Geschiedenis Ontrafelt

Menssoorten bestaan niet 

Wat maakt de ene menssoort eigenlijk anders dan de andere? En waarom zijn er geen menssoorten meer over behalve de onze? En hoe verhoudt dat zich tot ras? Vandaag duiken we voor een laatste keer in de prehistorie met deze derde prehistorische aflevering. Hoe verhouden soorten zich tot elkaar, en wat kan dat ons leren over hoe wij onszelf kunnen zien?  

Met alle kennis van de vorige twee afleveringen op zak stap je hiermee de zeer genuanceerde wereld van wetenschappelijk onderscheid en definitie in om te zien dat het verhaal van de mens misschien nóg wel wat genuanceerder is dan je aanvankelijk dacht. 

Waar komen wij vandaan? Wie is Homo sapiens eigenlijk? Dat ontdek je in deze aflevering Geschiedenis Ontrafelt! 
 

We reizen terug naar ons hypothetische dorp van de vorige aflevering. We bevinden ons dan in het Europa van 100.000 jaar geleden.  Zoals besproken in de vorige aflevering gaan we kijken naar het eetpatroon van oermensen. Nouja, ‘het eetpatroon’ van ‘de oermens’ bestaat natuurlijk niet. Er is niet één cultuur en één norm in de prehistorie. Trouwens, die is er vandaag de dag nog steeds niet dus dat zou niemand moeten verbazen.  

Er zijn heel veel mythes en verhalen over wat ‘de oermensen’ aten, en hoe. Die mythes zijn dan weer het verdienmodel van heel wat bedrijven en ondernemers die zich met gezondheid bezighouden. Deze supplementen, en die eetpatronen en vooral de voedingsbronnen uit mijn boek kunnen je nog redden van totale ondervoeding en allerlei enge ziektes. Marketing op zijn best. Maar wat weten we nu eigenlijk echt? Wat aten ze wel, wat aten ze niet? En hoe werd dat bereidt? Zijn er algemene uitspraken die we kunnen doen over mensen van toen? En als we weten wat mensen in de prehistorie aten, wat zegt dat dan? Moeten wij daar eigenlijk wel iets mee vandaag de dag?   

Na deze aflevering ben je op de hoogte van de vele opties die onze verre voorouders hadden en wat zij kozen te eten, en waarom! Van tandsteenanalyse tot isotopenonderzoek, en van Siberië tot Argentinië, we reizen alle opties langs.  

Eet smakelijk, en een fijne eeuw verder! 

Meisjes mogen niet jagen 

Welkom bij de eerste van drie afleveringen over de prehistorie. De prehistorie is typisch een periode die gebruikt wordt om allerlei hedendaagse normen recht te praten of nét te doen of die normen altijd al geweest zijn wat nu zijn. En dat is onterecht. Neem vrouwelijke jagers of krijgers; we weten dat ze er waren en dat ze zelfs in hedendaagse verzamelaar-jagers communities nog zijn. Waarom vinden we het dan nog altijd zo lastig om dat te erkennen? Tijdens deze aflevering gaan we het hebben over het modern-prehistorische vooroordeel voor vrouw-/manverhoudingen en wat we weten uit archeologisch onderzoek. Want de realiteit is, zoals je misschien al kan raden, een stuk genuanceerder dan we vaak denken.  

We duiken de prehistorie in om een paar van de grote aannames die we vaak over deze enorme tijdsperiode doen te toetsen en waar nodig bij te stellen. Want als we echt eerlijk zijn kunnen we mogelijk maar één conclusie trekken. En dat is dat de enige universele norm van de mens simpelweg diversiteit is. Toen, en nu. En dat wordt eigenlijk best wel duidelijk ondersteund door zowel archeologisch als historisch áls antropologisch onderzoek.  

Dit is de teaser voor de aflevering 'Meisjes mogen niet jagen', die deel is van een drieluik aan afleveringen over de prehistorie.

De volledige aflevering volgt snel!

Platte aarde 

Als Columbus dacht dat de aarde plat was, waarom zou hij dan naar de rand toe varen? Grappig he, dat die ene vraag deze hele mythe kan ondermijnen. Maar als Columbus niet dacht dat de aarde plat was, waarom zijn we dan gaan denken dat Columbus dacht dat de aarde plat was? Wat we in deze aflevering onderzoeken is wanneer we als mensheid vaststelden dat de aarde rond was, wat Columbus daarvan wist én waarom de mythe van de platte aarde is ontstaan.  

Het zal je mogelijk niet verbazen maar dit is één van de vele mythes die in de 19e eeuw zijn gecreëerd om geschiedenis op een bepaalde manier te framen. Je weet wel, zoals ook gebeurde met de hele geschiedenis van elk land ooit. Er is nog zoveel te (her)ontdekken! 

Vandaag ga je in ieder geval ontdekken waar die mythe van de platte aarde vandaan komt, wanneer de mensheid erachter kwam dat de aarde rond was én welke namen rond dat hele onderwerp interessant zijn om te onthouden. 

Hopelijk steek je er wat van op en is het tegelijkertijd enigszins vermakelijk! 

Oh, en de credits voor de grap in de titel gaan natuurlijk naar Herman Finkers, want hij bedacht die grap. Ik ben daar helaas niet grappig genoeg voor #goedgestolenmaarwelmetbronvermelding 

Fijne eeuw verder 

De evolutietheorie is niet 'ook maar’ een theorie. Het is een ontzettend sterk gefundeerde wetenschappelijke theorie en er is geen wetenschappelijk discipline dat niet radicaal veranderd is door de publicatie van Darwin's On the Origin of Species in 1859. Het veroorzaakte een aardverschuiving onder het beeld dat wij hadden van de gehele wereld en uiteindelijk ook de mens. En toch begrijpen we vandaag de dag in de regel eigenlijk niet wat de theorie inhoudt.  

In deze aflevering duik ik de historie in om onze misvattingen over de evolutietheorie van Darwin te ontkrachten en te laten zien in welke context je de theorie moet zien en hoe je haar moet plaatsen. Hoe kwam de theorie tot stand? Wat werd er gedacht voordat deze theorie in het leven werd geroepen? En wat kunnen wij er vandaag de dag van leren? Want pas als we het verleden goed begrijpen kunnen we het heden leren kennen. 

Fijne eeuw verder. 

Hoe zit dat nou met heksen? Hebben ze bestaan, bestaan ze nog steeds, of is er over de hele linie iets anders aan de hand? En wat kunnen wij vandaag de dag leren van wat onze voorouders dachten te weten over heksen en hekserij? In deze aflevering gaan we niet alleen door de theorie van wat heksen en hekserij precies betekent, maar gaan we ook de praktijk in; we kijken naar echte heksenprocessen uit Nederland. 

De heks bestaat vooral in het oog van de aanschouwer. En daar ligt precies de kracht en het gevaar. Als ik bijvoorbeeld tekort, angst of verdriet ervaar (of een combinatie van die drie) dan is het bijna een natuurlijk menselijk respons om te zoeken naar een reden. ‘Waarom gebeurt dit?', of ‘Waarom overkomt mij dit?’. En als dan iemand op het juiste moment met de juiste woorden invult dat het allemaal te verklaren is door een buitenstaander die de wereld negatief beïnvloedt, dan klinkt dat mogelijk ineens best wel logisch. 

In deze aflevering bespreken we de vreselijke marteling en executie van vroegmoderne inwoners van Nederland en het is mijn hoop dat we ervan leren. Als deze namen als waarschuwing dienen kunnen we in ieder geval nog kracht of waarde halen uit hun verhaal. Als het ons ervan behoedt xenofobisch te worden in het heden, tot het punt van heksenjacht, dan rusten de slachtoffers van de brandstapel mogelijk vrediger rusten dan ervoor. 

Fijne eeuw verder 

Hoe zit dat nou met heksen? Hebben ze bestaan, bestaan ze nog steeds, of is er over de hele linie iets anders aan de hand? En wat kunnen wij vandaag de dag leren van wat onze voorouders dachten te weten over heksen en hekserij? In deze aflevering gaan we niet alleen door de theorie van wat heksen en hekserij precies betekent, maar gaan we ook de praktijk in; we kijken naar echte heksenprocessen uit Nederland. 

De heks bestaat vooral in het oog van de aanschouwer. En daar ligt precies de kracht en het gevaar. Als ik bijvoorbeeld tekort, angst of verdriet ervaar (of een combinatie van die drie) dan is het bijna een natuurlijk menselijk respons om te zoeken naar een reden. ‘Waarom gebeurt dit?', of ‘Waarom overkomt mij dit?’. En als dan iemand op het juiste moment met de juiste woorden invult dat het allemaal te verklaren is door een buitenstaander die de wereld negatief beïnvloedt, dan klinkt dat mogelijk ineens best wel logisch. 

In deze aflevering bespreken we de vreselijke marteling en executie van vroegmoderne inwoners van Nederland en het is mijn hoop dat we ervan leren. Als deze namen als waarschuwing dienen kunnen we in ieder geval nog kracht of waarde halen uit hun verhaal. Als het ons ervan behoedt xenofobisch te worden in het heden, tot het punt van heksenjacht, dan rusten de slachtoffers van de brandstapel mogelijk vrediger rusten dan ervoor. 

Fijne eeuw verder 

De teaser voor seizoen 1 van Geschiedenis Ontrafelt. De podcast waarin ik een aantal van de hardnekkigste misvattingen over geschiedenis ontrafel om ons perspectief op het heden in een nieuwe context te zetten.