Bach van de Dag

Maandag 2 september is de eerste aflevering van een nieuwe, langlopende podcastserie: de Bach van de Dag. Programmamaker, conservatoriumdocent en bovenal Bach-liefhebber Frank de Munnik maakt deze ‘muzikale scheurkalender’, met elke werkdag een nieuwe aflevering.

Frank de Munnik is al jaren gefascineerd door het werk van Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) en zijn muzikale familieleden. Zijn fascinatie begon toen hij als klein jongetje op televisie een optreden zag van de Canadese pianist Glenn Gould. "Een enorme schoonheidservaring, iets dat veel groter is dan jezelf".

Met de Bach van de Dag-podcast wil De Munnik luisteraars meenemen op de muzikale ontdekkingsreis die hij zelf al jaren maakt langs het werk van Bach. In de serie komt niet alleen Johann Sebastian Bach zelf aan bod, maar ook de muziek van zijn leerlingen en van componisten die veel later aan de slag gingen met het werk van Bach. Bach klinkt zelfs door tot in de hiphopmuziek uit de jaren negentig van de twintigste eeuw.

Frank vertelt over zijn eerste ‘ontmoeting’ met Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): de Goldbergvariaties (https://www.npoklassiek.nl/klassiek/funfact/d321558f-69d9-401e-950c-d2f9b55e8bea/componeerde-bach-de-goldbergvariaties-tegen-slapeloosheid) gespeeld door Glenn Gould. De start van een levenslange, verslavende zoektocht naar alles wat met Bach te maken heeft.

Muziek:
Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Goldbergvariaties - Aria, BWV.988
Uitvoerende: Glenn Gould, piano

Wat hebben hip-hop groep Sweet Box en de Britse band Procol Harum met Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) te maken? Meer dan je denkt. Ze speelden beide leentjebuur bij de grote meester. Net als de Franse componist Reynaldo Hahn trouwens…

Muziek:
* Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Suite voor orkest nr.3, BWV.1068 - Air
Uitvoerende: Freiburger Barockorchester o.l.v. Petra Müllejans
* Reynaldo Hahn: A Chloris
Uitvoerenden: Patricia Petibon, sopraan & Susan Manoff, piano

Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) speelde niet alleen serieuze muziek in kerken en concertzalen. Wist je dat hij een liefhebber was van ‘Kaffee und Kuchen (https://www.npoklassiek.nl/klassiek/funfact/7453448b-5719-4b60-85f5-a7e3aed756aa/waarom-bach-een-muziekstuk-over-koffie-componeerde)’? Hij had zelfs zijn eigen café-orkestje.

Muziek:
Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Concerto, BWV.1055 (Arr.)
Uitvoerenden: Alina Ibragimova, viool & Arcangelo o.l.v. Jonathan Cohen

Op 5 september 1977 begon de muziek van Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) aan een lange reis door de ruimte. Zijn klanken bevinden zich inmiddels buiten ons zonnestelsel…

Muziek:
Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Brandenburgs Concert nr.2, BWV.1047 - deel I, Allegro
Uitvoerenden: Richter Kammerorchester o.l.v. Karl Richter

Wat klonk er op de verjaardagen van de familie Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian)? Dit moet de 4-jarige Johann Sebastian hebben gehoord op 6 september 1689, de verjaardag van zijn oom Georg Christoph.

Muziek:
George Christoph Bach, "Siehe, wie fein und lieblich ist es"
Uitvoerenden: Concerto Palatino & Cantus Cölln, o.l.v. Konrad Junghänel

Stilte in de muziek van Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) is zeldzaam… en wonderschoon.

Muziek:
Johann Sebastian Bach: Mis, BWV.234, Kyrie
Uitvoerenden: Collegium Vocale Gent o.l.v. Philippe Herreweghe

Hoe de 12-jarige alleskunner Felix Mendelssohn (https://www.npoklassiek.nl/componisten/82330a01-c88a-487e-8a33-671d83a3368b/mendelssohn-bartholdy-felix) al in de ban was van Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian).

Muziek:
Felix Mendelssohn-Bartholdy: Fuga (1821)
Uitvoerende: Robert Prosseda, piano

Op 11 september 1933 begonnen de legendarische plaatopnames van één van de bekendste pianowerken van Bach (https://www.nporadio4.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): het Wohltemperierte Klavier.

Muziek:
Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Das Wohltemperierte Klavier boek 1, BWV.846 & Das Wohltemperierte Klavier boek 1, BWV.849 Uitvoerende: Edwin Fischer, piano

Veel mensen ervaren de muziek van Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) als zwaar en droevig. Frank belicht vandaag zijn juichende kant.

Muziek:
Johann Sebastian Bach: Suite voor orkest nr.1, BWV.1066 - Ouverture
Uitvoerende: Balthasar-Neumann-Ensemble o.l.v. Thomas Hengelbrock

We volgen Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) op 13 september 1731 naar de grote zaal van de Opera van Dresden. Daar is hij bij de wereldpremière van een opera van zijn collega Johann Adolf Hasse. Een grote naam in zijn tijd, veel beroemder dan Bach…

Muziek:
Johann Adolf Hasse: Cleofide - Ouverture
Uitvoerenden: Musica Antiqua Köln o.l.v. Reinhard Goebel

Hij kon nauwelijks spelen, zo ziek was hij. Toch beklom de Roemeense pianist Dinu Lipati op 16 september 1950 het podium om Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) te spelen…

Muziek:
Johann Sebastian Bach: Partita nr.1, BWV.825
Uitvoerende: Dinu Lipatti, piano (live, 16 september 1950)

Clara Schumann (https://www.npoklassiek.nl/componisten/63176a45-ba58-4cbc-baca-a5ead929b1d6/schumann-clara) was een grote bewonderaar van het werk van Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian). Ze waagde zich zelfs aan het schrijven van een fuga, iets wat vrouwen in die tijd niet geacht werden te doen.

Muziek:
Clara Schumann (https://www.npoklassiek.nl/componisten/63176a45-ba58-4cbc-baca-a5ead929b1d6/schumann-clara): Preludes & Fugas (3), op.16
Jozef de Beenhouwer, piano

Over een stuk dat klonk dat klonk tussen de koffiekopjes van Café Zimmermann (https://www.npoklassiek.nl/klassiek/funfact/7453448b-5719-4b60-85f5-a7e3aed756aa/waarom-bach-een-muziekstuk-over-koffie-componeerde), maar niemand weet wanneer…

Muziek:
Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Sonate voor fluit en b.c., BWV.1034
Uitvoerenden: Francois Lazarevitch, traverso & Les Musiciens de Saint-Julien

Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) was gefascineerd door getallen en toverde die om tot de prachtigste muziek. Zo ook deze canon. Een aflevering voor nerds…

Muziek:
Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Canon, BWV.1073
Uitvoerende: Freiburger Barockorchester

Over een compositie die overleefde omdat Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) hem overschreef en bewaarde.

Muziek:
Johann Baal: Mis voor soli en orkest in A - Kyrie
Uitvoerende: Mensa Sonora Freiburg

Hoeveel foto’s staan op uw telefoon? Je kunt ieder gewenst moment ‘terugkijken’. Oh ja, toen en toen… Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) kon dat niet, wat te doen? Een klinkend ‘fotoalbum’, oftewel Klavierbuchlein.

Muziek:
* Christian Petzold: Menuet, BWV. Anh.114
Uitvoerende: Olivier Baumont [klavecimbel]
(Anna Magdalena Bach (https://www.npoklassiek.nl/klassiek/funfact/7b9d8dfe-0529-42f2-85d6-333890cae976/componeerde-bachs-vrouw-anna-magdalena-zijn-muziek): Petit livre)
* Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Musette, BWV. Anh.126
Uitvoerenden: Julien Chauvin, viool
Christine Plubeau, basse de viole
Olivier Baumont, klavecimbel
(Anna Magdalena Bach: Petit livre)

Ze verloor 7 kinderen, binnen 7 jaar. Hoe ging Anna Magdalena Bach (https://www.npoklassiek.nl/klassiek/funfact/7b9d8dfe-0529-42f2-85d6-333890cae976/componeerde-bachs-vrouw-anna-magdalena-zijn-muziek) daarmee om? Geen idee… er is niets bekend. Of toch wel?

Muziek:
Johann Sebastian Bach: Aria ‘Schlummert ein’, BWV.82
Uitvoerenden: Anna Lucia Richter, sopraan & Andreas Staier, klavecimbel

Er zijn allerlei lijntjes met Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian)s achterneef Johann Bernhard Bach, de belangrijkste: Bach voerde de heerlijke muziek uit van zijn achterneef in Café Zimmermann (https://www.npoklassiek.nl/klassiek/funfact/7453448b-5719-4b60-85f5-a7e3aed756aa/waarom-bach-een-muziekstuk-over-koffie-componeerde) in Leipzig.

Muziek:
Johann Bernhard Bach: Ouverture in G
Uitvoerenden: L’Acheron o.l.v. Francois Joubert-Caillet
(Johann Bernhard Bach: Ouvertures)

De broers Jussen komen met een nieuwe CD… Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian)! Alvast een klinkend voorproefje.

Muziek:
* Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit, BWV.106 - Sinfonia (Arr. piano 4-handen door György Kurtág
Uitvoerenden: Lucas & Arthur Jussen, piano & Amsterdam Sinfonietta
(Jussen Bach)
* Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Concert, BWV.1060 - deel II, Adagio
Uitvoerenden: Lucas & Arthur Jussen, piano & Amsterdam Sinfonietta
(Jussen Bach)

Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) had hem hoog, Telemann (https://www.npoklassiek.nl/componisten/26796b58-2ae5-40b7-bac9-35730b9ff72a/telemann-georg-philipp) had hem hoog; Prins Johann Ernst von Sachsen-Weimar. Talentvolle componist en musicus, en twee jaar student in Utrecht… De Prins stierf net 18 jaar jong, Bach componeerde een zachtmoedige troost.

Muziek:
Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Cantate ‘Komm, Du Suße Todesstunde’, BWV.161
Uitvoerenden: Hans Jörg Mammel, tenor
Matthew White, countertenor
Collegium Vocale Gent o.l.v. Philippe Herreweghe

Je neemt een handjevol muzieknoten, en schrijft vervolgens duizelingwekkend veel muziek, met dit handjevol als basis. Variaties. Een prachtig gegeven, want je hoort steeds hetzelfde, maar dan anders. Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) was er een meester in, neem bijvoorbeeld de Goldbergvariaties (https://www.npoklassiek.nl/klassiek/funfact/d321558f-69d9-401e-950c-d2f9b55e8bea/componeerde-bach-de-goldbergvariaties-tegen-slapeloosheid). Mijn tip voor de Klassieke Top 400 (https://www.npoklassiek.nl/programmas/klassieke-top-400).

Muziek:
* Johann Sebastian Bach (https://www.nporadio4.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Goldbergvariaties, BWV.988 - Aria & Variatie 1 t/m 5)
Uitvoerende: Lars Vogt, piano
* Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Goldbergvariaties, BWV.988 - Aria & Variatie 1 t/m 5
Uitvoerende: Beatrice Rana, piano
* Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Goldbergvariaties, BWV.988 - Aria & Variatie 1 t/m 5
Uitvoerende: Glenn Gould, piano (opname 1955)

Stel… je vindt een oude foto. Gemaakt tijdens een concert van Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) en de zijnen aan het hof van Cöthen. Ik zou me allereerst verbazen over het uiterlijk van Bach. Een buikje, een pruik, strenge blik. En daar rechts van Bach, slecht zichtbaar, maar toch… Johann Christian Schickhardt. Hobo- en blokfluitvirtuoos. De laatste 20 jaar van zijn leven was hij docent aan de Universiteit Leiden. Hoogste tijd om in te zoomen op zijn muziek.

Muziek:
* Johann Christian Schickhardt: Concert voor fluit 2 hobo’s en strijkorkest in g - Deel I
Uitvoerende: Jed Wentz (traverso)
* Johann Christian Schickhardt: Sonate nr.7, op.30
Uitvoerende: Erik Bosgraaf, blokfluit & Francesco Corti, klavecimbel

Shunske Sato, artistiek leider van de Nederlandse Bachvereniging, speelt Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) alsof het vanochtend gecomponeerd is. Vol verbazing over de schoonheid van de noten, en er al spelend nog van alles aan toevoegend. Vanuit een trefzekere losse pols…

Muziek:

* Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Concerto voor viool en strijkorkest BWV. 1056R; dl.2 (Arr. Forkel)
Uitvoerende: Shunske Sato, viool & Il Pomo d’Oro
* Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Concerto voor viool en strijkorkest BWV. 1042
Uitvoerende: Shunske Sato, viool & Il Pomo d’Oro

Op zijn nieuwe CD houdt Marcel Worms een warm en overtuigend pleidooi voor de fuga. "De fuga is een gesprek tussen verschillende stemmen die allemaal tot hun recht komen. Het publieke debat van anno 2019 zou hier een voorbeeld aan kunnen nemen". Helemaal mee eens!

Muziek:
* Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Prelude en Fuga, BWV. 862 (uit Wohltemperierte Klavier boek 1)
Uitvoerende: Marcel Worms, piano
* Felix Mendelssohn (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Prelude en Fuga, op.35, nr.4
Uitvoerende: Marcel Worms, piano
* Dmitri Sjostakovitsj (https://www.nporadio4.nl/componisten/02a6a81c-e212-46fb-af3f-a08ed40dcdd6/sjostakovitsj-dmitri): Prelude en Fuga, op.87, nr.17
Marcel Worms, piano

Gewoonweg lief, vind ik het. Johann Sebastian (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) informeert in juni 1740 of hij een ‘kneu’ kan ontvangen, een zangvogeltje, want zijn vrouw Anna Magdalena (https://www.npoklassiek.nl/klassiek/funfact/7b9d8dfe-0529-42f2-85d6-333890cae976/componeerde-bachs-vrouw-anna-magdalena-zijn-muziek) is "een zeer groot liefhebster van zulke vogels". Dat betekent dat er in de woonkamer van de Bach’s een kooitje was met een zingende kneu… Euh, hoe klinkt een kneu eigenlijk?

Muziek:
François (Le Grand) Couperin: Rondeau ‘Les Bergeries’, BWV. Anh.183 (uit: Klavierbuchlein Anna Magdalena Bach, 1725) Uitvoerenden: Cristine Plubeau (gamba) & Oliver Baumont (klavecimbel)

Op zijn verjaardag - Yo Yo Ma begon met Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) toen hij 4 jaar jong was, en onlangs, nu in de 60, maakte hij zijn derde opname van de Cellosuites (https://www.nporadio4.nl/klassiek/topstukken/4eae801c-2cb6-49ee-ba6b-908a04a33614/topstukken-de-cellosuites-van-bach). Een leven lang Bach… Hoe klinkende de 3 verschillende opnamen?

Muziek:
* Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Suite voor cello nr.1, BWV.1007 - deel I, Prelude
Uitvoerende: Yo-Yo Ma, cello (1987)
* Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Suite voor cello nr.1, BWV.1007 - deel I, Prelude
Uitvoerende: Yo-Yo Ma, cello
* Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Suite voor cello nr.1, BWV.1007 - compleet
Uitvoerende: Yo-Yo Ma, cello (2018)

Pure poëzie in beelden. Beeldrijmen. Spiritualiteit in film. In Eye Amsterdam is tot december 2019 een tentoonstelling te zien rond het werk van de Russische regisseur Andrei Tarkovsky. Door een criticus werd Tarkovsky omschreven als ‘de Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) onder de regisseurs’. In zijn films gebruikt Tarkovsky geregeld muziek van Bach, zoals in Nostalghia, waar Sviatoslav Richter Prelude en Fuga BWV.853 speelt.

Muziek:
Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Prelude en Fuga, BWV.853 (uit: Wohltemperierte Klavier boek 1)
Uitvoerende: Sviatoslav Richter, piano

Leipzig, 9 oktober 1989. 70.000 mensen op weg naar vrijheid. Tegen de staat, tegen onderdrukking. Vanuit de Nicolaikirche (waar Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) ooit werkte) op weg naar het hoofdkwartier van de Stasi. "Wir sind das Volk!"

Leipzig, 5 oktober 1735. Duizenden mensen op weg naar een uitvoering van het feestelijke Preise dein Glucke, Gesegnetes Sachsen, BWV.215 van Bach. In de openlucht, ter ere van de machthebbers…

Muziek:
Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian): Dramma per musica: ‘Preise dein Glück, gesegnetes Sachsen’ BWV.215 - Openingskoor
Uitvoerenden: Amsterdam Baroque Choir & Orchestra o.l.v. Ton Koopman

Op 10 oktober 1939 begon de pianiste Myra Hess aan een indrukwekkende reeks concerten in de National Gallery London. Iedere werkdag, tot april 1946 gaven zij en haar muzikale vrienden een concert, toegang 1 shilling, zodat het voor iedereen toegankelijk was. Zelfs tijdens de zware bombardementen bleef zij doorgaan met spelen, om de moraal hoog te houden en om het mooie en goede in ere te houden.

Muziek:
Johann Sebastian Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian) / Myra Hess: Jesu, joy of man’s desiring, BWV.147
Uitvoerende: Myra Hess, piano (opname: 1928)