Wat is het verband tussen het werk van Bach en de val van de Berlijnse Muur? Zou E.T. wel eens hebben geluisterd naar een Brandenburgs Concert? En hoe klinkt de invloed van Bach door tot ver in de twintigste eeuw?
Zin in een dagelijkse portie Bach? Beluister het in de Bach van de Dag, van KRO-NCRV en NPO Klassiek.
In deze laatste aflevering ga ik naar muziek die ik onlangs ontdekte. Misschien is dat wel de waarde van een Wonderkamer en Bibliotheek: het is oneindig. Er valt altijd te verwonderen.
Er kwam niets van terecht: Chopin trouwde niet met Maria Wodzinska. Voor haar schreef hij zijn Wals ‘L’Adieu’, en op haar bundeltje brieven schreef hij "mijn misère".
De Zwarte Mozart, zo luidde zijn bijnaam. Joseph Boulogne de Saint-Georges, geboren in Guadeloupe, maakte muzikaal furore in het Parijs van Marie-Antoinette. Later vocht hij in Haïti voor de vrijheid van de tot slaaf gemaakten.
Ze speelde op haar vijfde samen met Franz Liszt, werd een leerlinge van Clara Schumann en een goede vriendin van Johannes Brahms. Ilona Eibenschütz studeerde Brahms’ opus 118 bij de componist zelf. In 1903 maakte ze een opname.
Componist en muziektheoreticus. Portugal, 16e eeuw. Muzikale eenvoud in al haar complexiteit. Eerste zwarte componist die een publicatie kende: Vicente Lusitano.
Muziek die zich langzaam ontvouwt. Kwetsbaar en ongenaakbaar, volgens de wet van een blad. Afsplitsing na afsplitsing. Neoklassiek, ver voordat het woord bestond.
’18 Manieren om naar de staart van een jonge olifant te kijken’
Die muziek is vervelend… aldus een nichtje van Poulenc, toen de componist eigen werk speelde. ‘Kun je niet Histoire de Babar spelen?’. Alleen dit beroemde kinderboek bestond niet als muziek. Hoogste tijd voor Poulenc om dit alsnog te componeren.
In de laatste jaren van zijn leven componeerde Liszt pianomuziek die eigenlijk buiten de tijd valt. Enkele jaren geleden was ik in het Liszt Museum in Weimar. En proefde daar in de stille kamers de tijd van toen, zoals 24 augustus 1881, als Liszt zijn ‘Nuages gris’ componeert.
Franz Liszt
Nuages Gris
Cora Irsen, piano (Bechstein, Liszt Museum Weimar)
Op deze dag, 23 augustus 1914, werd Paul Wittgenstein in zijn rechterarm geschoten. Daarmee kwam er geen einde aan zijn carrière als concertpianist. Met een ijzeren wil trainde hij zijn linkerhand en vroeg allerlei componisten om voor hem te componeren: voor zijn linkerhand.
Eind jaren vijftig waaide een zomerwind een zachtaardige en sensuele muziek over de wereld. Bossa Nova uit Brazilië. Uiterst fraai gemaakt en vormgegeven, even ‘nova’ als de hoofdstad Brasilia.
Howard Skempton is als componist de grootmeester van het kleine, het miniatuur. Sommige pianostukken duren nog geen minuut en bestaan uit een heel rijk bijna niets.
In 2011 verscheen het boek ‘Nocturne, a Journey in Search of Moonlight’ van James Attlee. Typisch een boek voor een Wonderkamer: een persoonlijke zoektocht naar de beleving en geschiedenis van ‘maanlicht’. Voor mij is Brian Eno’s Lux een perfecte soundtrack bij dit boek.
Eindeloos zoeken en verzamelen bracht het platenlabel Bear Family Records tot de bijna 6 kilo wegende doos met 11 CD’s en een boek. ‘Vorbei – Beyond Recall, Jewish Musical Life in Nazi Berlin’. Tegelijk een monument voor het voorbije en een ware schat aan wat overbleef.
Voor mijn Westerse oren zijn ze onnavolgbaar. Blijmakend en uitermate complex: de ritmische patronen uit de Afrikaanse muziektraditie. De componist György Ligeti liet zich inspireren door deze ritmen…
Ver van het wereldse lawaai componeert en speelt Monsieur de Sainte-Colombe. Met een strijkstok en een gamba zoekt hij het geheim van de muziek. Tous les matins du monde - de verfilming van het boek van Pascal Quignard - maakte diepe indruk op mij.
M. de Sainte-Colombe
Prelude
Paolo Pandolfo, gamba
(album: Sainte-Colombe: Pieces de Viole)
M. de Sainte-Colombe
Concert LXVI: Tombeau ‘Les Regrets’
Myria Rignol & Mathilde Vialle, gamba
(album: Saint-Colombe - Marin Marais a deux violes egales)
Marin Marais
Pieces de viole boek 2, 1701 - nr.9 ‘Tombeau pour Mr. Sainte Colombe’
David Lang zocht in een aantal teksten uit het Oude Testament naar wat het betekent om mens te zijn. Het klinkende resultaat is een grote en grootse koorcyclus – betekenisvol minimalisme.
David Lang
The Writings: nr.4, Where You Go (After the Book of Ruth)
Asperges, kruisbessen, schelpen. De 17de-eeuwer Adriaen Coorte schilderde eenvoudige stillevens. Kleine doeken met een grootse diepgang. Als eerbetoon in deze aflevering muziek van Albert de Rippe, componist van stillevens met luit.
Hij groeide uit tot een van de grootste pianisten van de 20ste eeuw: Dinu Lipatti. Maar daarnaast was hij ook componist, die een werkelijk verleidelijk mooi Concertino schreef. Geheel in ‘klassieke stijl’ oftewel ‘neo-barok’.
Nog steeds een bron van inspiratie: de heilige Dominicus. Zoals bijvoorbeeld in mijn wijk: het Huis van Dominicus. Een plek voor bevlogen mensen – van studie tot zorg. Daarom op de feestdag van Dominicus: middeleeuwse ‘Dominicaanse’ muziek.
‘God nam ’t hem in het oog. Maar gaf ’t hem in ’t oor.’ – aldus het grafschrift uit 1657 van Jacob van Eyck, beiaardier in Utrecht uit de 17e eeuw. Deze blinde musicus was verantwoordelijk voor de klokken in de Dom te Utrecht en daarnaast speelde hij blokfluit op het Hof rond de Janskerk.
Jacob van Eyck
Fantasie en Echo
Arie Abbenes, carillon Dom Utrecht
Saskia Coolen, blokfluit
(album: Van Eyck: A Wonder for all the ages in his flute and bell-playing)
Jacob van Eyck
Blydschap van mijn vliedt
François Lazarevitch, fluit
(album: Van Eyck: Der fluyten lust-hof)
Anoniem
Bow Bells (uit: Musick Hand Maid 1668, John Playford)
Een opmerkelijk samengaan van Indiase klassieke muziek en analoge synthesizers. Wonderlijk en wonderlijk mooi. Arushi Jain omschrijft zichzelf als Creative Technologist en Modular Princess.
Eind 14e eeuw, begin 15e eeuw werd aan het hof in Spanje een ‘muziekmanuscript’ samengesteld. Uit de prachtig vormgegeven pagina’s komt een liedje tevoorschijn dat van ‘nu’ had kunnen zijn. Tijdloze muziek die door de eeuwen zwerft.
Ze was een van de favoriete pianisten in het Parijs van de jaren twintig en dertig. Het fenomeen Magda Tagliaferro: helder, teder en van een grote, innerlijke kracht.
29 juli is de feestdag van de Heilige Olav - middeleeuws koning van Noorwegen. Voor deze dag bestaan speciale Gregoriaanse gezangen, overgeleverd via een manuscript uit 1520. De muziek is ingetogen en meditatief.
U hoort een kort fragment ter promotie van “Marga Minco leest 'Het bittere kruid'”. Het volledige luisterboek is te vinden als vijfdelige podcast in Franks Klassieke Wonderkamer.
‘Omdat ik overleefd heb, schrijf ik. Ik wilde mijn familie verder laten leven door over haar te schrijven’.
De door Marga Minco (1920-2023) gelezen hoofdstukken worden afgewisseld met korte muziek.
Muziek als een witregel. Een korte, klinkende stilte.
Op 27 juli 1656 werd de banvloek uitgesproken over Baruch Spinoza… Deze zachtmoedige vrijdenker ontwikkelde zich tot misschien wel de grootste filosoof van Nederland.
Joep Franssens
Harmony of the Spheres, III.
Nederlands Kamerkoor & Tallinn Kamerorkest o.l.v. Tonu Kaljuste
Shanghai voor de Tweede Wereldoorlog: een bruisende metropool waar alles mogelijk is. Het Parijs van Azië; het New York van China. En.. de enige stad ter wereld waar Joden relatief veilig konden leven.
