Architectenweb Podcast

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is Charlotte Griffioen, architect-directeur bij MVSA Architects.

De afgelopen jaren zijn naar ontwerp van MVSA Architects een aantal complexe hoogbouwprojecten opgeleverd, zoals Wonderwoods in Utrecht, The Pulse in Amsterdam, en het gebouw voor het European Medicines Agency (EMA) ook in Amsterdam. Elk van deze projecten had zijn eigen, specifieke uitdagingen.

Bij complexe hoogbouw werkt MVSA Architects vaak samen met andere ontwerpers; bij Wonderwoods met Stefano Boeri Architetti en bij The Pulse met VMX Architects. Hoe komen dergelijke samenwerkingen tot stand? Hoe is de rolverdeling? Wie brengt welke expertise in? En hoe pas je de opgedane kennis van het ene project toe in het andere?

In de podcast hebben we het ook over Charlotte’s ervaring in de Verenigde Staten, de ontwikkeling van het werk en werkwijze van MVSA Architects, over de scheiding tussen de wereld van de architecten en die van de aannemers, en hoe Charlotte die partijen dichter bij elkaar brengt. Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com

Het beeld bij de podcast toont het project Wonderwoods in Utrecht, ontworpen door MVSA Architects en Stefano Boeri Architetti. De foto is gemaakt door fotograaf Giovanni Nardi.

Het Rotterdamse architectenbureau Groosman heeft onder de naam GroosStudio een netwerk van AI-tools gebouwd waarmee het AI kan inzetten in de verschillende fases van het ontwerpproces; van het neerzetten van de structuur, via het optimaliseren van het parametrische model, tot het genereren van impressies. Bijzonder aan GroosStudio is dat de verschillende AI-tools onderling informatie uitwisselen en dat deze gekoppeld zijn aan een database met hun eigen portfolio. Met BPD heeft Groosman nu een eerste pilot uitgevoerd, om het ontwerpen met hulp van dit netwerk van AI-tools in de praktijk te testen.

Impressie van GroosStudio in vorm van longread: architectenweb.nl/n61051

Uitgebreide impressie van GroosStudio in vorm van interactieve website: groosstudio.com

In de podcast vertelt Muamer Tabakovic, architect bij Groosman, dat ze binnen het bureau een flexibel netwerk van AI-tools hebben gebouwd waarin nieuwe, betere modellen eenvoudig ingeplugd kunnen worden. Een meerderheid in het bureau werkt er ondertussen mee en aan hen presenteert GroosStudio zich als een grid van ‘tegels’ die elk een onderdeel van het ontwerpproces vertegenwoordigen met een daaraan gekoppelde AI-tool. Zo zijn er tegels voor bijvoorbeeld de omgevingsanalyse, voor demografisch onderzoek, voor het parametrisch ontwerp en voor het maken van impressies.

Elke ‘tegel’ opent een nieuwe AI-tool en de informatie die daarmee wordt gegenereerd, wordt vervolgens opgeslagen als een ‘artefact’. Het type informatie dat opgeslagen wordt verschilt; dat kan een stuk tekst zijn, een tabel, een tekening, een beeld of nog iets anders. De crux zit ‘m erin dat iedere andere AI-tool binnen GroosStudio vervolgens kennis heeft van de informatie in dit ‘artefact’.’ Wordt er ergens informatie toegevoegd, dan kunnen alle AI-tools daar dus op voortbouwen. Het goed prompten van AI-tools is complex en bewerkelijk, en wordt hiermee vergemakkelijkt.

Een belangrijke regel die Groosman alle AI-tools meegeeft, is dat het geen antwoorden geeft, en dus ook geen ontwerpoplossingen. Een eerdere versie van GroosStudio deed dat nog wel en dat beviel niet. Muamer legt uit dat je als architect zelf de keuzes wilt blijven maken, vanuit de diepgaande kennis die je hebt, en dat daar ook het plezier in het vak zit. AI is een hulpmiddel. Het moet wat betreft Muamer ook niet meer zijn dan dat.

Een van de doelen van GroosStudio is om de informatie rond projecten nog beter te structureren en te benutten. Dat bij het maken van een impressie bijvoorbeeld meteen rekening gehouden wordt met het beeldkwaliteitsplan en de omgeving waarin het project komt te staan. Het doel is niet om sneller te ontwerpen, benadrukt Muamer, maar om betere ontwerpen te maken – ontwerpen die nog steviger gefundeerd zijn op alle beschikbare data. Met al deze hulp van AI hoopt Muamer dat er uiteindelijk meer ruimte ontstaat voor het echte ontwerpwerk.

Met BPD heeft Groosman een pilot uitgevoerd waarin dit netwerk van AI-tools een eerste keer ingezet is. Die pilot betrof een onderzoek naar de invulling voor een locatie in Hyde Park in Hoofddorp. Rond die locatie was al allerlei onderzoek gedaan en dat is gevoed aan GroosStudio, legt Muamer in de podcast uit. Zo konden snel nieuwe scenario’s voor die locatie uitgewerkt worden.

Met de opkomst van AI wordt het vakmanschap van de architect misschien wel belangrijker dan ooit, denkt Muamer. De gegenereerde informatie moet je immers heel goed en precies kunnen beoordelen. Ook denkt hij dat de zachte kant van het vak, de samenwerking met alle betrokken partijen en mensen, nu nog belangrijker wordt.

Omdat AI het vak van architect niet alleen verandert, maar op sommige vlakken misschien ook wel bedreigt, pleit Muamer er in de podcast voor om binnen de branche echt het gesprek hierover met elkaar aan te gaan en kennis hierover met elkaar te delen. Is het houdbaar om als branche voor uren te factureren in plaats van producten, vraagt hij zich in de podcast hardop af.

Met ArchiTech Company, Tangram Architekten, Erasmus Universiteit en TU Delft doet Groosman binnen het platform PLAIA tenslotte ook onderzoek naar de integratie van AI in de architectenbranche. Hoe kan AI ingezet worden in architectonisch ontwerp zonder menselijke, sociale en culturele waarden uit het oog te verliezen? 

GroosStudio is voor een belangrijk deel intern bij Groosman met Claude Code gebouwd door parametrisch ontwerper Pelle Leijten, daarbij op sommige onderdelen ondersteund door externe ontwikkelaars.

Deze podcast wordt mede mogelijk gemaakt door

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is Denise Koeleveld, architect en conceptontwikkelaar bij de Amsterdamse woningcorporatie Ymere.

Onderwerp van gesprek is sociale woningbouw in hoogbouw. We hebben het over de opgave waar woningcorporatie Ymere voor staat in de Metropoolregio Amsterdam, en over de rol van hoogbouw in die opgave. 

We hebben het over het belang van woonkwaliteit, en hoe de woningplattegrond steeds verder onder druk staat. We hebben het ook over de relatie tussen de kleinere woning en hoe daar in het stedenbouwkundig plan rekening mee moet worden gehouden. 

En natuurlijk spreken we over de visie op hoogstedelijk wonen die Ymere heeft ontwikkeld, en hoe je op kwaliteit kan sturen in het maken van buurten, gebouwen en woningen. We hebben het over de entrees, woningoriëntatie, ontmoetingsruimtes, en het inpassen van ‘matjes’ in de plattegronden. Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com

Het beeld bij de podcast is gemaakt door Mecanoo en toont de door het bureau ontworpen woontoren op Overhoeks in Amsterdam. In die toren komen vierhonderd huurwoningen, waarvan meer dan de helft in het sociale en middeldure segment.

In de autovrije buurt Merwede in Utrecht ontwikkelt Lingotto samen met Blink en Nuvia Real Estate drie bouwblokken: de transformatie van het bestaande Depot en de nieuwe stadsblokken Cix Theatre en Cix City. Met elkaar vormen die drie blokken als het ware een doorsnede van de nieuwe buurt. Met een programma bestaande uit woningen, kantoorruimtes, commerciële ruimtes, een food court, een cultuurhuis, een theater, een culturele broedplaats en een maaklab belooft dit het levendigste deel van Merwede te worden. In gesprek met ontwikkelaar Martijn Bakker van Lingotto over de plannen.

Het ontwerp voor het Depot

Het ontwerp voor Cix City en Cix Theatre 

Hij heeft een liefde voor atypische gebouwen, vertelt Martijn in de podcast. Hij geniet van de uitdaging die dat soort gebouwen vormen… om het eigen karakter en ruimtelijkheid te behouden en tegelijkertijd het gebouw weer tot leven te brengen met een sluitende programmering ervan.

Het Depot in Merwede is zeker een atypisch gebouw. Het is in de jaren ’80 ontworpen door Aronsohn Raadgevend Ingenieursbureau als medicijnopslag voor samenwerkende apothekers. Het gebouw is ongeveer vijftig bij zeventig meter groot en bestaat uit twee hoge verdiepingen die Martijn omschrijft als een soort ‘kathedralen’ dankzij het ‘bos van betonnen kolommen’ dat erin te vinden is.

Het Depot bestond oorspronkelijk uit twee lagen. Vanwege de enorme verdiepingshoogte van die lagen, krijgt iedere laag er nu een tussenverdieping bij. Om daglicht diep in het gebouw te brengen, krijgt het Depot ook een groot atrium. Interessant daarbij is dat de architect, Mei Architects & Planners, ervoor gekozen heeft om het ‘bos van betonnen kolommen’ daarin te laten staan. 

Na verschillende opties voor de programmering van het Depot onderzocht te hebben, waaronder stadstuinbouw, krijgt het gebouw nu onderin over twee lagen een ‘cultureel canvas’ met een food court en cultureel programma. Daarboven komt over twee lagen een ‘living lab’ waarin allerhande makers een plek kunnen krijgen. Helemaal bovenin, in een nieuwe houten opbouw, komt ook weer over twee lagen kantoorruimte.

In Merwede is het Depot straks het enige gebouw dat nog herinnert aan zijn geschiedenis als industrieterrein. Aan zijn oost- en zuidzijde grenst het Depot straks aan het nieuwe park langs het Merwedekanaal en krijgt het daaraan een zonnig terras. Op zonnige dagen gaat dat binnen Merwede een geweldige plek worden, voorspelt Martijn.

Cix City en Cix Theatre
Aan zijn westzijde grenst Depot straks aan een wijkplein, waar ook de andere twee stadsblokken komen te liggen die Lingotto hier met Blink en Nuvia ontwikkelt: City City en Cix Theatre. Deze stadsblokken zijn ontworpen door Marc Koehler Associates en VenhoevenCS, en bevatten in totaal 295 woningen, van sociale huur tot vrije sector koop, van studio’s en appartementen tot duplex- en triplexwoningen en penthouses. Daarbij bevat Cix City, dat aan zijn westzijde aan de Europalaan ligt, ook een van de gedeelde parkeergarages voor de buurt, net als ruimtes voor cafés/restaurants, plus een culturele broedplaats. Cix Theatre voegt daar een cultuurhuis en theater aan toe.

In het stedenbouwkundig plan is ingezet op een stevige mix van programma en op de opdeling van de bouwblokken in kleinere panden. Martijn is hier enthousiast over. Dat gaat naar zijn idee een levendige buurt opleveren die dankzij al die panden toch een menselijke schaal zal hebben. In de podcast gaat hij ook in op verschillende andere aspecten van de plannen, zoals de inpassing van de parkeergarage.

MerwedeLab
Aan de basis van de plannen van Merwede ligt een enorme hoeveelheid afspraken tussen de ontwikkelaars en gemeente Utrecht. In de podcast is Martijn daar kritisch op. Het maken van die afspraken kostte veel tijd en energie, en vervolgens worden ze door de tijd eigenlijk alweer ingehaald. Het levert wel een goede buurt op, moet hij toegeven, maar had dat niet anders gekund? Het wordt in Nederland regelmatig allemaal zo dicht geregeld dat er nog maar weinig ruimte overblijft om te ondernemen – wat hij juist zo graag doet.

Als het over Merwede gaat, is hij het meest trots op het MerwedeLab en wat dat allemaal voor de buurt betekent. Martijn geeft aan dat hij te pas en te onpas een derg…

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is architect John van de Water, medeoprichter van NEXT Architects.

De aanleiding voor het gesprek is Johns nieuwe boek: Re-connecting with China – Architecture for Common Ground. In deze podcast praten we over hoe NEXT Architects startte uit een wereldreis langs 26 metropolen, en Johns eerste kennismaking met China. We praten over de oprichting van NEXT Beijing in 2004, de verschillende periodes die John sindsdien heeft meegemaakt in China, en hoe zijn rol als architect daarin veranderd is. We hebben het over de samenwerking tussen NEXT Amsterdam en NEXT Beijing, en hoe het creatieve proces – ideeën-pingpong zoals John het in zijn boek noemt – vorm krijgt. 

En natuurlijk spreken we over de transformatie en verstedelijking van China sinds het begin van deze eeuw. Hoe hebben Chinese stadsplanners hoogbouw ingezet in de transformatie van een rurale naar een stedelijke samenleving? Wat kunnen we in Nederland leren van het Chinese stedelijke model, en waar komt de Chinese obsessie met hoogte vandaan? Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is Martin Sobota, architect en founding partner bij Cityförster.

Aanleiding voor het gesprek is het onderzoek dat Cityförster samen met PosadMaxwan en gemeente Rotterdam deed naar carbon-based urbanism. In dit onderzoek wordt de duurzaamheid van de gebouwde omgeving niet alleen bekeken vanuit de fysieke dimensies daarvan, maar ook hoe stedenbouw de leefstijlen van bewoners beïnvloedt. 

Martin vertelt over de aanleiding van het onderzoek, licht de onderzoeksmethode toe, en bespreekt welk stedelijk systeem het meest duurzaam is, en hoe dat gemeten kan worden. Een meer verdicht stuk stad blijkt in het gebruik een lagere carbon footprint te hebben dan een suburbaan stadsdeel.

Martin vertelt daarnaast over zijn eigen achtergrond en de start van zijn transnationale bureau Cityförster. Hij vertelt over de internationale oriëntatie van het bureau en over zijn lange geschiedenis met de stad Tirana. Martin gaat in op de hoogbouwprojecten waaraan hij in de Albanese hoofdstad werkt en over de dynamiek rond de bepaling van het programma ervan. En hij legt uit hoe flexibiliteit en het vormgeven van collectiviteit een grote rol spelen in de hoogbouwprojecten daar. Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com

In de interieurontwerpen van Studio Modijefsky komt het programma, de locatie en de verhalen die daarbij horen tot leven. Met Esther Stam, oprichter en creatief directeur van het bureau, spreken we over de functie van de gelaagdheid van de interieurs die ze ontwerpen, en het plezier om met vakmensen samen te werken aan de realisatie ervan.

In de podcast worden de volgende projecten besproken:

• Van Stapele
• Bonnie
• Polly Goudvisch
• Wolford winkels in Amsterdam, Parijs en Parijs 
• Ceci
• Gitane
• Volare

 Waar andere ontwerpers er misschien voor kiezen een enkele verhaallijn in een ontwerp uit te werken, daar kiest Studio Modijefsky er vaak voor om meerdere verhaallijnen door elkaar te weven om zo tot bijzonder gelaagde ontwerpen te komen. Het programma zoals de opdrachtgever dat voor zich ziet is altijd de basis, maar als het even kan mengt het bureau dat met elementen uit de architectonische context, met aspecten uit de geschiedenis van de plek, en zelfs verhalen die daarbij horen. Zo weet Studio Modijefsky in hun interieurontwerpen de eigenheid van plekken echt naar voren te halen.

Bij cafés en restaurants vindt Esther het interessant dat bezoekers daar wat langer zijn, soms ook vaker terugkomen. Dan is het de moeite waard om ontwerpen ook te voorzien van details die mensen misschien pas bij hun tweede of derde bezoek ontdekken, legt ze uit in de podcast. Ook ontwerpt ze met haar team graag als het ware een 'interieurlandschap' waarin de sfeer neergezet wordt en waarin bezoekers verschillende typen plekken kunnen vinden. Met een groep wil je misschien in het midden van een ruimte zitten, terwijl je je met z’n tweetjes misschien liever even wilt terugtrekken in een rustig zitje in een hoek.

In de podcast vertelt Esther hoe ze haar liefde voor interieurontwerp ontdekte tijdens een verblijf in New York en hoe de ontwerpers op haar bureau in Amsterdam bijdragen aan de verdieping van de benadering van het bureau. Voor ieder project ontwikkelt het bureau een ‘design language’ die vervolgens vertaald wordt in een interieurontwerp. Om die ‘design language’ overtuigend neer te zetten, maakt het bureau graag gebruik van maatwerk meubilair, verlichting en afwerkingen – iets wat bijvoorbeeld in de oude binnensteden, waar iedere centimeter telt, ook bijzonder effectief is. 

Bij de realisatie van de interieurs werkt Studio Modijefsky niet alleen samen met interieurbouwers, loodgieters, installateurs en dergelijke, maar ook met staalbouwers, keramisten, illustratoren, lampenmakers, glasblazers, en talloze andere makers. Esther geniet ervan om in werkplaatsen te kijken wat deze makers kunnen en daarbij ook de grens op te zoeken. Met elkaar kan zo steeds een unieke plek gerealiseerd worden.

Deze podcast wordt mede mogelijk gemaakt door AGC. Halverwege de podcast vertelt Anton Peters van AGC over verschillende trends die hij ziet in de toepassing van glas. In interieurontwerpen ziet hij steeds meer retroglas toegepast worden, zoals bronsglas en geribbeld glas.

De foto bij de podcast toont het door Studio Modijefsky ontworpen interieur van Polly Goudvisch in Amsterdam-Noord en is gemaakt door Maarten Willemstein.

In Merwede in Utrecht, straks de grootste autovrije buurt van Nederland, zijn grote stappen gezet om mobiliteit, afval en energie anders te organiseren. Met hulp van het MerwedeLab is het daarbij ook gelukt om gedurende het ontwikkeltraject steeds nieuwe innovaties in te brengen en deze gebiedsbreed in te zetten. Een podcast waarin we ‘onder de motorkap’ van Merwede kijken.

Te gast deze podcast zijn Mirjam Schmüll, programmamanager van MerwedeLab en mede-oprichter van de Brokkenmákers, en Finn van Leeuwen, projectmanager Merwede bij de gemeente Utrecht en oprichter van Nine Square. Met hen spreken we over verschillende publiekprivate samenwerkingen die voor de buurt zijn opgezet, die dus gezamenlijk door de ontwikkelende partijen en de gemeente Utrecht zijn opgezet.

Mobiliteitsbedrijf – beheert de twee logistieke hubs, de parkeergarages met zo’n 1.550 parkeerplekken voor bewoners en zo’n 250 parkeerplekken voor deelauto’s, plus de fietsenstallingen voor gasten. Reguliere busjes kunnen de buurt in basis niet meer in. Busjes die bijvoorbeeld pakketjes komen afleveren, kunnen die in de logistieke hubs achterlaten in pakketwanden of servicewinkels, of anders die pakketjes met karretjes de buurt in brengen. Het is daarbij ook mogelijk om in de logistieke hubs de pakketjes over te slaan op bakfietsen of kleinere elektrische voertuigen.

Afvalbedrijf – systeem van compactere afvalcontainers met persen die in de verschillende gebouwen geplaatst zijn (dus niet in de openbare ruimte) en die met elektrische busjes opgehaald worden (in plaats van grote vrachtwagens).

WKO-bedrijf – gezamenlijke warmte-koude-opslag in de bodem met uitwisseling met het Merwedekanaal om afkoeling van de ondergrondse opslag te voorkomen. Drie zes meter hoge warmwaterbuffers, die opgenomen worden in de gebouwen, gaan ervoor zorgen dat op piekmomenten iedereen warm water heeft. Via een tender heeft Essent de concessie verworven om dit 30 jaar lang voor de buurt te beheren.

Energiecoöperatie – omdat voor Merwede minder netcapaciteit beschikbaar was dan er eigenlijk voor nodig was, is met Stedin de afspraak gemaakt dat de buurt het zelf zo organiseert dat het binnen de beschikbare capaciteit blijft. Daarvoor wordt onder andere gekeken naar bidirectioneel laden van de elektrische auto’s in de parkeergarages, maar zullen ook enkele buurtbatterijen nodig zijn, die ook weer in de gebouwen een plek moeten gaan krijgen. Het opladen van auto’s zal verder vooral buiten de piekmomenten kunnen.

MerwedeLab – voorafgaand aan iedere volgende fase in de gebiedsontwikkeling heeft dit lab onderzocht welke innovaties mogelijk waren en specialisten daarbij betrokken. Zo heeft het lab eraan bijgedragen dat veel innovaties breed in het gebied zijn toegepast. Een goed voorbeeld daarvan is de inpassing van de fietsenstallingen, die steeds aan de entrees van de gebouwen zijn gekoppeld, hoogwaardiger zijn afgewerkt, en verbonden zijn met gezamenlijke voorzieningen; zodat je via de fietsenstalling echt prettig binnenkomt of vertrekt.

Deze podcast wordt mede mogelijk gemaakt door AGC. Halverwege de podcast vertelt Anton Peters van AGC hoe bij woontoren Bold in Amsterdam, ontworpen door OZ, PV-panelen onzichtbaar zijn geïntegreerd in de gevels en hoe juist die plaatsing in de gevel bijdraagt aan een gelijkmatiger opwekking van energie over de dag en de seizoenen.

De beelden bij de podcast zijn gemaakt door LOLA Landscape Architects en tonen de autovrije buurt Merwede in Utrecht.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is stedenbouwkundige Mirjana Milanovic, hoofdontwerper bij de gemeente Amsterdam.

De aanleiding voor het gesprek is het zojuist door Mirjana geschreven boek ‘Sluisbuurt: het plan, het debat, de bouw’, over dé hoogbouwwijk in Amsterdam die nu in ontwikkeling is. Aan de hand van het boek vertelt Mirjana over het ontstaan van het plan voor de Sluisbuurt tien jaar geleden en over de noodzaak voor de stad om dichter en daarmee ook hoger te bouwen.

We hebben het over de groei en ontwikkeling van Amsterdam, en de significante rol die het plan voor de Sluisbuurt daarin speelde. Mirjana vertelt over de discussies die het plan opriep, over het alternatieve plan van Sjoerd Soeters, en over Sluisbuurt als ‘paradigmawisseling’ in de ontwikkeling van de stad. 

We hebben het over de ontsluiting van Sluisbuurt, en waarom het organiseren van bereikbaarheid in Amsterdam altijd zo’n uitdaging is. Mirjana legt uit hoe ze diversiteit en woonkwaliteit in het plan borgt, en over de rol die duurzaamheid in het plan speelt. En ze gaat in op de eerste gebouwen die nu in ontwikkeling en aanbouw zijn – voldoen ze aan de verwachtingen? Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
 Productie & Techniek: Lieven Heeremans
 Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com

De luchtfoto van gemeente Amsterdam bij de podcast toont de in aanbouw zijnde Sluisbuurt.

Onlangs is de internationale ontwerpprijsvraag voor het Nationaal Slavernijmuseum in Amsterdam gelanceerd. John Leerdam, directeur van het Nationaal Slavernijmuseum, en David Brandwagt, strategisch adviseur voor het museum vanuit gemeente Amsterdam, werken achter de schermen al enkele jaren aan het nieuwe museum. In de podcast spreekt Michiel van Raaij, hoofdredacteur van Architectenweb, met beide over de beleving van het slavernijverleden en de rol die het museum hierin kan vervullen, maar ook over de rol van de gemeente als opdrachtgever, de plek van het museum in de stad en het koninkrijk, en over hoe het ontwerpproces is ingericht.

Een plek om stil te staan bij het slavernijverleden… het tastbaar te maken… het te erkennen… het te verwerken… om uiteindelijk met elkaar te kunnen bouwen aan een toekomst die draait om gelijkwaardigheid en om respect naar elkaar. Zo omschrijven John en David het Nationaal Slavernijmuseum dat op de kop van Java-eiland in Amsterdam moet verrijzen.

Uiteindelijk wordt het veel meer dan een museum, benadrukt John; het moet een knooppunt worden in alles wat het met het slavernijmuseum te maken heeft, een spil worden in een netwerk dat zich uitstrekt naar de Nederlandse Antillen en Suriname, maar net zo goed naar Indonesië en verschillende landen in Afrika en Azië. Want het slavernijverleden werkt door over de hele wereld.

Aan de nu uitgeschreven prijsvraag is een jarenlang participatietraject voorafgegaan, leggen David en John in de podcast uit. In dat traject hebben nazaten van tot slaaf gemaakten meegedacht over de locatie van het museum, de precieze plek van het gebouw op de locatie, het programma van het museum, de gewenste samenstelling van het ontwerpteam, en zelfs de structuur van de prijsvraag.

Bij het ontwerpteam wordt het belangrijk gevonden dat de nazaten van tot slaafgemaakten zich daarin gerepresenteerd voelen, maar ook dat het slavernijverleden daarin doorvoeld wordt. Daarom wordt in de eerste fase van de prijsvraag, naast referenties, nu gevraagd om een motivatiebrief. Tien ontwerpteams worden vervolgens gevraagd om een visie op het museum te ontwikkelen. Uit die visies worden vijf ontwerpteams geselecteerd die gevraagd worden om hun visie uit te werken in schetsontwerpen. Die vijf schetsontwerpen zullen dan fysiek en digitaal tentoongesteld worden. De feedback daarop zal door de jury meegenomen worden in hun eindoordeel.

Naast deze stapsgewijze selectie van het ontwerpteam zal er later ook een uitvoeringsteam geselecteerd worden, waarin ook een architectenbureau zal zitten. Dat uitvoeringsteam zal meekijken met het VO en DO en daarna het stokje overnemen tot en met de bouw. Voor een buitenlands bureau is deze opzet logisch, in het uitvoeringsteam zit dan de lokale architect. Maar voor Nederlandse architectenbureaus die zo’n proces van begin tot eind willen en kunnen uitvoeren past zo’n opzet niet goed. In de podcast legt David uit dat vanuit het participatietraject bewust is ingezet op een internationale prijsvraag en dat hij zich realiseert dat deze ‘knip’ bij sommige Nederlandse bureaus minder goed past.

Ontwerpteams kunnen zich nog tot en met 7 april 2026 inschrijven voor de ontwerpprijsvraag voor het Nationaal Slavernijmuseum.

Begin dit jaar maakte architect Koen van Velsen bekend dat hij na bijna vijftig jaar zijn architectenbureau nu afbouwt. In deze podcast blikken we terug op hoe hij het vak in rolde, hoe hij zijn ontwerpbenadering altijd is blijven aanscherpen, en gaan we in op enkele projecten uit heden en verleden.

Het was in zijn vroege twintiger jaren dat Koen van Velsen merkte dat, bij de architectenbureaus waar hij werkte, er aan het begin van het ontwerpproces altijd een helder idee geformuleerd werd over wat het moest worden, maar dat in de loop van het proces dat idee steeds uit het oog werd verloren. Toen hij op 25-jarige leeftijd voor zichzelf begon, nam hij zichzelf voor om dat anders aan te pakken.

In de podcast vertelt hij dat hij in de loop van de tijd daar steeds nieuwe inzichten aan bleef toevoegen. Zoals dat gebouwen heel zorgvuldig en precies gedetailleerd kunnen worden, maar dat ontwerpen richting het gebruik van de ruimtes juist een zekere openheid moeten houden.

Een van de eerste ontwerpen van Koen betrof een discotheek in Hilversum. Toenmalig rijksbouwmeester Tjeerd Dijkstra hoorde daarvan, bezocht het en gaf hem vervolgens eerst de opdracht om een interieur te ontwerpen op een ministerie en liet hem daarna meedoen aan de selectie voor het ontwerp van het Leger- en Wapenmuseum in Delft. Die opdracht won hij nog voor hij op 31-jarige leeftijd aan de Academie van Bouwkunst in Amsterdam was afgestudeerd. De architectentitel had hij dus nog niet, maar voor Tjeerd Dijkstra was dat geen belemmering. Wat een andere tijd was dat!

Koen legt uit dat het voor hem normaal is om helemaal tot het eind bij projecten betrokken zijn. Een voorbeeld van wat die diepe betrokkenheid oplevert, is de vormgeving van de kolommen op de perrons bij Station Breda. De ronde betonnen kolommen daar zijn omkleed met getande stalen platen die op de punten van de tanden tot twee meter hoogte zodanig opgeruwd zijn dat er glanzende randjes zijn ontstaan.

Links naar de besproken projecten:

• Discotheek in Hilversum
• Leger- en Wapenmuseum in Delft 
• Rijksacademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam 
• Stadskantoor van Terneuzen
• Woongebouw op Borneo-Sporenburg in Amsterdam
• Revalidatiecentrum Groot Klimmendaal in Arnhem
• Bioscoop Schouwburgplein in Rotterdam
• Station Breda en detail van kolommen
• Station Groningen

Deze podcast wordt mede mogelijk gemaakt door AGC. Halverwege de podcast vertelt Anton Peters van AGC hoe kalkaanslag bij douchecabines en balustrades van balkons voor glascorrosie kan zorgen. Met Luxclear kan dit voorkomen worden.

De bij de podcast getoonde foto’s tonen het door Koen van Velsen ontworpen OV-terminal in Breda. De foto’s zijn gemaakt door architectuurfotograaf René de Wit.

Het stedenbouwkundig ontwerp voor Merwede in Utrecht, de grootste autovrije buurt van Nederland, en het onlangs gepubliceerde onderzoek Low-carbon urbanism, waarin Merwede ook figureert, staan centraal in deze podcast. Het gesprek met stedenbouwkundige Marco Broekman van BURA is wat langer dan anders omdat we echt diep op de materie ingaan.

Merwede – overzicht stadsblokken eerste fase 

Merwede – overzicht landschapsontwerpen eerste fase

Van de bijna 6.000 woningen die Merwede uiteindelijk krijgt, worden er in de eerste fase nu ruim 4.000 gebouwd. Met de vaststelling van de ontwerpen voor de eerste fase, het beeld dat we daarmee van de buurt hebben, is het interessant om een eerste, tussentijdse balans op te maken voor het gebied. Welke kwaliteiten krijgt deze buurt, die uit meer dan 200 panden zal bestaan, verschillende pleinen zal krijgen, en langs het Merwedekanaal een park krijgt? Hoe wordt de mobiliteit in de buurt georganiseerd? En wat zou in het vervolg nog beter kunnen?

BURA en MerwedeLab hebben zelf een aantal ‘lessons learned’ rond de eerste fase uitgewerkt. Op een aantal daarvan zoomen we in de podcast in, zoals het beperkte aantal biobased gebouwen in het gebied, wat lijkt te komen doordat biobased materialen iets meer geveldiepte vragen en daardoor bij de strikte sturing op BVO minder aantrekkelijk zijn. Dat blijkt een complex vraagstuk.

In sommige buurten in Seoul wordt gewerkt met ‘incentives’, dus beloningen. Voeg je publiek programma in de plint toe? Dan kun je hoger bouwen! Bouw je duurzamer? Dan kun je hoger bouwen! Enzovoorts. NEXT architects heeft daar een goed boekje over geschreven: Seoulutions. Zou dat een denkrichting kunnen zijn? Dus niet de stok, maar de wortel?

Samen met LEVS architecten en Urban Climate Architects heeft BURA de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar Low-Carbon Urbanism en dat gevat in een zeer leeswaardige publicatie die als PDF gratis te downloaden is. Kijkend vanuit het perspectief van materiaalgebonden CO2-uitstoot blijkt een villawijk niet gunstig (want relatief veel infrastructuur), maar ook een torenwijk niet gunstig (want relatief zware constructies). Een hoogstedelijke buurt zonder hoogbouw komt eigenlijk als beste naar voren. Een buurt dus zoals Merwede.

In het onderzoek zijn zeven buurten bestudeerd en is voor allemaal uitgerekend wat de materiaalgebonden CO2-uitstoot is bij traditionele bouw, hybride bouw en volledig biobased bouw. Dat is ook bij Merwede uitgerekend en daarbij bleek de materiaalgebonden CO2-uitstoot bij volledig biobased bouw nog eens gehalveerd te kunnen worden.

Deze podcast wordt mede mogelijk gemaakt door AGC. Halverwege de podcast vertelt Anton Peters van AGC over hoe geluidwerend glas is opgebouwd. De aansluiting op de kozijnen en openingen zoals suskasten vragen daarbij altijd extra aandacht.

Het beeld bij de podcast toont een woonstraat in Merwede en is gemaakt door LOLA Landscape Architects.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is architect, ontwikkelaar en bouwer Nanne de Ru, (mede)oprichter van Powerhouse Company, RED Company en Construction Company.

Onderwerp van gesprek is het beheersen van hoogbouw van initiatief tot oplevering. We bespreken hoogbouw als architectonische typologie, en het feit dat een hoog gebouw zowel van veraf als van dichtbij overtuigend moet zijn. We praten over Nanne’s eerste hoogbouwproject, de Amstel Tower in Amsterdam, en hoe hij betrokken raakte bij een hele serie hoge gebouwen in zijn thuisstad Rotterdam. 

We spreken over de start van RED Company, het ontwikkelbedrijf dat hij samen met Niels Janssen startte. De meeste ontwikkelaren beginnen klein, maar RED Company begon tien jaar geleden direct met twee initiatieven voor woontorens: de Bunker Toren in Eindhoven en de Baan Toren in Rotterdam, die op dit moment in aanbouw is. 

Nanne vertelt over de keuze om naast ontwikkelaar ook bouwer te worden. Hij legt uit hoe hij de kwaliteit van het gebouw beter kan controleren, en hoe hij kansen ziet om met hetzelfde bouwteam van de Baantoren ook te werken aan de bouw van de Codrico Toren en Rise. 

Tenslotte hebben we het over zijn ambities om in New York voet aan de grond te krijgen. Wat kunnen ze in dé hoogbouwstad leren uit Nederland? Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com

De bij de podcast gebruikte foto van de in aanbouw zijnde Baan Toren in Rotterdam is gemaakt door architect / partner Stefan Prins van Powerhouse Company.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is architect Florian Idenburg, medeoprichter van Solid Objectives Idenburg Liu (SO-IL).

Aanleiding voor het gesprek is toren The CubeHouse, die deze week wordt geopend op de Amsterdamse Zuidas. The CubeHouse is een opmerkelijk kantoorgebouw en het eerste gebouw op de Zuidas met een houten draagstructuur. We praten over het ontstaan van het ontwerp, over de toren als gebouwtype om in te werken en over Florians fascinatie voor werkomgevingen – een (ten onrechte) onderbelicht thema in de architectuur. We praten over de betekenis van werk en werkomgevingen, en over de toekomst van het kantoor. En we hebben het over de bijzondere tussenzones tussen binnen en buiten die SO-IL in The CubeHouse ontwierp.

We praten ook over de woontorens die Florian ontwerpt in New York, waar zijn bureau ook gevestigd is. We hebben het over de noodzaak van het creëren van diversiteit in massawoningbouw en wat voor bouwsysteem hij daarvoor in New York gebruikt. We bespreken twee recente woningbouwprojecten van SO-IL: 9 Chapel en 450 Union – gebouwen met bijzondere buitenruimtes, set-backs en gelaagde overgangen tussen binnen en buiten. Florian vertelt over het ontstaan van deze gebouwen en het belang van de woongemeenschappen, diversiteit en goede plattegronden in hoge gebouwen. Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com

De bij de podcast getoonde foto van The CubeHouse is gemaakt door fotograaf Iwan Baan.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is Bart van der Vossen, directeur Ruimte bij de gemeente Utrecht.

Onderwerp van gesprek is verdichting en hoogbouw in Utrecht. We hebben het over de zachtaardige stad die Utrecht is, en op wat voor manier er aan de stad wordt gewerkt. We praten over de overstap die Bart maakte van partner bij Rijnboutt naar zijn nieuwe rol binnen de gemeente – want wat doet een directeur Ruimte nu eigenlijk? En we praten over de verwachte groei van de stad, en hoe de stad daarop voorsorteert met verdichting, en ongelijk investeren voor gelijke kansen.  

Bart legt uit hoe Utrecht het idee van de 10 minuten stad toepast, en wat de ‘barcode’ is waarmee in Utrecht de programmaonderdelen van de stad worden vastgelegd. We hebben het over de ambitieuze plannen voor de bebouwing van de polder Rijnenburg: past deze ontwikkeling wel binnen de ambitie om binnenstedelijk te verdichten? En hoe worden de 25.000 woningen en 12.500 arbeidsplaatsen in dit gebied straks ontsloten? Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
 Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com

Deze week is de 100e en laatste column van architect Joost Ector verschenen. Een goede aanleiding voor een gesprek over opiniërend schrijven over architectuur, over hoe zijn column zijn eigen ontwerpbenadering heeft aangescherpt, en over het ontwerpen van de ontmoetingen tussen mensen, om zo kennisuitwisseling en kennisontwikkeling te faciliteren.

Ruim tien jaar geleden benaderde Joost Ector, architect en partner bij Ector Hoogstad Architecten, de redactie van Architectenweb met het idee voor een maandelijkse column. Hij had eerder veel geschreven en zocht naar een manier om dat weer op te kunnen pakken. Achterliggend idee was dat het hem zou helpen om gedachten echt af te maken, iedere maand weer. Terugkijkend concludeert hij dat de column voor hem ook zo heeft uitgepakt.

Duurzaamheid had Joost altijd gezien als een vanzelfsprekend onderdeel van zijn ontwerpen, maar ook niet meer dan dat. Met het schrijven van de columns ontdekte hij echter dat duurzaamheid een plek meer op de voorgrond verdiende. Toen hij op het bureau voorstelde om de duurzaamheid van hun projecten explicieter te maken, werd daar direct enthousiast op gereageerd. Zo hebben de columns er uiteindelijk voor gezorgd dat de ambitie rond duurzaamheid op het bureau is aangescherpt.

De ambitie van het bureau op dat vlak wordt goed geïllustreerd in het ontwerp van het nieuwe Veiligheidscentrum in Apeldoorn. Alle duurzame trefwoorden zijn daarop van toepassing: circulair, biobased, natuurinclusief, klimaatadaptief en energieneutraal. Bijzonder is dat de materialen van het gebouw dat nu op de locatie staat, hergebruikt worden in het nieuwe gebouw. 

Een ander goed voorbeeld is het houten gemeentehuis in de Krimpenerwaard dat Ector Hoogstad Architecten samen met DOOR architecten heeft ontworpen. Richting de toekomst ziet Joost weinig beperkingen in het opschalen van het bouwen met hout. De iets dikkere constructie en het wat kleinere stramien levert in plattegronden wat hem betreft geen problemen op. Terwijl de voordelen van bouwen met hout voor iedereen evident zijn en (toekomstige) gebruikers er zonder uitzondering enthousiast over zijn.

Onder Joosts leiding heeft Ector Hoogstad Architecten zich ontwikkeld tot een architectenbureau met een brede portefeuille met als een van de zwaartepunten het ontwerp van gebouwen voor onderwijsinstellingen, onderzoeksinstellingen en kennisinstellingen. Een speerpunt van het bureau daarbij is het stimuleren van ontmoetingen, zodat er kennisuitwisseling en kennisontwikkeling plaats kan vinden. In de podcast is Joost stellig in dat die ontmoetingen te ontwerpen zijn.

Het gaat erom routes door gebouwen te ontwerpen en bijvoorbeeld op kruispunten dan ontmoetingsplekken te maken, legt Joost uit. Onderin een atrium, op de plek waar de trappen daaruit samenkomen, is vaak een goede plek voor ontmoeting. Maar iedere opgave is anders en vraagt om eigen antwoorden, legt hij uit. In het ontwerpproces ontstaat vaak een idee over wat het ontwerp een organisatie zou kunnen bieden, wat voor routes en ontmoetingsplekken. De kansen die hij met zijn team ziet, probeert hij dan in het ontwerp te verzilveren. 

Het componeren van ruimtes, daar gaat het voor Joost uiteindelijk om. Hoe daglicht in de ruimte valt, hoe de ruimte zich verhoudt tot andere ruimtes, hoe je er doorheen beweegt, hoe de ruimte klinkt, hoe die gematerialiseerd is… er zijn zoveel aspecten die een rol spelen. Dat maakt het architectenvak voor Joost zo boeiend.

Deze podcast wordt mede mogelijk gemaakt door AGC. Halverwege de podcast vertelt Anton Peters van AGC over hoe je als architect het kleurbeeld van glas kunt ontwerpen. De combinatie van dubbel en triple glas in een gevel vraagt daarbij extra aandacht.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is Marco Peppel, directievoorzitter van bouwer J.P. van Eesteren en bestuurslid van Stichting Hoogbouw.

Met Marco zoomen we in op de realisatie van hoge gebouwen. Wat zijn de belangrijkste uitdagingen waar je tegenaan loopt bij de uitvoering van hoogbouw? We praten over de historie van bouwbedrijf J.P. van Eesteren. Hoe komt het dat het bedrijf al vroeg een portfolio met hoge gebouwen had, en waar komt die drang naar complexe bouwprojecten vandaan?

Marco vertelt over de complexiteit van binnenstedelijke hoogbouwprojecten, waarbij veiligheid één van de grootste uitdagingen vormt – zoals bij het project KJ-plein in Den Haag, naast een van de drukste stations van Nederland. Bij binnenstedelijke bouwprojecten vormt den bouwlogistiek ook een puzzel. Bij de realisatie van Justus in de Amsterdamse Sluisbuurt heeft J.P. van Eesteren innovatieve oplossingen daarvoor in de praktijk gebracht.

Daarnaast gaat Marco in op het project HAUT, dat we eerder ook bespraken met architect Do Janne Vermeulen en constructeur Mathew Vola. Wanneer is hout nu een goede oplossing bij hoge gebouwen?

Tenslotte hebben we het over haalbaarheid. “De meeste hoogbouwplannen sneuvelen op de tekentafel”, zegt Marco. “Dus bij hoogbouwprojecten moet je de juiste keuzes maken, vanaf het begin.” Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com

De foto bij de podcast is gemaakt door Ernst van Raaphorst en toont de door de Architekten Cie. ontworpen woontoren Justus in de Sluisbuurt van Amsterdam.

Bij MVRDV is de afgelopen vijf jaar onderzoek gedaan naar de materiaalgebonden CO2-uitstoot van gebouwen. Daaruit heeft het bureau verschillende strategieën en tools ontwikkeld die het graag in de branche wil delen. Een gesprek met architecten Sanne van der Burgh en Boudewijn Thomas van MVRDV.

Poster: MVRDV Carbon Guidelines

Tool: CarbonSpace by MVRDV

Bij MVRDV staan Sanne van der Burgh en Boudewijn Thomas aan het hoofd van de afdeling MVRDV NEXT, waarbij dat laatste een afkorting is voor New Experimental Technologies. Het is de afdeling waar het parametrisch ontwerpen op het bureau steeds een stap verder gebracht wordt en waar momenteel ook de nieuwste toepassingen van AI worden getest. Maar vijf jaar geleden is daar ook gestart met een onderzoek naar de materiaalgebonden CO2-uitstoot van gebouwen. Dat startte met hoe dat het beste te meten is, waarbij het eigen portfolio is doorgerekend, en eindigde met het vaststellen van de strategieën hoe de uitstoot stapsgewijs is te verlagen.

In de podcast vertellen Sanne en Boudewijn in detail over wat ze allemaal geleerd hebben. Enkele opvallende bevindingen: een grote uitkraging, zoals bij het woongebouw aan het Westerpark in Amsterdam, of een grillige vorm, zoals bij Valley ook in Amsterdam verhoogt de materiaalgebonden CO2-uitstoot maar met 3%. Fundamenteler zijn de keuzes rond de hoofddraagconstructie en de grootte van de kelder.

Uit hun onderzoek kwam uiteindelijk naar voren dat er een relatie is tussen het gewicht van een gebouw en de materiaalgebonden CO2-uitstoot ervan. Hoe zwaarder een gebouw, hoe hoger de materiaalgebonden CO2-uitstoot, en vice versa. De eerste strategie binnen het bureau is daarom nu om het gewicht van gebouwen te verminderen. Tot 2030 wil het bureau iedere maand zijn portfolio 3 kg / m2 lichter maken. De inzet op biobased materialisering is daarin belangrijk. Net als een streven om ondergrondse parkeergarages te verkleinen en waar mogelijk achterwege te laten.

Een tweede strategie binnen het bureau is om vanaf de start van het ontwerpproces te rekenen aan de materiaalgebonden CO2-uitstoot. Voor de eerste berekeningen bij de start van het ontwerpproces heeft het een eigen tool ontwikkeld – CarbonSpace – dat nu door iedereen gratis te gebruiken is. In deze tool wordt gewerkt met realistische aannames rond de materialisering van gebouwen, waardoor ontwerpers uitgedaagd worden het ontwerp op een fundamenteel niveau door te denken. Kan er meer van het bestaande hergebruikt worden? Kan er meer biobased uitgevoerd worden? Kan het gebouw niet toch iets kleiner? Is die grote kelder wel echt nodig? 

Bij het ontwerp van een bedrijvenpark rond AI in Heilbron heeft het bureau gewerkt met carbon budgetten voor de verschillende gebouwen. Het betekende in de praktijk dat er naast een kostencalculatie ook een materiaalgebonden CO2-calculatie meeliep met het ontwerpproces. Op die manier kon op beide gestuurd worden. Het is een manier van werken die het bureau vaker wil toepassen.

Denkend vanuit materiaalgebonden CO2-uitstoot is het vanzelfsprekend om alles wat er al is zoveel mogelijk her te gebruiken. Het beeld bij deze podcast, gemaakt door fotograaf Xia Zhi, toont het Shenzhen Women & Children’s Center, waarbij  MVRDV erin geslaagd is om een bestaand casco her te gebruiken en zo enorm veel tijdwinst te behalen maar ook enorm veel materiaalgebonden CO2-uitstoot te besparen. 

Deze podcast wordt mede mogelijk gemaakt door AGC. Halverwege de podcast vertelt Anton Peters van AGC over hun Project Volta waarbij de CO2-uitstoot bij de productie van glas met maar liefst 74% wordt gereduceerd.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is architect en stedenbouwkundige Marianne Loof, medeoprichter van LEVS architecten, en Spoorbouwmeester.

Marianne vertelt over de inzichten die vier jaar Spoorbouwmeesterschap haar hebben opgeleverd. En natuurlijk over de vraag: wat doet een Spoorbouwmeester eigenlijk? Maar we gaan vooral in op het onderwerp van verdichten en hoogbouw rondom stationslocaties. 

Bij en rondom veel stations in Nederland wordt verdicht door het stapelen van complexe programma’s op de ‘postzegel’ rondom het spoor. Kan dat niet simpeler?

Marianne vertelt ook over de noodzaak tot ‘ademruimte’ rondom het spoor: leidt de verdichting van vandaag niet tot fysieke en infrastructurele problemen rondom het spoor in de stad van morgen? 

We hebben over de woningbouwtypologie in de verdichtingsplannen, en het type hoogbouw dat daar nu ontstaat. En we praten over de relatie tussen investeringen in binnenstedelijke verdichting en de investeringen in infrastructuur. Want is Nederland nu eigenlijk een treinland, of een autoland? Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen

Reacties: hoogbouw@more-architecture.com

De luchtfoto bij deze podcast toont Den Haag Centraal en omgeving. Het copyright van de foto ligt bij de gemeente Den Haag.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is stedenbouwkundige Stephan Sliepenbeek, hoofdontwerper bij gemeente Amsterdam. 

Onderwerp van gesprek is een nieuw hoogstedelijk gebied in Amsterdam: Amstel III. Dit kantorenpark uit de jaren tachtig wordt in hoog tempo getransformeerd tot een gemengd stuk stad, met hoogbouw als belangrijkste typologie. In de podcast spraken we al eerder over Amstel III met supervisor Don Murphy en architect Aldo Trim.

Dit gesprek gaat nadrukkelijk in op het stedenbouwkundig plan van Amstel III. Stephan vertelt over het ontstaan van de plannen voor het gebied en hoe de rol van de gemeente daarin veranderde van faciliterend naar meer richtinggevend. Hij vertelt over de relatie, de werkwijze en het belang van vertrouwen tussen gemeente en marktpartijen. En hij legt uit dat er een relatief licht pakket van eisen wordt gebruikt in het sturen op kwaliteit.

We hebben het ook over de programmamix en de voorzieningen: hoe verhouden de woninggroottes zich tot de rest van de stad, en hoe zit het met het aanbod in de plinten? En we bespreken hoe andere hoogstedelijke gebieden kunnen leren van de experimentele werkwijze in Amstel III. Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com 

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is Ellen van Bueren, hoogleraar Urban Development Management aan de Faculteit Bouwkunde van de TU Delft.

Ellen vertelt over de brede oriëntatie van haar leerstoel aan de TU Delft, waarin processen van sturing en besluitvorming centraal staan. We praten over het proces van gebiedsontwikkeling en over de rol van nieuwe ‘ingrediënten’, zoals water en energie, bij stedelijke ontwikkelingen. En we praten over de ‘chef-koks’ die bij gebiedsontwikkeling in de spreekwoordelijke keukens staan. 

We bespreken de woningbouwopgave in Nederland en in hoeverre hoogbouw daar de oplossing voor is. We praten over ‘net-niet hoogbouw’ in middelgrote steden, en over het belang van openbare ruimte. 

En we hebben het over het openbaar vervoer als drager voor gebiedsontwikkeling en verdichting. Over de termijn waarop we steden plannen, en waarom er in Nederland wordt gepland op zo’n korte termijn. We hebben het over de Nederlandse kruideniersmentaliteit en de lange termijn waarop in landen als Spanje en Denemarken wordt geïnvesteerd in openbaar vervoer. 

En we hebben het over living labs: de stad als laboratorium voor onderzoek en experiment. Kunnen we op die manier ook naar hoogbouw kijken…? Luisteren dus!

De podcast wordt mede mogelijk gemaakt door Stichting Hoogbouw.

 
Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com

Het beeld​ bij de podcast toont het project LEAD in Leiden, ontworpen door Powerhouse Company en DELVA Landscape Architecture & Urbanism. Het beeld zelf is gemaakt door Beauty and the Bit.

Bij de opening van Fenix heeft architect Ma Yansong van MAD staan kijken hoe er op de ontworpen ruimtes gereageerd werd. Dat observeren doet hij graag. Hij zag mensen in tranen en mensen elkaar kussen. Iedereen ervaart het museum en de spiralende dubbele trap die eruit omhoog rijst op zijn eigen manier, constateert hij.

Het verhaal gaat dat Ma Yansong bij het eerste bezoek aan de Fenix loods met Wim Pijbes van Stichting Droom en Daad zo stil was dat Wim zich afvroeg of hij er wel iets mee kon. Maar aan het eind van het bezoek constateerde Ma dat het allemaal om beweging ging en maakte daarna een schets van een spiralende route die uit de loods omhoog zou komen.

Die schets vatte zijn emotie bij die plek en het toekomstige museum samen. Hij vond het vervolgens heel belangrijk om die schets zo nauwgezet mogelijk te vertalen in een gebouwde realiteit. In de podcast benoemt hij dat als hij die schets op een ander moment had gemaakt, die er waarschijnlijk anders uit had gezien. Maar het gaat in zijn optiek niet om het bereiken van perfectie, maar om de menselijkheid die uit de schets naar voren komt. Dat de route geen geoptimaliseerde spiraal is, maar juist een onregelmatige vorm heeft. Dat hij niet op kolommen rust, maar voor je gevoel zweeft. Dat hij door het dak heenbreekt en daar richting de kade uitkraagt. Bij de gerealiseerde spiralende trap hoopt hij dat mensen ervaren wat hij er destijds ook bij gevoeld heeft.

Met gekromde lijnen en een wat abstractere materialisering hoopt Ma in zijn werk emotie op te roepen bij mensen die er een bezoek aan brengen of het gebruiken. Bouwkundige details en installaties wil hij zoveel mogelijk onzichtbaar maken, zodat de aandacht uitgaat naar de ruimtes, en hoe het licht daar op of in valt. Voor mensen om het op hun eigen manier te kunnen ervaren, moet de ruimte enerzijds abstract genoeg zijn en anderzijds ook specifiek genoeg zijn – daarin zoekt hij steeds een balans.

In de podcast geeft hij aan dat hij in zijn werk ervoor waakt gebouwen te perfect of te mooi te maken. Dat kan gebouwen namelijk ook afstandelijk maken. Juist in de imperfectie zit het menselijke, vindt hij. Daaraan gekoppeld zit de wens om gebouwen te maken die echt voor iedereen zijn, voor alle lagen van de bevolking, dus niet alleen voor een elite. Daarom is hij ook zo enthousiast over Fenix en het naastgelegen Danshuis, waar hij momenteel nog aan werkt; beide instellingen richten zich op iedereen in de stad.

Het gesprek komt via het werk van Antoni Gaudi en de hutongs waarin hij opgroeide uit bij de woningbouwopgave in China. Het gaat er in een samenleving om dat we omgaan met mensen die anders tegen dingen aankijken, vindt hij. Waar die onderlinge dialoog in de hutongs sterk aanwezig was, is het wonen in een woontoren erg individueel. Daarbij worden woongebieden in China vaak ook nog omheind, zodat je alleen nog gelijkgestemden tegenkomt. 

In de tentoonstelling in het Nieuwe Instituut wordt een groot sociale woningbouwproject getoond dat MAD in Beijing heeft ontworpen. Bovenop een laag met voorzieningen, die zich openen naar de straat, is een gemeenschappelijke, verhoogde daktuin gerealiseerd voor de bewoners, maar waar anderen ook kunnen komen. Andere woongebieden zouden zich op een vergelijkbare manier kunnen openen, stelt hij voor.

De bij de podcast gebruikte foto's van Fenix zijn gemaakt door architectuurfotograaf Iwan Baan.

Deze podcast wordt mede mogelijk gemaakt door AGC. Halverwege de podcast vertelt Anton Peters van AGC over hun low-carbon glas dat maar liefst 45% minder CO2-uitstoot heeft dan traditioneel glas.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is architect Paul de Ruiter, oprichter en naamgever van Paul de Ruiter Architects.

Paul de Ruiter is een koploper als het gaat om het ontwerpen van duurzame gebouwen in Nederland. Dertig jaar geleden al deed hij onderzoek naar energiepositieve gebouwen. In de podcast praten we over zijn fascinatie voor energieproducerende gebouwen en hoe dat in 1994 leidde tot de start van zijn bureau. 

We praten over hoe duurzaamheid door de tijd heen terrein heeft gewonnen in het vakgebied. Daarbij vertelt Paul over visionaire opdrachtgevers, over de lange horizon die beleggers in het oog moeten houden als het over duurzaamheid gaat, en over de rol die ESG-normeringen momenteel spelen.

We hebben het ook over prefabricage in hoogbouw. De Waldorp Four in Den Haag is een project dat Paul de Ruiter Architects in 2014 won. Het plan, dat zich op een complexe locatie langs het spoor bevindt, was alleen mogelijk door verregaande prefabricage. Inmiddels is het project het grootste en hoogste prefab-unitbouwproject van Nederland. Zijn prefab units hiermee de silver bullet van de woningbouwopgave?

Ook praten we over de transformatie van kantoorgebouw Coolsingel 93 naar een Paris Proof-kantoor. Wat is een Paris Proof-gebouw nou eigenlijk? En wat heeft Paul gedaan om dit monumentale kantoorgebouw in hartje Rotterdam toekomstbestendig te maken? Luisteren dus!  

Toren van Babel wordt mede mogelijk gemaakt door Stichting Hoogbouw.

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)

Productie & Techniek: Lieven Heeremans

Muziek: Job Roggeveen

Reacties: hoogbouw@more-architecture.com

Architect Pi de Bruijn van de Architekten Cie. ontwierp in de jaren ‘80 en ‘90 de uitbreiding van de Tweede Kamer en is, na een korte onderbreking, nu ook weer betrokken bij de renovatie van de door hem ontworpen bouwdelen. Een gesprek over het ontwerpproces toen en nu, over zijn vriendschap met Rem Koolhaas, zijn band met de Tweede Kamer, en de nieuwe publieksentree die hij met zijn team heeft ontworpen.

Rijksbouwmeester Wim Quist benaderde in 1981 vijf architecten om in een traject van een jaar een ontwerp voor de Tweede Kamer uit te werken. Een van de benaderde architecten was Pi de Bruijn, die toen nog maar één gebouw had gerealiseerd; een buurtcentrum in Amsterdam-Oost. Hoe kwam hij, toen 39 jaar oud, op dat lijstje terecht?

In de podcast vertelt hij dat hij het niet zeker weet, maar dat hij denkt dat de Rijksbouwmeester bij hem een sensibiliteit voor de omgang met bestaande gebouwen had gezien, een wil om een werkelijk participatief traject te doorlopen, en dat het hielp dat hij al een stevig bureau achter zich had. Een paar jaar eerder was hij partner geworden bij het bureau van Frans van Gool en Arnold Oyevaar.

Zelf had Pi na zijn afstuderen een periode voor de gemeente Londen gewerkt, waar hij al de veranderende houding ten aanzien van het modernisme had ervaren, met de daaropvolgende herwaardering van de voormoderne architectuur. Daarna had hij een periode bij de gemeente Amsterdam gewerkt, om vervolgens vanuit een jarenlange participatie het buurtcentrum in Amsterdam-Oost te ontwerpen. Het ontwerp daarvan werd volgens Pi door Wim Quist gewaardeerd.

Zo kwam Pi dus op de shortlist van de Tweede Kamer en gedurende het jaar dat de verschillende architecten in nauwe samenwerking met de Kamer hun plannen uitwerkten, merkte hij ook al snel dat dat participatieve traject hem lag. Waar zijn tegenstrevers uiteindelijk uitstel moesten vragen voor het inleveren van hun plannen, kon hij zijn plannen wel op tijd indienen. Hij werd geselecteerd en kon er met de Tweede Kamer aan verder werken.

In de podcast vertelt hij hoe het ontwerpproces vervolgens verder liep; waarom het gebouw van de Raad van State aan het Plein uiteindelijk toch gesloopt moest worden, hoe de als publieke passage ontworpen ruimte kort voor de opening toch besloten werd, hoe het café onderin de toren voor Nieuwspoort politiek de nek om werd gedraaid en welke symboliek er in het ontwerp voor de Tweede Kamer verwerkt zit.

Na de voltooiing van het Tweede Kamercomplex in de jaren ‘90 bleef Pi met zijn bureau erbij betrokken. Iedere keer dat er iets aangepast moest worden, werd hij gebeld. Hij vond het dan ook onbegrijpelijk dat OMA in 2017 gevraagd werd om de renovatie van de door hem ontworpen gebouwdelen te ontwerpen. Als het gaat om een technische renovatie, waarom vraag je dan een architect die bekendstaat om zijn conceptuele ontwerpen?, vraagt hij zich in de podcast hardop af.

Wat op de achtergrond een rol speelde was dat het eigendom van het Tweede Kamercomplex rond 2015 overgedragen was van de Tweede Kamer zelf naar het Rijksvastgoedbedrijf. Terwijl de Tweede Kamer in de jaren ‘80 en ‘90 zijn opdrachtgever was geweest, was de Tweede Kamer nu niet eens betrokken geweest bij de architectenselectie, stelt Pi. De Tweede Kamer waardeerde het complex zoals het was en wilde dat Pi de renovatie zou ontwerpen. In 2019 is hij tot zijn grote opluchting alsnog gevraagd om de renovatie te ontwerpen voor de door hem ontworpen bouwdelen.

De luchtfoto bij de podcast is gemaakt door Aerofoto.

Deze podcast wordt mede mogelijk gemaakt door AGC. Halverwege de podcast vertelt Anton Peters van AGC over het gelakte glas dat zij kunnen leveren voor dichte delen van gevels. Bij een glanzende laklaag heet dit Lacobel, bij een matte laklaag heet dit Matelac

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? 

De gast deze maand is Stijn Steenbakkers, de Eindhovense wethouder van Brainport, economie, onderwijs, KnoopXL en Eindhoven-Noordwest.

Stijn vertelt over de stedelijke ontwikkeling en verdichting in Eindhoven. We hebben het over zijn brede portefeuille met onderwijs, economie en stedelijke ontwikkeling – en de relatie tussen die onderwerpen. We praten over de legacy van Philips in de stad, en de groeipijnen die de stad op dit moment doormaakt.

Stijn vertelt over de ‘triple helix’ – de samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen die zo cruciaal is in Eindhoven, en hoe die samenwerking een inspiratie kan zijn voor de bouwsector. 

Uiteraard bespreken we het megaproject KnoopXL. We gaan in op de koppeling tussen openbaar vervoer en verdichting, en de betekenis van KnoopXL voor de regio. We hebben het over de aanleiding om in dit gebied te verdichten, en de actieve rol die de gemeente in het gebied inneemt. En we spreken over de impact van de vele hoogbouwplannen op de uitstraling en leefbaarheid van Eindhoven.

Luisteren dus! 

Toren van Babel wordt mede mogelijk gemaakt door Stichting Hoogbouw.

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans 

Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com 

Op Buiksloterham in Amsterdam ontwerpt en ontwikkelt OZ samen met Synchroon een biobased kantoorgebouw met praktisch geen installaties. Dat kan als je het gebouw heel goed isoleert, massa inzet om temperatuuruitslagen te dempen en als je opwarming door de zon regisseert. In gesprek met Oresti Sarafopoulos, architect en partner van OZ, over hoe Baumschlager Eberle ze op dit spoor zette, hoe het precies werkt en waarom dit de route is naar een architectuur die niet alleen in zijn materialisering Paris Proof is, maar ook in zijn gebruik.

Bij een regulier kantoorgebouw gaat tot wel 45% van de bouwkosten op aan installaties, stelt Oresti in de podcast; je zou daarom kunnen zeggen dat we bijna in laboratoria leven. Op de Biënnale van Venetië van 2014 verbeeldde Rem Koolhaas dit als curator door onder een deel van de koepel van het centrale paviljoen in de Giardini een verlaagd plafond te laten installeren. Een steeds groter deel van gebouwen bestaat uit een technische wereld van installaties. 

Samen met John Bosch, ook architect en partner bij OZ, ging Oresti op zoek naar een alternatieve benadering. Bouwbioloog Carla Rongen van de HAN Hogeschool wees ze daarbij op het 2226-concept dat Baumschlager Eberle heeft ontwikkeld. In dat concept kan een goed geïsoleerd gebouw, dat maar beperkt opwarmt door de zon, praktisch zonder installaties het hele jaar een binnentemperatuur van tussen de 22 en 26 graden houden. In hun eigen kantoor in Lustenau, Oostenrijk, bewijst Baumschlager Eberle al vijftien jaar dat dit werkt.

Daar gaat het alleen wel om een betonnen gebouw, benadrukt Oresti in de podcast. Beton dempt met zijn massa temperatuuruitslagen. Het kantoorgebouw dat ze op Buiksloterham ontwerpen, en samen met Synchroon ontwikkelen, willen ze een helemaal biobased draagconstructie en afwerking geven. De oplossing die ze daarbij nu gevonden hebben is om een draagconstructie uit cross laminated timber (CLT) te combineren met een gevel uit kalkhennep en dat af te werken met leemstuc. Kalkhennep ondersteunt niet alleen de hoogwaardige isolatie die gevraagd is, maar dempt met zijn massa ook temperatuuruitslagen.

Het ontwerp heeft Oresti met zijn team parametrisch opgezet en wordt wat betreft binnenklimaat door Aveco de Bondt doorgerekend. Door de ramen diep in de gevel te leggen, wordt de directe zoninstraling verminderd, terwijl schuine negges wel veel daglicht binnen laten vallen. Het gaat er uiteindelijk om dat de opwarming van het gebouw onder de 15 kWh per vierkante meter komt, stelt Oresti. Dán lukt het. Voor het kantoor rekenen ze nu met 3 kWh/m2 aan opwarming door verlichting, 3,5 kWh/m2 door mensen en 4 kWh/m2 door de computers. In hun ontwerp zijn ze er daarbij in geslaagd om de opwarming door de zon te beperken tot 3-4 kWh/m2. Bij elkaar is dat zo’n 13-14 kWh/m2. Het gaat dus lukken, verzekert Oresti in de podcast.

In de gevel van het door OZ ontworpen kantoorgebouw komen kleppen die automatisch geopend worden als er frisse lucht nodig is. Die kleppen zullen dan bijvoorbeeld tien minuten tot een kwartiertje open gaan en dan weer sluiten, voorspelt Oresti. Van hardware naar software.

Wanneer je installaties weglaat, dan ontstaat er ruimte voor andere dingen, sluit Oresti af. Dan komt architectuur weer centraal te staan. In het kantoor dat ze nu ontwerpen komt het plafond op 3,5 meter te liggen. Die hoogte ondersteunt het binnenklimaat, maar is ook gewoon een bijzonder prettige maat, benadrukt hij.

Het low-tech kantoorgebouw kan met een beetje mazzel in de zomer van 2027 in gebruik genomen worden. OZ zal daarbij één van de verdiepingen betrekken.

Deze podcast wordt mede mogelijk gemaakt door AGC. Halverwege de podcast vertelt Anton Peters van AGC over het brandwerende glas

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is Aldo Trim, managing architect bij KAAN Architecten.

In deze podcast vertelt Aldo Trim over een sequentie van drie binnenstedelijke hoogbouwprojecten waar KAAN Architecten de laatste jaren aan werkte: de Zalmhaven, SPOT en Lumière.

Allereerst de Zalmhaven. Aldo vertelt over de herstart van dat project in 2016 en hoe het bureau daarbij nauw samenwerkte met Dam & Partners en ook van dat bureau leerde. We praten over de snelheid van het ontwerpproces van de Zalmhaventorens, vanwege veranderende regelgeving, en over de verschillende bouwmethoden die werden toegepast in het project.

In het verlengde van de Zalmhaven werkte Aldo aan SPOT in het transformatiegebied Amstel III in Amsterdam. We bespreken het ontstaan van het initiatief voor SPOT en wat voor stedenbouwkundige benadering daar bij past. Aldo vertelt over de rol van ontwerpers in een dergelijke transformatie, en over het verschil tussen sturen op proces en het sturen op eindbeeld. En we gaan in op de visie van supervisor Don Murphy voor het gebied. 

Tenslotte vertelt Aldo over het plan Lumière in Rotterdam, waarvoor de gemeenteraad onlangs het bestemmingsplan heeft vastgesteld. Het plan draait niet alleen om de toren van 155 meter hoog, maar vooral ook om de inpassing in de complexe stedelijke context. Het gebouw bevindt zich in het monumentale Lijnbaanensemble, tussen Gebouw Weena en het Cityhouse – beiden van Maaskant. Aldo vertelt over het tot stand komen van het ontwerp, en hoe wind en bouwsnelheid het proces danig hebben beïnvloed. En hij legt uit hoe dit hoogbouwproject met name draait om de inpassing op het maaiveld. 

Luisteren dus! 

Toren van Babel wordt mede mogelijk gemaakt door Stichting Hoogbouw.

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans en Geert Vlieger
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com

Na een periode waarin het vooral aan tijdelijke en kleinere projecten werkte, is Monadnock een nieuwe fase ingegaan waarin het ook veel aan woningbouw werkt. Zo heeft het bureau ondertussen woongebouwen ontworpen in Nijmegen, Hilversum, Utrecht en Hannover. Daarbij slaagt het erin om de gelaagde architectuur uit het vroege werk door te zetten in zijn woningbouwprojecten. In gesprek met architect Job Floris over de benadering van het bureau en enkele recente projecten.

Links naar de besproken projecten:

• Woongebouw Crevas in Nijmegen (Architectenweb)
• Woontoren in Nijmegen (Instagram)
• Park Paviljoen in Nationaal Park De Hoge Veluwe (Architectenweb)
• Landmark gebouw in Nieuw-Bergen (Architectenweb)
• Woongebouw Volante in Hilversum (Instagram)

Binnen de plannen voor Hart van de Waalsprong is Monadnock gevraagd om drie belangrijke plekken in het stedelijk weefsel van een hoekaccent te voorzien. Zo wordt de belangrijkste invalsweg gemarkeerd met een ontwerp van Monadnock, krijgt het belangrijkste plein in het centrumgebied een woontoren naar ontwerp van het bureau en wordt straks de entree vanaf het oeverpark tot Hart van de Waalsprong benadrukt door een ontwerp van ze.

In de podcast bespreken we de eerste twee projecten. Aan de invalsweg kondigt woongebouw Crevas het centrumgebied als een soort billboard aan. Het gebouw heeft twee heel verschillende gevels gekregen, die via een hoekaccent met elkaar zijn verbonden. De woontoren die Monadnock verderop in de buurt heeft ontworpen, richt zich in zijn architectuur nadrukkelijk op het centrale plein, geeft dat een richting. De andere zijden van de woontoren zijn eenvoudiger gelaten.

Als de stedelijke situatie daarom vraagt, vindt architect Job Floris het heel logisch om een gebouw er aan de ene zijde anders uit te laten zien dan aan de andere kanten. Hij verwijst daarvoor naar de premoderne architectuur, waarin het heel gebruikelijk was om dat te doen, en heeft bijvoorbeeld van Asnago e Vender, dat in de jaren vijftig van de vorige eeuw veel realiseerde in Milaan, ook geleerd dat een ontwerp ook een assemblage kan zijn.

In de podcast bespreken we verder wat hij geleerd heeft van Denise Scott Brown en Robert Venturi, van Mathias Ungers, en van Christian Rapp in de periode dat hij daar werkte. Met zijn bureau haalt Job uiteindelijk inspiratie uit architectuur van alle tijden: van de klassieke oudheid via Britse landhuizen tot het Scandinavische modernisme. De culturele dimensie van architectuur moeten we blijven doorvertellen, vindt hij, en dat kan bijvoorbeeld door ideeën, motieven of elementen uit het verleden in nieuwe ontwerpen opnieuw te interpreteren.

Over de gelaagde architectuur die hij met zijn bureau nastreeft, geeft hij aan dat hij het zelf het interessantste vindt om te kijken naar iets dat zich langzaam aan je ontvouwt. Hij voegt eraan toe dat hij denkt dat gebouwen met een gelaagde architectuur langer gewaardeerd blijven.

Na een kortere bespreking van het landmark gebouwtje in Nieuw-Bergen, dat het bureau ruim tien jaar geleden ontwierp, besluiten we de podcast met een gesprek over woongebouw Volante dat Monadnock in Hilversum Nieuw-Zuid heeft ontworpen.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door AGC.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is architect Francesco Veenstra, Rijksbouwmeester en mede-oprichter en partner van Vakwerk Architecten.

In de podcast gaat Francesco in op de ruimtelijke opgaven waar Nederland voor staat, gezien vanuit zijn positie als Rijksbouwmeester. We spreken over de rol van het College van Rijksadviseurs en de zojuist benoemde nieuwe leden van het college – de nieuwe collega’s van Francesco.

We praten over de Nederlandse traditie van de ruimtelijke ordening en over de lange tijdshorizon – honderd jaar – waarop dit College van Rijksadviseurs heeft ingezet. We hebben het ook over de breedte van het werk van een Rijksbouwmeester – en wat de instrumenten zijn die hij heeft om in te zetten. Wat is de status van de adviezen van een Rijksbouwmeester? En we spreken over het huidige gefragmenteerde politieke landschap, en hoe daarin als Rijksbouwmeester te opereren. En over de vraag of we niet te gefocust zijn geraakt op het proces in plaats van het resultaat?

En natuurlijk hebben we het over de woningbouwopgave. Waar moeten al die extra woningen komen: in de bestaande stedelijke gebieden of in de wei? We hebben het over het meenemen van de ‘reële waardering’ en ‘echte kosten’ bij het ‘bouwen in de wei’. En over de vraag hoe hoger bouwen en verdichten past in de ruimtelijke opgaven waar Nederland voor staat. Luisteren dus!

Toren van Babel wordt mede mogelijk gemaakt door Stichting Hoogbouw.

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Geert Vlieger
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: hoogbouw@more-architecture.com

Een hotel waarin de gedeelde ruimtes niet beneden zitten maar boven, een museum met een meanderende indeling die een midden vindt tussen een dwingende enfilade en een open plattegrond, een gebiedstransformatie die niet gestuurd wordt door vastgestelde bouwenveloppen maar door vuistregels… architect Daan Roggeveen weet met zijn bureau MORE Architecture zowel gebouwen als gebieden te her-denken.

Een grote maquette waarin met elkaar de toekomst van het Buikslotermeerplein in Amsterdam-Noord geschetst werd, speelde een sleutelrol in het bepalen van de vuistregels die de verdichting van het gebied nu gaan sturen, vertelt Daan in de podcast. Het grootste deel van het gebied, winkelcentrum Boven ‘t Y, is nu één tot drie lagen hoog. Door dit gebied te verdichten met veel nieuwe woningen en ook andere functies, kan een centrumgebied ontstaan dat ook ‘s avonds en in het weekend levendig is. Als die verdichting kavel voor kavel gebeurt, hoe zouden de woontorens zich dan tot elkaar moeten verhouden, maar vooral ook richting de straat? Dat soort vragen werden in de grote maquette onderzocht, samen met iedereen die bij het gebied betrokken is.

Eerder waren al meerdere pogingen gedaan om het Buikslotermeerplein via een traditioneel top-down stedenbouwkundig plan te verdichten. Deze plannen stranden keer op keer, onder andere omdat deze onvoldoende rekening hielden met het gefragmenteerde eigendom in het gebied. Geïnspireerd door de flexibele zoning codes in buitenlandse steden als New York en São Paulo, stelde Daan met zijn team voor om de transformatie van dit gebied te begeleiden met een aantal vuistregels. Dat bleek uiteindelijk voor iedereen te werken en afgelopen december heeft de gemeenteraad van Amsterdam de vuistregels vastgesteld.

Een van de vuistregels is om de woontorens, die in het gebied nu kunnen verrijzen, iets terug te leggen van de straat. Dat voorkomt windhinder, maar beperkt ook de visuele impact ervan op straatniveau. In de podcast benadrukt Daan dat voor de beleving op straat de vormgeving van de onderste paar lagen het belangrijkste is; de plint moet transparant genoeg zijn, daarin moeten ook programma’s komen die buiten de winkeltijden voor reuring zorgen, daar moeten auto’s en fietsen op een elegante manier geparkeerd kunnen worden, enzovoorts.

Daan heeft tien jaar in China gewoond en gewerkt. Na zijn afstuderen aan de TU Delft in 2002 heeft hij enkele jaren als architect in Nederland gewerkt. De stormachtige verstedelijking in China trok hem samen met zijn vrouw in 2008 naar Shanghai, waar hij kort bij MADA s.p.a.m. werkte en daarna samen met journalist Michiel Hulshof onderzoek deed naar de verstedelijking van China. Dat onderzoek resulteerde uiteindelijk in het boek ‘How the City moved to Mr. Sun’. Iets later richtte hij samen met architect Robert Chen zijn bureau MORE Architecture op in Shanghai.

Tot de belangrijkste werken van MORE Architecture in China behoren een compact hotel op een bergkam in de regio Anji, op drie uur rijden van Shanghai, en een compact museum in een voorstad van Jiaxing, op een half uur rijden van Shanghai. Beide opgaven vroegen om het omdenken van de bekende typologie ervan, legt Daan in de podcast uit. Dat soort creatieve uitdagingen liggen hem en zijn bureau.

In China kregen Daan en zijn vrouw twee kinderen. Toen die de schoolgaande leeftijd bereikten, kwam voor hen Nederland weer in beeld; daar wilden ze hun kinderen naar school laten gaan. In 2019 opende Daan daarom de Amsterdamse vestiging van MORE Architecture en sindsdien richt hij zich vooral op hun projecten hier in Nederland. 

Naast stedenbouwkundige plannen werkt hij met zijn groeiende team ook aan talloze gebouwontwerpen. In het Zomerhofkwartier (ZOHO) in Rotterdam is de eerste woningbouw naar ontwerp van MORE Architecture in aanbouw. In het stationsgebied van Heemskerk werkt hij met zijn team aan verschillende ensembles van&