Je Eigen Perfecte Tuin

Een tijd geleden belandde er een interessante vraag in mijn mailbox, waar ik zelf ook lang mee geworsteld heb en waar ik in mijn boek uitgebreid op inga. Na het volgen van een boeiende workshop over bodem en groenteteelt, vroeg iemand zich af hoe je in de moestuin moet omgaan met het evenwicht tussen bacteriën en schimmels.

Men hoort namelijk vaak dat een bacterierijke bodem een vereiste is voor groenten, terwijl een schimmelrijke bodem vooral voor meerjarigen en struiken is. Hoe pas je dit toe als je mulcht met diverse materialen, en moet je daar überhaupt wel rekening mee houden?

Het korte antwoord is: zoals bijna alles wat je in een tuin gaat doen, mag je ook hier bijna alles vergeten wat je ooit verteld is.

Als je zorgt dat de bodem in orde is, dan volgt bovengronds eigenlijk alles vanzelf en hoef je niet al te veel te rekenen in een moestuin. Maar daar zit een lange uitleg achter, waar we in deze podcast dieper op ingaan.

Ik ben, zoals je misschien al wel weet, aan mijn nieuwe boek aan het werken en het onderwerp is de bodem.

Lang heb ik erover getwijfeld of dat wel nodig zou zijn, maar ik heb gemerkt in mijn jaar bij de bodempioniers dat er toch wel veel kennis opkomt, dat er nog veel verkeerde informatie bekend is of gedeeld wordt, en dat er echt wel heel veel nieuwe onderzoeken zijn die aantonen dat we het op sommige vlakken beter kunnen doen of anders moeten aanpakken om beter voor onze bodem te zorgen.

Als je met iets start, ga je altijd kijken in het verleden hoe we uitgekomen zijn waar we nu zijn, en er zijn toch wel wat verrassende feiten of verhalen op te tekenen.

Een tijdje geleden heb ik een vraag gekregen in mijn mailbox over mulchen, en aangezien het nu toch wel stilaan de tijd is om terug volop te beginnen mulchen voor het najaar en de winter, leek het mij een goed moment om die vraag te beantwoorden.

Dit is een vraag in twee delen en dit is de eerste vraag. Een persoon had een boek gelezen over mulchen in de natuurlijke moestuin en stelde nu een bijkomende vraag:

Mag je tomatenblad gebruiken als mulch?

Ik ben momenteel een nieuw boek aan het schrijven in de reeks van Natuurlijk Tuinieren en het onderwerp is de bodem.

Tijdens het onderzoek en het opzoeken naar allerlei zaken in verband met de bodem die eventueel geschikt zijn voor het boek, ben ik toch op heel wat speciale zaken gebotst die in de bodem gebeuren door organismen.

Dan ben ik toch op heel veel rare dingen gebotst om het zo te zeggen, maar ook wel op belangrijke zaken. Sommige hebben het boek gehaald, maar er kan natuurlijk niet alles in.

Andere hebben het niet gehaald, maar ik zou toch verschillende van die specialere, wat minder bekende zaken eens willen bespreken in deze podcast. Al is het een soort van voorproefje van wat er allemaal in het boek komt, en ook gewoon omdat ik het best wel interessant en fascinerend vind wat er allemaal in die bodem gebeurt, waar we soms wel het effect van merken, maar niet goed weten waarom dat dat is.

Ik ben nog altijd van de overtuiging: als je weet waarom iets gebeurt, dan is het ook veel gemakkelijker om dat op te lossen, of om te weten dat je dat niet moet oplossen en dat het vanzelf wel oplost. Dat maakt het tuinieren volgens mij toch wel net wat aangenamer.

Een hele tijd geleden heb ik het al eens gehad over onkruid in de tuin. Ik heb toen uitgelegd dat wij een systeem hanteren waarmee we de onkruiddruk vrij gemakkelijk laag houden.

Door regelmatig alles te passeren, zorgen we er in principe voor dat er nooit onkruid in het zaad komt, waardoor we altijd relatief weinig onkruid in onze tuin hebben. Mocht je dat interesseren, dan kun je die podcast zeker nog eens terugluisteren.

Maar hoe pakken wij nu stukken aan waar wél veel onkruid staat? En wat doen we met echt hardnekkige soorten, zoals brandnetels, bramen en zevenblad? Daar wil ik het in deze podcast graag over hebben.

Wanneer ik het heb over het gebruik van compost en mulch, leg ik altijd uit dat wij dit niet in de grond inwerken, maar dat we het er simpelweg bovenop leggen.

Soms gaat het om stevige lagen: in het begin 10 centimeter compost, en daarna vaak 5, 10 of zelfs 15 centimeter mulch, afhankelijk van het soort materiaal.

Een vraag die dan ook heel vaak terugkomt, is: "Wordt je bodem daardoor dan niet enorm aangehoogd? Ga je na verloop van tijd niet op een grond werken die een meter hoger ligt dan de omgeving, puur omdat je steeds maar materiaal blijft toevoegen?"

In de podcast van vandaag wil ik het graag hebben over water geven. Dat is misschien niet verrassend, aangezien het al zo lang droog is en water geven voor veel mensen momenteel hét gespreksonderwerp is. Als je nu niet stilaan begint met water geven, zal er straks namelijk niet veel te oogsten zijn.

Ik heb lang op een boomkwekerij en in een tuincentrum gewerkt. Daar heb ik ontzettend veel geleerd over hoe mensen water geven, wat er allemaal verkeerd kan gaan en hoe je het beste aanpakt. De belangrijkste les die ik daar heb geleerd, is dat water geven op zich niet moeilijk is, maar dat correct water geven een heel ander verhaal is. Wat ik daar precies mee bedoel, ga ik in deze podcast uitleggen.

Afgelopen weekend stond ik op het festival van de coöperaties van CERA, op de Citadel in Diest. Omdat we bezig zijn met het oprichten van een coöperatie, hadden we op hun vraag wat extra visueel toonmateriaal meegenomen om onze stand aan te kleden. We hadden twee vierkante meterbakken bij, ingezaaid en beplant volgens ons natuurlijke systeem van schijnbare chaos.

Bij één van die bakken lieten we de compost bloot, terwijl we de andere hadden gemulcht met grasmaaisel om te tonen dat dit belangrijk is en goed werkt.

Ik had er niet echt bij stilgestaan dat dit zoveel opmerkingen zou opleveren. Op zo’n festival lopen veel mensen rond die wel tuinieren, maar niet per se met natuurlijke methodes. Het verbaasde me dat mulchen bij hen nog zo onbekend is en dat er nog behoorlijk wat vragen over gesteld werden. Zelfs mensen die al langer tuinierden betwijfelden of het wel mocht en goed was.

Ze stelden een spervuur aan vragen: Wat is dat? Waarom leg je dat? Is dat enkel om water vast te houden in deze droge periode? Hoe dik mag je het leggen?

Dat vormt de ideale aanleiding voor deze podcast!. Ik ga kort in op de vele voordelen van mulchmateriaal, want het doet veel meer dan enkel de bodem afdekken.

In deze podcast zou ik het graag hebben over een cruciaal onderwerp voor de toekomst van onze tuin: het omgaan met regenwater. Door klimaatverandering worden we steeds vaker geconfronteerd met extremen: heel lang nat, heel lang droog, of zoals onlangs, heel lang heet. Dit zorgt voor problemen.

Traditioneel, zeker tot een tiental jaar geleden, voerden we al het regenwater zo snel mogelijk af omdat we de tuin liever droog hadden. Sinds 2017 en 2018 maken we echter vaak lange droge of juist natte periodes mee.

Om dit effectief en natuurlijk op te vangen, is de wadi (of regenwatertuin) de laatste jaren sterk in opmars. Dit kan veel betekenen in zowel een kleine als een grote tuin.

Als je in een bos wandelt, zie je vaak omgevallen bomen, grote en kleine takken en heel veel afval op de bodem. Wat veel mensen niet weten, is dat dit dode materiaal eigenlijk essentieel is voor de biodiversiteit in het bos. Er wordt gezegd dat maar liefst 30 tot 40% van alle organismen in een bos daarvan afhankelijk is.

Schimmels, bacteriën, kevers en vogels hebben in hun levenscyclus allemaal ergens baat bij dood en rottend materiaal. Toch hebben we in onze eigen tuin vaak de neiging om alles netjes op te ruimen. Daar wil ik het in deze podcast graag eens wat uitgebreider over hebben.

Een tijd geleden kreeg ik een interessante vraag over de optimale hoeveelheid organische stof in een moestuinbodem. De vraag die ik kreeg luidde: “Je geeft aan dat jouw grond varieert tussen de 3 en 8 procent, maar wordt de grond bij een nóg hoger organisch stofgehalte niet juist droger en stoffiger? En welk percentage is volgens jouw ervaring ideaal?”.

Omdat dit om een diepgaandere, wat meer wetenschappelijke uitleg vraagt die je niet één-twee-drie geeft, leek een volledige podcast over dit onderwerp me een goed idee.

Vandaag wil ik het graag hebben over een probleem dat voor de meeste tuiniers elk jaar terugkeert: slakken en de planten die ze allemaal opvreten. Tot nu toe lijkt het dit jaar nog geen groot probleem te zijn. Wij hebben er althans nog geen last van gehad, waarschijnlijk omdat het heel lang droog is gebleven.

Maar voor de komende week voorspellen ze donkerder, kouder en natter weer, wat de kans op een slakkenplaag toch sterk vergroot.

Ik krijg daar elk jaar veel vragen over: hoe komt dat en wat kan je eraan doen?. Dat is een complex probleem, wat betekent dat het niet één-twee-drie op te lossen is en een wat langere uitleg vraagt.

In deze podcast zal ik mijn licht eens werpen op wat volgens mij de reden is waarom je überhaupt slakken krijgt.

Direct water geven bij droogte, of juist nooit water geven? ‘s Morgens of ‘s avonds? Met de gieter, de tuinslang of een sproeier? Het zijn vragen die elke tuinier bezighouden in een drogere periode, of eigenlijk doorheen het hele jaar.

Zeker de laatste jaren kampen we vaker met lange droogtes, afgewisseld met lange natte periodes. We zien droge periodes op ongebruikelijke tijdstippen, zoals dit voorjaar. Het heeft toen zo’n vijf tot zes weken niet geregend, terwijl de lente in principe een natte periode zou moeten zijn.

In vorige podcasts heb ik het er al vaker over gehad. Vorig voorjaar, toen we ook een lange droge periode hadden, heb ik bijvoorbeeld uitgelegd hoe wij water geven en hoe ons systeem is opgebouwd. Dat wil ik nu niet herhalen.

Dit keer wil ik dieper ingaan op de wetenschappelijke achtergrond en aan de hand van enkele berekeningen laten zien wat precies het verschil is wanneer je het organisch stofgehalte in je bodem vergroot.

Wat is het effect als je die zogenaamde ‘bodemspons’ stimuleert? Hoeveel liter extra water gaat die bodem dan vasthouden, en wat is daarvan de impact op jou als tuinier?

Een hele tijd geleden heb ik het in deze podcast al eens gehad over het gebruik van levende bodembedekkers als continue mulchlaag.

Je zaait of kweekt planten in die laag, waardoor je eigenlijk geen moeite meer hoeft te doen om mulch te verzamelen. Bovendien geniet je van de voordelen van levende wortels in de bodem, die je grond constant verbeteren en het bodemvoedselweb ondersteunen.

Ik ben onlangs begonnen met dit in te zaaien, maar er zijn toch enkele bedenkingen bij te maken. Om te beginnen is er de keuze van de planten.

Iedereen weet dat er problemen zijn met insecten: ze sterven massaal af en hun aantallen zijn de laatste decennia sterk afgenomen. Als we bestuivers zoals bijen verliezen, levert dat in de toekomst grote problemen op, maar we moeten álle insectensoorten beschermen.

Honingbijen staan momenteel sterk in de schijnwerpers. Waar veel mensen – inclusief ikzelf – echter niet bij stilstaan, is dat er ook heel veel insecten uitsluitend ‘s nachts actief zijn en een ontzettend belangrijke rol spelen.

In deze podcast wil ik het hebben over de problemen waar deze nachtelijke soorten mee kampen en waarom ook zij sterk aan het uitsterven zijn.

Het voorjaar is een periode waarin je met van alles begint. Vaak start je je tuin op of wil je met nieuwe dingen beginnen. Dan komen er altijd veel vragen naar boven.

Daarom wil ik in deze podcast enkele vragen beantwoorden die de voorbije dagen en weken aan mij gesteld zijn tijdens een rondleiding, via mail en in cursussen.

Misschien kan het jou ook wel wat helpen.

Voor veel mensen is een moestuin een plek om groenten te kweken, opbrengst te hebben en, al dan niet gedeeltelijk, zelfvoorzienend te zijn. Ik kan me daarin vinden en dat is uiteraard ook belangrijk.

Maar ik vind dat een (moes)tuin in het algemeen toch ook voor veel andere doeleinden kan worden ingezet. Als je mij al een tijdje volgt, dan weet je dat.

Zeker in onze huidige tijd is de tuin een ideale plek om tot rust te komen, te ontspannen, te observeren en even alles naar de achtergrond te verdringen om gewoon in het moment te zijn.

In deze podcast wil ik er wat wetenschappelijker op ingaan waarom je gemakkelijker tot rust komt als je in je tuin bezig bent. 

Tien, elf jaar geleden heb ik een blog geschreven over het wel of niet snoeien van fruitbomen. Mijn conclusie was toen dat je eigenlijk niet moest snoeien, maar in die periode hebben we ook een hoop nieuwe, jonge fruitbomen geplant. Ik ging toen bekijken wat het effect zou zijn als ik niet zou snoeien.

Die vraag over wat mijn conclusies nu zijn, kwam een tijdje geleden ook binnen in mijn mailbox. Misschien is het goed om daar nu eens naar te kijken en te vertellen wat mijn huidige idee daarover is.

Ik zal ook kort herhalen hoe ik bij die toenmalige conclusie gekomen ben.

De podcast van vandaag gaat over iets waar ik al lange tijd over nadenk. Ik heb er al vaak over gehoord en het op verschillende plaatsen gezien, maar ik heb het zelf nog niet toegepast.

Ik vroeg me af of het nuttig is en daadwerkelijk een verschil gaat maken. De vele jaren van wachten en observeren hebben me nu toch overhaald om het eindelijk eens zelf te proberen.

Ik heb het over biochar, oftewel houtskool, die je ingraaft en die in theorie zou moeten zorgen voor een betere bodemstructuur en het beter vasthouden van vocht en voedingsstoffen.

Het is mij vooral te doen om het vasthouden van vocht. Aangezien we de laatste jaren kampen met droge periodes en onze bodem qua vochtvoorziening niet optimaal functioneert, kan biochar daar misschien een oplossing voor bieden.

Afgelopen week kreeg ik een interessante vraag binnen over het gebruik van kalk: de zin en onzin ervan en hoe je dat nu juist moet toepassen.

Omdat ik daar zelf jaren geleden ook mee bezig ben geweest, wil ik die vraag graag in deze podcast beantwoorden.

De vraag luidde als volgt: "Alle boeren hier in de Alblasserwaard strooien jaarlijks kalk over hun grasland. Zou je eens iets kunnen vertellen over de zin en onzin van kalken?

Ik krijg ook het advies om te strooien op mijn bodem van veen met een laag rivierklei, maar ik hoor ook dat kalk de bodem uitput.

Ik heb al gehoord van uitmergelen.".

Als je in de tuin bezig bent, gebruik je ongetwijfeld compost en heb je vast al gehoord dat dit materiaal veel positieve eigenschappen heeft.

Eigenlijk klopt dat niet helemaal: het is niet de compost zelf, maar vooral de humus die uit die compost gevormd wordt, die ervoor zorgt dat jouw bodem fundamenteel verandert.

Je hebt het misschien de laatste maanden of jaren al opgevangen, want ik ben daar al een tijdje mee bezig: Yggdrasil wordt binnenkort omgevormd tot een coöperatie.

Om daar informatie over in te winnen en om bijvoorbeeld de klanten van de winkel te informeren, was er afgelopen zondag een informatiemoment bij Yggdrasil.

Om niet enkel over technische zaken te spreken en het interessant te maken voor de aanwezigen, had ik ook een spreker uitgenodigd: Dirk Van Overstraeten.

Hij is iemand die heel veel kennis heeft over voeding, wat dat nu eigenlijk betekent en wat er in voeding moet zitten zodat wij gezond blijven.

Het is winter, het is koud en als je naar buiten kijkt, lijkt het wel alsof de meeste planten zijn gaan slapen, een winterpauze nemen en enkele maanden in rust zijn.

Schijn bedriegt, zou ik zeggen, want uiteindelijk gebeurt er nog heel veel. Voor sommige dingen kan je zelfs helpen om te zorgen dat ze ondergronds actief blijven, misschien zelfs actiever dan ze anders zouden zijn.

Doorheen de voorbije podcasts heb ik het er al vaker over gehad dat wij, ondanks het feit dat we veel organisch materiaal in onze bodem hebben, toch vaak snel last hebben van droogte.

Zeker in lange droge periodes, die we vroeger makkelijker konden overbruggen, lijkt het alsof we de laatste jaren meer problemen hebben om water vast te houden en het uit de diepte naar boven te brengen.

Heeft dat met extreme weersomstandigheden te maken of met een probleem met onze bodem? Ik heb het daar enkele podcasts geleden ook al over gehad en verteld dat we een test gingen uitvoeren op een bed om te kijken of we dat proces konden verbeteren of omdraaien.

Mijn bevindingen en plannen daarover wil ik graag hier uit de doeken doen.

In de winter gaat alles in de tuin in rust; zeker bovengronds valt het leven stil. Maar wat gebeurt er eigenlijk met al dat bodemleven tijdens een zware winterweek, als het sneeuwt en ‘s nachts hard vriest?

Overleeft dat allemaal, of verdwijnt het en moet de populatie in het voorjaar weer van nul opbouwen?

Terwijl wij tijdens de koude dagen gezellig binnen in de zetel kruipen en ons bezighouden met zaden- en tuinplanning, blijven onze hulptroepen achter in de tuin. Denk aan al die nuttige insecten, bacteriën, schimmels en regenwormen die deel uitmaken van het bodemvoedselweb.

Hoe overleven zij de kou en kunnen wij hen daarbij helpen?

Het is momenteel winter, putje winter kan je wel zeggen. Het sneeuwt, of er ligt misschien nog sneeuw, het is koud en het regent heel veel. Het is absoluut geen weer om buiten te gaan werken.

Dus wat doet een tuinier dan? Die gaat zijn zaadvoorraad bekijken en gaat kijken wat hij volgend jaar gaat bestellen.

Er zijn veel criteria om te bepalen wat je gaat bestellen, maar misschien dat je na dit verhaal toch nog eens extra kijkt naar je lijstje.

Het is het einde van het jaar. De dagen zijn kort, het wordt snel donker, en het is een ideale periode om even stil te staan bij je tuin: bij het voorbije jaar, bij wat er komt, en misschien ook bij andere zaken. Maar ik denk dat, als je veel met je tuin bezig bent, die tuin eigenlijk nooit ver weg is. En dus is er deze podcast.

Ik ben een tijdje geleden een analogie tegengekomen tussen theekopjes: westerse theekopjes en Chinese theekopjes. Dat idee had me meteen geraakt, en ik heb het sindsdien bijgehouden.

En ik dacht: dit moment, zo aan het einde van het jaar, is een goed moment om daar wat dieper op in te gaan.

Theekopjes

Diversiteit is een heel belangrijk element in de natuur en logischerwijs dus ook in permacultuur en natuurlijk tuinieren. Bovengrondse diversiteit is relatief eenvoudig uit te leggen. We streven naar een diverse tuin: verschillende planten, diverse randen, een rijkdom aan leven.

Dat weten we ondertussen wel. Daar zijn we ook al een heel eind in mee. Dat is vertrouwd terrein.

Maar ondergronds is dat toch een ander verhaal. In principe gaat het over hetzelfde principe, want ook daar is diversiteit enorm belangrijk. Alleen weten we er veel minder over.

Hoe breng je die diversiteit in de bodem? Wat is het effect ervan? En hoe kan je dat concreet aanpakken?

Misschien had dit onderwerp beter gepast bij een van de allereerste podcasts, maar ik wil het vandaag graag hebben over de naam Yggdrasil: waar die vandaan komt, waarom we hem gekozen hebben en waarom wij hem zo graag hebben.

Ik krijg die vraag heel vaak – wat betekent het precies, is het toeval, is het een samentrekking van verschillende namen – en daarom wil ik dat nu eens rustig uitleggen.