In 1876 werd het Noordzeekanaal geopend. Het aanleggen van dit kanaal was voor die tijd een gedurfde onderneming, want het kanaal ging, en gaat, dwars door de duinen. Het nieuwe Noordzeekanaal gaf de haven van Amsterdam de mogelijkheid om bereikbaar te blijven voor de steeds groter wordende schepen. En voor Amsterdamse om het vieze water uit haar grachten weg te laten stromen richting zee.
Nu, 150 jaar later, heeft het Noordzeekanaal gezorgd voor de geboorte van IJmuiden, speelt het een belangrijke rol in de waterhuishouding van Noord-Nederland en begint het kanaal bij de grootste zeesluis ter wereld. En als gevolg van klimaatontwikkelingen staat het kanaal constant voor nieuwe uitdagingen.
Botte Jellema viert de verjaardag van het Noorzeekanaal met Cor Oudendijk, directeur van het IJmuider zee en havenmuseum, Hij vertelt over de roemruchte geschiedenis van het kanaal. Rijkswaterstaat-omgevingsmanager Jan Rienstra deelt voor welke technische uitdagingen we nu en in de toekomst met het kanaal staan. Luister mee naar 150 jaar Noordzeekanaal.
Onder invloed van klimaatverandering hebben we steeds vaker te maken met enorme regenbuien in Nederland en de ons omringende landen. En we weten ook al lang dat dit vervolgens zorgt voor een enorme afvoer van al dat regenwater via onze rivieren. Maar wat we nog niet zo lang weten, is dat die enorme afvoer van regenwater zorgt voor daling van de rivierbodem. En dat heeft veel meer invloed op ons land dan je op het eerste oog zou denken.
Morfoloog Michiel Reneerkens onderzoekt bij Rijkswaterstaat hoe door de afvoer van rivierwater zand en grind door de rivier bewegen en wat er gebeurt als de rivierbodem erodeert en er dus enorme gaten in die bodem komen. Samen met Botte Jellema staat hij aan de oever van de Waal en vertelt hij over dit probleem en wat Rijkswaterstaat hieraan kan doen.
Geen autogordel om, alcohol op, en toch achter het stuur. De auto bracht als symbool van de vooruitgang natuurlijk mobiliteit, maar helaas ook steeds meer dodelijke slachtoffers. Zelfs voor kinderen werd de straat een levensgevaarlijke plek. In de jaren ’70 hadden burgers er genoeg van en kwam de overheid in actie. Het werd de geboorte van de verkeersveiligheid.
Voor een reis terug in de tijd gaat Botte Jellema langs bij Fred Wegman, emeritus hoogleraar verkeersveiligheid aan de TU Delft. Hij werkte mee aan het nieuwe boek ‘Veilig op weg’, waarin Rijkswaterstaat terugblikt op 150 jaar verkeersveiligheid. Gordels vast en luisteren maar!
Wie droomt er niet soms van? In de Waddenzee liggen wel drie onbewoonde eilanden! Eén van die eilanden, Richel, kun je zelfs bezoeken in het zomerseizoen. Om de natuur te beschermen en gasten te ontvangen zijn er in de zomer wadwachters. Dit zijn vrijwilligers die namens Rijkswaterstaat deze taken uitvoeren.
Botte Jellema trok naar het hoge noorden om er meer over te horen. Annemarie Bembom is namens Rijkswaterstaat coördinator van de wadwachters en vertelt over Richel en de andere twee onbewoonde eilanden in de Waddenzee.
In 1945 capituleerde de bezetter en werd de vrede getekend. Maar met de gevolgen van deze oorlog wordt Rijkswaterstaat nog steeds geconfronteerd. Tijdens de oorlog werd ons land gebombardeerd. Ook bruggen en belangrijke (spoor)wegen waren regelmatig het doelwit. En die bommen worden zelfs 80 jaar later gevonden bij werkzaamheden rond de snelweg!
Botte Jellema ging samen met Jurian Faber, adviseur ontplofbare oorlogsresten bij Rijkswaterstaat, naar de A20 bij Moordrecht. Daar wordt een wegverbreding voorbereid. Jurian legt uit hoe we erachter komen dat er een bom ligt en wat we dan doen.
Als gevolg van klimaatverandering wordt het weer steeds extremer. En dus krijgen we regelmatig te maken met enorme hoeveelheden water. In heel Europa lijken grote overstromingen zich steeds vaker voor te doen. Zitten we eigenlijk nog wel veilig in ons lage land?
Bas Boterman werkt bij het Watermanagementcentrum van Rijkswaterstaat. Elke dag zijn Bas en vele anderen bezig om te zorgen dat we het water goed kunnen verwerken. Zowel bij grote hoeveelheden, als bij droogte. Botte Jellema ging bij hem langs om te horen hoe dat in zijn werk gaat.
Wie wist dat dieren die leven in de Noordzee oren hebben? Die hebben ze zeker, en nodig ook! Het water van de Noordzee is troebel en ondoorzichtig. Onderwaterdieren, zoals bijvoorbeeld de bruinvis, gebruiken geluid om voedsel en partners te zoeken. Maar wat als ze niet goed kunnen horen? Menselijke activiteit veroorzaakt flink wat geluidsoverlast in het zeewater, bijvoorbeeld door schepen met hun motoren, windmolenparken waarvoor in de zeebodem wordt geheid, wetenschappers met hun sonar. Deze geluiden dragen onder water juist verder dan op land, en het onderwaterleven wordt dan ook flink gehinderd. Hierover gaat Botte Jellema in gesprek met Niels Kinneging. Niels bekijkt voor Rijkswaterstaat wat er zoal te horen is onder de waterlijn, hoe hinderlijk het onderwatergeluid is, en wat er aan gedaan kan worden.
Een klif, in Nederland. Wie kon ooit bedenken dat de Afsluitdijk zich gedraagt als een echte zeeklif? En dat daar de gekste planten groeien? De nabij wonende flora liefhebber Ben Bruinsma wel! Dus toen de renovatie van de Afsluitdijk een aantal jaren geleden begon, bekommerde hij zich om de voor ons land bijzondere planten die daar groeien. Hij verzamelde eigenhandig miljoenen zaden van de plantjes die daar groeien tussen de basaltblokken van de dijk. Waar hij ze moest laten wist hij eerst niet. Hij wilde er vooral voor zorgen dat deze bijzondere flora terug kon keren na de verbouwing van de Afsluitdijk. En het is hem gelukt, samen met Rijkswaterstaat. Sinds kort groeit er weer zeekool en zeelathyrus op Neerlands enige zeeklif, en de ecologie heeft een goede impuls gekregen door deze florist. Botte Jellema vraagt de zadenverzamelaar de oren van het hoofd.
Bruggen, meestal sta je er niet bij stil. Ze vervullen gewoon hun functie. Maar ook een brug raakt op leeftijd en moet dus eigenlijk met pensioen. En als veel bruggen tegelijk met pensioen zouden gaan, dan wordt het een hele grote klus om deze allemaal tegelijk te vervangen. En dat is nou precies de grote uitdaging waar Rijkswaterstaat de komende jaren voor staat! Want veel bruggen zijn in dezelfde periode gebouwd. Botte Jellema sprak af met bruggenspecialist Dick Schaafsma over deze enorme uitdaging.
Een snelweg vormt een enorme barrière voor dieren die over het land trekken. Daarom legt Rijkswaterstaat ecoducten aan om het voor dieren mogelijk te maken zich veilig van het ene naar het andere leefgebied te verplaatsen.
Koen Krowinkel werkt als adviseur Natuur en Landschap bij Rijkswaterstaat en weet wat er nodig is om dieren over deze ecoducten te laten gaan. Samen met Botte Jellema staat hij op het ecoduct over de A73 bij Swalmen en hij vertelt over de het ‘verkeer’ op dit ecoduct.
In de nacht van 1 op 2 januari 2019 verloor het containerschip MSC Zoë een enorm aantal containers op de Noordzee. Voor Michiel Visser, nautisch adviseur bij Rijkswaterstaat, een dag die hij niet snel zal vergeten. Hij nam even een piketdienst over van een collega die naar de tandarts moest. En de nasleep van wat er toen gebeurde houdt Michiel tot op de dag van vandaag bezig.
Botte Jellema ging bij hem langs en samen gaan ze vijf jaar terug in de tijd. Wat ging er mis in de stormachtige januari nacht? En wat doet Rijkswaterstaat achter de schermen bij zo’n grote ramp op zee?
Voor Rijkswaterstaat is klimaatneutraal werken en het verkleinen van de ecologische voetafdruk heel belangrijk. En gooi je dan iets weg omdat je het op die ene plek niet meer kan gebruiken? Liever niet natuurlijk! Maar wat als het gaat om een grote stalen brug? Een brug die de A27 over de Bergsche Maas voert en nog lang niet versleten is? Dan zoek je er een nieuwe bestemming voor via de bruggenbank.
Botte Jellema wandelt met adviseur Circulaire Economie Barbara Kuipers onder de Keizersveerbruggen om te horen hoe dat in z’n werk gaat.
Nederland kende vroeger vele moerassen. Drassige gebieden bij de overgang van land naar zee. In onze jarenlange strijd tegen het water zijn veel van die gebieden drooggelegd, en daarmee ging het moeras verloren. Maar daar komen we nu dus van terug. Botte Jellema ging met ecoloog Rosalie Heins het nieuwe moerasgebied Trintelzand in en daar vertelt zij waarom Rijkswaterstaat het moeras terug brengt in ons landschap. En waarom dat zo belangrijkrijk is!
Rijkswaterstaat bestaat in 2023 maar liefst 225 jaar. Een mooi moment om de geschiedenis in te duiken. Historicus Toon Bosch schreef een proefschrift over de beginjaren van Rijkswaterstaat. Hij neemt Botte Jellema mee terug naar de tijd waarin Christiaan Brunings, de oprichter en eerste directeur, kwam tot deze bijzondere gebeurtenis. En hoe lang het ook geleden mag zijn, het gedachtegoed dat ten grondslag ligt aan de oprichting is, ook 225 jaar later, actueler is dan ooit!
Bij de Noordzee denk je misschien aan weidse vergezichten en oneindige leegtes…
Maar niks is minder waar want de Noordzee is hartstikke vol! Met kabels en leidingen, het is een oefenterrein voor Defensie, er varen meer dan 260.000 schepen per jaar, we winnen er zand en er wordt gevist. Maar dat is nog niet alles want er komen steeds meer nieuwe activiteiten bij. Denk aan zeeboerderijen, zonne-energieparken en misschien in de toekomst wel een of meerdere eilanden. Dat wordt dringen want de Noordzee is ook een heel belangrijk natuurgebied!
En naast dit alles komen er ook steeds meer windparken op zee. De windturbines zullen in de toekomst zorgen voor 75% van onze duurzame energievoorziening. Botte Jellema bezocht Bram du Saar, programmamanager windenergie op zee bij Rijkswaterstaat, en zij bespreken de drukte op de Noordzee.
Zeegras. Vroeger maakten we er dijken en matrassen van. En, het is heel goed voor de biodiversiteit van onze zeewateren. Maar het gras verdween… Met wat menselijke hulp is het nu weer terug, en het groeit! Raven Cammenga, marine bioloog bij Rijkswaterstaat weet er alles van en Botte Jellema zocht hem op bij het Wad.
Nederland warmt op. En er valt in sommige jaren véél minder regen, zowel hier, als over de grens, waardoor ook de grote rivieren minder water inbrengen. Het gevolg: droogte en watertekorten. Maar water hebben we nodig! Om te drinken, voor de landbouw, voor de natuur, maar ook om het zoute zeewater terug te dringen. Hoe gaan we om met dit nieuwe probleem? Dat is een grote opgave voor Rijkswaterstaat. Vincent Beijk werkt dagelijks tegen droogte en vertelt Botte Jellema alles over zijn werk.
Na de Tweede Wereldoorlog lagen de bruggen van Nederland er niet best bij, vele waren verwoest. En dat terwijl het verkeer vanaf de jaren vijftig een flinke spurt nam. Er moesten dus ook nog veel bruggen bij gebouwd worden, heel veel, en snel ook.
Die bruggen, uit de periode van de ‘wederopbouw’, hebben goed werk verricht. Zijn ze nu toe aan pensioen? Niet zomaar. We kunnen nog lang niet zonder al deze bruggen. Rijkswaterstaat werkt daarom aan een grote opgave: renoveren en vernieuwen. Botte Jellema kijkt naar de periode van de wederopbouw en de bijzondere bruggen uit de tijd, samen met Anita Blom van de Rijksdienst van het Cultureel Erfgoed.
De Nieuwe Waterweg, gewoon een stukje kanaal van 7 kilometer. Een doorgraving van Rotterdam naar de Noordzee dat alweer 150 jaar geleden geopend werd. Dus zo nieuw is deze waterweg ook niet meer.
Maar het is dankzij dit kanaal dat Rotterdam kon uitgroeien tot een wereldhaven. En dit stukje waterweg herbergt meer dan alleen maar water. Een Panamees schip zonk er in de jaren 50 tijdens een erbarmelijke storm en ligt nog steeds op de bodem. Evenals een schat uit de tweede wereldoorlog. En dankzij de Nieuwe Waterweg ontstond 150 jaar geleden ook Hoek van Holland.
Botte Jellema sprak af met Henk van der Lugt, inwoner van Hoek van Holland, actief in de historische vereniging en niet in de laatste plaats gepensioneerd loods. Vele jaren heeft hij de grootste schepen ter wereld over dit beroemde kanaal geloodst en voor hem heeft de Nieuwe Waterweg weinig geheimen.
Al eeuwenlang vechten we tegen het water. Maar wat als we nu eens met de kracht van de natuur gaan samenwerken? Wat zou er gebeuren als we een gigantische berg zand voor de kust leggen en het daar dan een decennium met rust laten? Dat was de vraag bij het begin van de Zandmotor. Het is nu tien jaar later en Botte Jellema neemt een kijkje samen met projectleider Carola van Gelder. Wat blijkt? Wind en water doen hun het werk beter dan gedacht!
Dorpen verzwolgen, heel veel mensen verdronken, maar één baby overleeft de vloed. Waar gaat dit over? Is dit een onheilspellend toekomstbeeld als gevolg van klimaatverandering?
Nee, het is de Sint Elisabethsvloed, en die is 600 jaar geleden. Waarom herdenken we deze vloed eigenlijk nog, en wat hebben al die watersnoodrampen uit een ver verleden ons nog te vertellen? Botte Jellema gaat op zoek naar het verhaal.
De Flevopolder viel droog in 1968. Het is nog steeds de grootste door mensen gemaakte polder ter wereld. Landbouw, wonen, en industrie konden van start gaan in deze nieuwe polder. Maar al snel kwam ook de natuur zijn aandeel opeisen, en veranderde de kijk op natuur in Nederland. Mennobart van Eerden begon 40 jaar geleden als jonge bioloog bij Rijkswaterstaat om te werken aan natuurontwikkeling. Met Botte Jellema wandelt hij door de Oostvaardersplassen en vertelt erover.
Vroeger gingen mensen er nog speciaal naar staan kijken en het was het symbool van de moderne tijd. Nu is het een onvermijdelijke ergernis in het dagelijks leven. De file natuurlijk! Botte Jellema blikt terug met ANWB-historicus Hans Buiter op dit wonderlijke fenomeen.
Evacuaties, zandzakken voor de deur, het leger die de lege huizen kwam beschermen. In de jaren ’90 overstroomde eerst de Maas, en twee jaar later de Maas én de Rijn… iets wat maar eens in de 250 jaar kon gebeuren, vond kort na elkaar plaats. En dus werd het tijd voor een nieuwe aanpak: Ruimte voor de Rivier. Botte Jellema spreekt met Hans Brouwer aan de oevers van de Waal om terug te blikken op dit gigantische project.
Het is het grootste natuurgebied van Nederland, een van de meest bijzondere kraamkamers ter wereld, én het staat de UNESCO werelderfgoed lijst. Botte Jellema wandelt met Rick Hoeksema over het Wad en ontdekt waarom dat zo is.
De A10. De enige ronde snelweg van Nederland is 30 jaar geworden. Maar hoe blij is Amsterdam met ‘zijn’ snelweg? Botte Jellema ging op zoek naar het antwoord.
Hoe gaat het eigenlijk met de vissen in onze rivieren? En waarom is het zo belangrijk dat ze vrij op en neer kunnen zwemmen? Botte Jellema praat bij de Waal met visexpert Margriet Schoor. Luister mee naar wat Rijkswaterstaat doet om de vissen te helpen.
Bijna 160 jaar geleden bouwde Rijkswaterstaat de Ottersluis als onderdeel van de Nieuwe Merwede. Vandaag is deze sluis niet alleen een monument, hij schut ook nog steeds! Wim van Wijk woont al zijn hele leven naast de Ottersluis en Botte Jellema ging er naar toe om te luisteren naar zijn verhalen.
Je zoeft er altijd gedachteloos langs in de auto. Maar wist je dat bermen ook ware natuurgebieden zijn? En waarom een berm zo belangrijk is? Rosalie Heins, ecologe bij Rijkswaterstaat, vertelt er alles over aan Botte Jellema.
Op 17 april 1945 blies de Duitse bezetter een gat in de dijk. En zo liep de toen net drooggelegde Wieringermeerpolder weer onder water. Rein Koolen maakte het mee als kleine jongen en moest vluchten. Botte Jellema ging naar hem toe in de polder en kwam terug met zijn verhaal.
