Wat gebeurt er eigenlijk in je hoofd?

Wat gebeurt er als je bij verkiezingen niet één stem hebt, maar tien punten die je mag verdelen over meerdere partijen?

Geïnspireerd door het puntensysteem van het Songfestival duiken Tom de Bruyne, Bas Erlings en Klaas Dijkhoff in de psychologie achter onze politieke keuzes. Zou zo’n systeem strategisch stemmen juist versterken, of krijgen we eindelijk beter zicht op welke partijen en ideeën kiezers écht waarderen

We bespreken strategisch stemmen, peilingen, kiesdrempels, polarisatie en de vraag wat er gebeurt als je niet langer gedwongen wordt om al je politieke voorkeur in één hokje te stoppen.

Want misschien geldt bij verkiezingen wel hetzelfde als bij veel andere keuzes: de architectuur van de keuze bepaalt de uitkomst.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De AfD haalt 43% in Saksen-Anhalt. Wat zegt zo’n uitslag over de manier waarop we naar politiek kijken?

In deze aflevering duiken we in de psychologie achter de groei van radicaal rechts. 

Waarom wordt een partij als de AfD steeds normaler? Hoe verschuift een politiek taboe langzaam de norm? En waarom kunnen kiezers extreme standpunten steeds makkelijker accepteren wanneer een partij zich een gematigder gezicht aanmeet?

We bespreken de aantrekkingskracht van populisme, de frustratie over een politiek systeem dat niet meer lijkt te werken en de behoefte aan identiteit, houvast en een duidelijke schuldige. Van de AfD en Trump tot Le Pen en Farage: wat gebeurt er eigenlijk in ons hoofd wanneer politieke grenzen steeds verder opschuiven?

En misschien nog belangrijker: wat kunnen we daar tegenover zetten

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dolly Parton wist als geen ander hoe je mensen met totaal verschillende overtuigingen aan je kunt binden. Wat maakte haar zo verbindend? En wat zegt dat over hoe ons brein werkt?

In deze aflevering praten we over de kracht van verhalen, identiteit, zelfspot en de kunst om niet overal een mening over te hebben.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zomergasten met Sigrid Kaag zorgde weer voor een online rioolfeest, tot op Facebook aan toe. Tom de Bruyne en Bas Erlings duiken in wat dit zegt over polarisatie: waarom we standpunt en persoon door elkaar halen, waarom onenigheid ons brein juist beloont, en hoe je daar als individu tegenin gaat.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

We zijn steeds minder bereid om naar elkaar te luisteren. Op X, in de politiek, bij protesten en zelfs binnen bewegingen die hetzelfde doel zeggen na te streven: wie een andere mening heeft, krijgt al snel het stempel van vijand.

Tom de Bruyne en Klaas Dijkhoff duiken in de psychologie achter onze obsessie met het eigen gelijk. Waarom zijn we zo overtuigd van onze eigen mening? Waarom reageren we op een ander perspectief zo vaak met verontwaardiging, diskwalificatie of een persoonlijke aanval?

Van Infantino en de FIFA tot de Pride-vlag, boerenprotesten en de Amerikaanse politiek: overal zien ze hetzelfde mechanisme terugkomen. Het midden wordt gezien als slap, terwijl juist daar de verbinding moet worden gemaakt.

Want hoe overtuigd mag je zijn van je eigen gelijk, zonder dat je vergeet te luisteren naar iemand die anders denkt?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een uitgebrande snackbar in de Baarsjes haalt op één dag 10.000 euro op. Judith en Bart van B&B voor Liefde zamelen een ton in voor een boerderij in Frankrijk. En de familie van een doodgeschoten jongen bij de Vierdaagse heeft de uitvaart binnen een dag gefinancierd.

Crowdfunding raakt iets in ons. Maar wat precies?

Tom de Bruyne en Bas Erlings duiken in de psychologie achter de crowdfunding-golf. Want je geeft niet alleen geld weg. Je koopt status, je vermijdt sociale pijn en je beantwoordt een hele andere vraag dan je denkt. De vraag is niet of jij dat goede doel belangrijk vindt. De vraag is of jij een goede vriend bent.

En dat is precies waarom het zo goed werkt.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tom deelt een artikel op LinkedIn over degrowth. En de reacties? Geen inhoudelijke discussie, maar een stortvloed aan morele verwerping. Want wie niet gelooft in degrowth, deugt gewoon niet.

Maar wat is degrowth eigenlijk? En kloppen de aannames die eronder zitten.

Tom de Bruyne en Bas Erlings duiken in de psychologie achter het debat. Want degrowth klinkt redelijk: minder spullen, meer betekenis, respect voor de planeet. Maar zodra je de economische logica erbij haalt, wordt het verhaal een stuk ingewikkelder. En zodra je dat hardop zegt, word je niet gecorrigeerd maar gediscrediteerd.

Hoe voer je een goed gesprek met mensen die hun identiteit hebben opgehangen aan een overtuiging? En hoe vind je gezamenlijke grond zonder je eigen standpunt op te geven?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tuchel was een genie. Tot Engeland verloor. De coronamaatregelen waren onvermijdelijk. Tot de verhoren begonnen. En de marketeer die zijn campagne vergelijkt met stijgende cijfers? Die heeft het natuurlijk ook goed gedaan.

Hindsight bias is de denkfout die ons allemaal parten speelt. Zodra we de uitkomst kennen, herschrijven we het verleden alsof we het altijd al wisten. Zonder het door te hebben.

Tom de Bruyne en Bas Erlings duiken in de psychologie achter die achteruitkijkspiegel. Hoe bescherm je je beslissingen tegen je eigen brein? En waarom zijn pundits altijd de eersten om te vertellen wat er had moeten gebeuren?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Radicaal rechts begrijpt al jaren iets wat links vergat: mensen verlangen niet alleen naar welvaart, maar ook naar gemeenschap, trots en verbondenheid. En wie het beste verhaal vertelt over wat ons bindt, wint.

In deze aflevering duiken Tom de Bruyne en Bas Erlings in een opvallend NRC-artikel over hoe progressieve partijen het monopolie op gemeenschap verloren aan populisten. En wat ze kunnen doen om het terug te winnen.

Want het antwoord zit niet in betere standpunten. Het zit in het verhaal dat je vertelt over wie we zijn en wie we kunnen zijn.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederland is overgenomen door managers.

Het doel verschoof van goede producten maken naar aandeelhouders tevreden houden, van ondernemerschap naar rapportage, van lef naar regeldruk. En ergens in dat proces verdween de ondernemende geest die dit land groot maakte.

In aflevering 200 duiken Tom de Bruyne, Bas Erlings en Klaas Dijkhoff in de vraag of dit gevoel terecht is, of dat we het verleden romantiseren.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

We zijn bang voor AI, maar gebruiken het massaal. Als therapeut, voor werk en voor dingen waar de baas niets van mag weten.

Tom de Bruyne, Bas Erlings en Klaas Dijkhoff duiken in de psychologie achter die tegenstelling. Want de angst vertaalt zich nauwelijks in verzet. We omarmen het en zijn er tegelijkertijd bang voor. De vraag is niet óf AI ons werk gaat veranderen. Die vraag is al beantwoord. De vraag is of we de mindset hebben om er het beste uit te halen voordat anderen dat voor ons doen.

Als gamechanger: SATA bestaat vijf jaar. Van een gek idee naar een bedrijf van 25 mensen dat aan de meest bijzondere vraagstukken mag werken. Dat is iets om trots op te zijn.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het WK begint voor Nederland op 14 juni. Maar 54 procent van de Nederlanders is minder enthousiast door het politieke klimaat in Amerika, en 10 procent zegt te boycotten.

Maar gaan ze dat ook echt doen?

Klaas Dijkhoff en Bas Erlings duiken in de psychologie achter grote sportevenementen. Want wat er in ons hoofd gebeurt als het WK begint, heeft weinig met rationele principes te maken. We verzinnen de redenen om toch te kijken wel. Dat deden we bij Qatar. Bij Rusland. En waarschijnlijk ook nu.

Als gamechanger: Burger King in Amsterdam. Vlees reclame verboden? Ze hangen gewoon enorme hamburgerposters op met in de kleinste letters "geschikt voor vegetariërs."

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hard werken en dan komt het wel goed. Dat was de belofte. Maar voor een hele generatie jonge Nederlanders voelt die belofte steeds verder weg.

De hypotheekrente stijgt, de huizenprijzen blijven hoog en starters hebben nauwelijks kans. Maar is de situatie echt zo uitzichtloos als het lijkt? Of kijken we naar het verkeerde probleem?

In deze aflevering duiken Klaas Dijkhoff, Bas Erlings en Tom de Bruyne in de psychologie achter de woningmarkt. Want de oplossing is misschien minder een bouwvraagstuk dan een coördinatievraagstuk. Er komen de komende jaren tienduizenden woningen vrij door vergrijzing. Maar het systeem is zo ingericht dat niemand die beweging op gang brengt.

En wat doet het met een generatie als de belofte van vooruitgang niet meer werkt? Als hard werken niet langer leidt tot een eigen plek? Dat is niet alleen een huisvestingsprobleem. Dat is een vertrouwensprobleem.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het begint zelden met een extreme mening. Het begint met het gevoel dat niemand naar je luistert.

Nieuw onderzoek laat zien dat radicalisering minder te maken heeft met de inhoud van een idee dan met de behoefte aan erkenning. Wie zich niet gezien en niet gehoord voelt, is vatbaar voor elke groep die dat wel biedt.

Klaas Dijkhoff en Bas Erlings duiken in de psychologie achter radicalisering. En stellen de vraag die niemand zichzelf stelt: hoe weet je eigenlijk of jijzelf radicaliseert?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mag de overheid ons sturen naar gezondere keuzes?

Amsterdam wil reclames voor vlees en fossiele producten verbieden uit de publieke ruimte. Supermarkten nudgen ons al jaren zonder dat we het doorhebben. En de donor-opt-out leverde 60% meer donoren op.

Maar waar ligt de grens tussen slim beleid en betutteling?

Klaas Dijkhoff, Bas Erlings en Tom de Bruyne duiken in de wereld van nudging. Want mensen veranderen hun gedrag niet omdat het goed is voor de wereld. Ze veranderen het als de juiste keuze ook de makkelijkste of aantrekkelijkste is.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De bezorgde burger. Dat frame klinkt redelijk, begripvol en neutraal. Maar is het dat wel?

Want onder dat frame gaat een heel ander verhaal schuil. Knokploegen die van gemeente naar gemeente trekken. Gemeenten die terugkrabbelen na intimidatie. En een medialogica die de vocale minderheid keer op keer het podium geeft, terwijl de stille meerderheid gewoon opvang regelt zonder ophef.

Klaas Dijkhoff en Tom de Bruyne duiken in de psychologie achter het debat. Want de woorden die we kiezen zijn nooit neutraal. Bezorgde burger of politiek geweld? Volkswoede of availability bias? En hoe beïnvloedt de manier waarop we erover praten wat we ervan vinden?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het consumentenvertrouwen staat op een historisch dieptepunt. En toch gaat Nederland gewoon door met uitgeven. Kleine luxejes, dagelijkse koffie, dure zeep. Alsof er niets aan de hand is.

Klaas Dijkhoff en Tom de Bruyne duiken in de psychologie achter spendeerdrift in onzekere tijden. Want wat we zeggen en wat we doen zijn twee heel verschillende dingen. Is dat ontkenning? Escapisme? Of een collectief overlevingsmechanisme dat de economie juist overeind houdt?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

56.000 mensen wachten langer dan verantwoord op geestelijke gezondheidszorg. Niet omdat er te weinig professionals zijn, die zijn er meer dan ooit. Maar omdat het systeem zichzelf heeft vastgezet.

Klaas Dijkhoff en Tom de Bruyne pellen af wat er werkelijk onder het oppervlakte speelt. Want de wachtlijst is niet het probleem. Het is een symptoom van een zorgsysteem dat zo obsessief optimaliseert op kostenbeheersing, dat het de zorg die het meest nodig is als eerste laat vallen.

Wat als de oplossing niet meer zorg is, maar andere zorg?

Als gamechanger: Nederland is het eerste Europese land waar Tesla's Full Self-Driving software officieel is goedgekeurd. Wanneer geef je controle over aan een systeem dat je niet meer begrijpt?

In deze aflevering komt het onderwerp geestelijke gezondheidszorg aan bod. Denk jij aan zelfdoding? Bel 24/7 gratis en anoniem met 113 of chat op 113.nl.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tachtig jaar lang was de veiligheid van Europa een vanzelfsprekendheid. En nu dreigt Trump uit de NAVO te stappen omdat zijn bondgenoten hem niet willen volgen in een oorlog die hij zelf begon.

In deze aflevering duiken Klaas Dijkhoff, Bas Erlings en Tom de Bruyne in de psychologie achter de NAVO-crisis, de verschuivende publieke opinie en wat er nodig is om Europa zelfbewuster te maken

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Jongens die online gamen, scrollen of YouTuben komen steeds vaker in aanraking met content die hen vertelt hoe een echte man eruitziet. Hoe je met vrouwen omgaat. Waarom het systeem tegen je werkt. En wat je daaraan kunt doen.

Andrew Tate is het bekendste gezicht, maar het gaat veel verder dan hem. Want achter de provocaties en de toxische bravado zit een groep jongens die iets zoekt wat ze nergens anders vinden: richting, erkenning en het gevoel dat ze ertoe doen. De manosphere biedt dat, op zijn eigen, gevaarlijke manier.

In deze aflevering duiken Klaas Dijkhoff, Bas Erlings en Tom de Bruyne in de psychologie achter dat succes. Niet om te oordelen, maar om te begrijpen. Wat maakt dit zo aantrekkelijk? Hoe gebruiken figuren als Trump, Wilders en Baudet dezelfde mechanismen?

Want zolang jouw vernedering andermans verdienmodel is, blijft het algoritme gewoon draaien.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onder Groningen ligt nog voor 15 jaar aan gas. Gas dat Nederland deze winter hard nodig kan hebben, in een wereld die onrustiger wordt met de dag.

En toch blijft de politiek steken. Niet omdat de feiten onduidelijk zijn, maar omdat we gevangen zitten in een frame. Betrouwbaarheid van de overheid wordt gereduceerd tot één belofte: nooit meer gas uit Groningen. Terwijl de wereld om ons heen volledig veranderd is.

Klaas Dijkhoff, Bas Erlings en Tom de Bruyne stellen de vraag die eigenlijk gesteld moet worden. Niet of Groningen open moet, maar wanneer de pijn groot genoeg is om een beslissing te nemen die we al jaren voor ons uitschuiven. En of de politiek dan nog op tijd is.

Want we bewegen alleen als de crisis toeslaat. Dat weten we. En toch wachten we.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering duiken Klaas Dijkhoff en Tom de Bruyne in de psychologie achter ons onveiligheidsgevoel.

Woninginbraken bijna gehalveerd. Criminaliteit op historisch laag niveau. En toch voelt twee derde van de Nederlanders zich minder veilig dan vroeger. Hoe kan dat?

Van availability bias en sociale media die ons brein constant bombarderen met ellende, tot verwarde personen op straat en kapotte straatlantaarns die meer doen met je gevoel dan je denkt.

En: 25 jaar geleden kondigden Willem-Alexander en Máxima hun verloving aan. Hoe is het koningshuis uitgegroeid tot het meest geliefde merk van Nederland en wat kunnen leiders daarvan leren?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bas en Klaas bespreken de gemeenteraadsverkiezingen. Waarom blijft de helft van Nederland thuis? En waarom stemmen we lokaal zo anders dan landelijk?

Bij Tweede Kamerverkiezingen gaat 78% stemmen. Bij gemeenteraadsverkiezingen: 50%. En lokale partijen halen 34,5% van de stemmen, meer dan welke landelijke partij ook.

Wat maakt lokaal stemmen zo anders? Je kent de mensen. Je ziet ze op het schoolplein, in de supermarkt. Je weet wie de problemen in jouw wijk snapt. En dat verandert je beslissing compleet.

Bas en Klaas leggen uit waarom lokale politiek niet gaat over landelijke kopstukken, maar over nabijheid. Waarom je moet stemmen op iemand die weet waar de troep ligt die opgeruimd moet worden — letterlijk.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tom de Bruyne, Klaas Dijkhoff en Bas Erlings bespreken het datalek bij Odido. Hackergroep ShinyHunters kwam binnen via social engineering: een helpdesk-medewerker werd gemanipuleerd.

Vervolgens de chantage: betaal, of we gooien alles online.

Odido koos ervoor niet te betalen op advies van cybersecurity-experts: ShinyHunters is onbetrouwbaar. Rationeel juist, reputatietechnisch desastreus.

En de tegemoetkoming? Een cybersecurity-pakket. Oftewel: "Sorry dat wij jouw data hebben gelekt, hier is een pleister omdat je nu nog meer gevaar loopt."

Waarom blijft de menselijke factor altijd de zwakste schakel? En hoe makkelijk is het om erin te trappen, ook als je het beter zou moeten weten?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tom de Bruyne en Bas Erlings hebben vandaag een bijzondere gast: Astrid Groenewegen. Ze schreef onlangs De Gelukscode.

Op Amazon staan 60.000 boeken over geluk. En toch worden we niet gelukkiger. Sterker nog: Astrid gaf vorig jaar een welzijnstraining bij een grote organisatie. Experts over voeding, meditatie, alles voor een gelukkig leven. Twee weken later kwam de feedback: deelnemers voelden zich slechter, niet beter.

Waarom? Omdat al die boeken zeggen: jíj moet jezelf veranderen. Jíj moet wilskracht hebben, discipline. Maar wilskracht raakt op. En als het niet lukt, voel je je schuldig.

Astrid's insteek: stop met aan jezelf werken. Ga aan je omgeving werken. Geluk is geen toestand die je kunt bereiken en vasthouden. Het leven gebeurt, slapeloze nachten, ontslag, verdriet. Maar wat je wél kunt doen? Jezelf bewust in een context plaatsen die geluk kan oproepen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bas was dit weekend in Rome met zijn zoon. En daar ging een wereld voor hem open. Hij besefte: zoveel in onze samenleving komt voort uit de Romeinse cultuur. Maar ook: mijn eigen smaak komt daar helemaal niet vandaan.

In deze aflevering duiken we in de esthetiek, waarden en ideeën van de Romeinen en Grieken, en waarom die nog steeds overal om ons heen zijn. Van zuilen en toga's tot luxemerken, politieke symboliek en moderne popcultuur. Waarom spreekt de ene esthetiek ons diep aan, en de andere totaal niet? En wat zegt dat over klasse, macht, democratie en rebellie?

We hebben het over de botsing tussen Rome en Rock'n'Roll, de erfenis van de jaren 60 en 70, kitsch versus grandeur, en waarom smaak nooit neutraal is. 

Waarom grijpen luxemerken, Trump en bepaalde bewegingen terug naar Romeinse grandeur? En waarom brak de popcultuur juist met die elite? Twee smaken die botsen, maar ook mengen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waarom defensie altijd verliest van de zorg

We groeiden op met "vrede is normaal." Nu moet ineens alles anders: miljarden naar tanks, terwijl de zorg kraakt en woningen onbetaalbaar blijven.

Tom de Bruyne, Klaas Dijkhoff en Bas Erlings duiken in de psychologie achter defensie-uitgaven. Waarom voelen we de pijn van investeren sterker dan de winst? En wat betekent het dat Máxima zich op haar 54ste aanmeldt?

Ook: Finland heeft 1 miljoen reservisten, Nederland streeft naar 100.000. Wat zegt dat over hoe wij naar veiligheid kijken?

Gamechanger van de week: Bad Bunny deed de Super Bowl Halftime Show ondanks Trump-boycot. Wat zegt het dat cultuur dwars door polarisatie heen breekt?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering schuift Nederland op naar een nieuw hoofdstuk: Rob Jetten als beoogd premier. Wat gebeurt er in ons hoofd wanneer een jonge, frisse leider ineens “de baas van Nederland” wordt? En wat verandert er zodra je van uitdager naar drager gaat?

Klaas, Bas en Tom bespreken waarom het premierschap niet alleen een functie is, maar ook een rol met protocol, projectie en een onverwachte ‘premierbonus’. Hoe bouw je gezag als je nog niet vastgeklonken zit aan één beeld? Waarom kan “onleesbaar” zowel kracht als risico zijn? En wat vraagt een minderheidscoalitie van een premier die vooral verbinding wil uitstralen?

Als gamechanger blikken we terug op Klaas aan het front: waarom de serie bewust niet bang maakt, maar wél laat voelen hoe dichtbij dreiging kan komen. Van cyber en ronseling tot de impact op één gezin, in één gewone tienerkamer.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering van Wat Gebeurt Er Eigenlijk in Je Hoofd? ontleden Tom de Bruyne, Bas Erlings en Klaas Dijkhoff een moment dat veel losmaakte op het World Economic Forum in Davos: de speech van de Canadese premier Mark Carney.

Carney benoemde zonder omwegen wat veel leiders nog proberen te vermijden: de oude wereldorde keert niet terug. Nostalgie is geen strategie. Wat volgt is een gesprek over leiderschap in tijden van systeemverandering, over het verschil tussen soevereiniteit en het toneelstuk ervan, en over wat er psychologisch gebeurt als landen blijven proberen de pijn te minimaliseren in plaats van richting te kiezen.

Waarom sloeg Carneys boodschap zo aan? Wat maakt zijn aanpak geloofwaardig waar anderen blijven aarzelen? En wat kunnen Europa, organisaties en leiders leren van iemand die weigert te buigen, maar ook niet escaleert?

See omnystudio.com/listener for privacy information.