Voorproevers

Hoe kijk je naar het verleden en de toekomst? Denk je dat we er sowieso op vooruitgaan? Of denk je dat er een muur van duisternis op ons afkomt en dat vroeger alles beter was? Je kijk op de tijd zou wel eens bepaald kunnen worden door je politieke ideeën. Of vice versa. Filosoof Tinneke Beeckman heeft er over nagedacht en een boek geschreven, toepasselijk getiteld ‘Neem de tijd.' Een boek dat uitnodigt om verder te kijken dan de eerstvolgende crisis.

Sinds mensen bestaan wordt er geworsteld met de sterfelijkheid. Want ja, jammer dat het maar voor even is. Het eeuwige leven, zou dat niet mooi zijn? Frank Westerman onderneemt in zijn boek 'Alfabet van de onsterfelijkheid' een persoonlijke zoektocht naar het uitdagen van de dood. Hij begint in zijn geboortegrond Drenthe waar in de prehistorie hunebedbouwers al bouwden voor de eeuwigheid, en komt uit bij cryoconservering: wat als hij zich laat invriezen met het oog op eeuwig leven?

Edmund de Waal is beroemd als keramist en schrijver. In zijn nieuwe boek 'Hoe te beginnen' onderzoekt hij de vraag: waar begin je als kunstenaar? Hoe belangrijk zijn leermeesters? Hoe vind je je eigen stem? De Waal verweeft zijn eigen verhaal met dat van zijn grootmoeder Elisabeth. Die correspondeerde begin 20ste eeuw als beginnende dichter met de grote Rainer Maria Rilke. Hun briefwisseling was later een grote aanmoediging voor de Waals eigen kunstenaarschap. Katrien Steyaert las het boek.

Melancholie is ongrijpbaar. Door de eeuwen heen kreeg deze raadselachtige emotie telkens een andere betekenis. Ze werd gezien als zwartgalligheid, ledigheid, genialiteit of depressie. Melancholie loopt ook als een rode draad door het leven van filosoof Jean Paul Van Bendegem, hij schreef er een persoonlijk essay over. In de reeks 'Een kleine filosofie van grote emoties'.

Textiel en technologie lijken twee werelden. Toch loopt er een rechte lijn van het weefgetouw naar de computer. De eerste programmeerbare machine was geen computer, maar een weefgetouw. Algoritmes zijn in zekere zin digitale weefsels: structuren die informatie ordenen, verbinden en transformeren. Textiel als de moeder van AI. Met een immersieve tentoonstelling laat Textirama bezoekers voelen, zien en beleven wat er technologisch allemaal met textiel mogelijk is. Een gesprek met Niek De Prest.

In het beheer van onze natuur en onze bossen is technologische innovatie niet meer weg te denken. Hoe gebruiken we drones en computermodellen om de gevolgen van klimaatverandering en extreme weersomstandigheden het hoofd te bieden? Hoe brengen we het veranderende landschap in kaart? Zit de boswachter van vandaag meer achter de computer dan tussen het groen? Goedele Van der Spiegel, administrateur-generaal van het Agentschap voor Natuur en Bos, weet er meer over.

Is het tegenwoordig makkelijker om gehackt te worden? Door de komst van artificiële intelligentie? Of misschien omdat we een groot deel van onze gegevens gratis en voor niets op sociale media delen? Inti De Ceukelaire, ethisch hacker en cybercrime onderzoeker, wil ons waarschuwen in zijn voorstelling 'Cyber charlatan'. Te zien op het Flanders Next festival.

Gaan we ooit aardappels kunnen kweken op Mars, zoals Matt Damon in 'The Martian'? Zullen we ooit contact maken met buitenaards leven, zoals in '3 Body Problem'? En worden we ooit cyborgs zoals 'The Terminator'? Het antwoord op die vragen: misschien ooit. En dat is ook de titel van de nieuwe podcastreeks van Het Geluidshuis. Over sciencefiction die misschien ooit wel werkelijkheid kan worden. Met scifi verhalen en de feiten erachter. Leen Renders en Kurt Beheydt zijn twee van de makers.

West-Europa en Amerika hebben een deel van hun welvaart te danken aan de slavenhandel en de slavenarbeid. Ook België heeft een slavernijverleden. Of beter: de Zuidelijke Nederlanden, want in de Oostenrijkse tijd werd vanuit Oostende slavenhandel georganiseerd, en enthousiaste beleggers probeerden er goed geld aan te verdienen. Stan Pannier vertelt in zijn boek 'Beleggen in Bloed' het verhaal van de schatrijke bankier Frederik Romberg, actief in de trans-Atlantische slavenhandel.

Europa is, zoals altijd, in verandering. Maar wie nu door het oude continent reist, krijgt allicht de indruk dat we in een nieuwe stroomversnelling zijn beland. Als houvast schreef Timothy Garton Ash het boek 'Europa in 7½ hoofdstukken'. Garton Ash is historicus, hoogleraar Europese Studies én hij stond op de eerste rij bij een aantal belangwekkende gebeurtenissen. Annelies Beck sprak met hem.

Moeten slechte films zo snel mogelijk vergeten worden? Niet als het van Jan Verheyen afhangt. Hij kan er intens van genieten. De ramptoerist in hem bracht ons eerder al 'De Nachten van de Wansmaak' en nu is er 'Het beste van het slechtste'. Over rampenfilms die zelf een ramp zijn, Hollywoodsterren die in twijfelachtige monsterproducties terechtkomen, sensatiezoekende documentaires en ook één Vlaamse film.

Iedereen heeft een lievelingsgerecht. En vaak is dat een klassieker, zoals witloof met hesp en kaas. Maar waar komen die culinaire evergreens vandaan? En zijn ze eigenlijk wel zo klassiek? Greet Draye en Yves Segers gingen samen met culinair-historische collega's op zoek naar het verhaal achter vijftig Vlaamse keukenklassiekers. Van Asperges à la flamande tot Zondags ontbijt.

We besteden steeds meer tijd en geld aan ons uiterlijk. Ons schoonheidsideaal wordt steeds dwingender en dat is een probleem voor elk van ons, maar we kunnen er ook iets aan doen. Hoe? Dat kan je lezen in het boek 'Lelijke mooie wereld' van Giselinde Kuipers. Zij is hoogleraar cultuursociologie en doet al 15 jaar onderzoek naar schoonheid. Ze schreef dit boek als een manifest. Toen ze ziek werd, werd het bovendien persoonlijk.

Over weinig figuren uit de recente geschiedenis is er zoveel inkt gevloeid als over Donald Trump. Toch voegt Chams Eddine Zaougui, kenner van autoritair leiderschap, er nog een boek aan toe met een eigen invalshoek. Hij zoomt in op de talenten en vaardigheden van een president die, hoewel volgens velen ongeschikt voor het ambt, op vele vlakken wél succesvol is. Wat maakt van Trump een echte machtskunstenaar?

Psychedelica, doorgaans geassocieerd met feesten, flippen en trippen, worden steeds vaker gebruikt in een therapeutische context. Hoewel vaak nog illegaal, betekent het gecontroleerde gebruik van psychedelica als psilocybine (paddo's), LSD, MDMA en DMT (ayahuasca) voor sommigen een uitweg bij depressie, angststoornissen, trauma of existentieel lijden. Journalist en ervaringsdeskundige Jonas Boel praatte voor zijn boek 'Verruimde geesten' met gewone mensen over hun buitengewone ervaringen.

Beate Völker doet al jaren onderzoek naar vriendschap. Een onderzoeksdomein dat lang een onderschoven kindje leek te zijn, in tegenstelling tot onderzoek naar andere relatievormen. Nochtans zijn vriendschappen uniek en in deze tijden belangrijker dan ooit. Hoe ontstaan vriendschappen? Wat maakt ze duurzaam? Hoeveel vrienden moet je hebben? Wat met vriendschapsverlies? Wat met de invloed van sociale media en AI op vriendschapsbanden?

In zijn beeldverhaal 'Ada' neemt Michaël Olbrechts de lezer mee naar een onherbergzaam eiland in de Noordelijke IJszee, Wrangel Island, waar anno 1921 ijsberen, poolvossen en walrussen plots opgeschrikt worden door een expeditieteam met dollartekens in de ogen. Olbrechts geeft met zijn boek ook een stem aan een door de geschiedenis vergeten heldin: Ada Blackjack.

Kan één mens zowel ondernemer, zwemkampioen, ballonvaarder, soldaat, Amerikaan én Vlaming en verzetsheld tegelijk zijn? Blijkbaar wel, als we Leen Huet mogen geloven. Zij schreef het ongelooflijke verhaal op van Martial Van Schelle, wiens te korte leven tussen 1899 en 1943 nog altijd meer avonturen kent dan de meest avontuurlijke mensen die we kennen.

Solidariteit, ooit was het een revolutionair begrip, nu lijkt het veranderd in een leeg moreel cliché. Wat betekent solidariteit vandaag nog? Is solidariteit hetzelfde als broederlijkheid? Is het nog echt als het afdwingbaar of verplicht is? Met wie of wat kan je allemaal solidair zijn? Dat zijn vragen voor René ten Bos. Hij schreef een kleine filosofie van solidariteit.

Psychische problemen zijn uiteraard niet exclusief hedendaags. Al in de late middeleeuwen wist men dat zotheid in het hoofd zat. Of de buik. Of nog elders. En men had zo zijn eigen manieren om die te bestrijden. Op het schilderij 'De keisnijding' van Jeroen Bosch zie je zo'n remedie uitgebeeld. Voor Wendy Wauters was die keisnijding een aanzet om het laatmiddeleeuwse denken over lichaam en geest te onderzoeken. Ze schreef een boek over vermalen lichamen, geslepen neuzen en herbakken hoofden.

In 'Antizionisme. Een Joodse geschiedenis' onthult Benjamin Moser een onderdrukte traditie die het Joodse denken generaties lang heeft gevormd. Aan de hand van kunstenaars, rabbijnen, dichters, advocaten, activisten, journalisten en politici schetst Moser een lijn van Joodse dissidenten die – vaak met ernstige persoonlijke gevolgen – de morele en politieke implicaties van het zionisme onder ogen zagen.

Nonnen die een eigen taal ontwikkelden om zo toch baanbrekend theater te kunnen maken, mannen die vrouwen speelden en omgekeerd, verhalen die jonge meisjes moesten leren om vooral veel dingen niét te doen. In de podcast 'MAiNSTREAM' van Anke Van Meer en Ella Van Eynde hoor je bijzondere verhalen over vrouwen en vrouwelijkheid in de theatergeschiedenis. Ze praatten met makers en spelers en met theaterwetenschapper Edith Cassiers.

Wat als je een jaar niet kan slapen? Wat gebeurt er dan met je hoofd en je lijf en je leven? We lezen het in ‘Het vormeloze ongemak’ van Samantha Harvey, Britse schrijver van het veelvuldig bekroonde ‘In Orbit’. Ze kon een jaar lang niét slapen, wat ze ook probeerde, en al schrijvend vertelt ze dat verhaal en zoekt ze een weg in die slapeloosheid. Annick Ruyts, maakte als 'slapeloze’ ervaringsdeskundige ooit een programma over het onderwerp. De geknipte gast om het boek te lezen en bespreken.

Zeeland: een dichtbij stuk Nederland voor wie zijn strandvakantie graag wat rustiger heeft, met een uniek landschap en een bewogen geschiedenis. Die héle geschiedenis zit nu in het boek 'Zeeland' van Flip van Doorn. Hij begint bij Krijn, een Neanderthaler en eindigt bij Hedwige, een hertogin die haar naam gaf aan een polder die nu teruggegeven is aan de zee. En daartussen boeren, natuurgodinnen en slavenhandelaars.

Miles Davis zou dit jaar honderd geworden zijn. Voor Lies Steppe van Klara de gelegenheid om een reeks van negen afleveringen over zijn leven en werk te maken: 'Miles. Badass & Jazzicoon'. Met natuurlijk véél muziek, en elke aflevering een Milesfan, want hij blijft natuurlijk een inspiratiebron in veel domeinen.

Katrin Swartenbroux, bijna veertig, chronisch online, een kind van haar tijd, beschrijft de kleine rituelen en grote verwachtingen van het moderne leven. Een leven waarop we krampachtig grip willen krijgen, terwijl de belangrijkste dingen tussen onze vingers door glippen. Wanneer ben ik een goed mens? Moet ik mijn tijd nuttig en efficiënt doorbrengen? Hoe wapen ik me tegen de chaos van het bestaan?

We associëren Ieper met de Eerste Wereldoorlog, maar de stad heeft ook een rijk middeleeuws verleden. Daarvan getuigen ook de vele archeologische vondsten die nu te zien zijn op de expo 'wOnderland' in het Yper Museum. Onderzoeker Hannelore Franck vertelt hoe diverse wetenschappelijke disciplines, van DNA-analyse tot archeobotanie, een nieuw licht laten schijnen op deze vondsten én op het leven in het middeleeuwse Ieper.

Net buiten Amsterdam ligt een gifbelt, verstopt onder een groot natuurgebied. Als je er rondwandelt, merk je er amper iets van. Maar niet eens zo diep onder de klei en het riet ligt chemisch afval. Schrijfster Bibi Dumon Tak bracht er een hele zomer door, al wandelend en schrijvend. Dat verslag kan je nu lezen in 'Zomer op de gifbelt', een boekje waarin ze zich vragen stelt over de zorg die mensen dragen voor hun leefomgeving – of juist niet.

Matthias Declercq, schrijver, journalist, stadsbewoner, gaat op zoek naar een antwoord op een vraag die hem allang bezighoudt: hoe is het leven in de echte wildernis? Hij besluit een dorpsgenote die in de jaren zestig naar Alaska emigreerde op te sporen. Hij belandt in Tanana, een onooglijk dorpje in het geografische hart van de uitgestrekte wildernis, omringd door bossen, bergen en moerassen. Hij raakt onder de indruk van de machtige natuur, maar ook van de bijzondere bewoners.