Buiten de krijtlijnen

AI in het onderwijs, weinig onderwerpen hebben de voorbije jaren zoveel inkt laten vloeien. En toch staat het gesprek op veel scholen nog ongeveer waar het twee jaar geleden stond. In deze aflevering van Buiten de Krijtlijnen gaan we op zoek naar het antwoord op de vraag die de meeste leerkrachten écht bezighoudt: wat doe ik hiermee op een maandagochtend voor een klas van 25 leerlingen?

Te gast is Mitte Schroeven, leerkracht Nederlands en Engels met vijftien jaar klaservaring, collega aan het Expertisecentrum Onderwijs en Leren van Thomas More en mede-auteur van "Digitale didactiek. Hoe? Zo!", 30 manieren om je lespraktijk te versterken met technologie.

Gratis versus betalend
Mitte gebruikt AI zelf vooral als klankbord en als "zoekmachine op speed" om gericht wetenschappelijke bronnen te vinden. Ze legt uit waarom het verschil tussen een gratis en een betaald model, zeker bij gevorderd gebruik, wel degelijk groot is, en verwijst naar Satya Nadella's vuistregel: gebruik geen frontier-modellen voor eenvoudige taken.

AI als collega van de leerkracht
AI is sterk in het maken van lesmateriaal, woordenlijsten en formatieve feedback. Maar Mitte waarschuwt voor cognitieve offloading: als je alles uitbesteedt, ontwikkel je als leerkracht zelf geen expertise meer. Haar advies, geïnspireerd op Carl Hendrick: gebruik AI vooral voor taken waar je al goed in bent.

AI bij leerlingen, en de grens die niet meer te ontwijken is
Een leerkracht kan zelf kiezen om geen AI te gebruiken, maar kan niet voorkomen dat leerlingen het wel doen. Mitte pleit voor een expliciet gesprek in de klas over wanneer AI wel en niet mag, voor gevoeligheid rond schrijfvaardigheid, en voor gedeelde examencondities in plaats van AI-detectietools als eerste verdedigingslijn.

Wat écht niet mag
Naam en toenaam van leerlingen in een taalmodel, punten laten toekennen door AI, en werk van leerlingen zonder toestemming verwerken: het botst met GDPR, auteursrecht en de Europese AI Act. Mitte overloopt kort wat scholen concreet moeten vastleggen in hun AI-beleid.

Alpha Schools: een blik op wat er kan komen
Tot slot buigen Mitte en de host zich over Alpha Schools, waar leerlingen grotendeels AI-gestuurd les krijgen en de leerkracht verschraalt tot coach. Mitte is kritisch: het risico is een uitholling van het lerarenberoep, met als schrijnend voorbeeld dat "coaches" er alsnog een pedagogisch diploma nodig hebben, maar niet meer mogen lesgeven.

Een boeiend, genuanceerd gesprek met een duidelijke boodschap: AI kan veel, maar leren gebeurt pas wanneer je er zelf hard voor nadenkt.

Shownotes

• Wijze Lessen Digitale Didactiek
• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

Waren die nieuwe minimumdoelen nu echt nodig, en waarom zaten buitenlandse experts mee aan tafel? Ze zijn concreet, ambitieus en kennisrijk, maar zijn ze ook haalbaar – zeker voor kansarme leerlingen? Basisschool Kendoe denkt alvast van wel. In de Bezige Bijtjes gingen ze het voorbije jaar al aan de slag met de nieuwe minimumdoelen in het kleuteronderwijs. Dat was hard werken, maar het loont. Ze staan versteld van wat hun kleuters kunnen, en willen alvast niet meer terug. Zij delen waarom ze de nieuwe minimumdoelen vooral zien als een kans. Reporter Sven neemt je mee naar beide scholen. Onderwijsexpert Tim Surma geeft duiding.

Meer info
Ga je graag in je school aan de slag met wat je hoorde in deze podcast? Op deze pagina vind je concreet materiaal. 

Wil je meer weten over Vlaanderen Kennisrijk Kansrijk? Neem een kijkje op de website en schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Blijf op de hoogte via Instagram, Facebook en LinkedIn.

Wat vond je van deze aflevering? Laat het ons weten via een reactie hieronder, of mail naar [email protected].

Welke afleveringen volgen er nog?

In volgende afleveringen gaan we dieper in op de nieuwe minimumdoelen, als aanzet voor een kennisrijk curriculum. Wat is kennisrijk onderwijs – waarom leert een kind beter als kennis goed is opgebouwd? Waarom is kennisrijk onderwijs ook kansrijk onderwijs, en is een sterkere gedeelde kennisbasis zo belangrijk voor gelijke kansen? Waarom is kennisopbouw bij kleuters zo belangrijk, en krijgt het kleuteronderwijs nu eindelijk de plaats die het verdient? En geen kennis zonder taal – hoe opent taal de wereld van een kind? Altijd met concrete ervaringen en tips vanuit scholen, aangevuld met duiding door een expert. We maken ook een aflevering voor ouders: waarom zijn de nieuwe minimumdoelen een cadeau voor hun kind?

Abonneer je op de podcastreeks om geen enkele aflevering te missen!

Shownotes

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

Wat als je hele schoolwerking vertrekt vanuit kennis van het brein? Voor basisscholen Kendoe uit Antwerpen en De Bezige Bijtjes in Westerlo veranderde die kennis alvast hun kijk op hun schoolwerking. Ze introduceerden rust en routines, gingen aan de slag met effectieve didactiek, en legden zo een stevige basis voor de nieuwe minimumdoelen. Niet voor iedereen was dat meteen met volle goesting, maar ze zagen meteen resultaat. Reporter Sven neemt je mee naar beide scholen. Onderwijsexpert Tim Surma geeft duiding.

Meer info
Ga je graag in je school aan de slag met wat je hoorde in deze podcast? Op deze pagina vind je concreet materiaal. 

Wil je meer weten over Vlaanderen Kennisrijk Kansrijk? Neem een kijkje op de website en schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Blijf op de hoogte via Instagram, Facebook en LinkedIn.

Wat vond je van deze aflevering? Laat het ons weten via een reactie hieronder, of mail naar [email protected].

Welke afleveringen volgen er nog?

De komende maanden bouwen we verder op het thema van aflevering 1 - de werking van het brein.
Vanaf januari 2027 gaan we dieper het thema van aflevering 2 - de minimumdoelen als kans - verder uit. Wat maakt de minimumdoelen kennisrijk? Waarom is kennisrijk onderwijs ook kansrijk onderwijs? Hoe opent taal de wereld van een kind? En werkt kennisrijk onderwijs ook voor kleuters?

Abonneer je op de podcastreeks om geen enkele aflevering te missen!

Shownotes

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

Het Onderwijsnieuws augustus 2026: cultuuroorlog rond een plagiaatzaak, de zomervakantie op de rooster en waarom multitasking toch een beetje bestaat

Na de zomerstop zijn Rinke en Pedro de Bruyckere terug met een stevige aflevering vol onderwijsnieuws. Ze bespreken vier grote thema's, met een bonusfragment over multitasking als afsluiter.

Eerst staan ze stil bij het overlijden van Jason Arday, de jongste zwarte hoogleraar ooit aan Cambridge, die na weken van plagiaatbeschuldigingen zelfmoord pleegde. Pedro ontrafelt twee verhalen die volgens hem voortdurend door elkaar lopen: enerzijds concrete aanwijzingen van wetenschappelijk wangedrag, anderzijds een cultuuroorlog waarin iedereen pionnetje geworden is. Hij trekt de vergelijking met eerdere fraudezaken zoals die van Diederik Stapel.

Daarna gaat het over de zomervakantie. Pedro herhaalt zijn standpunt: geen verkorting, wel een herverdeling, al is dat voor hem geen topprioriteit. Ze bespreken hoe het begrip summer learning loss eigenlijk te simpel is (het gaat vooral om retrieval strength, niet om storage strength), hoe kansenongelijkheid meespeelt, en een minstens even actueel punt: de impact van hitte op leerprestaties. Bij 32 graden ligt de slaagkans tot 10% lager dan bij 22 graden, met rechtstreekse gevolgen voor hoe scholen omgaan met verouderde gebouwen en verwarming.

Het derde thema is gevoelig: kunnen mentale gezondheidsprogramma's op school ook schade toebrengen? Pedro bespreekt een scoping review van 58 studies bij meer dan 36.000 jongeren, die laat zien dat interventies rond mindfulness en sociaal-emotioneel leren bij sommige kinderen net een negatief effect kunnen hebben. De boodschap is niet stoppen, maar wel alert blijven voor neveneffecten, net zoals bij medicatie.

Vervolgens bekijken ze onderzoek van Shua Li naar zij-instromers in het onderwijs. Niet de herkomst via een ander traject verklaart waarom zij vaker afhaken, maar het gevoel van onvoorbereid zijn op de klaspraktijk. Een gegeven met directe relevantie voor het Vlaamse beleid rond instroom in het lerarenberoep.

Ten slotte buigen ze zich over nieuw onderzoek naar multitasking. Blijkt het toch te bestaan? Pedro nuanceert: het gaat vooral om geautomatiseerde taken die naast elkaar kunnen lopen, iets wat "supertaskers" in de horeca goed illustreren.

Ze sluiten af met een blik vooruit: op 8 september komen de PISA-resultaten, maar volgens Pedro zijn de PIRLS-resultaten van volgend jaar veel belangrijker om echt iets te zeggen over de impact van recent beleid.

Shownotes

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

In de laatste aflevering van dit schooljaar neemt Rinke samen met pedagoog en jeugdboekauteur Pedro de Bruyckere de opvallendste onderwijsnieuwtjes van juni onder de loep. Van nieuwe basisbekwaamheden voor de lerarenopleiding tot een genuanceerde blik op intelligentie, competitie in de klas, bordspellen als leerstrategie en wat er in de schuif van wetenschappelijk onderzoek blijft zitten.

Onderwerpen in deze aflevering:

• Minister Zuhal Demir stelde de nieuwe basisbekwaamheden voor de lerarenopleiding kleuter en lager onderwijs voor. Voor het eerst liggen concrete verwachtingen vast voor afgestudeerde leerkrachten. Pedro legt uit wat er verandert ten opzichte van de vroegere basiscompetenties, waarom ze een pak concreter zijn geworden en hoe ze aansluiten bij de nieuwe minimumdoelen. Bijzonder aandachtspunt: ook de stagecomponent krijgt een prominentere rol.
• Daarna duikt Pedro in een van de meest onderzochte en tegelijk meest misverstane concepten uit de psychologie: intelligentie en IQ. Hoe wordt het gemeten? Wat zegt het wel en niet? Is het erfelijk of maakbaar? En waarom is veel kritiek op IQ eigenlijk sterk gedateerd? Pedro neemt ook meervoudige intelligentie kritisch onder de loep, inclusief de nuancering van Gardner zelf.
• Een studie op basis van PISA-data van meer dan 315.000 leerlingen uit 69 landen stelt een verrassende vraag: vergroot een competitieve schoolomgeving de kloof tussen kansarme en kansrijke leerlingen eigenlijk wel? De conclusies zijn genuanceerder dan de aanname die velen koesteren, en hangen sterk af van hoe je competitie definieert en meet.
• Wat blijft er in de schuif van wetenschappers zitten? Pedro bespreekt het zogenaamde file drawer problem, de rol van preregistratie en waarom publicatiebias complexer is dan vaak gedacht.
• Tot slot: bordspellen in de klas. Een kleinschalige Italiaanse studie bij vierde en vijfde leerjaar onderzocht de effecten op executieve functies, sociale vaardigheden en schoolprestaties. De resultaten zijn bescheiden maar interessant, en Pedro koppelt ze meteen aan een bredere reflectie over transfer, de rol van de leerkracht en evidence-informed werken.

Shownotes

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

In deze aflevering van Buiten de Krijtlijnen gaat Rinke in gesprek met niemand minder dan de minister van Onderwijs, Zuhal Demir. Een uitgebreid, openhartig en inhoudelijk gesprek over de grote onderwijshervormingen die momenteel in Vlaanderen op stapel staan.

Zuhal Demir blikt terug op het moment in december 2024 toen de tegenvallende TIMSS-resultaten voor iedereen op de tafel lagen. Die urgentie was de aanleiding voor een ongekende aanpak: nieuwe minimumdoelen voor het basisonderwijs, gemaakt buiten de gebruikelijke procedures, op een snelheid die het Vlaamse onderwijs niet gewend was.

We bespreken de implementatie van die minimumdoelen, de implementatietabel voor het komende schooljaar en de vraag hoeveel ruimte scholen krijgen om daarin hun eigen weg te gaan. Ook kleuteronderwijs krijgt bijzondere aandacht: de minister spreekt over de herwaardering van de kleuterklas als fundament van ons onderwijs, de uitdaging van de leerkrachtleerlingratio en de 13 miljoen euro die vrijgemaakt wordt voor kleutermaterialen.

Verder gaat het gesprek over de open brief van 1.200 schooldirecteurs, de balans tussen controle en vertrouwen, de complexe uitrol van het inductiejaar voor startende leerkrachten, de timing van omzendbrieven, de discussie rond levensbeschouwelijke vakken en de lopende loopbaanbesprekingen.

Een gesprek dat de minister ook persoonlijk raakt: want wat heeft ze onderschat? Wat vindt ze het mooiste aan haar job? En wil ze een tweede termijn?

Shownotes

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

In deze aflevering van Buiten de Krijtlijnen spreekt Rinke met stadssocioloog en onderwijswetenschapper Iliass El Hadioui, verbonden aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en programmaleider van de Transformatieve School. Aanleiding is zijn nieuwe essay "Zwarte Zwanen Scholen: Ik, Wij en de cultuur van hoge verwachting", waarin hij de vraag stelt waarom sommige scholen er wel in slagen kansengelijkheid én hoge onderwijskwaliteit te combineren, terwijl de meerderheid dit als een onvermijdelijke tegenstelling aanvaardt.

El Hadioui introduceert het concept van de "zwarte zwanenschool": een school die, ondanks een hoge schoolweging en een overwegend kapitaalarme leerlingenpopulatie, bovengemiddeld hoge studieresultaten behaalt. Slechts 10% van de scholen in zowel Vlaanderen als Nederland beantwoordt aan dit profiel, maar juist die kleine groep toont aan dat de combinatie van kansengelijkheid en onderwijskwaliteit haalbaar is binnen het bestaande systeem.

De kern van het gesprek draait om de cultuur van hoge verwachtingen: een institutioneel kenmerk dat verder gaat dan de les alleen en zich uitstrekt over leiderschapsstijlen, professionele cultuur en HRM-beleid. El Hadioui waarschuwt voor het polemische debat in het onderwijs, waarbij kennisgerichte en persoonsgerichte benaderingen tegenover elkaar worden geplaatst, terwijl zwarte zwanenscholen beide moeiteloos combineren.

• Koop hier het boek van Iliass El Hadioui
• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

Wat als de zaken die we het langst geloven over onderwijs, net de dingen zijn die we het meest moeten bijstellen?

In de mei-editie van Het Onderwijsnieuws praten Rinke en Pedro over een brede waaier aan actuele thema's die het onderwijslandschap in Vlaanderen en Nederland momenteel bezighouden.

IELS: internationaal vergelijkend onderzoek bij vijfjarigen 
Voor het eerst een grootschalige internationale vergelijking bij vijfjarigen. Vlaanderen scoort sterk op emoties herkennen, maar ziet al op jonge leeftijd duidelijke kloven op basis van sociale achtergrond. Ondanks een quasi-volledige kleuterparticipatie. De vraag die zich opdringt: wat doen we eigenlijk in die kleuterklas?

Heckman Equation: vroeg investeren, maar volhouden 
Investeringen in de vroege jaren lonen, dat weten we. Maar Nobel-laureaat James Heckman heeft zijn beroemde curve intussen gecorrigeerd: zonder sustaining verdwijnen de effecten. Je kunt niet enkel inzetten op kleuters en daarna afbouwen.

Niveaugroepen: kansen wegnemen of creëren? 
Een rapport van het Engelse EEF over niveaugroeperingen in wiskunde toont: het samenvoegen van sterke en zwakke leerlingen remt de sterksten af, zonder de zwaksten merkbaar te helpen. Pedro verdiept dit met breder Europees onderzoek en stelt de morele vraag: welke keuze maakt een samenleving?

Lerarentekort: stabiliteit als sleutelfactor 
Een Vlaamse studie volgde meer dan 45.000 leerkrachten over tien jaar op basis van administratieve data. De conclusie is opvallend: niet de schoolcontext of de stedelijke omgeving bepaalt of leerkrachten afhaken, maar stabiliteit. Weet je in september nog of je een job hebt? Dat weegt zwaar. Zij-instromers haken gemiddeld sneller af. Het loopbaanpact dat momenteel in de steigers staat, wordt hiermee nog urgenter.

AI en confirmation bias
Pedro stuitte op een massaal gedeeld verhaal over een leerkracht die leerlingen aanspreekt op hun verantwoordelijkheid. Het verhaal klopte inhoudelijk, maar de foto's bleken gegenereerd door artificiële intelligentie. Een wake-up call over hoe confirmation bias ons minder kritisch maakt voor verhalen die aansluiten bij wat we al denken.

Shownotes

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

In deze aflevering van Buiten de Krijtlijnen spreekt Rinke Vanhoeck met Bert Wienen: psycholoog, onderwijswetenschapper en oprichter van het Instituut voor Inclusief Onderwijs. Zijn tweede boek, Laat de pedagogische basis met rust, vormt de rode draad van dit gesprek.

De titel van het boek is bewust dubbelzinnig: je kunt het lezen met een T (laten, met rust laten) én met een D (laden, voorzien van rust en betekenis). Bert legt uit dat beide lezingen noodzakelijk zijn om zijn boodschap te begrijpen.

In dit gesprek gaan Rinke en Bert dieper in op:

Wat is een pedagogische relatie? Een pedagogische relatie is intentioneel, asymmetrisch en tijdelijk. Ze bestaat overal waar er wordt opgevoed, ook in de sportclub, de scouts of het klaslokaal. Ze moet niet worden geïmplementeerd; ze is er al.

Het machinenmodel in onderwijs en opvoeding Bert is kritisch over het denken in ketens en in maakbaarheid. Hoe verder achter in de keten een professional staat, hoe minder die de dagelijkse context hoeft te kennen maar hoe zwaarder zijn uitspraken wegen. Dat is pedagogisch gezien een probleem.

De verpletterende verantwoordelijkheid Ouders en leerkrachten voelen zich steeds meer alleen én verantwoordelijk voor alles. De paradox: hoe meer boeken en wetenschappelijke inzichten er zijn, hoe onzekerder velen worden. Bert pleit voor ouderverbondenheid in plaats van ouderbetrokkenheid: niet elke ouder afzonderlijk benaderen, maar ouders samen laten nadenken.

Leerlingen eigenaar van hun eigen leerproces? Bert stelt de term scherp ter discussie. Leerlingen kunnen leren plannen en doelen stellen, maar de verantwoordelijkheid voor het leerproces mag nooit bij het kind worden gelegd. Die asymmetrie in de pedagogische relatie is net het fundament van goed onderwijs.

Actief zien en actief niet zien Kinderen hebben ruimte nodig om alleen te zijn, ook letterlijk niet in beeld. Constant gemonitord worden, via apps of via een volwassene die altijd aanwezig is, ontneemt kinderen de kans om zichzelf te leren reguleren.

Bert kondigt ook zijn derde boek aan: een ouderboek over de vraag waartoe je opvoedt, met de eettafel als centrale metafoor.

📖 Laat de pedagogische basis met rust van Bert Wienen is te vinden via Lannoo of je lokale boekhandel.

Shownotes

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

In de aprilaflevering van Het Onderwijsnieuws nemen Rinke en onderwijspedagoog Pedro de Bruyckere zes opvallende onderwijsthema's onder de loep: van een actueel maatschappelijk debat tot scherpe didactiek en ontnuchterende wetenschap.

Interventies versus de basis op orde 
Een nieuwe systematische review rond academic self-efficacy bevestigt wat Pedro vaker ziet: veel extra programma's zijn in feite gewoon een beschrijving van goed onderwijs. De reflex om een extern programma in te schakelen gaat te snel. De eerste vraag moet zijn: zit de onderwijsbasis wel goed?

Retrieval practice: krachtig, maar niet almachtig 
Retrieval practice werkt fantastisch voor het ophalen en reproduceren van kennis, maar helpt niet automatisch bij het toepassen ervan. Concreet: leerlingen die via retrieval practice de spellingregels kennen, schrijven nog altijd fouten. Doel en techniek moeten overeenkomen.

Het Mattheüś-effect en gelijke kansen 
Ook goede maatregelen, zoals werken aan leesplezier of het inkorten van de zomervakantie, kunnen de kloof tussen kansrijke en kansarme leerlingen vergroten. Pedro verwijst naar onderzoek dat aantoont dat bijna alles wat we in het onderwijs doen dit risico in zich draagt. Een ethisch geladen en ontnuchterend gesprek.

Papermills en een golf van retractions 
Pedro zag op een maandagochtend iets opvallends in zijn RSS-reader: 19 artikels teruggetrokken in één tijdschrift, in één beweging. Hij legt uit hoe papermills, AI en publicatiedruk het wetenschappelijk publicatiesysteem onder druk zetten, en wat je als lezer van onderzoek zelf kan doen om het kaf van het koren te scheiden.

Shownotes

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

In deze aflevering praat Rinke met Peter Iserbyt, professor aan de KU Leuven en een van de toonaangevende LO-onderzoekers in Europa. Hij is helder in zijn positie: lichamelijke opvoeding is een leervak, en de kern van dat vak is het aanleren van motorische vaardigheden. Niet spelen omwille van het spelen, niet bewegen omwille van de afwisseling, maar doelgericht en resultaatgericht werken aan wat leerlingen kunnen.

Peter en Rinke bespreken waarom er zo veel diversiteit is in hoe LO-leerkrachten naar hun eigen vak kijken, waarom het "gevlinder" van sport naar sport leerlingen niet verder helpt, en wat langere, doordachte periodes kunnen betekenen voor het leerrendement. Ze gaan ook in op evaluatie in LO, een polariserend onderwerp: mag je leerlingen evalueren op inzet? Op conditie die ze niet in jouw les opgebouwd hebben? Peter is duidelijk: nee.

Shownotes

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

Na een korte pauze zijn Rinke en onderwijspedagoog Pedro de Bruyckere terug met hun maandelijks overzicht van opvallend onderwijsnieuws. In deze aflevering passeren vier boeiende thema's de revue, van klassieke onderwijsdebaten tot verrassend nieuw onderzoek.

📌 Evidence-informed onderwijs: links, rechts of geen van beide? 
Pedro schreef er twee blogposts over en veroorzaakte heel wat discussie op LinkedIn. Is evidence-informed onderwijs politiek gekleurd? Pedro nuanceert: het is niet links, niet rechts, maar ook niet neutraal. Welke vragen onderzoekers stellen – en welke niet – zijn altijd keuzes. En keuzes zijn nooit waardevrij. Tegelijk pleit Pedro voor een 'eerherstel van de professionaliteit van de leerkracht': praktijkkennis en wetenschappelijke kennis staan op gelijke voet.

🤖 AI die je naar de mond praat: sycophancy 
Onderzoek toont aan dat AI-systemen die je bevestigen in wat je denkt – ook als je het fout hebt – mensen letterlijk zekérder maken van foute antwoorden. Een nieuw fenomeen met grote gevolgen voor mediawijsheid in de klas. 9 op de 10 Nederlandse scholieren gebruikt al AI. Hoe leren we leerlingen om dat mechanisme te doorzien?

❌ Leren uit je fouten: genuanceerder dan gedacht 
"Je leert uit je fouten" is een populaire wijsheid – maar klopt het ook? Onderzoek van Xing Li en collega's toont aan dat het sterk afhangt van twee factoren: welk soort fout, en hoeveel voorkennis de lerende al heeft. Fouten als bewust leermoment inzetten werkt. Leerlingen zomaar laten ploeteren, minder.

🔬 Epstein, rocksterretenschappers en de wetenschap 
Steeds meer bekende wetenschappers – van Stephen Hawking tot Noam Chomsky – worden gelinkt aan Jeffrey Epstein. Pedro worstelt hardop met de vraag: moeten we hun wetenschappelijke inzichten nu in twijfel trekken? En is het gevaarlijk dat we van sommige onderzoekers rocksterren maken?

📚 Bonus: Pedro schreef een jeugdroman! De Schaduw van de Raaf verschijnt op 2 juni 2026 en is al te pre-orderen. Pedro vertelt hoe het allemaal begon als 'een stom idee' in de kerstvakantie – en hoe het uitgroeide tot "een van de leukste dingen die ik de voorbije jaren gedaan heb."

In deze aflevering van Buiten de krijtlijnen is het even anders: geen gast, maar een korte solo-aflevering waarin Rinke Vanhoeck een krachtig en praktisch didactisch thema uitdiept: de combinatie van woord en beeld in de klas.

Als leerkracht leg je voortdurend dingen uit: met een PowerPoint, een bordschema, een diagram of een instructievideo. Maar wanneer helpt multimedia écht om leren te versterken? En wanneer werkt het juist tegen?

Aan de hand van onderzoek van Richard Mayer en inzichten uit onder andere Just Tell Them en Wijze Lessen bespreekt Rinke een reeks multimediaprincipes die elke leraar meteen kan toepassen.

Je ontdekt onder andere:

• waarom gesproken woorden vluchtig zijn in het werkgeheugen
• hoe het visuele en verbale kanaal samen leren kunnen versterken
• waarom tekst op je slides vaak meer schaadt dan helpt
• hoe je met signalering, nabijheid en segmentering cognitieve belasting vermindert
• en hoe je leerlingen actief laat verwerken wat ze zien en horen

Shownotes

• Multimedia Learning – Richard Mayer
• Just Tell Them – Zach Groschel
• Wijze Lessen 
• Wijze Lessen – Digitale didactiek
• Cognitive Load Theory (overzicht)
• Dual Coding Theory – Allan Paivio
• The Multimedia Principles – overzicht van Mayer
• Why PowerPoint slides full of text don’t work

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

Op 21 maart brengen we op het Wijze Lessen Congres internationale stemmen samen die niet alleen praten over onderwijs, maar er ook jarenlang mee hebben gebouwd. Eén van die stemmen is Steve Mastin.

Steve werkte aan lerarenopleiding voor de University of Cambridge, adviseerde verschillende internationale ministeries van Onderwijs — onder andere in Nieuw-Zeeland, Singapore en Egypte — en ondersteunde jarenlang curriculumontwikkeling en lerarenopleiding in Kazachstan, waar hij mee hielp om het curriculum te verbreden en nationale en wereldgeschiedenis beter in balans te brengen. Ook het Britse ministerie van Onderwijs deed een beroep op hem rond curriculum, lerarenopleiding en examenbeleid.

In aanloop naar het congres gingen we met hem in gesprek. Dat gesprek hoor je vandaag. Net zoals bij onze andere internationale gasten heb ik dit interview bewust laten voeren door Tine Hoof. Zij werkt al jaren rond effectief leren en professionele ontwikkeling, en is bijzonder goed geplaatst om met Steve te spreken over instructie, coaching en hoe scholen duurzame verbeteringen kunnen realiseren. En ze spreekt en pak beter en vloeiender Engels dan mij!

Ben je na deze aflevering benieuwd naar meer, dan is dit meteen ook je uitnodiging: koop je ticket voor het Wijze Lessen Congres en hoor Steve Mastin daar live aan het werk.

Shownotes

• Koop hier je ticket voor het Wijze Lessen Congres
• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn.
• Daniel Willingham – Why Don't Students Like School?
• George Saunders – A Swim in a Pond in the Rain
• Opening Worlds Curriculum
• Christine Counsell 
• Paul Kirschner 
• Mark McCourt 

In deze aflevering (#229) zoomen we in op een klaspraktijk die klein lijkt, maar gigantisch veel oplevert: checken van begrip. Wat betekent het nu écht (en waarom is “één leerling weet het = iedereen weet het” zo’n gevaarlijke denkfout)? We verkennen checken van begrip als didactisch proces: bewijs ontlokken, correct interpreteren en er vervolgens tijdig je onderwijs op bijsturen. 

Je hoort waarom checken van begrip vraagt dat je soms je lesplan durft loslaten, hoe je misconcepties sneller opspoort, en hoe routines (zoals wisbordjes, handgebaren, exit tickets, Think-Pair-Share…) je niet alleen data geven, maar ook je klas cognitief actief en veilig houden. Met concrete voorbeelden, valkuilen én een gouden tip: begin klein en bouw routine op.

Shownotes

• Download hier het boek 'Wijze Lessen'
• Lees en kijktips die aan bod komen:
  • Embedding Formative Assessment — Dylan Wiliam & Siobhán Leahy
  • Responsive Teaching — Harry Fletcher-Wood
  • Expliciete Directe Instructie 2.0 (EDI 2.0)
  • The Classroom Experiment (BBC, Dylan Wiliam)
• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn.

In deze aflevering van Het Onderwijsnieuws duiken Rinke Vanhoeck en Pedro De Bruyckere opnieuw in het meest opvallende en relevante onderwijsnieuws van de afgelopen maand.

Wat passeert de revue?

• De voor- en nadelen van graadklassen, en wat het onderzoek daar eigenlijk écht over zegt.
• De botsing (of niet?) tussen effectieve didactiek en evidence informed werken.
• Een studie waarbij e-mails aan leerkrachten het rekenonderwijs zouden moeten verbeteren. Pedro las het volledig en nuanceert.
• Nieuwe inzichten uit een grootschalige transcriptie-analyse over klasmanagement: wat zeggen leerkrachten écht in de klas?
• En een stevige studie over inclusie en specifieke onderwijsbehoeften die een belangrijke bouwsteen vormt voor de toekomst van inclusief onderwijs.

Shownotes

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn.

In deze aflevering spreekt Tine Hoof met onderwijsdenker, onderzoeker en schrijver Harry Fletcher-Wood. Vanuit zijn rijke internationale ervaring (van Japan tot Estland) deelt hij inzichten over wat écht werkt in de klas. Ze duiken samen in thema’s zoals:

• Wat is responsief lesgeven en waarom is het zo krachtig?
• Hoe ontwikkel je effectieve gewoontes bij leerlingen?
• Waarom motivatie overschat wordt — en gewoontes onderschat.
• De kloof tussen onderzoek en praktijk: hoe kunnen we die dichten?

Harry laat zien hoe kleine stappen een groot verschil maken, en hoe we als leerkracht het verschil kunnen maken door gerichter, eenvoudiger én effectiever te werken. Een aflevering boordevol praktische ideeën én scherpe reflecties!

Shownotes

• Koop hier je ticket voor het Wijze Lessen Congres
• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn.

In deze aflevering van Buiten de Krijtlijnen duiken Rinke en Pedro in het opvallendste onderwijsnieuws van december 2025. Ze bespreken onder meer de nieuwe regelgeving rond pedagogische studiedagen en facultatieve verlofdagen, de geplande leerlingstaking op 22 januari, en de juridische stappen van Steiner-scholen tegen de nieuwe minimumdoelen. Daarnaast komt een fascinerend Vlaams onderzoek aan bod over de “turbo” in leerwinst bij jonge kinderen in het eerste leerjaar én nemen ze het actuele debat rond AI in de klas kritisch onder de loep. Tot slot reflecteren ze op een herkenbaar pijnpunt: waarom krijgen de minst ervaren leerkrachten vaak de meest complexe klassen? Zoals altijd: scherpe inzichten, actuele thema’s en een flinke dosis onderwijspassie.

Shownotes

• Scholing of rijping?
• De didactische blinde vlek van AI
• Wanneer de minst ervaren leerkracht de meest complexe klas krijgt
• Social media maakt ons cynisch
• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn.

In deze aflevering van Buiten de Krijtlijnen gaan we in gesprek met Prof. Dr. Hilde Van Waelvelde, autoriteit in motorische ontwikkeling en neuromotorische stoornissen. Wat is de echte waarde van beweging voor het leren? En hoe zit het met populaire methodes als Brain Gym, Bodymap en reflexintegratie?

Vanuit haar jarenlange ervaring als kinesitherapeut, onderzoeker en professor, legt Van Waelvelde helder uit wat wél en niét werkt. Ze waarschuwt voor pseudowetenschappelijke beweegprogramma’s en pleit voor onderbouwde praktijken in het onderwijs. Bewegen is gezond en waardevol — maar maakt het ons ook slimmer?

Shownotes

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn.

In deze aflevering van Het Onderwijsnieuws duiken Rinke Vanhoeck en Pedro De Bruyckere opnieuw in de meest spraakmakende, relevante en verrassende onderwijsthema’s van de voorbije maand.

Ze bespreken:

• De actualiteit rond stakingen en de hervormingsplannen in het secundair onderwijs.
• De stevige opiniestukken over inclusief onderwijs: “slecht onderwijs voor iedereen?” of net een noodzakelijke maatschappelijke keuze?
• Een fascinerende review over waarom onderwijs zo moeilijk verandert (spoiler: het ligt niet aan de leerkrachten).
• De impact van competitieve onderwijssystemen op faalangst – met een verrassende rol voor belonging.
• En hoe peer assessment werkt in de klas – ja, vriendjespolitiek bestaat, maar het valt best mee.

In deze aflevering duiken we met Debbie De Neve (KDG Hogeschool) in één van de lastigste stukken van klasmanagement: reageren op ongewenst gedrag — zónder de relatie te verliezen. We verkennen preventie versus reactie, het tweesporenbeleid (consequentie én herstel), voorspelbaarheid en fairness, emotionele objectiviteit, herstelgerichte gesprekken, en waarom schoolbrede afspraken het verschil maken. Praktische voorbeelden, taal om gedrag te benoemen, en tips om consequent te blijven, zelfs “in the heat of the moment”.

Shownotes

• Inspiratiegids Klasmanagement
• Lees hier eer over dit project
• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn.

Welkom bij Het Onderwijsnieuws van oktober 2025!
Rinke en Pedro de Bruyckere duiken opnieuw in het onderwijslandschap met een scherpe blik op het belangrijkste nieuws van de voorbije maand.

In deze aflevering:

• Een eerbetoon aan David Berliner, invloedrijk onderwijsonderzoeker en strijder tegen de vermarkting van onderwijs.
• Het TALIS-rapport: wat vertellen leerkrachten wereldwijd over werkdruk, leskwaliteit en waardering?
• Waarom kritisch denken geen vrijblijvende vaardigheid is, en hoe je het wél goed aanleert.
• Een verrassende replicatiestudie over scaffolding – wat werkt echt, en wanneer?
• De herwaardering van het beroepsonderwijs: Andreas Schleicher schetst een optimistisch toekomstbeeld.
• En tot slot: een verrassend inzicht over stress en welbevinden bij leerlingen. Spoiler: ze zijn géén tegenpolen!

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn.

De nieuwe minimumdoelen voor het Vlaams basisonderwijs zijn er.
Ze moeten duidelijker, concreter en kennisrijker zijn dan de oude eindtermen.
Maar wat betekent dat precies in de praktijk?
Hoe kwamen ze tot stand, en waarom was dat proces zo snel?
En wat met de kritiek op de omvang, de vrijheid van scholen en de beruchte ‘Nijl’?

In deze aflevering van Buiten De Krijtlijnen spreken we met Daniel Muijs, voorzitter van de commissie die de doelen schreef, en Kelly Thyssen. Samen werpen we licht op de ideeën, de keuzes en de uitdagingen achter de nieuwe minimumdoelen.

Shownotes

• Lees hier meer over de minimumdoelen basisonderwijs.
• Wil je meer weten over kennisrijk curriculum? Lees dan het boek Kennisrijk, Kansrijk of luister naar de podcast
• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn.

Hoe maak je als school de omslag naar evidence-informed onderwijs?

In deze aflevering van Buiten De Krijtlijnen duiken we in een bijzonder professionaliseringstraject: Modelscholen als kennishubs voor basiszorg, een project van het Expertisecentrum Onderwijs & Leren, met middelen van Leerpunt.
Geen klassieke nascholing, maar een nieuwe vorm van professionaliseren in Vlaanderen — waarin scholen een jaar lang intensief begeleid werden om duurzaam te leren werken aan beter onderwijs.

Deelnemende scholen volgden drie studiedagen rond effectieve didactiek en klasmanagement, startten leerteams op om die inzichten te vertalen naar de praktijk, en kregen twaalf observatie- en feedbackdagen door collega’s van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren. Directies namen deel aan het Exemplary Leadership Programme in Engeland, met focus op leiderschap, curriculum en gedrag. Vlaamse, Nederlandse en Engelse scholen met ervaring in evidence-informed werken inspireerden de scholen via werkbezoeken en stages.

We blikken terug op wat dat traject heeft opgeleverd, waar de impact lag, en hoe scholen omgaan met weerstand, verandering en groei.
Dat doen we met drie mensen uit scholen die aan het project deelnamen:

• Hobie Dujardin, directeur van de Vrije Basisschool Langemark
• Nico Nys, directeur van De Bladwijzer in Genk
• An Verbruggen, pedagogisch ondersteuner van de Ursulinenschool in Mechelen

Drie scholen, drie contexten, maar één gedeelde ervaring: een jaar lang leren — niet alleen door leerlingen, maar ook door scholen zelf.

Shownotes

• Lees meer over het hele project
• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn.

In deze aflevering schuift onderwijsexpert Paul Kirschner opnieuw aan voor een verhelderend gesprek, ditmaal over zijn nieuwe boek Instructional Illusions. Hij ontrafelt vier hardnekkige illusies in onderwijs: de betrokkenheidsillusie, de uniekheidsillusie, de prestatiefocus en de motivatieverwarring. Waarom lijken sommige werkvormen effectief terwijl ze weinig leren opleveren? Wat maakt onderwijs zo gevoelig voor illusies? En hoe kunnen leerkrachten en schoolteams zich wapenen tegen deze valkuilen? Verwacht heldere inzichten, concrete voorbeelden en een flinke portie onderwijswijsheid.

Shownotes

• Koop hier het boek 'Instructional Illusions'
• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn.

In deze aflevering van Het Onderwijsnieuws blikken Rinke en Pedro terug op de maand september 2025, boordevol onderwijsactualiteit. Ze bespreken de impact van de Canvas-documentaire over basisschool Balder, het debat rond de minimumdoelen voor muzische vorming en de fraudeperikelen bij het toelatingsexamen geneeskunde. Verder duiken ze in de rekenoorlogen, de evaluatie van het kennisrijke curriculum in Engeland en sluiten ze af met hartverwarmend onderzoek over de kracht van de leraar-leerlingrelatie.
Shownotes

• Kennisrijk Kansrijk
• Koop hier je ticket voor de boekvoorstelling van 'Kennisrijk Kansrijk'
• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn.

Wat is de rol van kennis in onderwijs vandaag? En waarom moet kennis opnieuw een centrale plaats krijgen in het curriculum?

In deze speciale aflevering hoor je de audio van onze nieuwe film Developing Curriculum for Deep Thinking – The Knowledge Revival. Tien internationale en Vlaamse onderwijsexperten – waaronder John Hattie, Dylan Wiliam, Paul A. Kirschner, Elizabeth Rata en Daniel Muijs – leggen uit waarom kennis cruciaal is, niet alleen voor leren, maar ook voor communicatie, democratie en gelijke kansen.

Een kennisrijk curriculum is geen terugkeer naar ‘feitenstampen’, maar een doordachte basis waarop complexe vaardigheden zoals kritisch denken, creativiteit en samenwerking kunnen groeien.

📺 Wil je ook de beelden zien? De volledige film is gratis te bekijken via het YouTube-kanaal van Buiten De Krijtlijnen.

In deze aflevering van Buiten de Krijtlijnen duiken we met Tim Surma en Michiel Wils in het boek Kennisrijk, kansrijk. Wat bedoelen we precies met een “kennisrijk curriculum”? Waarom komt kennis opnieuw zo prominent op de onderwijsagenda te staan? En hoe verhoudt die focus op kennis zich tot vaardigheden, leerplannen en de autonomie van leerkrachten?

We ontdekken waarom een sterk opgebouwde kennisbasis niet alleen leerwinst, maar ook gelijke onderwijskansen bevordert. Tim en Michiel leggen uit hoe een curriculum inhoudsrijk, coherent en helder kan zijn, en waarom dat essentieel is in een diverse en complexe samenleving.

Shownotes

• Kennisrijk Kansrijk
• Koop hier je ticket voor de boekvoorstelling van 'Kennisrijk Kansrijk'
• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn.

De laatste schooldag is een feit — tijd voor een terugblik én een vooruitblik. In deze aflevering van het Onderwijsnieuws duikt Rinke Vanhoeck samen met onderwijspedagoog Pedro De Bruyckere in het opmerkelijkste onderwijsnieuws van juni. Ze bespreken de masterproef die het idee van polarisering in het onderwijs nuanceert, de impact van fake enthousiasme in de klas, en het mogelijke scharniermoment dat de TIMSS-resultaten van december teweegbrachten. Ook de demografische evoluties en hun implicaties voor het onderwijsveld komen aan bod, net als de blijvende spanning tussen onderwijsvrijheid en beleidssturing. Een aflevering vol reflectie, nuance én zomerse vooruitblikken.
n b
Shownotes

• De polarisering in onderwijs
• Mag een leraar doen alsof?
• Wat betekent de demografische shift voor het onderwijs?
• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn.