De Bergse Podcast

Iedere Bergenaar kent de grote brand van de Peperbus in 1973. Veel minder bekend is dat de Gertrudiskerk en haar toren ruim twee eeuwen eerder al eens vrijwel volledig werden verwoest. Niet door een ongeluk, maar door oorlogsgeweld.

In deze aflevering van De Bergse Podcast nemen Peter en Jos je mee naar de zomer van 1747, toen Franse troepen Bergen op Zoom belegerden. Aan de hand van het indrukwekkende ooggetuigenverslag van predikant Johannes Janssen reconstrueren zij de dramatische gebeurtenissen die uiteindelijk leidden tot de val van de ooit zo onneembaar geachte vestingstad.

Op 20 juli 1747 werd de Gertrudiskerk getroffen door brandbommen en gloeiende kogels. De bovenbouw van de Peperbus stortte in en van het kerkgebouw bleven uiteindelijk vrijwel alleen de buitenmuren overeind.

Maar het verhaal gaat over veel meer dan de verwoesting van een kerk. Janssen beschrijft ook de bloedige Franse overrompeling van 16 september, de plunderingen en zijn eigen wonderbaarlijke ontsnapping aan de dood. Een bijzondere rol is daarbij weggelegd voor Pierre Gosselier, een Franse sergeant die de predikant onder zijn bescherming nam.

Na vijftien maanden bezetting begon Bergen op Zoom aan het herstel. Dankzij hulp en financiële bijdragen uit andere Nederlandse steden kon ook de Gertrudiskerk worden herbouwd. Op 15 oktober 1752 werd het kerkgebouw opnieuw ingewijd.

Een aangrijpende aflevering over een vrijwel vergeten hoofdstuk uit de Bergse geschiedenis. Over de verschrikkingen van oorlog, onverwachte menselijkheid en de veerkracht van een stad die letterlijk uit haar as herrees.

Bronvermelding

Deze aflevering is gebaseerd op:
-het ooggetuigenverslag van Johannes Janssen, predikant te Bergen op Zoom, opgenomen bij zijn leerrede ter gelegenheid van de heropening van de Gertrudiskerk in 1752.
-de zure druiven van 1747: een uitgave van bouwclub WIJ met medewerking van het gemeentearchief Bergen op Zoom. Januari 1997

In deze (proef)aflevering van de Bergse Podcast komt het vergeten verhaal van de laatste Markies van Bergen op Zoom aan bod en een koninklijke dynastie die zich er nog altijd mee verbonden voelt.
We belichten het historisch belang en het spoor naar het huis Wittelsbach. We gaan op zoek naar de betekenis en de legitimiteit van adellijke titels in de huidige tijd en geven antwoord op de vraag of de titel Markies van Bergen op Zoom inmiddels verworden is tot een museumstuk.

Wie nu over knooppunt Zoomland rijdt, ziet asfalt, viaducten en verkeer. Maar ooit lag hier Ruytershove: een uitgestrekt landgoed met een herenhuis, statige lanen, een vijver, boomgaard, ijskelder en zelfs een uitzichtpunt met theehuisje. Een wereld die vrijwel volledig uit het landschap is verdwenen.

In deze aflevering van De Bergse Podcast gaan we dieper in op het verhaal achter Ruytershove. Want wie gaf het landgoed zijn naam? Had het werkelijk iets te maken met admiraal Michiel de Ruyter? Welke rijke Bergse families brachten hier hun zomers door? En wat gebeurde er toen het landgoed achtereenvolgens te maken kreeg met Franse soldaten, een mysterieuze afperser, Afrikaanse prinsen, Duitse bezetters, Canadese militairen en een streng katholiek meisjesinternaat?

Rijkdom, verval en vernieling

Ruytershove kende momenten van grote rijkdom, maar ook verval en vernieling. Uiteindelijk moest de villa wijken voor de aanleg van de A4. Een oud-bewoner vatte het later treffend samen: “Ze rijden nu door mijn slaapkamer.”

Niet helemaal verdwenen

En toch is Ruytershove niet helemaal verdwenen. In 2024 kwamen bij archeologisch onderzoek opnieuw fundamenten, tuinmuren en andere resten van het voormalige landgoed tevoorschijn, vlak onder het huidige landschap.

Voor deze aflevering maakten wij dankbaar gebruik van het prachtige boek De verloren landgoederen van de Geschiedkundige Kring van Stad en Land van Bergen op Zoom. De verhalen en onderzoeken uit dit boek vormen de basis voor deze vertelling over de geschiedenis van Ruytershove.

Luister mee en ontdek wat er schuilgaat onder een plek waar duizenden mensen iedere dag gedachteloos voorbijrijden.

In deze (proef)aflevering van de Bergse Podcast komt het vergeten verhaal van de laatste Markies van Bergen op Zoom aan bod en een koninklijke dynastie die zich er nog altijd mee verbonden voelt.
We belichten het historisch belang en het spoor naar het huis Wittelsbach. We gaan op zoek naar de betekenis en de legitimiteit van adellijke titels in de huidige tijd en geven antwoord op de vraag of de titel Markies van Bergen op Zoom inmiddels verworden is tot een museumstuk.

Voor deze tiende aflevering hebben we gekozen voor een bijzonder verhaal waarbij we zelf onderzoek hebben gedaan in het Nationaal archief en gebruik hebben gemaakt van andere bronnen*. Misschien wel één van de meest indringende verhalen die we tot nu toe hebben gemaakt.

Het begint in het Nationaal Archief in Den Haag. Daar liggen, tussen duizenden andere stukken, de dossiers van twee jonge vrouwen uit Bergen op Zoom. Ze waren amper zeventien toen de oorlog begon. In onze podcast noemen we hen
Annie en Jopie. Tijdens de bezetting kwamen zij in contact met Duitse militairen. Na de bevrijding veranderde hun wereld.

Wat gebeurde er precies?

De dossiers geven daarop geen eenvoudig antwoord. We lezen verklaringen van buurtbewoners. Een handgeschreven brief van een moeder die probeert haar dochter te verdedigen. We zien hoe een gebeurtenis die misschien heel anders verliep dan omstanders dachten, uiteindelijk in een officieel dossier terechtkwam.
We volgen een jonge vrouw die Bergen op Zoom na de oorlog verlaat en elders probeert opnieuw te beginnen. Maar kun je een verleden waarvan niemand wil spreken werkelijk achter je laten?

En dan doen we tijdens het onderzoek nog een ontdekking die het verhaal opnieuw in een ander licht zet.

Daar houden we het voorlopig bij.
Want dit is geen aflevering waarmee we Annie en Jopie tachtig jaar later alsnog vrij willen pleiten. Zij maakten keuzes. Zij hadden contact met Duitse militairen en werden daarop na de oorlog aangesproken en veroordeeld. Maar hun dossiers laten óók iets anders zien. Ze laten zien hoe in de maanden na de bevrijding feiten, vermoedens, roddels en morele oordelen soms dicht bij elkaar lagen. Hoe één waarneming een reputatie kon bepalen. En hoe een straf op papier op een dag kon eindigen, terwijl de maatschappelijke gevolgen nog jarenlang konden voortbestaan.

Daarom hebben we deze aflevering bewust anders aangepakt. We beginnen met een korte verantwoording en hebben er tijdens het maken voor gekozen niet ieder vernederend detail dat we in de bronnen aantroffen te gebruiken.
Het verhaal van Annie en Jopie is aangrijpend genoeg zonder het groter of sensationeler te maken dan het is.

In de schaduw van de bevrijding gaat uiteindelijk over een vraag die veel groter is dan deze twee vrouwen:
Wat gebeurt er wanneer een samenleving haar oordeel eenmaal heeft uitgesproken — en wie krijgt daarna nog de kans om zijn eigen verhaal te vertellen?

In deze (proef)aflevering van de Bergse Podcast komt het vergeten verhaal van de laatste Markies van Bergen op Zoom aan bod en een koninklijke dynastie die zich er nog altijd mee verbonden voelt.
We belichten het historisch belang en het spoor naar het huis Wittelsbach. We gaan op zoek naar de betekenis en de legitimiteit van adellijke titels in de huidige tijd en geven antwoord op de vraag of de titel Markies van Bergen op Zoom inmiddels verworden is tot een museumstuk.

Al meer dan zes eeuwen kijkt De Draak uit over de Grote Markt van Bergen op Zoom. Achter de monumentale gevel van het bekende hotel schuilt een geschiedenis vol stadsbranden, rijke kooplieden, rumoerige tapperijen, bakkers, bestuurders en oude volksverhalen.

In deze aflevering van De Bergse Podcast nemen Jos en Peter plaats op de Grote Markt, recht tegenover misschien wel het bekendste hotel van de stad. Met de klanken van de
Peperbus en het geroezemoes van de terrassen op de achtergrond gaan zij op zoek naar de
oorsprong van De Draak.
Volgens een eeuwenoude overlevering was De Draak een van de weinige gebouwen die de
grote stadsbrand van 1397 wist te doorstaan. Maar hoe betrouwbaar is dat verhaal?
Vaststaat dat in 1414 al melding werd gemaakt van een huis met de naam Den Drake. Toch was het pand in die tijd nog geen herberg of hotel. Eeuwenlang was het vooral een
woonhuis voor welgestelde Bergenaren. 

We keren terug naar de tijd waarin Bergen op Zoom tijdens de jaarmarkten uitgroeide tot
een bruisende internationale handelsstad. Engelse wol handelaren, Spaanse kooplieden en
Franse wijnverkopers vulden de straten. Er werd gehandeld, gegeten, gedronken, gegokt en feestgevierd. Wijn was voor de elite, bier voor het gewone volk – en wie zijn drinkgerei niet terugbracht, kon rekenen op problemen met de waard.
Pas aan het einde van de zeventiende eeuw werd De Draak een tapperij. Dat begon meteen
roerig: in de zaak van de eerste waard werd gevochten, waarna het stadsbestuur de deuren tijdelijk liet sluiten. Later kreeg het gebouw een heel andere functie. Vanaf 1730 werd het het gildehuis van de Bergse broodmakers. Hier bespraken de bakkers niet alleen hun vak, maar oefenden zij ook politieke invloed uit op het stadsbestuur. Na de opheffing van de gilden ontwikkelde De Draak zich geleidelijk tot het hotel-café dat generaties Bergenaren kennen. In de negentiende eeuw raakte de naam Tiest onlosmakelijk met het hotel verbonden. En naast De Draak stond natuurlijk St. Joris: de heilige die volgens de legende juist de draak versloeg. Twee oude tegenstanders die uiteindelijk onder één dak
terechtkwamen.

In deze aflevering ontdekken we hoe een middeleeuws patriciërs huis veranderde in een tapperij, een gildehuis en uiteindelijk een iconisch hotel. Een plek waar geschiedenis en folklore nog altijd voelbaar zijn – en waar je, in de woorden van stadsarchivaris Willem
Slootmans, kunt genieten van “het avontuur der lekkerbekkerij”.

Luister naar De Draak – zes eeuwen aan de grote markt en ontdek de eeuwenoude verhalen achter een van de bekendste gevels van Bergen op Zoom.

In deze (proef)aflevering van de Bergse Podcast komt het vergeten verhaal van de laatste Markies van Bergen op Zoom aan bod en een koninklijke dynastie die zich er nog altijd mee verbonden voelt.
We belichten het historisch belang en het spoor naar het huis Wittelsbach. We gaan op zoek naar de betekenis en de legitimiteit van adellijke titels in de huidige tijd en geven antwoord op de vraag of de titel Markies van Bergen op Zoom inmiddels verworden is tot een museumstuk.

Eeuwenlang bepaalde het Bergse weeshuis het straatbeeld van onze stad. Achter de gevels in de Korenbeursstraat en later de Blauwehandstraat schuilt een geschiedenis die veel indrukwekkender is dan je misschien zou denken.

In deze aflevering nemen Jos en Peter je mee naar een tijd waarin Bergen op Zoom werd geteisterd door oorlog, armoede en epidemieën. Je hoort hoe predikant Jacob Baselius in 1597 het initiatief nam voor een protestants weeshuis, hoe wezen werden opgevoed onder een streng regime van discipline en geloof, en hoe het weeshuis het toneel werd van een felle machtsstrijd tussen protestanten en katholieken.

Aan de hand van bijzondere archiefstukken vertellen we over kinderen in hun herkenbare staalgrijze uniformen, de beruchte straf met het houten blok aan het been, de bemoeienis van koning Lodewijk Napoleon en de spectaculaire ‘Grote Wezenrel’ van 1808, waarbij kinderen letterlijk het middelpunt werden van een religieus conflict.

Een verhaal over zorg en liefdadigheid, maar ook over macht, geloof en menselijke veerkracht.

Meer informatie en alle afleveringen vind je op www.debergsepodcast.nl

In deze (proef)aflevering van de Bergse Podcast komt het vergeten verhaal van de laatste Markies van Bergen op Zoom aan bod en een koninklijke dynastie die zich er nog altijd mee verbonden voelt.
We belichten het historisch belang en het spoor naar het huis Wittelsbach. We gaan op zoek naar de betekenis en de legitimiteit van adellijke titels in de huidige tijd en geven antwoord op de vraag of de titel Markies van Bergen op Zoom inmiddels verworden is tot een museumstuk.

Landgoed Mattemburgh is een van de mooiste historische buitenplaatsen van Brabant. In deze extra aflevering van De Bergse Podcast duiken we - op verzoek van een luisteraar van onze podcast - in de rijke geschiedenis van het landgoed, van de familie Cuypers en de aanleg van de bijzondere Franse en Engelse tuinen tot de rol die Mattemburgh vandaag de dag speelt als natuur- en erfgoedparel op de Brabantse Wal. Een verhaal over ambitie, schoonheid, natuur en behoud, op een plek die al bijna twee eeuwen bezoekers weet te betoveren. 

In deze (proef)aflevering van de Bergse Podcast komt het vergeten verhaal van de laatste Markies van Bergen op Zoom aan bod en een koninklijke dynastie die zich er nog altijd mee verbonden voelt.
We belichten het historisch belang en het spoor naar het huis Wittelsbach. We gaan op zoek naar de betekenis en de legitimiteit van adellijke titels in de huidige tijd en geven antwoord op de vraag of de titel Markies van Bergen op Zoom inmiddels verworden is tot een museumstuk.

In deze (proef)aflevering van de Bergse Podcast komt het vergeten verhaal van de laatste Markies van Bergen op Zoom aan bod en een koninklijke dynastie die zich er nog altijd mee verbonden voelt.
We belichten het historisch belang en het spoor naar het huis Wittelsbach. We gaan op zoek naar de betekenis en de legitimiteit van adellijke titels in de huidige tijd en geven antwoord op de vraag of de titel Markies van Bergen op Zoom inmiddels verworden is tot een museumstuk.

In deze (proef)aflevering van de Bergse Podcast komt het vergeten verhaal van de laatste Markies van Bergen op Zoom aan bod en een koninklijke dynastie die zich er nog altijd mee verbonden voelt.
We belichten het historisch belang en het spoor naar het huis Wittelsbach. We gaan op zoek naar de betekenis en de legitimiteit van adellijke titels in de huidige tijd en geven antwoord op de vraag of de titel Markies van Bergen op Zoom inmiddels verworden is tot een museumstuk.

In deze (proef)aflevering van de Bergse Podcast komt het vergeten verhaal van de laatste Markies van Bergen op Zoom aan bod en een koninklijke dynastie die zich er nog altijd mee verbonden voelt.
We belichten het historisch belang en volgen het spoor naar het huis Wittelsbach. We gaan op zoek naar de betekenis en de legitimiteit van adellijke titels in de huidige tijd en geven antwoord op de vraag of de titel Markies van Bergen op Zoom inmiddels verworden is tot een museumstuk.

In deze (proef)aflevering van de Bergse Podcast komt het vergeten verhaal van de laatste Markies van Bergen op Zoom aan bod en een koninklijke dynastie die zich er nog altijd mee verbonden voelt.
We belichten het historisch belang en het spoor naar het huis Wittelsbach. We gaan op zoek naar de betekenis en de legitimiteit van adellijke titels in de huidige tijd en geven antwoord op de vraag of de titel Markies van Bergen op Zoom inmiddels verworden is tot een museumstuk.