Over Onderwijs & Opvoeding

In deze aflevering gaat Tjip de Jong in gesprek met Nikki Dekker over polarisatie onder jongeren. Hoe ontwikkelen jongeren hun opvattingen over gender, lhbtiq+-personen, diversiteit en maatschappelijke kwesties? Welke rol spelen leeftijdgenoten, school, sociale media en online subculturen? En wat betekent het als jongens en meisjes op sommige thema’s steeds verder uit elkaar lijken te bewegen?

Nikki Dekker doet promotieonderzoek bij Pedagogische en Onderwijswetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam naar polarisatie onder jongeren. Vanuit onder meer onderwijswetenschappen, communicatiewetenschap en psychologie onderzoekt zij hoe jongeren denken over maatschappelijke thema’s, en hoe online omgevingen — zoals sociale media en de 'manosphere' — daarin kunnen meespelen.

Een gesprek over hoe jongeren hun mening vormen, wat helpt om polarisatie tegen te gaan, en hoe onderwijs en beleid kunnen bijdragen aan een samenleving waarin vrijheid van meningsuiting, veiligheid en welbevinden hand in hand gaan.

Deze aflevering gaat over jongeren en volwassenen met een visuele beperking. Wat betekent het om op te groeien, te leren, relaties aan te gaan en mee te doen in de samenleving wanneer je slechtziend of blind bent? En hoe kunnen ouders, professionals, scholen en organisaties bijdragen aan mentale weerbaarheid, sociale participatie en veiligheid?

Te gast is dr. Sabina Kef, onderzoeker en docent verbonden aan de afdeling Pedagogische en Onderwijswetenschappen van de UvA. Ze werkt voornamelijk vanuit het perspectief van de orthopedagoog. Ze doet al meer dan 30 jaar longitudinaal onderzoek naar de ontwikkeling, ondersteuning en participatie van jonge mensen met een visuele beperking. In haar werk komen thema’s terug als autonomie, sociale relaties, eenzaamheid, mentoring, weerbaarheid en risico’s op misbruik. 

Meer weten?

• Zie wetenschappelijke artikelen op https://www.researchgate.net/profile/Sabina-Kef
•  Film: Orthopedagoog in beeld. Met passie werken voor mensen met een beperking: https://www.youtube.com/watch?v=bsxd8LS3vzQ
•  Website van de onderzoeksgroep 'Visuele Beperkingen': www.mentorsupport.nl

Nederlandse kinderen hebben meer moeite met begrijpend lezen dan leerlingen in andere landen. Uit internationaal onderzoek blijkt dat het leesbegrip van veel leerlingen achterblijft en dat vergroot kansenongelijkheid. Begrijpend lezen is immers niet alleen een schoolvak maar ook een sleutel tot meedoen in de samenleving. Daarom is in Amsterdam het project Lezen met Begrip en Betrokkenheid gestart, onderdeel van de Werkplaats Onderwijsonderzoek Amsterdam. In dit project slaan leerkrachten van tien basisscholen en onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam en het Kohnstamm Instituut de handen ineen om samen te werken aan het ontwikkelen van betekenisvol en motiverend leesonderwijs.

Op basis van wetenschappelijke kennis ontwikkelen zij lees-aanpakken. Belangrijk is dat de aanpakken altijd aansluiten bij de context van de scholen zelf. Veel van deze scholen hebben een superdiverse leerlingpopulatie. Juist daarom wordt er gewerkt aan leesonderwijs dat zoveel mogelijk recht doet aan diversiteit en inclusie.

Gesprekspartners zijn:

• Edda Veerman, onderzoeker verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en promoveert 8 juli 2026 op haar proefschrift: Bridging home and school, funds of identity approaches in primary schools.
• Jet Ellerbroek, leerkracht groep 5 en taalcoördinator op basisschool de Archipel in Amsterdam. Lid van het themateam 'motiverende leescultuur'.
• Simone Ogier, schoolleider van basisschool Polygoon en lid van het themateam 'meertaligheid'.

Meer weten? Kijk op Lezen met begrip en betrokkenheid; op deze webpagina zullen in de loop van het jaar handreikingen, routekaarten en kennisclips verschijnen over betekenisvol taalonderwijs. 

In deze aflevering staat een vraag centraal die de afgelopen jaren steeds vaker wordt gesteld in onderwijs, zorg en beleid: is er sprake van een mentale gezondheidscrisis onder jongeren? Hierover gaat Tjip de Jong in gesprek met twee onderzoekers die vanuit verschillende invalshoeken naar deze vraag kijken.

Levi van Dam, bijzonder hoogleraar Veerkrachtig Opgroeien aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn leerstoel richt zich op de vraag hoe jongeren met mentale problemen het beste geholpen kunnen worden en hoe middelen in de jeugdzorg optimaal kunnen worden ingezet en Geertjan Overbeek, hoogleraar Preventieve Jeugdhulp en Opvoeding aan de Universiteit van Amsterdam. Hij doet onderzoek naar de rol van ouders, leeftijdgenoten en sociale contexten in de ontwikkeling van kinderen en jongeren.

Volgens Van Dam is er sprake van een niet-helpend crisisnarratief rond mentale gezondheid van jongeren dat te eenzijdig is en sterk gebaseerd op zelfrapportage en slecht vergelijkbare data. Overbeek stelt daarentegen dat er consistent internationaal bewijs is voor stijgende mentale klachten en sterk toegenomen zorggebruik onder jongeren. Beiden vinden elkaar echter in de vaststelling dat we in de huidige samenleving een te eenzijdige focus op problemen en stress hebben van jongeren, waarbij steeds meer en sneller dingen als “problematisch” of “verstoord” worden gezien. 

Meer lezen?

• van Dam L, van Os J, Stams GJ, Ormel H. (2025), Alarm bells or echoes of hope? A new perspective on the global youth mental health crisis. Psychological Medicine. 2025;55:e332. doi:10.1017/S0033291725102249
• Overbeek, GJ (27-08-2025), Youth Prevention in a Changing Society, Keynote held at the European Conference on Developmental Psychology, Vilnius, Lithuania [Powerpoint presentation].

Deze aflevering gaat over curriculum en didactiek op school. Nederland staat aan de vooravond van een landelijke curriculumherziening. De huidige kerndoelen stammen uit 2006, en veel examenprogramma’s zelfs uit de vorige eeuw. Daarom heeft het Ministerie van OCW aan SLO opdracht gegeven om samen met het onderwijsveld de kerndoelen en examenprogramma’s te actualiseren. Belangrijke onderzoeksvragen raken welke koerswijzigingen er nodig zijn in de schooleigen curricula om aan de nieuwe doelen te voldoen. En wat ervoor nodig is om tot samenhangende en betekenisvolle curricula te komen voor alle leerlingen. Hierover ga ik in gesprek met Arthur Bakker. Hij is hoogleraar Didactiek en Curriculum in het Bètadomein aan de Afdeling Pedagogische en Onderwijswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam. Deze leerstoel is onderdeel van het Research Centre for Curriculum Studies, een samenwerking tussen de UvA en SLO.

Meer informatie kunt u vinden op:

• Website van het Research Centre for Curriculum Studies, RCCS.nl
• Website onderzoek naar meertaligheid in het onderwijs in science, technology, engineering, and mathematics (STEM), Multi-STEM.net
• Artikel in Didactief | Instappen maar 
• De livestream van de oratie is te bekijken tot 4 december: Curriculum en didactiek in actie - (Aula der Universiteit) - 5-11-2025

Deze extra lange zomer-podcast gaat over intra-minderheidsstress onder LHBT+-personen: Een unieke vorm van stress die niet-heteroseksuele personen kunnen ervaren binnen hun LHBT+-gemeenschap. Opvallend is dat de LHBT+-gemeenschap enerzijds een belangrijke beschermende rol speelt, maar anderzijds maakt dat LHBT+-personen sociale druk kunnen ervaren binnen hun gemeenschap. Waar komt deze sociale druk vandaan? Wat betekent deze druk voor de gezondheid van LHBT+-personen? En nog belangrijker: Kunnen we hier iets aan doen?

In deze podcast gaat Tjip de Jong in gesprek met Mark Assink en Henny Bos van de Universiteit van Amsterdam die onderzoek doen naar intra-minderheidsstress, en met Kenneth Yap die als arts-seksuoloog bij de GGD Amsterdam en Kaleidos deze intra-minderheidsstress ziet en bespreekt met cliënten. Samen duiken we in wetenschappelijke inzichten, ervaringen uit de klinische praktijk en de maatschappelijke impact van stress in de LHBT+-gemeenschap.

 Bronnen:

 (1). De studie van John Pachankis (2020) waarin hij zijn intra-minority-stress-theorie uiteenzet: https://psycnet.apa.org/buy/2020-02346-001

(2). De studie van mijzelf en Henny (2023) waarin we een Nederlandstalig instrument hebben ontwikkeld om intra-minority-stress te meten onder niet-heteroseksuele mannen en vrouwen: Full article: Gay Community Stress in Sexual Minority Men and Women: A Validation Study in the Netherlands

(3). De studie van mijzelf en Henny (2024) waarin we verbanden aantonen tussen het ervaren van intraminority-stress en verschillende aspecten van mentale gezondheid onder niet-heteroseksuele mannen en vrouwen: Mental well-being of sexual minority individuals: Exploring the role of intraminority stress | Current Psychology

Te gast in deze aflevering is Carla van Boxtel, hoogleraar vakdidactiek in het bijzonder van geschiedenisonderwijs, verbonden aan het Research Institute Child Development and Education van de UvA. Carla was projectleider van het peilingsonderzoek van de Inspectie van Onderwijs uitgevoerd naar het niveau van kennis op het gebied van aardrijkskunde en geschiedenis. Dit onderzoek laat zien dat de prestaties van groep 8-leerlingen dalen. Er is zelfs sprake van een middelgrote tot grote daling. Kinderen zijn steeds slechter in aardrijkskunde en geschiedenis. Vooral op het gebied van topografie van Nederland en Europa scoren leerlingen lager. Daarnaast blijkt dat kinderen aardrijkskunde en geschiedenis niet echt interessant te vinden. En leerkrachten hebben behoefte aan meer tijd en ondersteuning om hier goed les in te kunnen geven. Al met al geen goed nieuws. Wat staat ons nu te doen?

Meer informatie?

Voor de samenvatting van de resultaten en het publieksrapport van de Inspectie en een uitgebreide technisch rapport, zie deze webpagina.

Vakliteratuur:

• Van Boxtel, C., Potjer, Y., & de Groot-Reuvekamp, M. (2023). Welke geschiedenis is de moeite waard om te onderwijzen? Dimensies. Tijdschrift voor didactiek van de mens- en maatschappijvakken, 7, 49-70. https://dimensies.nu/wp-content/uploads/2023/11/dimensie7-art3-nov23.pdf
• Van Boxtel, C., Béneker, T., de Leur, T., & Smits, A. (2020). Aardrijkskunde en geschiedenis op de basisschool. Inspirerende didactische aanpakken uit internationaal onderzoek. Dimensies. Tijdschrift voor didactiek van de mens- en maatschappijvakken, 2, 37-58. https://dimensies.nu/aardrijkskunde-en-geschiedenis-op-de-basisschool/

In deze podcast gaan we het hebben over draagmoederschap. Bij draagmoederschap draagt iemand een kind voor een ander. Bijvoorbeeld omdat diegene zelf niet zwanger kan worden of een zwangerschap niet kan uitdragen. Draagmoederschap is een ingewikkeld traject dat je niet zomaar even opstart. Interessant is hoe wij als samenleving tegen draagmoederschap aankijken. En of wij hier bewuste of onbewuste oordelen over hebben die vervolgens invloed kunnen hebben op het welbevinden van bijvoorbeeld een draagmoeder. Dit zijn vragen waar Sanne Agterberg onderzoek naar doet. Ze is promovendus bij de Afdeling Pedagogische en Onderwijswetenschappen bij de Programmagroep Preventieve Jeugdzorg aan de Universiteit van Amsterdam.

Websites voor meer informatie over draagmoederschap:

• https://www.draagmoederschap.nl/
• https://www.zwangervooreenander.nl/
• https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/10/17/tk-bijlage-het-wodc-rapport-het-gedragen-kind-eindversie

Links naar wetenschappelijke artikelen over het onderwerp: 

• Demographic and arrangement-based predictors of Dutch people’s attitudes towards surrogacy in various family constitutions
• Surrogates’ and Intended Parents’ Experiences of Surrogacy: A Systematic Review
• Commissioning Parents' Experiences with International Surrogacy: A Qualitative Study
• Cross-border reproductive care: Opinions and attitudes of society towards surrogate pregnancy

In deze aflevering staat onderwijsinnovatie centraal. Volgens hoogleraar Frank Cornelissen staat het huidige onderwijs op ‘een kantelpunt’ en zitten we momenteel in een ‘tussentijd’. Het oude onderwijssysteem raakt uit evenwicht en zoekt naar een nieuwe balans. Het is tijd voor een nieuwe visie, maar vooral ook een nieuwe praktijk waarin onderwijsprofessionals moeten ‘leren’ om een sociale beweging te maken naar de leerling. Maar kunnen schoolteams dit aanpakken? Wat voor veranderkracht vraagt dit? 

Frank Cornelissen sprak vrijdag 14 februari 2025 zijn oratie uit als hoogleraar onderwijsinnovatie door de Universiteit van Amsterdam en de Stichting CAOP gevestigde leerstoel aan de Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam. In deze podcast praten we over de wetenschappelijke en praktijkgerichte aanleiding van leerstoel en onderzoeksvragen. 

Meer informatie over de invulling van de leerstoel vind je op deze webpagina met een interview met Frank Cornelissen.

In deze podcast duiken we in het thema docentprofessionalisering in het hoger onderwijs. Steeds meer universiteiten omarmen het concept van Scholarship of Teaching and Learning (SoTL) als een veelbelovende professionaliseringsstrategie. Simpel gezegd: door docenten onderzoek te laten doen naar hun eigen onderwijspraktijk, krijgen zij de kans om zowel hun eigen vakmanschap als docent als hun onderwijs continu te verbeteren.

Voor startende docenten aan de universiteit begint hun ontwikkeling vaak met het behalen van een Basis Kwalificatie Onderwijs (BKO). Tijdens dit traject ligt de focus op het ontwerpen, uitvoeren en evalueren van kwalitatief hoogwaardig onderwijs. De BKO vormt daarmee het fundament voor je ontwikkeling als docent. Bovendien geldt het als hét bewijs van didactische bekwaamheid: het wordt erkend door alle 14 Nederlandse universiteiten. Maar wat gebeurt er na het behalen van dit ‘papiertje’? Hoe blijven docenten zich verder professionaliseren?

In deze aflevering gaat Tjip de Jong in gesprek met Svenne Groeneweg, promovenda aan het Teaching & Learning Centre van de UvA. Samen verkennen ze hoe SoTL er in de praktijk uitziet, wat het kan opleveren, en welke uitdagingen er nog liggen. Een boeiende aflevering voor iedereen die geïnteresseerd is in onderwijsvernieuwing en docentontwikkeling!

Meer informatie over het Education Research Fellows programma, het SoTL ondersteuningsprogramma van de UvA: https://tlc.uva.nl/article-category/education-research-fellows-programma/?faculty=26

Geïnteresseerden kunnen contact met Svenne opnemen via LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/svenne-groeneweg/ of via dit mailadres: s.l.groeneweg@uva.nl

In deze podcast over nieuwe inzichten over de relatie tussen maatschappelijke kosten, werkloosheid en geestelijke gezondheidsproblemen gaat Tjip de Jong in gesprek met Geertjan Overbeek en Jana Runze verbonden aan het Research Institute of Child Development and Education (RICDE) van de Universiteit van Amsterdam. Geertjan is hoogleraar preventieve jeugdhulp en opvoeding. Jana Runze is postdoctoral onderzoeker bij RICDE. In de publicatie Does child abuse predict a population segment with large economic burden presenteren ze nieuwe inzichten over de relatie tussen maatschappelijke kosten, werkloosheid en geestelijke gezondheidsproblemen. In deze podcast bepreken we de belangrijkste uitkomsten van de studie, de relevantie, methodologische opzet en de implicaties voor beleid en vervolgonderzoek. 

Download het gehele artikel hier: Does child abuse predict a population segment with large economic burden 

In deze podcast over ouderschap, opvoeden en opgroeien gaat Tjip de Jong  in gesprek met Jana Runze, die eind maart 2024 is gepromoveerd op een proefschrift getiteld Genetic, cognitive and intervention effects on parenting, child attachment and children’s psychobiology.
Ouders en hun gedrag ten opzichte van hun kinderen spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van een kind. De ontwikkeling van kinderen is niet alleen van belang voor de kinderen zelf, maar ook voor de maatschappij. Problemen in de psychobiologische ontwikkeling van kinderen worden in verband gebracht met (geestelijke) gezondheidsproblemen op latere leeftijd en de daaruit voortvloeiende persoonlijke, maatschappelijke en economische kosten. Het voorkomen van (geestelijke) gezondheidsproblemen door het ondersteunen van een aangepaste ontwikkeling van kinderen is daarom zeer gewenst.
Binnen de brede context van ouderschap waren de belangrijkste vragen van dit proefschrift wat de (genetische) bepalende factoren zijn van ouderlijke rapporten en gedrag en in hoeverre ouders en genen bepalende factoren zijn van de gehechtheid en psychobiologie van kinderen.

Jana is momenteel  postdoc bij de programmagroep Preventieve Jeugdhulp en Opvoeding bij Pedagogische en Onderwijswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam.
Het proefschrift is te downloaden via de website van de VU: link naar abstract en volledige proefschrift Jana Runze

Naar aanleiding van de start van het  Research Centre Curriculum Studies (RCCS) gaat  deze podcast over een literatuurverkenning van wat curricula inclusiever en betekenisvoller kan maken. Het RCCS is een samenwerkingsverband tussen Stichting Leerplanontwikkeling (SLO)  en de Universiteit van Amsterdam, Afdeling Pedagogische en Onderwijswetenschappen. Het doel van samenwerking in dit onderzoekscentrum is om factoren die curriculumkeuzeprocessen beïnvloeden inzichtelijk te maken en deze processen te verbeteren.
Gasten zijn Arthur Bakker (directeur van het nieuwe RCCS), Juliëtte de Groot (onderwijsassistent Mundus College) en Süleyman Turşucu (docent Wolfert Tweetalig en vakdidacticus natuurkunde bij de Interfacultaire Lerarenopleidingen (ILO)).

Meer lezen?
Over het curriculaire spinnenweb:  https://www.slo.nl/thema/vakspecifieke-thema/kunst-cultuur/leerplankader-kunstzinnige-orientatie/handreiking-schoolleiders/curriculaire-spinnenweb/

Over het verhaal van Mileva Maric – eerste vrouw van Einstein:
 https://www.nemokennislink.nl/publicaties/de-vergeten-wetenschapper/

Het Volksrant-artikel en de blog van Jan Bransen over de cockpitmetafoor (alleen voor abonnees):
https://www.volkskrant.nl/boeken/schrijver-jan-bransen-over-nederland-de-samenleving-heeft-geen-cockpit-niemand-kan-de-ander-werkelijk-besturen~b44efdd0/?referrer=https://www.google.com/

https://www.janbransen.nl/nl/er-is-geen-cockpit/

In deze podcast gaan we het hebben over stress en leren. Docenten ervaren vaak stress van hun primaire taken. Docenten die meer veerkracht ervaren, geven aan minder stress te ervaren dan hun collega’s. Het onderzoek naar stress en veerkracht bij docenten is echter voornamelijk gebaseerd op verschillen tussen docenten. Over hoe stress en veerkracht binnen docenten variëren en met elkaar samenhangen is weinig bekend. Meer onderzoek hiernaar is belangrijk, omdat het bijvoorbeeld helpt te bepalen of interventies zich vooral moeten richten op het verminderen van stress, het vergroten van veerkracht, of allebei. Het doel van het onderzoek is daarom de relatie tussen stress en veerkracht van lesuur tot lesuur te onderzoeken. Wat is stress? En hoe ontwikkelt stress zich bij leraren? En bij leerlingen? Welke rol speelt veerkracht? En welk effect heeft stress eigenlijk op hoe we onszelf ontwikkelen? 

 Hierover gaat Tjip de Jong in gesprek met:

•  Dr. Joost Jansen in de Wal, universitair docent bij het onderzoeksinstituut Child Development and Education aan de Universiteit van Amsterdam. Met een bijzondere interesse in de relatie tussen motivatie en leren.
• Thijmen van Alphen, promovendus bij het onderzoeksinstituut Child Development and Education aan de Universiteit van Amsterdam. Thijmen doet onderzoek naar de relatie tussen stress en veerkracht bij leerkrachten. 

Meer lezen?
Wetenschappelijk artikel over Leren en stress bij leerlingen.
Wetenschappelijk artikel over Testangst en tegenslagen overwinnen.

In deze podcast staat de doorontwikkeling en effectiviteit van de interventie 'Veilige Start centraal. Veilige Start is een interventie voor kwetsbare jonge moeders met een licht verstandelijke beperking (LVB) en meerdere en complexe problemen en hun baby’s. Voor veel ouders met een licht verstandelijke beperking en multi-problematiek is het opvoeden van kinderen een grote uitdaging. Pasgeboren baby’s hebben een groter risico op een onveilige omgeving. 

Het is daarom belangrijk om kwetsbare zwangere vrouwen met LVB en meerdere en complexe problemen al tijdens de zwangerschap te ondersteunen en zo samen te zorgen voor een veilige omgeving voor de baby. Veilige Start begint altijd in de zwangerschap (meestal tussen de 25 en 32 weken) en stopt als het kind 6 maanden oud is. Wat vraagt het van experts, de opvoedomgeving en het sociale netwerk om deze jonge gezinnen heen? Wat kunnen we leren uit onderzoek hierover? 
In deze podcast hoort u:

•  Maroesjka van Nieuwenhuijzen, bijzonder hoogleraar LVB (licht verstandelijke beperking), ouderschap en jeugdbescherming aan de afdeling Pedagogische en Onderwijswetenschappen, Forensische Orthopedagogiek van de Universiteit van Amsterdam en Hoofd onderzoek Expect Jeugd, expertisecentrum Partners voor Jeugd.
• Annick Zijlstra, doet promotieonderzoek naar de effectiviteit van Veilige Start, een interventie voor ouders met licht verstandelijke beperking en multi-problematiek aan de afdeling Pedagogische en Onderwijswetenschappen, Forensische Orthopedagogiek van de Universiteit van Amsterdam.
• Maartje Snelders,  is projectleider en gedragswetenschapper bij Veilige Start en de jeugdbescherming bij de William Schrikker Jeugdbescherming en Jeugdreclassering.

Meer lezen?

• Informatie over het project en projectnieuws 
• Informatie over werkwijze van Veilige Start 
• Online artikel in Augeo magazine
• Wetenschappelijk artikel over de 1e 1001 dagen in Journal of Intellectual Disabilities

In deze podcast staat de invloed van technologie en digitale media op de jeugd centraal. Hoe worden jonge mensen beïnvloed en ‘gevormd’ door de digitale wereld? Hoe navigeren ze tussen de offline en online wereld? En hoe maken we ze weerbaarder?

Gasten in de studio zijn Geertjan Overbeek, Hoogleraar Preventieve Jeugdhulp en Opvoeding. Eline Smit, Universitair Hoofddocent Gezondheidscommunicatie bij de afdeling Communicatiewetenschap en Helle Larsen, Universitair Hoofddocent bij Ontwikkelingspsychologie. Alle drie zijn ze verbonden aan de Faculteit Maatschappij en Gedrag van de UvA, vanuit verschillende onderzoeksinstituten. Zij werken samen aan onderzoeken binnen Research Priority Area Youth Digitality.

Meer hierover lezen?
https://www.uva.nl/en/about-the-uva/organisation/faculties/faculty-of-social-and-behavioural-sciences/research/priority-areas-and-research-centres/youth-digitality/youth-digitality.html

 Meppelink, C. S., Hendriks, H., Trilling, D., van Weert, J. C., Shao, A., & Smit, E. S. (2021). Reliable or not? An automated classification of webpages about early childhood vaccination using supervised machine learning. Patient Education and Counseling, 104(6), 1460-1466.

 Westerbeek, L., Hendriks, H., Smit, E. S., & Meppelink, C. S. (2023). Combating Online Misinformation Regarding Vaccinations: The Influence of a Warning Tool on Information Choice. European Journal of Health Communication, 4(2), 93-112.

In deze podcast staat de relatie tussen de leerling en leerkracht centraal als voorwaarde om tot leren te komen in de klas. Te gast in deze aflevering zijn Helma Koomen, hoogleraar Professionele Pedagogische Relaties. Mirella van Minderhout is trainer, supervisor en cognitief gedragstherapeut. Zij is betrokken bij de ontwikkeling van LLInC (Leerkracht-Leerling Interactie Coaching); een interventie die de beleving van de leerkracht-leerlingrelatie beïnvloedt. En Debora Roorda, universitair docent bij de afdeling Pedagogische en Onderwijswetenschappen. Vragen die in deze podcast voorbijkomen zijn: Waarom is de relatie tussen de leerkracht en leerling belangrijk voor het functioneren van kinderen op school? Hoe hangt deze relatie samen met leerprestaties? Wat bedoelen we met betrokkenheid (engagement) en hoe hangt dit samen met leren in de klas? En op welke manier kan je als leerkracht werken aan de relatie met je leerlingen? Aan de hand van de nieuwste inzichten uit wetenschappelijk onderzoek gaan we over deze thema’s in gesprek.

Nieuwsgierig geworden? Meer lezen? Check dan  deze bronnen voor meer informatie:

• website relatieonderzoek UvA
• boekhoofdstuk over belang leerling-leerkracht relatie (Nederlandstalig) 
• wetenschappelijk artikel over LLInC (Engelstalig)
• wetenschappelijk overzichtsartikel van onderzoek naar leerling-leerkrachtrelaties, bewijs en implicaties voor de praktijk (Engelstalig)

In deze podcast gaan we het hebben over de ontwikkeling van het geweten en jeugddelinquentie. De vraag die centraal staat in deze aflevering is: welke kennis is nodig om gewetensontwikkeling van jongeren beter te begrijpen en hoe kun je eventuele interventies hierop afstemmen.
Hoe kan het dat een jongen van 15 liefdevol voor zijn zieke oma zorgt, terwijl dezelfde jongen met bruut geweld een oud vrouwtje op straat van haar tas berooft? Hebben we hier te maken met een gewetenloze crimineel in de dop of met een lieve jongen die eenmaal een misstap begaat? Dit is een citaat uit het boek Morele ontwikkeling en jeugddelinquentie van bijzonder hoogleraar Frans Schalkwijk. Het boek van is aanleiding om een gesprek te voeren met hem en met promovenda Julia Tiemersma, die onderzoek doet naar een diagnostisch meetinstrument voor gewetensontwikkeling.

Frans Schalkwijk is bijzonder hoogleraar gewetensontwikkeling aan de Universiteit van Amsterdam.  Hij is gespecialiseerd in het werken met schuld en schaamte en ontwikkelt momenteel in samenwerking met Julia Tiemersma, Marc Noom en Arne Popma een instrument voor de diagnostiek van het geweten. Hij schreef daarover ook Morele ontwikkeling en jeugddelinquentie (2022). Het merendeel van de week werkt hij als psychotherapeut/psychoanalyticus in eigen praktijk.

 Julia Tiemersma werkt inmiddels 14 jaar als kinder en jeugdpsycholoog in de specialistische geestelijke gezondheidszorg, o.a. bij de Bascule (heet nu Levvel) en Youz van de Parnassia Groep. Na afronding van de opleiding tot gezondheidszorgpsycholoog volgt zij nu de specialistische opleiding aan de RINO Utrecht tot klinisch psycholoog/psychotherapeut ook weer met het accent op kinder- en jeugd. Vanuit de klinische praktijk is zij geïnteresseerd geraakt in (de diagnostiek van) het geweten en in contact gekomen met haar huidige promotoren Frans Schalkwijk en Arne Popma.

Meer informatie over dit onderwerp en over het boek Morele ontwikkeling en jeugddelinquentie. De mythe van de gewetenloze jongere ontrafeld,
 vind je hier:   www.boompsychologie.nl/product/100-10298_Morele-ontwikkeling-en-jeugddelinquentie

In deze aflevering gaan we het hebben over betekenisvolle participatie van vluchtelingenkinderen en jongeren in de asielprocedure. Recent onderzoek laat zien dat de asielprocedure ingewikkeld is voor kinderen en jongeren. Dat zorgt bijvoorbeeld voor veel spanning en onzekerheid voor de alleenstaande of begeleide minderjarige vluchteling.

Gast in de studio zijn:
Stephanie Rap heeft onderzoek gedaan naar de participatie van kinderen in de asielprocedure (gefinancierd door NWO) en is gespecialiseerd in het jeugdrecht en kinderrechten Ze pleit voor een betere voorbereiding en meer kindvriendelijke procedures.
Ramona Stael, schoolleider in het voortgezet onderwijs in Arnhem is eindverantwoordelijk voor een vmbo, ISK (Internationale Schakelklas) en Oekraïne school. Werkt aan de ontwikkeling van de school als community voor leerlingen, ouders, wijk en stad.
Abdi Rachman Giire. Abdi is 2e jaars student Social Work aan de Hogeschool van Amsterdam en zwemleraar bij zwemschool Druppel. Hij heeft meegedaan met friend4friend en loopt momenteel stage bij Friend4friend (een maatjesproject dat jonge Nederlanders en jonge Nieuwkomers koppelt).

Lees hier het artikel "Betekenisvolle participatie van vluchtelingenkinderen in de asielprocedure.Het doel van de asielprocedure, het recht om gehoord te worden en de rol van het kind."
Zie ook: bericht op de UvA website (met onderaan meer leesmateriaal en links).

Pesten komt helaas nog steeds veel voor. In bijna elke klas zijn wel enkele jongeren betrokken bij pesten. Uit onderzoek weten we dat pesten zeer negatieve gevolgen kan hebben voor kinderen en jongeren die ermee te maken krijgen. Maar, wat valt er allemaal tegen te doen? En waar zijn onderzoekers op dit moment mee bezig op het gebied van pestonderzoek? 
In deze podcast vertellen bijzonder hoogleraar Minne Fekkes en promovendus Maud Hensums over hun eigen onderzoeken op het gebied van pesten en de meest recente ontwikkeling op dit onderzoeksgebied.

Meer luisteren of lezen over dit onderwerp?

• https://www.nporadio1.nl/fragmenten/de-nacht-van/966354cb-5219-4ac7-99cf-b703a833ecaa/2022-09-29-wakkere-wetenschapper-maud-hensums-over-de-week-tegen-het-pesten
• https://link.springer.com/article/10.1007/s11121-022-01387-z 
• https://www.uva.nl/content/nieuws/hoogleraarsbenoemingen/2020/05/minne-fekkes-bijzonder-hoogleraar-sociale-vaardigheden-en-weerbaarheid.html 
• https://www.uva.nl/shared-content/faculteiten/nl/faculteit-der-maatschappij-en-gedragswetenschappen/nieuws/2022/09/op-de-middelbare-school-speelt-sociale-status-een-grote-rol-bij-pesten.html

Over de consequenties van het gescheiden plaatsen van kinderen is nog weinig bekend. Op basis welke  overwegingen wordt zo'n besluit genomen? In deze aflevering staat het gescheiden plaatsen van broers en zussen bij gezamenlijke uithuisplaatsing centraal. Uit recent onderzoek is naar voren gekomen dat 35-50% van de broers en zussen gescheiden werden geplaatst, maar hierbij was niet duidelijk of deze gescheiden plaatsingen kwamen door praktische belemmeringen of door contra-indicaties voor het samen plaatsen. 
Uithuisplaatsing is een ingrijpend laatste redmiddel om ervoor te zorgen dat het kind veilig is en zich goed kan ontwikkelen, of om een kind een behandeling te geven die anders niet mogelijk is. Bij een uithuisplaatsing is het advies is om broers en zussen waar mogelijk samen te plaatsen. Forensisch orthopedagogen van de Universiteit van Amsterdam onderzochten hoe vaak broers en zussen toch worden gescheiden en wat hiervan de redenen zijn. 

Hierover gaan we verder in gesprek met Isidora Stolwijk, junior-onderzoeker bij het Kohnstamm Instituut, Kimberly Putnam, jeugdconsulent op gemeentelijk niveau en Bjorn Ridderbos. Hij zat sinds zijn negende in de pleegzorg en verbonden geweest aan de Nederlandse Vereniging voor Pleeggezinnen (NVP), specifiek Jongwijs, een dochterorganisatie om jongeren de pleegzorg te laten vertegenwoordigen.

Voor meer informatie over het onderzoek naar gescheiden uithuisplaatsing:

https://www.uva.nl/shared-content/faculteiten/nl/faculteit-der-maatschappij-en-gedragswetenschappen/nieuws/2022/01/broers-en-zussen-minder-vaak-gescheiden-na-uithuisplaatsing-dan-gedacht.html 

https://richtlijnenjeugdhulp.nl/uithuisplaatsing/

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2022Z00612&did=2022D01326

Er komt in het middelbaar onderwijs steeds meer nadruk op het leren redeneren over maatschappelijke vraagstukken. Hier horen bekwaamheden bij als kritisch denken, causaal redeneren en bijvoorbeeld het op waarde inschatten van beschikbare informatie en bronnen. Dit leerproces begeleiden vraagt veel van docenten.

Er zijn nog maar weinig onderwijsmaterialen beschikbaar voor deze complexe vaardigheid die leerlingen en docenten kunnen ondersteunen. In deze podcast komen verschillende methodes en aanpakken voorbij, die onderbouwd worden met methodologie, onderwijsvisie en voorbeelden.

 In de studio zijn Floor Rombout, filosofiedocent op het Hermann Wesselink College in Amstelveen, Thomas Klijnstra, docent maatschappijleer op het Adriaan Roland Holst College in Hilversum en vakdidacticus maatschappijleer aan de Universiteit van Amsterdam en Gerhard Stoel universitair docent gammadidactiek aan de Radboud Docentenacademie in Nijmegen.

 Voor meer informatie check de volgende links:

• https://www.expertisecentrum-maatschappijwetenschappen.nl 
• https://www.expertisecentrum-maatschappijwetenschappen.nl/wp-content/uploads/sociaal-wetenschappelijk-redeneren.pdf
• https://dimensies.nu/reflecteren-op-waardegeladen-kritisch-denken-tijdens-klassikale-dialogen-nr-4-feb-2022/   

Het zijn twee begrippen die je misschien niet snel aan elkaar zult koppelen: innovaties en jeugdzorg, maar het tegendeel is waar. Denk bijvoorbeeld aan een onlinewereld waar kinderen middels rollenspellen kunnen oefenen met ondersteuning van een behandelaar. Of het gebruik van virtual reality om heel specifiek hulp te kunnen bieden wanneer een kind agressief begint te worden. De vraag in deze podcast is: Hoe werkt dit in de praktijk? En hoe doe je hier als wetenschapper onderzoek naar?

Gasten in de studio zijn:

 Bram Orobio de Castro is hoogleraar orthopedagogiek bij de afdeling Pedagogische en Onderwijswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam. Bram doet onderzoek naar de ontwikkeling van gedragsproblemen en hoe we effectieve methoden kunnen ontwikkelen om antisociaal en afwijkend gedrag bij kinderen tegen te gaan.

 Anouk van Dijk is universitair docent aan dezelfde afdeling. Anouk doet onderzoek naar agressieve gedragsproblemen en hoe die ontstaan en behandeld kunnen worden. Ze onderzoekt waarom ruim de helft van deze jeugdigen voortijdig stopt met de behandeling, en hoe therapeuten kunnen aansluiten bij de motivatie van jeugdigen om voortijdige uitval te voorkomen.

 Wieteke Hiemstra is gezondheidszorg psycholoog en werkzaam bij RIOzorg als regiebehandelaar en onderzoekscoördinator. Daar doet ze binnen de GGZ onderzoek en behandeling met kinderen, jongeren en hun ouders. 

 Voor meer informatie check www.yourskillstraining.nl

Recent onderzoek toont aan dat kinderen in Nederland op de middelbare school in vergelijking met andere landen het niet zo goed doen in termen van burgerschapscompetenties. Halverwege 2021 is er een nieuwe wet ter verduidelijking van de burgerschapsopdracht aan scholen in werking gegaan en die scholen verplicht om invulling te geven aan burgerschapsonderwijs. Maar wat daaronder verstaan wordt is toch nog best een zoektocht voor scholen. Ook blijkt dat scholen niet altijd goed weten om te gaan met onderwerpen als democratie, vrijheid van meningsuiting, homoseksualiteit en bijvoorbeeld antisemitisme of vreemdelingenhaat. Met de recente coronapandemie is deze uitdaging misschien nog wel scherper zichtbaar geworden. Gasten in de studio zijn:

Remmert Daas is universitair docent bij de afdeling Pedagogische en Onderwijswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam. Remmert is betrokken bij verschillende onderzoeken naar burgerschapsonderwijs en burgerschapscompetenties van jongeren in het voortgezet- en middelbaar beroepsonderwijs.

Edwin Slijkhuis is postdoc(toraal) onderzoeker aan dezelfde afdeling. Zijn onderzoek richt zich op de opbrengsten van burgerschapsonderwijs in het primair onderwijs en ook recent in het speciaal onderwijs.  Vorig jaar promoveerde Edwin op een longitudinaal onderzoek naar burgerschapscompetenties van middelbare scholieren en hun latere maatschappelijke en politieke betrokkenheid in jongvolwassenheid.

Marian van den Berge geeft Maatschappijleer op het Goois Lyceum in Bussum en in die hoedanigheid werkt ze veel met burgerschap. Daarnaast schrijft ze voor het vakblad Maatschappij&Politiek (M&P) over inspirerende voorvallen uit de lessen Maatschappijleer. 

Naschrift: als Remmert spreekt over een recent internationaal onderzoek naar burgerschap gaat dit over 24 deelnemende landen (aan ICCS 2016), en niet 36 (wat het geval was tijdens ICCS 2009).

 Meer lezen?

• Nederlandse overzichtsstudie van onderzoek naar burgerschap: https://www.nro.nl/sites/nro/files/migrate/Onderwijs_in_burgerschap_publieksversie.pdf
• ADKS-onderzoek over o.a. het belang van in een democratie leven onder tweedeklassers: https://adks.nl/wp-content/uploads/2021/03/ADKS-rapport-jaar-2-Democratische-kernwaarden-in-het-voortgezet-onderwijs.pdf

In deze podcast gaat Tjip de Jong in gesprek over de Werkplaats Onderwijsonderzoek Amsterdam (WOA) en specifiek over het project ‘Gelijke onderwijskansen’. Het is een bijzonder samenwerkingsinitiatief van basisscholen in Amsterdam, Zaandam en Almere samen met de Universiteit van Amsterdam, Hogeschool van Amsterdam en het Kohnstamm Instituut. Het doel is om in co-creatie interventies te ontwikkelen die in basisscholen een positief effect hebben op de kwaliteit van het onderwijs. Het project loopt sinds een aantal jaren.
 
In deze podcast wordt een pas op de plaats gemaakt. We bespreken welke resultaten er te zien zijn, geven een inkijkje in interventies die ‘werken’ en bespreken hoe de onderwijspraktijk hierin participeert samen met onderzoekers.
 
We praten hierover door met:
   
Lisa Gaikhorst werkt als universitair docent binnen de opleiding Onderwijswetenschappen en de Universitaire Pabo van Amsterdam aan de UvA en is als onderzoeker verbonden aan het Research Institute of Child Development and Education.
   
Marjan Prent, sinds 1979 werkzaam in het onderwijs. Werkte 16 jaar met veel plezier in Amsterdam Zuidoost op basisschool De Brink en is nu directeur van een kleurrijke basisschool in de Filmwijk Polygoon in Almere.
   
Yuki Gassler werkt als bovenbouwleerkracht op de Bataviaschool in Amsterdam. Sinds vorig jaar is zij afgestudeerd aan de Universitaire Pabo van Amsterdam.

Elke 2e vrijdag in december is het Paarse Vrijdag op veel scholen. Een dag om stil te staan bij seksuele en genderdiversiteit. Het doel van deze actiedag is om LHBTIQ+-jongeren te laten weten dat ze oké zijn en erbij horen. Dit is aanleiding om een gesprek te voeren over inclusie, gender en diversiteit op school en de leefomgeving van kinderen. Hoe staan we ervoor in Nederland? Hoe tolerant zijn we als het gaat om seksualiteit en diversiteit? Welke effecten zijn er te zien bij kinderen die zich niet durven te uiten over hun geaardheid of seksuele voorkeur? En is het nodig dat alle leerkrachten en kinderen een paars shirt aantrekken op 10 december 2021?
 

We bespreken deze thema’s met drie wetenschappers:
   

Loes van Rijn-van Gelderen is universitair docent aan de afdeling pedagogische en onderwijswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam. Zij doet onderzoek naar homo vaders die met een draagmoeder kinderen hebben gekregen en ze heeft ook veel onderzoek gedaan naar lesbische moeders.
   

Laurens Buijs doceert bij Interdisciplinaire Sociale Wetenschap aan de UvA. Daarnaast heeft hij een onderneming waarmee hij organisaties adviseert op het gebied van diversiteit en inclusie. Laurens heeft veel onderzoek gedaan naar ‘moderne uitsluiting’, ofwel hoe uitsluiting van LHBTIQ+ (lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen, transseksuelen, interseksuelen en queers en andere minderheden) nog altijd plaatsvindt in het moderne Nederland, vaak onbedoeld en onbewust.
   

Henny Bos, hoogleraar Sexual and Gender Diversity in Families and Youth aan de afdeling Pedagogische en Onderwijswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam. Henny houdt zich bezig met vraagstukken die gaan over psychisch welbevinden, stigmatisering, zowel bij LHBTIQ+ jongeren als bij gezinnen die bestaan uit twee moeders of twee vaders. Zij is hierbinnen momenteel met name geïnteresseerd in het thema veerkracht.

In deze podcast staat meertaligheid in het onderwijs centraal. In het klaslokaal in Nederland wordt in de regel Nederlands gesproken. Ook door kinderen die andere talen beheersen. Voor veel mensen staat dit niet ter discussie, maar het is de vraag of dit zo logisch is. Want waarom zouden we de thuistalen van kinderen niet ook benutten in de klas? Maakt dat taal niet juist veel rijker? En is dit haalbaar of een illusie om te organiseren? We leggen recente onderzoeken rondom meertaligheid langs deze meetlat en verkennen hoe scholen in Nederland invulling geven aan meertaligheid. Te gast zijn:
 
   
Joana Duarte is lector Meertaligheid en Geletterdheid bij de NHL Stenden Hogeschool. Tevens is zij bijzonder hoogleraar voor Wereldburgerschap en Tweetalig Onderwijs aan de Universiteit van Amsterdam en universitair hoofddocent aan de Rijksuniversiteit Groningen.

   
Ellen-Rose Kambel is oprichter en directeur van de Rutu Foundation, een non-profit organisatie die zich wereldwijd sterk maakt voor intercultureel meertalig onderwijs.

   
Eke Krijnen is onderwijsonderzoeker bij het Kohnstamm Instituut in Amsterdam. Zij is gespecialiseerd in de samenwerking tussen ouder en school in het stimuleren van de taalontwikkeling van kinderen.
   

Meer weten?

• Op 3 november 2021 vond een debat plaats in De Balie rondom dit thema. Kijk dit terug op https://debalie.nl/programma/op-school-spreken-we-nederlands-03-11-2021/. 
• In het volgende artikel vind je een overzicht van 5 apps om taaldiversiteit in de klas leuker en makkelijker te maken: https://www.nhlstenden.com/nieuws-en-artikelen/5-apps-om-taaldiversiteit-in-de-klas-leuker-en-makkelijker-te-maken.

In deze podcast gaan we dieper in op het welzijn van leerlingen in het basisonderwijs (PO) en bespreken we de effecten van social distancing op jongeren en volwassenen. Welk effect heeft de corona crisis gehad op de veerkracht van jongeren en volwassen? Wat is er nodig om de aankomende periode de kansengelijkheid te verbeteren en welke interventies hebben een positief effect op het welzijn en welbevinden van jongeren?

    
We bespreken deze thema’s aan de hand van actueel uitgevoerd wetenschappelijk onderzoek. Drie wetenschappers zijn in de studio:
   

Lisa Gaikhorst werkt als universitair docent binnen de opleiding Onderwijswetenschappen en de Universitaire Pabo van de UvA en is als onderzoeker verbonden aan het Research Institute of Child Development and Education. Doet voornamelijk onderzoek in het PO. Centrale thema’s waar ze zich op richt zijn: voorbereiding en ondersteuning van (beginnende) leraren m.b.t. het lesgeven in een grootstedelijke context, kansenongelijkheid, samenwerkingsverbanden tussen scholen en kennisinstituten. Ze is ook projectleider van de werkplaats Gelijke onderwijskansen.
   

Femke Scheffers: Orthopedagoog en gedragsdeskundige bij MEE. Zij voert psyscho diagnostisch onderzoek uit waarbij sprake is van een vermoeden van een verstandelijke beperking. Om hen zo door te verwijzen naar passende ondersteuning. Naast haar werk in de praktijk is ze promovenda bij de UVA en dit promotieonderzoek is gericht op veerkracht bij volwassenen met een verstandelijke beperking.
   

Levi van Dam: gepromoveerd op natuurlijk mentorschap in de jeugdhulp, werkzaam bij de UvA forensische orthodepogiek als docent en onderzoeker. Daarnaast is hij actief in de jeugdhulp door nieuwe initiatieven te ondernemen zoals JIM, Jouw Ingebrachte Mentor en Garage2020, innovatienetwerk voor jeugdvraagstukken. Dit laatste doet hij vanuit Levvel, specialisten voor jeugd en gezin. 

Deze podcast aflevering bespreekt de gevolgen van de coronacrisis als het om school, ouder, kind en hulpverlening. De volgende vraag staat centraal: hoe gaven leerkrachten vorm aan het onderwijs op afstand en hoe heeft dit het welbevinden van leerlingen beïnvloed? Drie wetenschappers van de Universiteit van Amsterdam zijn in de studio:
 

Frank Cornelissen, universitair hoofddocent en programmagroepsleider Onderwijswetenschappen. In zijn onderwijs en onderzoek richt hij op de innovatie en organisatie van onderwijs en het leren van professionals. Hij leidt verschillende onderzoeksprojecten, waaronder het project ‘Kansen in crisis: hoe geven scholen vorm aan educatief partnerschap?” dat met een COVID19 spoedsubsidie wordt gefinancierd door ZonMw.


Geertjan Overbeek. Werkt als hoogleraar Preventieve Jeugdhulp en Opvoeding aan de UvA, en is met name geïnteresseerd in hoe ouders en leeftijdgenoten van invloed zijn op de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Hij kijkt daarbij naar waar het niet goed gaat (bijv. de ontwikkeling van probleemgedrag bij kinderen, en kwetsbare opvoedsituaties), maar ook naar waar het wel goed gaat (bijv. de ontwikkeling van prosociaal en gezond gedrag van kinderen, en positieve opvoedsituaties).


Floor van Rooij. Zij is als universitair docent verbonden aan de leerstoelgroep Forensische Orthopedagogiek van de afdeling Pedagogische en Onderwijswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam. Ze heeft dit onderzoek samen uitgevoerd met Joyce Weeland, die als universitair docent bij Ortho- en gezinspedagogiek van de Erasmus Universiteit Rotterdam werkt.