De Zoo van Zwartberg

In Genk was er tot in de jaren negentig een gigantische dierentuin. Het verhaal begon vanuit liefde voor dieren - maar liep tragisch af, toen de dierentuin in de jaren 90 noodgedwongen haar deuren moest sluiten na veelvuldig protest van Gaia en een onthutsende BBC-reportage. Hoe kon het zover komen?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Journalisten Lien Vande Kerkhof en Kato Poelmans duiken de geschiedenis in: hoe is het idee van een dierentuin in Genk ontstaan? Wie zijn de mensen achter de zoo? Lien en Kato horen van Bart Wauters, de kleinzoon van de eigenaars van de zoo, een intrigerend verhaal over het eerste dier van de dierentuincollectie. Maar de belangrijkste persoon waar Lien en Kato deze aflevering naar op zoek gaan, is Guido Wauters, de vader van Bart en zoon van de dierentuindirecteur. Guido was zelf betrokken bij de Limburgse Zoo en zou dus een schat aan verhalen kunnen vertellen. Al blijkt het niet gemakkelijk om hem te strikken voor een interview.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het verhaal van de Limburgse mijnen begint in 1901, wanneer geoloog André Dumont steenkool ontdekt in onze provincie. Samen met Ivo trekt Lien naar de plek waar het allemaal begon: de boortoren van As. Ondertussen wordt duidelijk dat het zwarte goud niet alleen Limburg veranderde, maar ook een cruciale rol speelt in het familieverhaal van Lien.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Lien Vande Kerkhof en Kato Poelmans maken kennis met Jef Habex, schrijver van een boek over de Limburgse zoo, maar vooral ook dé kenner van het dierentuinverleden. Jef vertelt meer over Isabel Wauters, de echtgenote van dierentuindirecteur Marcel, en volgens Jef “de dragende kracht achter de zoo”. Ook gaan Lien en Kato spreken met Hilda en Linda, de dochter en kleindochter van de dierenverzorger die omkwam in de berenkuil. Ze halen herinneringen op aan hun (groot)vader en vertellen wat er op die dramatische dag in 1976 gebeurde.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het verhaal van de Limburgse mijnen gaat verder in de jaren 20, wanneer de eerste mijnen opstarten en het werk onder de grond écht begint. Lien en Ivo dalen af in die wereld en ontdekken hoe het leven van de mijnwerker eruitzag: van de afdaling in de schacht tot het zware werk aan het kolenfront. Bovengronds ontstaat intussen een nieuwe wereld in de cités, waar arbeiders uit heel Europa samenleven en een eigen gemeenschap vormen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Lien en Kato snuisteren in een zak met post voor publiekslieveling Bongo en proberen te achterhalen waarom restaurant Safari tot op de dag van vandaag nog steeds een van de meest genoemde herinneringen aan de Zoo van Zwartberg is. Maar stilaan duiken ook de eerste grote problemen op in de Limburgse dierentuin. Zo brulden de dieren in 1986 lange tijd van de honger.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na de Tweede Wereldoorlog hebben de Limburgse mijnen dringend arbeidskrachten nodig. Duizenden Italianen geven gehoor aan de oproep en trekken naar België, op zoek naar werk en een betere toekomst. Lien ontmoet Sara en Franco, kinderen van die eerste migratiegolf. Via hun persoonlijke verhalen ontdekt ze hoe het leven in Limburg begon voor de gezinnen die hun thuisland achterlieten voor het werk in de mijn. Van lange treinreizen en barakkenkampen tot het opbouwen van een nieuw leven in de cité.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Lien en Kato gaan met Jef Habex en Guido Wauters terug naar 1987. Toen ontsnapten enkele bavianen uit de Zoo van Zwartberg en zetten ze wekenlang Genk op stelten. Lien gaat ook langs bij een nieuwe, belangrijke getuige: de voormalige dierenarts van de Zoo. En die blijkt lang niet altijd akkoord geweest te zijn met de ideeën en strapatsen van dierentuindirecteur Marcel Wauters.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Achter het leven in de Limburgse mijnen schuilt een keiharde realiteit van risico en gevaar. Want terwijl de kolenproductie op volle kracht draait, zijn er ook steeds meer arbeidsongevallen én rampen. Lien en Ivo gaan op zoek naar persoonlijke verhalen die tonen hoe zwaar en onzeker het werk in de mijn was én welke impact dit had op de familie van de mijnwerkers.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Vanaf de jaren 90 krijgt de dierentuin in Genk het ene na het andere obstakel te verwerken. Lien belt met Senne, een dertiger van wie jaren geleden enkele vingerkootjes werden afgebeten door een aap. Ook gaan Lien en Kato naar Brussel om te spreken met GAIA-voorzitter Michel Vandenbosch. Over hun acties in de Limburgse Zoo en over een vernietigende undercoverreportage van de BBC.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tijdens de jaren 60 bereiken de spanningen in de Limburgse mijnstreek een hoogtepunt. Wanneer de sluiting van de mijn van Zwartberg wordt aangekondigd, groeit het protest snel uit tot een van de heftigste sociale conflicten uit de Belgische geschiedenis. Lien en Ivo reconstrueren stap voor stap hoe de situatie escaleert en hoe stakingen en bezettingen het leven eisen van twee burgers.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dierentuindirecteur Marcel Wauters sterft op 12 januari 1998. Het einde van de Zoo van Zwartberg? Niet helemaal, want de dierentuin opent nog even de deuren, zij het zonder geldige milieuvergunning. GAIA blijft protesteren aan de kasteelvormige toegangspoort en die confrontatie met de Zoo-sympathisanten verloopt alsmaar grimmiger. Uiteindelijk moet de dierentuin toch definitief sluiten. Professor Erik Van der Straeten geeft meer uitleg over de redenen achter die beslissing.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl de koolputters ondergronds werken, rust het dagelijkse leven thuis op de schouders van hun vrouwen. Lien duikt in hun vaak onzichtbare arbeid: van het wassen van ‘putkleren’ tot het draaiende houden van een groot gezin. Tegelijk komt ook een andere realiteit naar boven: stoflong. Een ongeneeslijke ziekte die het leven van duizenden mijnwerkers tekent, vaak lang nadat ze de mijn hebben verlaten.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Iedereen kent de flamboyante dierentuindirecteur Marcel Wauters intussen, maar wie was zijn echtgenote Isabelle? Ze wist duidelijk waar de klepel hing, zo horen Lien en Kato van zoon Guido en kleinzoon Bart. Maar ook van de sympathieke schrijver Jef Habex. Daarnaast bespreken Lien en Kato ook met kunstenaar Koen Vanmechelen hoe de Zoo voortleeft in Labiomista én komt er meer duidelijkheid over waar de dieren uiteindelijk terechtgekomen zijn.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de jaren 80 verandert de toekomst van de Limburgse mijnen definitief. Topmanager Thyl Gheyselinck wordt in 1986 aangesteld en krijgt een opdracht waar niemand zich aan wil verbranden: de mijnen sluiten. Lien en Ivo onderzoeken hoe hij die taak aanpakt, van harde onderhandelingen tot een ongezien sociaal plan.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

En wat na de sluiting? Hoe wil men het mijnverleden positief gebruiken om het Limburg van vandaag mee vorm te geven? De Limburgse Reconversie Maatschappij ontstaat uit de erfenis van de mijnsluitingen en is het vehikel om stevig te investeren in het sociale en economische weefsel van onze provincie.

See omnystudio.com/listener for privacy information.