Wonderlijck Westvrieslant

In 1570 was er een zware storm, de West-Friese Omringdijk brak op verschillende plaatsen door en West-Friesland kwam onder een dikke laag water te staan. En dat terwijl de Nederlandse Opstand al aan het broeien was! Gelukkig hadden we de schout van Hoorn. Hij kwam erachter de Geert Adriaens op de zondag dat het misging de zondagsrust had genegeerd. Ze had het in haar hoofd gehaald om te gaan spinnen! Dat moest natuurlijk verband houden met de doorbraak, dus de schout wist wel raad met dat soort tuig. Hier bleef het niet bij, want in de winter die volgde, kwamen er allerlei vergaande maatregelen. Zelfs schaatsen werd verboden! Dit en meer in het nieuwe seizoen van de podcast Wonderlijck Westvrieslant. Historicus Lourens Schuijtemaker neemt u mee in een veelvoud van bijzondere West-Friese geschiedenissen. Van Barbarijse slavernij en de VOC, tot zomerstallen en eeuwenoude Germaanse gebruiken rondom een simpele sloot. Seizoen drie begint echter met Oudendijk, want dit dorp bestaat dit jaar 500 jaar! En het ontstaansproces ging niet zonder de nodige sensatie. Luister nu Wonderlijck Westvrieslant op uw favoriete podcast-app, zoals Spotify, Podimo, Apple Podcasts, YouTube of u kunt natuurlijk ook gewoon even 'Wonderlijck Westvrieslant' googelen.

We zijn nog steeds in Nieuw Nederland, ditmaal voor een zeer bijzonder verhaal. We duiken namelijk in de oorsprong van de familie Berrien. Deze Amerikaanse familie gaat er prat op dat ze oorspronkelijk uit het Franse plaatsje Berrien komen. Als Hugenoten zouden ze gevlucht zijn naar Alkmaar, vanwege de vervolgingen van de Franse koning en daarvandaan zijn ze weer naar Nieuw Nederland getrokken. Een prachtig verhaal natuurlijk, die Lourens is gaan staven aan bronnen in het Alkmaarder Archief. Hij laat weinig van heel van de Franse romantiek, hun oorsprong zit heel anders in elkaar. Het familieverhaal wordt minder romantisch, maar wel met familieruzies en andere sjeu. De eerste Amerikaanse Berrien blijkt zelfs een kind te hebben neergeschoten! Kortom, deze aflevering bevinden we ons meer buiten de Omringdijk dan erin, maar Wonderlijck is dit verhaal bij uitstek!

We zijn wat later dan anders en dat is niet voor niets. Lourens heeft namelijk brand gehad en het was niet bepaald mild. Het scheelde heel weinig of zijn huis was tot de grond toe afgebrand. Hoe het kwam dat het allemaal toch goed afliep, vertelt hij in deze aflevering. Maar er is meer groot nieuws! Eveneens spijtig nieuws helaas... Loes heeft besloten te stoppen met de podcast. Zeer betreurenswaardig uiteraard, maar we gaan haar vast nog wel eens terug zien, of nou ja, horen. Hoe dan ook, deze laatste aflevering van het seizoen is ze er natuurlijk gewoon nog en draait om West-Friezen in Nieuw Nederland. Kortom, we gaan naar New York. We gaan in op het begin van de Nederlandse kolonie daar en de rol van enkele West-Friezen daarin. We hebben ook nog een heel bijzonder verhaal over één familie genaamd Berrien, maar daarover pas later, want deze aflevering knippen we op in tweeën.

We gaan weer terug naar de zestiende eeuw voor een dubbele diefstal. In Grootebroek werd een belangrijk boek gestolen van de burgemeester van Stede Westwoud. Uiteindelijk leidde dat twee jaar later tot de arrestatie van Jan Andriesz op een feestdag in Oosterblokker. Maar... heeft Jan het boek wel gestolen? Of beter, is het boek überhaupt wel gestolen en wordt Jan hier onterecht zwart gemaakt? Kortom, weer een bijzondere zaak die wordt uitgevochten voor het Hof van Holland in Den Haag. Tot slot hebben we nog een toetje: een diefstal op Oudendijk tijdens de kerkdienst. Lukt het Meijndert om te paard de dieven op tijd te pakken te krijgen?

We hebben zowaar eens een gast in onze zolderkamerstudio! Jolanda Klomp komt een verhaal vertellen over haar voorvader Jan Evertsz Clomp. Het draait allemaal om de boongang. Jawel, witte en zwarte bonen, waarop het hele Hoornse stadsbestuur in wezen gestoeld was. Met Jolanda's verhaal leren we over dit bijzondere verkiezingsproces door een boongang uit 1648 mee te maken. Natuurlijk gaan we het ook hebben over haar familiegeschiedenis en wat voor speciaals ze daarmee allemaal van plan is.

We gaan wederom terug naar zeventiende-eeuws Schagen. Een oude schepenakte geeft ons een kijkje in een bijzonder verhaal: een schietpartij aan de rand van de Omringdijk, bij het Keinsmerwiel. Er schuilt een mooie verrassing achter, dus we willen niet te veel verklappen. Wel krijgen we een kijkje in de dagelijkse bezigheden van gewone lieden én de kersverse heer van Schagen zelf.

We gaan naar Schagen in de zeventiende eeuw voor wat bijzondere sensatie. Allereerst ontmoeten we een priester die zich niet stichtelijk gedraagt, maar ruzie aan het zoeken is. Vervolgens hebben we een man die weigert zijn zoon te laten trouwen en tot slot het hoogtepunt: een zekere Arjan uit Zijdewind die eerst in alle onschuld een biertje zit weg te drinken in Haringhuizen en een minuutje later plots moet rennen voor zijn leven. Zodoende leren we ook dat West-Friezen eveneens kunnen fierljeppen en dat er meer creatieve manieren zijn om droog over een slootje heen te komen.

Ditmaal duiken we in de Tweede Wereldoorlog. Een welbekende, maar gevoelige geschiedenis, waarbij ontzettend veel spannends en verdrietigs gebeurd is in West-Friesland. In deze aflevering kijken we specifiek naar enkele gebeurtenissen in 1944, van 'goed' tot 'fout', maar vooral ook alles daar tussenin. Zo leren we over een dappere arts in Westwoud en een mislukte wapendropping in de Wogmeer.

Lourens is geëerd als cultuurdrager van Koggenland en daarom een aflevering vol verhalen uit de Koggenlandse dorpen. We beginnen bij sensatie in Scharwoude, waar een dame van stand zich moet verstoppen voor haar brute echtgenoot. Ook komen we overspel tegen in Oudendijk, een bijzondere botsing in Grosthuizen, gesteggel om een steeg in Avenhorn, vandalisme op De Goorn, dieventuig op Spierdijk en tot slot drank en seks in Obdam en Bobeldijk. Een en al waargebeurde smeuïgheid zullen we maar zeggen.

We gaan terug naar 1799. West-Friesland is onderdeel geworden van de Bataafse Republiek en daarmee in de praktijk een stukje van het Franse rijk. Maar dan landen er ineens duizenden soldaten in de Zijpe, die doortrekken naar Krabbendam en Sint Maarten. Het zijn Russen en Britten, die een volksopstand willen ontketenen tegen het Franse regime. Andersom komen er ook allerlei 'Franse' soldaten deze kant op om het invasieleger in te sluiten. Er is haast bij, want als de Russen en de Britten de tijd krijgen om hun versterkingen te laten landen, zijn ze mogelijk niet meer te stoppen...

Ditmaal hebben we een 'drieluik': drie zestiende-eeuwse verhalen rond processen die gevoerd zijn voor het Hof van Holland. We beginnen bij een Hoornse hand die wordt afgehakt door een organist, om verder te gaan met een burenruzie in Bovenkarspel. Daarbij wordt de eer van een weduwe gekrenkt, want haar buurman claimt dat ze haar ongeboren kind heeft vermoord door overmatig drankgebruik. Tot slot gaan we langs bij de molenaar van Warmenhuizen, die een dorpse schoonheid bezwangerd en daarna nog een behoorlijke wandaad begaat.

Vandaag duiden we in de zogenaamde funeraire geschiedenis van West-Friesland. Nog steeds hebben we veel verschillende tradities rondom begraven en cremeren, maar hoe zat het vroeger precies? Als we door de eeuwen struinen komen we langs een begrafenis in Aartswoud, een markt tussen de Schager graven en kolven op het kerkhof van Nieuwe Niedorp. En waarom had men vroeger een tentje bovenop de kist zitten? Er zijn veel bijzonderheden te vertellen, maar één West-Friese wijsheid blijft zeker: ‘Ete moet je, doòd gaane je!’

Hierbij nog de link naar dat onwijs lekker tulbandrecept van Theo Spil

Precies 350 jaar geleden (in 1675) brak de Westfriese Omringdijk voor het laatst door. Grote delen van West-Friesland kwamen onder water te staan. Het werd daarmee een van de grootste natuurrampen uit onze geschiedenis. In deze aflevering duiken we in het verhaal erachter en gaan we de doorbraak in zekere zin herbeleven. Er zijn in die tijd ook de nodige tekeningen, prenten en zelfs een schilderij van deze doorbraak gemaakt. Zie hiervoor de site van HHNK.

Het Westfries Archief bestaat 50 jaar! Daarom was er op zaterdag 25 oktober een open dag met live podcast. Dit is de laatste van de vijf specials die op deze dag zijn opgenomen. In deze special gaat Lourens in gesprek met Dieuwertje Duijn. Zij is archeologe bij Archeologie West-Friesland en vertelt over het archiefonderzoek dat gedaan wordt voordat er überhaupt een schep in de grond gezet wordt. Ze gaat daarbij uitgebreid in op een opgraving van een houtzaagmolen in Spanbroek, waarvan een oude foto bewaard is gebleven.

We gaan weer verder met het Abbekerker wijf. We leren nu hoe het überhaupt zat met heksenvervolgingen in West-Friesland en horen over het lot van Aagt Germonts. En zo komen we erachter dat Abbekerk verdeeld is: sommigen geloven waarlijk dat Aagt een heks is, terwijl anderen het hele magische gebeuren als onzin wegzetten.

Het Westfries Archief bestaat 50 jaar! Daarom was er op zaterdag 25 oktober een open dag met live podcast. Dit is de vierde van de vijf specials die op deze dag zijn opgenomen. In deze special gaat Lisa Kroese in gesprek met Michiel Pijl. Hij is de burgemeester van Medemblik en tevens voorzitter van het bestuur van het Westfries Archief. Hij vertelt over zijn rol bij het archief en over het bestuur in het algemeen, want het archief vertegenwoordigt immers zeven West-Friese gemeentes.

We gaan naar het jaar 1658 voor een hele bijzondere zaak. Een vrouw uit De Weere (horende onder Abbekerk) heeft al meerdere dode kindjes gebaard. En dat onder mysterieuze omstandigheden. Er komt veel spraak van, is er misschien sprake van toverij? We gaan het uitgebreid hebben over het verhaal achter het Abbekerker Wijf. Zo uitgebreid zelfs, dat we de aflevering maar in tweeën doen, dus nu deel 1.

Het Westfries Archief bestaat 50 jaar! Daarom was er op zaterdag 25 oktober een open dag met live podcast. Dit is de derde van de vijf specials die op deze dag zijn opgenomen. In deze special gaat Lisa Kroese in gesprek met Lourens Schuijtemaker, u weet wel, die historicus die met Loes Ekhart een of andere podcast genaamd 'Wonderlijck Westvrieslant' heeft. Misschien heeft u daar toevallig eens van gehoord. Lourens vertelt ditmaal over een persoonlijk avontuur. Jaren geleden ontdekte hij namelijk in het Westfries Archief de oorsprong van zijn eigen achternaam.

We gaan op bezoek bij twee stolpen. We gaan eerst terug naar Twisk in oktober 1713, naar de stolp de Weizang. Daar is zojuist Kornelis Mosk overleden en vanwege minderjarige kinderen moet er een boedelinventaris opgesteld worden. Aan de hand van deze inventaris kunnen we door de stolp heen lopen en zien hoe men toen woonde en werkte op het West-Friese platteland. Daarna gaan we naar Schellinkhout, een eeuw later, naar de stolp van Dirk Laan. Hij heeft zijn stolp zeer goed gevuld, maar wel met wat bijzonders: honderden stuks porselein.

Het Westfries Archief bestaat 50 jaar! Daarom was er op zaterdag 25 oktober een open dag met live podcast. Dit is de tweede van de vijf specials die op deze dag zijn opgenomen. In deze special gaan Lourens en Lisa Kroese in gesprek met Anouk Schoemaker, de directeur van het Westfries Archief. Zij vertelt over zowel de oude stukken als de nieuwe uitdagingen van de moderne tijd. Archiefbeheer speelt zich namelijk steeds meer digitaal af en ook AI neemt thans een belangrijke plaats in.

We gaan terug naar het Heerhugowaard van 1725, voor 'alweer' een dubbele moord. Guertje Jans werkt nog maar kort als dienstmeid in een gezin, maar binnen korte tijd sterven daar vrouw en haar pasgeboren kind een gruwelijke dood. Is Guertje onschuldig of heeft ze geknoeid met vergif? Eén ding kunnen we al verklappen: pannenkoeken eten zal nooit meer hetzelfde zijn. Klik hier voor het stuk van de vonnis en de transcriptie.

Het Westfries Archief bestaat 50 jaar! Daarom was er op zaterdag 25 oktober een open dag met live podcast. Dit is de eerste van de vijf specials die op deze dag zijn opgenomen. In deze special gaat Lourens in gesprek met Klaas Koeman, de voorzitter van Vereniging Oud Enkhuizen. Hij vertelt over een paar van zijn bijzondere vondsten in het archief en nog veel meer.

We gaan terug naar het Nieuwe Niedorp van 1670, waar dominee Petrus Eggeus niet meer kan preken in de kerk. Zijn mooie woorden over de christelijke normen en waarden worden uit zijn mond namelijk niet meer serieus genomen. Sinds een aantal weken wordt er namelijk flink over hem geroddeld, over dat hij seks gehad zou hebben met twee vrouwen, waarvan er één nog getrouwd was. Zeer ongepast voor een normaal persoon, maar des te meer voor een dominee! In deze aflevering duiken we in zijn verhaal. Is hij onschuldig of berusten de roddels op waarheid?

Loes en Lourens zijn er weer klaar voor! Dus er komt een nieuw seizoen van Wonderlijck Westvrieslant, met nog meer bijzondere verhalen uit ons West-Friese verleden. Weer vol spanning en sensatie, maar soms is het gewoon grappig of leerzaam. Denk bijvoorbeeld aan de laatste dijkdoorbraak van West-Friesland, moord in Heerhugowaard, een wippende dominee in Niedorp, een heks in Abbekerk en wandelend door een stolp in Schellinkhout. En dat is slechts het begin. We zijn namelijk flink de archieven in gedoken voor nog veel meer prachtige West-Friese geschiedenissen, waarvan vele nooit eerder verteld! Tot horens!

De Spanjaarden zijn verdreven van de West-Friese wateren en gronden, maar vloeit nog steeds West-Fries bloed. In deze aflevering duiken we in de nasleep van de Opstand, met een onthoofding, marteling, complot en zelfs het beleg van Medemblik. We horen ook hoe het afloopt met Bossu, die sinds de Slag op de Zuiderzee in Hoorn gevangen zat. Ook komen we langs een Enkhuizer dichter, Obdammer wetgeving en bier op zondag. Oftewel, veel bijzonderheden, waarmee we gelijk de impact duiden van de Opstand op de West-Friese geschiedenis.

Op land begon de victorie bij Alkmaar, maar op het water moet de strijd nog geleverd worden. In Amsterdam wordt een grootse vloot opgetuigd, om de West-Friezen van de Zuiderzee te verjagen. Als paradepaardje wordt er een fantastisch sterk admiraalsschip gemaakt voor Bossu: de Inquisitie. We maken mee hoe de Amsterdams-Spaanse vloot manoeuvreert tussen de wrakken op het IJ en zich direct in slagorde opstelt. De geuzenvloot staat namelijk al klaar. Wij kruipen in deze aflevering aan boord op een Scharwouder schip, met de Horinees Pieter Back aan het roer en maken alle spanning en sensatie mee, tot aan de heldendaad van Jan Haring aan toe. De Slag op de Zuiderzee is ongetwijfeld het meest epische stukje geschiedenis op West-Friese wateren en tegelijk het meest beslissende moment in de ontwikkeling van de Opstand in West-Friesland.

Haarlem wordt nog steeds belegerd door een groot Spaans leger. Om hen te helpen vertrekt er een vloot uit West-Friesland om de Diemerdijk te bezetten. Zo kan de bevoorrading van het Spaanse leger tegengehouden worden. Dit laat Amsterdam echter niet zomaar gebeuren. Uiteindelijk valt Haarlem alsnog en trekken de Spanjaarden door naar Alkmaar. Daar maken we mee hoe Alkmaar belegerd wordt en zien we hoe de West-Friezen hun grond verdedigen om te voorkomen dat de Spanjaarden verder trekken. Er is hier zelfs een geuzenlied over geschreven door een schoolmeester van Barsingerhorn! Oftewel, weer veel spanning en sensatie deze aflevering.

De kerken worden leeggehaald, de trommelaars gaan door heel West-Friesland en gewapende West-Friezen trekken massaal richting het nog Spaanse Amsterdam. Via zee, om de uitvaart van Amsterdamse schepen te beletten, maar ook op land. Bij de Waterlandse Dijk worden schansen opgeworpen, zodat Amsterdam ook niet over het IJ naar het noorden kan. Toch laten de Amsterdammers dit niet zomaar gebeuren en daarom beleven we in deze aflevering hoe de West-Friezen hardvochtig de dijk beschermen tegen Amsterdamse aanvallen. Ondertussen nemen we ook een kijkje bij de gewone West-Friezen en hun leven van alledag. Daarnaast komt Willem van Oranje even op bezoek en raken we in de problemen op een dichtgevroren Zuiderzee.

Klik hier voor meer informatie over dat schilderij van Willem van Oranje in Enkhuizen.

Na alle opgebouwde spanning breekt de opstand uit. We beginnen bij een geuzenvloot in Engeland, die koers zet naar Enkhuizen. Maar deze vloot komt daar nooit aan, in plaats daarvan nemen de geuzen Den Briel in. Later wordt er bij Enkhuizen juist een vloot gereed gemaakt om Den Briel terug te veroveren, maar het loopt anders. In deze aflevering beleven we het losbreken van de Opstand in Enkhuizen, met de nodige sensatie. Daarna trekken we door naar Medemblik, Hoorn en de rest van West-Friesland. Het zijn verhalen van vervelende vaandels, boze burgers, brave burgemeesters en vooral opbloeiend oranje.