoe vlieg je die rommellaatjes en bakken vol snoertjes het best aan? Tonie Mudde bespreekt het met wetenschapsredacteuren Anna van den Breemer en Heleen van Lier.

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Loïs van den Noort
Eindredactie: Julia van Alem

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De raket staat al klaar op het lanceerplatform: vier astronauten staan op het punt verder de ruimte in te gaan dan mensen ooit eerder zijn gekomen. Ze maken een rondje om de maan, als voorbereiding voor een missie waarbij de mens voor het eerst in meer dan een halve eeuw voet op de maan moet gaan zetten. Maar waarom willen landen zoals de VS en China eigenlijk zo snel mogelijk weer astronauten op de maan laten lopen? We bespreken de nieuwe hoogoplopende ruimterace met ruimtevaart-expert George van Hal. Verder in onze populaire rubriek 'Altijd al willen weten' antwoord op de vraag: kunnen dieren die voor ons identieke kopieën lijken, elkaar wél als individu herkennen?

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Julia van Alem
Eindredactie: Lotte Grimbergen

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Altijd al een boek willen schrijven, een instrument leren spelen of een knaller van een presentatie bedenken voor je werk: overal is creativiteit voor nodig. Maar is dat iets wat je in je moet hebben? Of kun je het ook stimuleren? Tonie Mudde bespreekt het met Beter Leven-verslaggevers Anna van den Breemer en Heleen van Lier.
17 februari komt hun boek uit: Beter Leven, lifehacks volgens de wetenschap. Boekpresentatie bijwonen? Dat kan op 18 februari in De Balie in Amsterdam. Kaartjes hier verkrijgbaar.

Presentatie: Tonie Mudde
Montage: Julia van Alem
Eindredactie: Corinne van Duin

See omnystudio.com/listener for privacy information.