FarmaWijs met Fais

Hoe gaat een verhaal over tuberculose ineens over depressie? In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je hoe een tuberculosemiddel in de vroege jaren vijftig op een verpleegafdeling op Staten Island iets totaal onverwachts liet zien: patienten die dansten terwijl hun longen nog ziek waren. Dat toevallige signaal leidde via biochemisch onderzoek en de gedreven psychiater Nathan Kline tot de ontdekking van iproniazide als een van de eerste specifieke antidepressiva ter wereld en tot de formulering van de monoaminehypothese van depressie. Plus de vraag van Mart: waarom kun je ecstasy niet gewoon nemen als je depressief bent?

Vragen of opmerkingen?

Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar info@farmawijs.nl

Voor als je nog verder wil lezen:

Lopez-Munoz, F., & Alamo, C. (2009). Monoaminergic Neurotransmission: The History of the Discovery of Antidepressants from 1950s Until Today. Current Pharmaceutical Design, 15(14), 1563-1586.

Robitzek, E.H., & Selikoff, I.J. (1952). Hydrazine derivatives of isonicotinic acid in the treatment of tuberculosis. American Review of Tuberculosis, 65, 402-428.

Mithoefer, M.C., et al. (2023). MDMA and MDMA-Assisted Therapy. American Journal of Psychiatry, 180(3), 226-237.

Laskerfoundation.org: Iproniazid for the treatment of severe depression (Nathan S. Kline, Lasker Award 1964). Geraadpleegd via laskerfoundation.org.

Hoe ga je van een diagnose gesteld door urine te proeven, naar het eerste genetisch gemanipuleerde geneesmiddel dat ooit werd goedgekeurd? In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je het volledige verhaal van insuline: van de Ebers-papyrus en het Allen-dieet, via het slopeende laboratoriumwerk van Banting en Best in de zomer van 1921 en de eerste injectie bij de 14-jarige Leonard Thompson, naar de biofarmaceutische revolutie die in 1982 begon met Humulin. Plus de vraag van Germaine: waarom kun je insuline eigenlijk niet gewoon inslikken?

Vragen of opmerkingen? Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar info@farmawijs.nl.

Voor als je nog verder wilt lezen:

Bliss, M. (1982). The Discovery of Insulin. University of Chicago Press. 

Vecchio, I., Tornali, C., Bragazzi, N.L., & Martini, M. (2018). The Discovery of Insulin: An Important Milestone in the History of Medicine. Frontiers in Endocrinology, 9, 613.

Wat hebben een Engelse dominee, een Duits laboratorium en het Verdrag van Versailles met elkaar gemeen?

In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je hoe wilgenbast al eeuwenlang werd gebruikt tegen pijn en koorts, hoe de synthese van acetylsalicylzuur bij Bayer leidde tot een van de beroemdste merknamen ter wereld, waarom het werkingsmechanisme pas na 74 jaar werd ontdekt en een Nobelprijs opleverde, en waarom aspirine niet langer de standaard is bij koorts en griep.

Vragen of opmerkingen? Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar info@farmawijs.nl.

Als je nog even wil doorlezen:

Stone, E. (1763). An account of the success of the bark of the willow in the cure of agues. Philosophical Transactions of the Royal Society, 53, 195–200.

Sneader, W. (2000). The discovery of aspirin: a reappraisal. BMJ, 321(7276), 1591–1594.

Wat hebben een middeleeuws kruid, een Franse arts met een muzikantenleven en een studie uit 1998 met elkaar gemeen?

In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je hoe metformine zijn weg vond van een vergeten plantenextract naar het meest gebruikte diabetesmiddel ter wereld.

We bespreken waarom het bijna ten onder ging door de fouten van zijn chemische familie, hoe de UKPDS-studie het redde, en of dit 'saaie' geneesmiddel misschien ook het ouder worden kan vertragen.

Vragen of opmerkingen? Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar info@farmawijs.nl.

Als je nog even wilt doorlezen:

UK Prospective Diabetes Study (UKPDS) Group (1998). Effect of intensive blood-glucose control with metformin on complications in overweight patients with type 2 diabetes (UKPDS 34). Lancet, 352(9131), 854–865.

Forslund, K., et al. (2015). Disentangling type 2 diabetes and metformin treatment signatures in the human gut microbiota. Nature, 528(7581), 262–266.

Wat hebben een Braziliaanse gifslang, bewusteloze cavia's en een bloeddrukpil gemeen? In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je hoe wetenschappers in de jaren 1970 ontdekten dat het gif van een slang leidde tot de ontwikkeling van captopril, de eerste ACE-remmer. We bespreken waarom die slang eigenlijk zo'n bloeddrukverlagend gif heeft, en duiken in de historische race om van dat inzicht een medicijn te maken. Tot slot beantwoorden we een luisteraarsvraag: waarom je beter geen ibuprofen slikt als je enalapril gebruikt.

Vragen of opmerkingen? Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar info@farmawijs.nl.

Als je nog even wil doorlezen:

• Ferreira, S.H. (1965). A Bradykinin-potentiating factor (BPF) present in the venom of Bothrops jararaca. British Journal of Pharmacology, 24, 163-169.
• Cushman, D.W., & Ondetti, M.A. (1991). History of the design of captopril and related inhibitors of angiotensin converting enzyme. Hypertension, 17(4), 589-592.

In deze aflevering van Farmawijs met Fais nemen we een kijkje achter de toonbank van de Poliklinische Apotheek van het UMCG in Groningen. Ik ga in gesprek met Lindi, apothekersassistent, en Liene, apotheker, over hun werk in een apotheek die nét even anders is dan een reguliere openbare apotheek.

Je hoort hoe het eraan toegaat op een plek waar vooral nieuwe patiënten, specialistische medicatie en complexe ontslagzorg samenkomen. Wat komt er allemaal kijken bij het controleren van medicatie na een ziekenhuisopname? Hoe werk je samen met artsen en verpleegkundigen? En hoe ga je om met leveringsproblemen en steeds duurdere geneesmiddelen?

Een eerlijke, persoonlijke en inkijkende aflevering over teamwork, verantwoordelijkheid en de menselijke kant van farmaceutische zorg in het ziekenhuis.

Met dank aan:

Poliklinische Apotheek UMCG

In het bijzonder Lindi en Liene voor hun openheid en enthousiasme.

Vond je deze aflevering interessant? Deel 'm met collega's of anderen die nieuwsgierig zijn naar de wereld achter de apotheekbalie, en abonneer je op Farmawijs met Fais om niets te missen.

Wat hebben een bipolaire stoornis, een Australische arts en een Nirvana-nummer met elkaar gemeen? In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je hoe een toevallig experiment met cavia's in 1949 leidde tot de ontdekking van lithium als medicijn tegen manische episodes. We bespreken wat lithium betekent voor mensen met een bipolaire stoornis en waarom goed monitoren van het bloedspiegel daarbij cruciaal is.

Vragen of opmerkingen? Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar info@farmawijs.nl.

Als je nog even wil doorlezen:

1. WHO. Lithium treatment for bipolar disorder. Bulletin of the World Health Organization 78(4), 2000, pp. 515–517.

2. Chemical & Engineering News. Discoveries: How Lithium Became a Drug. C&EN Volume 91, Issue 12 (2013).

Wat hebben malaria, een Chinees medisch handboek uit het jaar 340 en een Nobelprijs met elkaar gemeen?

In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je hoe een eeuwenoud kruid uit de traditionele Chinese geneeskunde uitgroeide tot een van de belangrijkste middelen tegen malaria. Je ontdekt hoe Tu Youyou in de jaren zestig, tijdens het mysterieuze Project 523, oude teksten gebruikte om artemisinine te isoleren en waarom juist een simpele keuze in extractiemethode het verschil maakte.

Vragen of opmerkingen? Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar info@farmawijs.nl.

Als je nog even wil doorlezen

White, N.J. (2008). Qinghaosu (artemisinin): the price of success. Science, 320(5874), 330–334.

Tu, Y. (2011). The discovery of artemisinin (qinghaosu) and gifts from Chinese medicine. Nature Medicine, 17(10), 1217–1220.

Wat hebben een giftige woestijnhagedis, een verzadigingshormoon en een afslankhype met elkaar gemeen?

In deze aflevering van FarmaWijs met Fais hoor je hoe een stofje uit een hagedis leidde tot de ontdekking van de GLP-1-agonisten, hoe exenatide (Byetta) als eerste hiervan werd ontwikkeld tegen diabetes, waarom deze middelen zowel de bloedsuiker als de eetlust beïnvloeden, hoe we via semaglutide (Ozempic/Wegovy) in een nieuw tijdperk van medicinale gewichtsafname beland zijn én waarom afvallen met deze middelen niet zonder bijwerkingen gaat.

Heb je vragen? Stuur die dan in en wie weet komt jouw vraag voorbij in een komende aflevering. Insturen kan via info@farmawijs.nl of via instagram @faiscoman.

Voor als je nog even verder wil lezen:

Eng, J. et al. (1992). Isolation and characterization of exendin-4, an exendin-3 analogue, from Heloderma suspectum venom. Journal of Biological Chemistry, 267(11), 7402–7405. 

Wilding, J. P. H. et al. (2021). Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. New England Journal of Medicine, 384(11), 989–1002

In deze extra special van Farmawijs met Fais neem ik je mee op pad naar het Najaarscongres 2025 van de KNMP in Utrecht. Het thema van het congres was "Neurodegeneratieve aandoeningen – de juiste zorg ontrafelen."  

Tussen de stands en de koffieautomaten spreek ik drie apothekers over hun vak en wat het voor hen betekent.

Met Dirk Stobbe over de kracht van goed onderwijs,

Job van Rooij over de dynamiek van de apotheek,

en Clementine Stuijt over de rol van de apotheker bij de zorg voor parkinson patiënten.

Vandaag dus een korte reportage vol kennis, sfeer en gesprekken van de congresvloer. Let op: het was erg gezellig op het congres. Daardoor is het geluid tijdens de interviews helaas minder goed dan je gewend bent. 

Heb je vragen over geneesmiddelen? Stuur die dan vooral in! Dat kan via de mail (info@farmawijs.nl) of via instagram (@faiscoman). 

Wat hebben Nubisch bier, een goudkleurige bacterie en verkleurde tanden met elkaar gemeen?

In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je hoe tetracyclines werden ontdekt in de 20e eeuw, hoe ze al 1500 jaar eerder onbewust in het oude Nubië opdoken en waarom je ze beter niet met melk kunt innemen.

Volg Farmawijs met Fais voor meer bijzondere geneesmiddelverhalen. Vragen of opmerkingen? Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar info@farmawijs.nl.

Als je nog even wil doorlezen:

• Chopra, I., & Roberts, M. (2001). Tetracycline antibiotics: mode of action, applications, molecular biology, and epidemiology of bacterial resistance. Microbiology and Molecular Biology Reviews, 65(2), 232–260.
• Nelson, M. L., & Levy, S. B. (2011). The history of the tetracyclines. Annals of the New York Academy of Sciences, 1241(1), 17–32.
• Bassett, E. J., Keith, M. S., Armelagos, G. J., Martin, D. L., & Villanueva, A. R. (1980). Tetracycline-labeled human bone from ancient Sudanese Nubia (A.D. 350–550). Science, 209(4464), 1532–1534.

In deze extra special van Farmawijs met Fais neem ik je mee achter de toonbank van Service Apotheek De Wiljes in Groningen. Wat gebeurt er eigenlijk allemaal in een openbare apotheek, naast het uitgeven van medicijnen?

Ik spreek met apothekersassistente Suzanne, apotheker Ulrike en medewerker Robin over hun werk, de dynamiek van de apotheek en de uitdagingen van vandaag. Tussen de gesprekken door hoor je de geluiden en de sfeer van de apotheek zelf.

Samen proberen we je een inkijkje in de veelzijdige wereld van de openbare farmacie te geven. Van advies aan patiënten tot samenwerken met collega's en het omgaan met tekorten.

Werk jij nou in een apotheek waar iets bijzonders gebeurt en wil je dat ik ook eens langskom met mijn microfoon? Stuur me gerust een bericht via info@farmawijs.nl of een DM op instagram (@Faiscoman). Wie weet kom ik voor een volgende special eens bij jou langs!

Wat hebben een Zweeds laboratorium, een mislukte verbinding met nare bijwerkingen en een redmiddel voor miljoenen magen met elkaar gemeen?

In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je hoe de ontdekking van protonpompremmers begon bij timoprazol, hoe omeprazol de wereld veranderde en waarom we PPI's niet eindeloos moeten slikken.

Volg Farmawijs met Fais voor meer bijzondere geneesmiddelverhalen. Vragen of opmerkingen? Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar info@farmawijs.nl.

Als je nog even wil doorlezen:

·       Sachs, G., Shin, J. M., & Howden, C. W. (2006). The clinical pharmacology of proton pump inhibitors. Alimentary Pharmacology & Therapeutics, 23(S2), 2–8.

·       Hershcovici, T., & Fass, R. (2011). Pharmacological management of GERD: where does the PPI era stand? Annals of the New York Academy of Sciences, 1232(1), 129–140.

Wat hebben een fietsslot, adrenaline en morfine met elkaar gemeen?

In deze aflevering van Farmawijs met Fais duiken we in de wereld van farmacodynamiek – oftewel: wat doet een medicijn met jouw lichaam?

Met sleutels en sloten als metafoor ontdek je hoe agonisten, antagonisten en modulatoren hun werk doen. Van morfine die pijn dempt, tot naloxon dat levens redt, en van bètablokkers die het hart beschermen tot diazepam dat de rem op je brein versterkt. Ook enzymen en ionkanalen komen langs, net als het belangrijke begrip selectiviteit – want bijwerkingen ontstaan vaak doordat een sleutel op nét iets te veel sloten past.

Een aflevering vol herkenbare voorbeelden die droge theorie tot leven brengen. Na het luisteren kijk je nooit meer hetzelfde naar die ene pil of inhaler in de medicijnkast.

Verder lezen?

·       Rang, H. P., Dale, M. M., Ritter, J. M., Flower, R. J., & Henderson, G. (2015). Rang & Dale's Pharmacology (8e ed.). Elsevier.

·       McFadden, E. R. (2018). Introducing Pharmacology (3e ed.). McGraw-Hill.

Wat hebben een Schotse arts, een toevallige ontmoeting op Oxford Street en een revolutionair idee over adrenaline met elkaar gemeen?

In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je hoe Sir James Black met zijn vastberaden visie propranolol ontdekte. De eerste bètablokker die de behandeling van hartziekten blijvend zou veranderen.

Volg Farmawijs met Fais voor meer bijzondere geneesmiddelverhalen. Vragen of opmerkingen? Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar info@farmawijs.nl.

Als je nog even wil doorlezen:

• Black, J. W. (1989). Drugs from emasculated hormones: the principle of syntopic antagonism. Science, 245(4917), 486–493.

• Ahlquist, R. P. (1948). A study of the adrenotropic receptors. American Journal of Physiology, 153(3), 586–600.

Wist je dat het eerste antibioticum géén penicilline was, maar een dieprode kleurstof uit de Duitse verfindustrie? In deze aflevering neem ik je mee naar het laboratorium van Gerhard Domagk, de man achter Prontosil. We ontdekken hoe een textielverfstof leidde tot een revolutionaire doorbraak in de strijd tegen infecties zoals wondroos en kraamvrouwenkoorts. Waarom werkte het niet bij iedereen? Je hoort het allemaal, inclusief een luisteraarsvraag over resistentie.

Heb je vragen over medicijnen? Stuur dan een mail naar info@farmawijs.nl of een DM via instagram naar @faiscoman

Verder lezen?

Hager, T. (2006). The Demon Under the Microscope. New York: Crown Publishers.

Wat hebben beschimmeld hooi, een boer uit North Dakota en president Eisenhower met elkaar gemeen?

In deze aflevering van Farmawijs met Fais hoor je hoe mysterieuze bloedingen bij runderen in de jaren dertig leidden tot de ontdekking van coumarines . Stoffen die ooit als rattengif begonnen, maar uiteindelijk uitgroeiden tot levensreddende geneesmiddelen zoals acenocoumarol, fenprocoumon en warfarine.

Een verhaal over toeval, vasthoudendheid en een Amerikaanse president die zijn leven op het spel zette voor de wetenschap.

Volg Farmawijs met Fais voor meer bijzondere geneesmiddelverhalen. Vragen of opmerkingen? Stuur een bericht via Instagram @faiscoman of mail naar info@farmawijs.nl

Als je nog even wil doorlezen:

Link, K. P. (1959). The discovery of dicumarol and its sequels. Circulation, 19(1), 97–107.

Walters, K. (2002). The invention of Warfarin. American Chemical Society. Geraadpleegd via: https://www.acs.org/education/whatischemistry/landmarks/warfarin.html

KNMP. (z.d.). De apotheker staat voor u klaar. Geraadpleegd via: https://www.knmp.nl/actueel/praktijkverhalen/de-apotheker-staat-voor-u-klaar

Wat gebeurt er eigenlijk nadat je een tablet doorslikt? In deze special van Farmawijs met Fais nemen we je mee op een verrassende reis door het lichaam – van maag tot bloed, van lever tot nieren.

Aan de hand van een regenton en herkenbare voorbeelden (paracetamol, diazepam, grapefruitsap en meer) ontdek je hoe een medicijn wordt opgenomen, verspreid, omgezet en uitgescheiden. Na deze aflevering kijk je nooit meer hetzelfde naar je medicijnkastje.

🎧 Volg Farmawijs met Fais voor meer bijzondere verhalen over geneesmiddelen. Vragen? Stuur een berichtje via Instagram @faiscoman of mail naar info@farmawijs.nl

Voor als je nog even wilt doorlezen:

Toon, S., Rowland, M. (1988). Clinical Pharmacokinetics: Concepts and Applications.

Shargel, L., & Yu, A. B. C. (2016). Applied Biopharmaceutics and Pharmacokinetics.

Paracetamol: het mysterie in je medicijnkastje

Iedereen kent paracetamol, maar wist je dat we nog steeds niet precies weten hoe het werkt? In deze aflevering van Farmawijs met Fais duiken we in de onverwachte geschiedenis van deze alledaagse pijnstiller. Van een vergiftiging in de 19e eeuw tot een foutje waardoor het ooit van de markt verdween... en hoe paracetamol uiteindelijk uitgroeide tot een van de belangrijkste geneesmiddelen ter wereld.
Ontdek het verborgen verhaal achter het meest onderschatte tabletje uit je keukenkast!

Volg Farmawijs met Fais voor meer bijzondere geneesmiddelverhalen. Vragen of opmerkingen kan je insturen via Instagram @Faiscoman of stuur een mailtje naar info@farmawijs.nl

Voor als je nog even wilt doorlezen:

Sneader, W. (2005). Drug Discovery: A History. J. Wiley & Sons, West Sussex.

Hinz, B., & Brune, K. (2012). Paracetamol and cyclooxygenase inhibition: Is there a cause for concern? Annals of the Rheumatic Diseases, 71(1), 20–25. https://doi.org/10.1136/ard.2011.200087

Liu J, Reid AR, Sawynok J. (2013). Antinociception by systemically‑administered acetaminophen (paracetamol) involves spinal serotonin 5‑HT₇ and adenosine A₁ receptors, as well as peripheral adenosine A₁ receptors. Neurosci Lett. https://doi.org/10.1016/j.neulet.2012.12.052

Wat hebben een bloeiende tuinplant, een revolutionaire arts en Vincent van Gogh met elkaar te maken?
In deze aflevering ontdek je het verhaal van digoxine: hoe vingerhoedskruid de medische wereld veranderde, waarom digoxine vandaag de dag nog steeds wordt gebruikt bij hartfalen en hartritmestoornissen, én of Vincent van Gogh zijn geliefde geel misschien te danken had aan een bijwerking van deze plant.

We gaan terug naar de 18e eeuw, volgen de eerste klinische proeven van William Withering, duiken in de farmacologie van digoxine en eindigen bij een intrigerende hypothese rond Van Gogh's beroemde schilderijen.

Was zijn gele wereld werkelijkheid of verbeelding? Je hoort het in deze aflevering.

Volg Farmawijs met Fais voor meer wonderlijke geneesmiddelverhalen. Vragen of opmerkingen kan je sturen via Instagram @Faiscoman of stuur me een mailtje: info@farmawijs.nl. 

Als je meer wilt lezen, bekijk dan deze bronnen:

Hauptman, P. J., & Kelly, R. A. (1999).
Digitalis. Circulation, 99(9), 1265–1270.
https://doi.org/10.1161/01.CIR.99.9.1265

Demir, D., & Görkey, Ş. (2019).
Van Gogh and the obsession of yellow: style or side effect. Eye, 33, 165–166.
https://doi.org/10.1038/s41433-018-0204-2

Wist je dat een belangrijke behandeling tegen botontkalking oorspronkelijk werd ontwikkeld om kalkaanslag in fabrieken tegen te gaan? In deze aflevering van Farmawijs met Fais neem ik je mee naar de verrassende oorsprong van bisfosfonaten. We duiken in de geschiedenis, werking én praktische tips voor het gebruik van deze bijzondere middelen.
Een aflevering over een bijzonder geneesmiddel die begint… in een boiler!

Volg Farmawijs met Fais voor meer wonderlijke geneesmiddelverhalen. Vragen of opmerkingen kan je sturen via Instagram @Faiscoman of stuur me een mailtje: info@farmawijs.nl. 

Meer lezen, check deze bronnen:

Russell, R. G. G. (2011).
Bisphosphonates: The first 40 years. Bone, 49(1), 2–19. https://doi.org/10.1016/j.bone.2011.04.022

Drake, M. T., Clarke, B. L., & Khosla, S. (2008).
Bisphosphonates: Mechanism of action and role in clinical practice. Mayo Clinic Proceedings, 83(9), 1032–1045. https://doi.org/10.4065/83.9.1032

Fleisch, H. (2000).
Bisphosphonates in bone disease: From the laboratory to the patient (4th ed.). Academic Press.