Leiderschap, Veranderkunde en Organisatieontwikkeling -- met Christian van den Berg

Op 9 november 1989 verandert de wereld in een paar uur tijd. Een persconferentie met een onduidelijke boodschap. Een grenscommandant die geen heldere instructies krijgt. Een slagboom die opengaat. En miljoenen mensen die getuige zijn van het einde van de Koude Oorlog.

Maar was de val van de Berlijnse Muur eigenlijk het gevolg van falend leiderschap?

In deze aflevering onderzoek ik met Boudewijn een verrassende vraag. Niet of Günter Schabowski zich tijdens die beroemde persconferentie versprak. Niet of grenscommandant Harald Jäger de juiste beslissing nam. Maar of de echte leiderschapslessen veel eerder in de geschiedenis te vinden zijn.

We bespreken onder meer:

• waarom systemen soms jarenlang stabiel lijken, totdat ze ineens instorten;
• hoe kleine besluiten grote historische gevolgen kunnen hebben;
• waarom leiders vaak wel verandering kunnen starten, maar niet meer kunnen bepalen waar die eindigt;
• hoe je als bestuurder ruimte geeft zonder de regie volledig kwijt te raken;
• wat hedendaagse leiders kunnen leren van de ondergang van de DDR.

Deze aflevering gaat niet alleen over geschiedenis. Maar gaat vooral over de vraag waar leiders vandaag de dag voortdurend mee worstelen: wanneer houd je vast, wanneer laat je los en hoe voorkom je dat een verandering een eigen leven gaat leiden?

Hoe is het om na bijna 25 jaar dienst van het rijk de overstap te maken naar het burgemeesterschap? In deze aflevering spreek ik Geran Kaai over zijn bijzondere overstap van de rijksoverheid naar het lokale bestuur van Rhenen. 

Het gesprek gaat over de verschillen én verrassende overeenkomsten tussen Den Haag en het lokale bestuur, de waarde van luisteren, zichtbaar leiderschap en de menselijke maat. De aflevering eindigt met een inspirerend gesprek over goed bestuur, de klassieke deugden van leiderschap en waarom eeuwenoude inzichten nog altijd relevant zijn voor bestuurders van vandaag.

"Culture eats strategy for breakfast." Het is een van de bekendste uitspraken uit de veranderkunde. Maar wat doe je als de bestaande cultuur zo sterk is dat elke verandering vastloopt?

In deze aflevering duik ik met Floris in het leven van Johannes van den Bosch. Begin negentiende eeuw zag hij hoe armoede hele generaties gevangen hield. Zijn antwoord was radicaal: niet de mensen veranderen, maar hun omgeving. Met de Koloniën van Weldadigheid creëerde hij een compleet nieuwe structuur waarin ander gedrag bijna vanzelfsprekend werd.

We bespreken zowel de visionaire kant van zijn aanpak als de schaduwkanten van de vrije en onvrije koloniën. Daarnaast trekken we de lijn naar hedendaagse organisaties: wat kunnen leiders leren van iemand die begreep dat cultuur vaak niet verandert door overtuigen, maar door het ontwerpen van een nieuwe werkelijkheid?

Hoe kom je tot een goed oordeel in een complexe wereld vol meningen, haast en polarisatie? 

In deze aflevering spreek ik met Ron Henkes over dynamische oordeelsvorming: een methodiek die al ruim vijftig jaar helpt om betere besluiten te nemen. Ze bespreken de kracht van vertragen, het onderscheid tussen feiten en interpretaties, en waarom de kwaliteit van ons oordeel begint bij de kwaliteit van onze vragen. 

Voor het plaatje:
https://www.dialoog.net/dynamischeoordeelsvorming/dynamische_oordeelsvorming_toelichting/

In deze leiderschapssnack onderzoek ik met en Liza een onverwachte parallel: wat heeft Lenin te maken met de verandercurve van Rogers?

Hoe kon een kleine, gedisciplineerde groep een gigantisch land veranderen zonder brede meerderheid?

Over innovators, early adopters, slogans als “brood, land en vrede” en het strategisch grijpen van momentum.
Een aflevering ook over revolutie, veranderkunde en de vraag of grote veranderingen altijd breed gedragen hoeven te zijn.
En vooral: wat hedendaagse leiders hiervan kunnen leren.

Wat maakt organiseren in het publieke domein eigenlijk “behoorlijk”? In deze aflevering spreekt Christian van den Berg met Harry ter Braak en Alinda van Bruggen over hun boek over de 11 beginselen van behoorlijk organiseren. 
Vanuit jarenlange ervaring in het openbaar bestuur ontwikkelden zij een normatief denkkader voor organisaties die werken met publieke middelen en publieke verantwoordelijkheden. 

In het gesprek komt aan bod waarom veel problemen in de overheid niet primair voortkomen uit beleid of wetgeving, maar uit de manier waarop organisaties zijn ingericht. De auteurs bespreken onder meer het contributiebeginsel, het feedbackbeginsel, het logische prikkelbeginsel en het scopevastheidsbeginsel. Daarbij laten ze zien hoe kleine organisatorische keuzes grote maatschappelijke gevolgen kunnen hebben. 

Ook bespreken we de spanning tussen bestuur en uitvoering, het belang van transparantie en de vraag hoe publieke organisaties zichzelf voortdurend kritisch kunnen blijven bevragen. Aan de hand van herkenbare voorbeelden uit de dagelijkse praktijk van gemeenten, provincies en andere overheden ontstaat een verdiepend gesprek over leiderschap, organisatieontwikkeling en publieke verantwoordelijkheid. 

Een aflevering over publieke waarde, normatief organiseren en de zoektocht naar een overheid die niet alleen goed bestuurt, maar ook behoorlijk organiseert.
Een aflevering ook die, anders dan andere afleveringen, ruim langer duurt dan een uur.

In deze aflevering duiken we in het leven en leiderschap van Peter de Grote, de tsaar die Rusland met harde hand moderniseerde.
We verkennen de context van een achterblijvend Rusland en zijn radicale ambitie om aansluiting te vinden bij West-Europa.
De centrale uitdaging: hoe hervorm je een traditioneel rijk zonder het volledig te ontwrichten?

Aan de hand van concrete voorbeelden bespreken we zijn stijl: visionair, meedogenloos en diep persoonlijk betrokken.
Wat kunnen hedendaagse leiders leren van zijn vermogen om richting te forceren én de prijs die daarvoor werd betaald?

In deze aflevering ik met Yousri Mandour over het vervolg op De strategie van de kreeft.

Hoe word ik een kreeft.

Centraal staat de vraag waarom sommige veranderplannen wél landen en andere stranden.
Aan de hand van vijf verandertypen wordt zichtbaar welke rollen nodig zijn om beweging te creëren én vol te houden.
Van ontdekker tot onvermoeibare: elke rol draagt een eigen kwaliteit én risico.
Een gesprek over de menselijke kant van veranderen, en waarom juist die het verschil maakt.

De sjah van Perzië, Reza Pahlavi, regeerde meer dan 40 jaar over Iran en had een ambitieuze visie op modernisering. 

Met zijn Witte Revolutie voerde hij hervormingen door op het gebied van vrouwenrechten en grondbezit — progressieve ideeën, maar rampzalig uitgevoerd. 

In deze aflevering bespreken we hoe goede intenties kunnen mislukken door gebrek aan draagvlak, te snelle implementatie en het actief buitensluiten van tegengeluid. De les: moderniseer met mensen, niet over hen heen.

Een eerlijk gesprek over stigma's, veiligheid, leiderschap en de balans tussen ruimte voor uniekheid en samen resultaat boeken.

In deze aflevering van Leiderschap, Veranderkunde en Organisatieontwikkeling spreekt Christian met Ellen Bakker-Denissen over samenwerken met verschillen: wat vraagt het van leiders en teams als kwetsbaarheid, energie en stress zichtbaar worden op de werkvloer? Een gesprek over psychologische veiligheid, professionele verantwoordelijkheid en het voeren van het goede gesprek op het juiste moment.

Het gesprek raakt ook de huidige aandacht voor neurodiversiteit. Ellen nuanceert de hype: “het lijkt wel of je nu opeens graag een neurodivers brein zou willen hebben.” Diversiteit verrijkt, maar een label mag je professionaliteit niet overschaduwen.

Nieuwsgierig naar meer info?
www.hetverhaalachterdecijfers.com

In deze aflevering duiken we in het leiderschap van Ingvar Kamprad, oprichter van IKEA.

Van platte pakketten tot staand vergaderen: eenvoud als strategisch principe.
We verkennen hoe kostenbewustzijn en concreet gedrag de cultuur vormden.
Wat kunnen hedendaagse leiders leren van zijn allergie voor abstracte woorden?
Een gesprek over simpel maken, eigenaarschap en het IKEA-effect.

In deze aflevering staat een AI-tool centraal die groepsgesprekken vastlegt, analyseert en direct terugbrengt naar de kern.
We verkennen hoe technologie kan helpen om stemmen echt te horen, zonder de menselijke dialoog te verliezen.
Een gesprek over participatie, energie vasthouden en het doorbreken van verslagleggings-overload.
Niet de techniek, maar het gesprek en wat je daarna doet, blijkt doorslaggevend.
Van nieuwsgierigheid naar AI naar scherpere vragen over besluitvorming en actie.

In deze aflevering staat niet een persoon centraal, maar een gebeurtenis: de Slag bij Azincourt (1415), een cruciaal moment in de Honderdjarige Oorlog.

Een sterk in de minderheid zijnd Engels leger verslaat een veel grotere Franse strijdmacht. Hoe is dat mogelijk? De aflevering laat zien hoe contextbewustzijn, duidelijke leiding en samenhang het verschil maken. Aan Engelse zijde weet Hendrik V zijn mensen te inspireren en scherp te positioneren. Aan Franse zijde ontbreekt gezag, is het leiderschap versnipperd en gaan persoonlijke eer en belangen boven het gezamenlijke doel.

De Slag bij Azincourt laat zien wat er gebeurt wanneer formele macht niet samengaat met daadwerkelijk leiderschap — en waarom organisaties met overmacht toch kunnen verliezen. Een historische casus met verrassend actuele lessen over leiderschap, besluitvorming en samenwerken onder druk.

In deze aflevering verken ik met Jan van Rijswijk welke voorwaarden teams nodig hebben om met verschillen te kunnen werken. Van zichtbare diversiteit tot de minder zichtbare vormen die vaak bepalend zijn voor samenwerking. 

We bespreken hoe organisaties psychologische veiligheid, flexibiliteit en duidelijke teamafspraken creëren, zodat uiteenlopende perspectieven waarde toevoegen in plaats van wrijving veroorzaken. Een gesprek dat laat zien waarom het hanteren van diversiteit begint bij het begrijpen van elkaars brein, maar vooral bij het goed organiseren van teams.

In deze aflevering duiken Floris en Christian in het leiderschap van Richard Leeuwenhart.
Van heldhaftig ridderkoning tot bestuurlijk afwezige vorst: wat blijft er over van zijn reputatie?
We onderzoeken vooral Richards eigen rol: zijn keuzes, zijn ambities en wat er misgaat als een leider zijn primaire opdracht uit het oog verliest.
Gaandeweg kantelt het beeld: niet alles wat moedig oogt, is verstandig leiderschap.
Een aflevering over ambitie, rolverwarring en de les van het maken van echte keuzes.

En zoals beloofd ook de linkjes naar de afleveringen over Eleonora van Aquitanië en Salading.

Spotify:

Eleonora https://open.spotify.com/episode/295rZglZop4JTsKhvRuoq8?si=fae987c5d71b4aaa

Saladin https://open.spotify.com/episode/2e1JtkZt2zaq1zsMOoOsgi?si=ac5e5cbe563343b1 

En Apple:

Eleonora https://podcasts.apple.com/nl/podcast/eleonora-van-aquitani%C3%AB-leiderschap-snack-historische/id1500967719?i=1000559194173

Saladin https://podcasts.apple.com/nl/podcast/saladin-leiderschap-snack-historische-leiders/id1500967719?i=1000613262270

In deze aflevering kijken we met een kritische blik naar Kim Il-sung, de grondlegger van de Noord-Koreaanse dynastie.
Niet om hem te verheerlijken, maar om te begrijpen hoe hij narratieven, rituelen en wij-zij-denken inzette.
Wat maakt het mogelijk dat een leiderschap zo ver voorbij het eigen leven voortduurt?
 De centrale vraag: wat is eigenlijk jouw erfenis als leider?

In deze aflevering van Leiderschap, veranderkunde en organisatieontwikkeling onderzoek ik samen met opvoedkundige en auteur Karin Zegers de soms spannende vergelijking tussen het leiden van organisaties en het opvoeden van kinderen. Waarom roept die vergelijking bij veel professionals weerstand op? En tegelijk: welke inzichten uit de wereld van opvoeden zijn juist enorm helpend voor leiders, teamleiders en bestuurders?

We verkennen twijfels die iedereen herkent: stuur je strak op regels of geef je ruimte? Kies je voor controle of voor vertrouwen? Hoe ga je om met een wereld waarin alles fluïde lijkt – van onderwijscrisis tot werkdruk en AI – terwijl je ondertussen wél richting wilt geven aan kinderen, leerlingen of medewerkers?

In deze aflevering ga ik in gesprek met Wiko, wiens missie het is om organisaties te helpen radicaal te versimpelen: minder gedoe, minder corvee en meer tijd voor het echte werk. 

We verkennen waarom eenvoud zo vaak wordt gewaardeerd en toch zo weinig wordt toegepast, en wat voor lef het vraagt om openlijk uit te spreken dat iets te ingewikkeld is. We spreken over het belang van professionals die zelf oplossingen ontwerpen in plaats van managers die van bovenaf complexiteit toevoegen, en waarom ‘verbrand de schepen’ soms de enige manier is om simpel te blijven en niet terug te glijden in oude patronen. 

Kortom: een gesprek over eenvoud als strategie, als leiderschapskeuze en als gezond verstand.

In deze aflevering duiken we in het wonderlijke leven van Karel XII van Zweden. De koning die vier en een half jaar in ballingschap doorbracht in het Ottomaanse Rijk.
We onderzoeken waarom hij daar bleef, wat dat zijn land kostte, en wat hedendaagse leiders daarvan kunnen leren.
Een aflevering over afwezigheid, verantwoordelijkheid en de dunne lijn tussen herbronnen en weglopen.

In deze aflevering spreek ik met Gijs Limborgh (mede-oprichter van New U) over vitaliteit op het werk. 

We verkennen waarom vitaliteit is verschoven van “nice to have” naar “must have”, hoe leiderschap het verschil maakt, en waarom duurzame verandering altijd begint met één kleine gewoonte.

We komen erachter dat zijn werk en dat van mij als organisatieadviseur en interim directeur op veel vergelijkbare principes zijn gestoeld.

------

In deze aflevering duiken we in het leiderschap van Willy Brandt, de bondskanselier die geschiedenis schreef met zijn Ostpolitik en zijn beroemde knieval in Warschau. We ontdekken hoe hij uitgroeide tot een moreel kompas in een verscheurd Duitsland, en hoe zijn houding tijdens de bouw van de Berlijnse Muur al de kiem legde voor zijn latere koers.

Wat betekende het om burgemeester van Berlijn te zijn toen de Muur werd gebouwd? Waarom koos Brandt ervoor om de DDR te erkennen, waar anderen bleven ontkennen dat ze bestond? En welke lessen biedt zijn uitspraak “erkennen wat is, zodat we kunnen veranderen wat mogelijk is” voor hedendaagse leiders, of je nu in de politiek, een raad, een vereniging of een team staat?

Als je ook benieuwd bent naar een van de voorgangers van Willy Brandt, Konrad Audenauer luister dan hier

https://open.spotify.com/episode/2QJEGbWXeaoUzOnQknb8Ne?si=3283fd246c14436d

of hier

https://podcasts.apple.com/nl/podcast/leiderschap-veranderkunde-en-organisatieontwikkeling/id1500967719?i=1000584839614

In deze aflevering van Leiderschap, Veranderkunde en Organisatieontwikkeling gaat Christian van den Berg in gesprek met Maroeska Bakker over de nieuwe generatie professionals op de arbeidsmarkt. Wat drijft hen, waar lopen ze tegenaan, en hoe kunnen organisaties zich beter voorbereiden op deze groep?

Maroeska vertelt over haar persoonlijke zoektocht van de evenementenwereld naar het opzetten van programma’s die jonge professionals een gezonde start geven. Ze deelt inzichten over de uitdagingen van een generatie die volledig digitaal is opgegroeid, de impact van burn-outs rond de dertig, en hoe organisaties zich “Next Gen Ready” kunnen maken.

In deze aflevering duiken we in het leiderschap van Walt Disney. 

Wat kunnen hedendaagse leiders leren van zijn creativiteit, zijn vermogen risico’s te nemen en zijn oog voor perfectie? We bespreken zijn mislukkingen, zijn doorbraken en de blijvende invloed van zijn visie op verbeelding en ondernemerschap.

In deze aflevering ga ik in gesprek met Chantalle Weemaes, expert in persoonlijk energiemanagement. We ontdekken hoe stress, biochemie en ons brein leiderschap direct beïnvloeden. Chantalle laat zien hoe je signalen van je lichaam leert waarnemen én beïnvloeden. 

Een gesprek over energie, leiderschap en de kracht van waarachtig handelen.

Hoe creëer je als bestuurder échte verbinding met je team? Paul Overakker legt in deze aflevering uit waarom 'show your true face' cruciaal is voor effectief leiderschap. Hij bespreekt het dilemma tussen professionele distantie en menselijke nabijheid, en waarom het nieuwe leiderschap draait om gelijkwaardigheid in plaats van hiërarchie. Een verhaal over moed, authenticiteit en persoonlijke groei.

In deze aflevering verkent Christian van den Berg samen met expert Suzanne nieuwenhuijs hoe organisaties optimaal kunnen profiteren van hoogsensitieve medewerkers (één op de vijf werknemers!). 

Ze bespreken de werkgeluk-piramide en waarom psychologische veiligheid, autonomie en het kunnen inzetten van unieke talenten cruciaal zijn voor HSP'ers. Een praktische gids voor managers die het beste uit al hun medewerkers willen halen

Een cruciaal maar onderbelicht aspect van organisatieveranderingen: het omgaan met verlies. J

In deze aflevering spreek ik met Heidi van den Hout over 'diffuus verlies' - verlies waarmee je niet wordt gecondoleerd, zoals reorganisaties, het verliezen van taken of collega's. Ontdekken we waarom de 'verkorte bocht' van afscheid direct naar de nieuwe situatie vaak tot weerstand leidt, en hoe ruimte voor rouwen en betekenis geven essentieel is. Je krijgt praktische handvatten om als leidinggevende verlies bespreekbaar te maken en zo succesvollere veranderingen te bewerkstelligen.

In deze aflevering bespreken we hoe Haile Selassie succesvol symboolpolitiek inzette om zijn land Ethiopië  op de wereldkaart te zetten. 

Van de oprichting van de Verenigde Naties tot deelname aan de Koreaanse Oorlog - we ontdekken hoe kleine bijdragen grote symbolische waarde kunnen hebben. Een fascinerende kijk op hoe leiders door aanwezigheid en participatie invloed kunnen uitoefenen, zelfs wanneer hun feitelijke macht beperkt is. 

We onderzoeken wanneer symboolpolitiek daadwerkelijk waardevol is en hoe hedendaagse leiders hiervan kunnen leren.

Wie heeft er eigenlijk de leiding in complexe organisaties? 

In deze leiderschap snack verkennen we de parallellen tussen moderne bestuursstructuren en het Westers Schisma in de katholieke kerk rond 1400, toen er niet één, maar zelfs drie pausen tegelijk waren. We duiken in het verhaal van paus Benedictus XIII, die koste wat kost aan de macht bleef. Wat drijft mensen om vast te houden aan een positie — en wat gebeurt er als niemand durft los te laten?

 Een aflevering over leiderschap, legitimiteit en de kunst van het loslaten.