KUNST IS LANG (en het leven is kort)

Al tien jaar lang is er Kunst is Lang! De redactie van Mister Motley en Luuk richten zich de komende tijd op het vormgeven van een bijzonder jubileumseizoen. Houd ons dus vooral in je lijst met abonnementen, want na de zomer zijn we er weer om een decennium kunstenaarsinterviews te vieren! 

Sophie Steengracht maakt tekeningen, schilderijen en etsen van de natuur, op een manier die sferisch en bezield is. Ze laat ons de krachtige planten, koralen en wortelstelsels zien waar we als mens zoveel aan te danken hebben en hoopt met haar werk onze verbinding met de natuur te versterken. 

Een rode draad in het werk van Daniëlle van Ark is de vaak ondoorzichtige manier waarop waarde en betekenis aan iets wordt toegekend. Zo fotografeerde ze in de straten van Parijs bergen vuilniszakken, met daartussen papieren tassen van Louis Vuitton en Hermès - vers uit de winkel een statussymbool, tussen het afval net zoveel waard als een leeg melkkarton. Voor haar installatie Merchtable verkocht Daniëlle kleding met haar initialen en de titel en afbeeldingen uit een tentoonstelling, zoals bands extra inkomsten halen uit de verkoop van hun merchandise. En in corona-tijd tekende ze op rekeningen die binnenkwamen en verkocht die op social media voor het bedrag dat op de rekeningen vermeld stond. De massale aandacht en zelfs ophef die dit opleverde, liet zien dat ook de kunstwereld voor een belangrijk deel gedreven wordt door kapitalistische elementen als hypes, vraag- en aanbod en efficiëntie. 

In de beelden en performances van Ernest Anna Bessems staat het lichaam centraal, bijvoorbeeld in de metershoge mensfiguren die hij maakte bij elk van de zeven christelijke zonden. Ze gaven de abstracte emoties die je normaal gesproken alleen vanbinnen voelt een fysieke gestalte, en werden vergezeld door een performance. Ernest pleit ervoor om de band met ons eigen lichaam beter te onderzoeken, juist nu we steeds meer tijd in het digitale domein doorbrengen. 

Pippilotta Yerna doet fotografieprojecten met haar familie. Zo legde ze de verschillende manier vast waarop haar moeder ooit zou kunnen overlijden: we zien haar tussen het gebroken glas in een auto-ongeluk, half aangespoeld in een ijskoude rivier, of met een gapende hoofdwond op de tegels na een val uit het raam. Een mengeling van komische, absurde en tragische beelden die Pippilotta's angst voor de dood moeten beteugelen. En tijdens de komende editie van Art Rotterdam brengt ze op Prospects een ode aan haar vorig jaar overleden oud-tante, die haar als 'tweede moeder' mede heeft opgevoed. Op de voorkant van een drieluik toont archieffoto's van een krachtige vrouw, en als het drieluik zich op gezette tijden mechanisch opent, wordt aan de binnenkant een hedendaagse en seculiere variant van de Christelijke pietà zichtbaar: Pippilotta draagt op haar schoot haar oud-tante, die een half uur daarvoor is overleden.  

Marlot Meyer gebruikt in haar installaties technologie om de relatie die we hebben tot ons lichaam te versterken, en ons meer te laten voelen en minder te laten denken. Bezoekers van het werk Hotspot zaten in groepsverband op grote opblaasbare vormen en kregen een octopus-achtige helm op. De sensoren in die helm maten onder meer hersenactiviteit, oogbeweging en hartslag, waarna een algoritme die data vertaalde naar elektronische stimulaties die door de groep als geheel werden gevoeld. Zo vormden de individuele leden van deze groep even een gemeenschappelijk lichaam, en ontstond er een woordeloze communicatie. En in het werk Pneuma koppelt Marlot de cyclus van eb en vloed aan onze eigen in- en uitademing: enorme opblaasbare poppen, uitvergrotingen van de minuscule algen die al leven met het ritme van eb en vloed, synchroniseren met het tempo van je eigen ademhaling.  

De installaties van Samboleap Tol ontstaan vanuit haar beleving als tweede generatie Cambodjaanse in Nederland. Ze zoekt actief naar meer kennis over haar culturele achtergrond, en naar wijsheden van haar voorouders. Het levert werken op die elementen uit de Cambodjaanse cultuur vermengen met haar eigen ervaringen, en de aandacht vestigen op het belang van rituelen. Zoals in Cosmic Turtoise: een teakhouten schildpad die met een druk op de knop zijn schild optilt, waarna zich een boek ontvouwt waarin Samboleap het verlies van haar vader beschrijft. En de installatie Starlight bestaat onder meer uit een draaiende houten kubus waarop wijsheden te lezen zijn die Samboleap via haar mentoren verzamelde. Ze trekt zo het idee van voorouderlijke wijsheid breder dan haar eigen familie of achtergrond, en geeft zo een stem aan mensen uit verschillende diaspora's. 

Jonathan Hielkema maakt films, installaties en boekjes. De thema's die zich aandienen zijn altijd onderwerpen waar hij zich zorgen over maakt: over de uitdagingen van het kunstenaarsleven, over de vraag of hij op een toxische manier mannelijk is, of over de polarisatie in Amerika die door de media wordt gevoed en uitvergroot. Kenmerkend voor het werk van Jonathan is dat er meer vragen worden gesteld dan er antwoorden worden gegeven - passend bij zijn doel om niemand uit te sluiten, genuanceerd te blijven en het publiek zelf een oordeel te laten vellen. 

In zijn installaties verkent Thijs Jaeger hoe we ons verhouden tot structuren die groter zijn dan wij zelf. Het gesprek waarin AI-systemen in een videowerk aan een menselijk personage uitleggen hoe ze het lichaam overbodig hebben gemaakt, wordt voorzien van door AI gegenereerde beelden. Mythologische figuren die ons in een Efteling-achtige setting waarschuwen ons voor de vervlakking van waarheid en originaliteit in ons huidige informatietijdperk, en de door Thijs met de hand gegoten klokken zijn zijn poging om iets te ervaren van de manier waarop geesten worden aangeroepen in tempels in Indonesië, het land van zijn familie aan moeders kant.

Thijs' werken hebben genoeg humor om je nietsvermoedend dichterbij te laten komen, en genoeg ernst om je vervolgens toch over iets serieus te laten nadenken. 

Het is tijd voor de laatste herhaling van onze winterstop! Motley-redacteur Maurits de Bruijn kiest voor de aflevering met Sjoerd Buisman, opgenomen in zijn Haarlemse atelier in februari 2021. Volgende week zijn we weer terug met nieuwe afleveringen. 

De vakantie van Kunst is Lang duurt nog even voort, en daarom is de redactie ook deze winter in het archief gedoken om opmerkelijke afleveringen te herhalen. 

We selecteren dit keer uitzendingen met kunstenaars die in hun werk contact maken met het niet-menselijke. Bijvoorbeeld Annabelle Binnerts, die taal als materiaal heeft, en naar woorden, zinnen en letters kan kijken als een beeldhouwer. Ze is geïnteresseerd in hun fysieke gestalte, en in de mentale werelden die je met deze bouwstenen van taal kunt creëren. Luuk sprak haar begin januari 2023.  

Het team van Kunst is Lang is op kerstvakantie, maar traditiegetrouw raden we je uitzendingen aan die we zelf met plezier nog eens hebben beluisterd. De komende weken zijn dat afleveringen waarin de kunstenaar die gast is contact legt met het niet-menselijke. 

Luuk koos voor zijn gesprek met Theo Jansen, geestelijke vader en verzorger van de Strandbeesten, opgenomen óp het strand, in maart 2022. 

Kunst is Lang houdt een winterstop! Nu de waan van de dag zich wat makkelijker laat negeren en er ruimte is voor een bredere blik, duiken wij graag voor je in het archief om uitzendingen te herhalen waarin de kunstenaar die te gast is zich bezig houdt met wat je het niet-menselijke zou kunnen noemen. 

We beginnen met de keuze van redacteur van Motley Maurits de Bruijn, voor het gesprek met Isabelle Andriessen dat werd gepubliceerd in maart 2022. 

Willem de Rooij onderzoekt de werking van beelden: hoe ontstaan ze, hoe worden ze ontvangen, en met welke agenda worden ze de wereld in gestuurd? Vaak ordent en combineert hij bestaande kunstwerken en objecten, waardoor er nieuwe betekenissen aan het licht komen. Zo bracht hij in 2010 voor een tentoonstelling in de Neue Nationalgalerie in Berlijn vogelschilderijen van de 17e eeuwse Melchior D'Hondecoeter samen met 18e eeuwse gevederde objecten uit Hawaï: hoewel afkomstig uit zeer verschillende culturen en tijden, ontstond er een dialoog over macht, aantrekkingskracht, globale handel en conflict. Voor de tentoonstelling Valkenburg, tot en met 26 januari 2026 te zien in Centraal Museum in Utrecht, herschikte Willem 30 schilderijen van D'Hondecouters jonge tijdgenoot Dirk Valkenburg op zo'n manier dat het inzicht geeft in de fundamenten van de witte, koloniale blik.  

In het werk van Charlott Markus is het verborgene een belangrijk thema. Al in haar jeugd ontwikkelde ze haar vermogen om iets te verbergen en een situatie nauwgezet te observeren, wat de basis legde voor haar fascinatie voor wat we aan het zicht willen onttrekken, of juist willen benadrukken. Tijdens Charlotts residentie op psychiatrisch zorgpark Zon & Schild, afgezonderd gelegen in de bossen bij Amersfoort, fotografeerde ze de handen van cliënten, en kon ze als welkome buitenstaander met hen in contact komen. Het resulteerde in een installatie van deze foto's naast hangende gordijnen uit een voormalig ziekenhuis op dat terrein: een zee van rijen stof, waartussen haar stem steeds uit verschillende speakertjes was te horen. De teksten gaan over haar eigen indrukken uit de residentie en de ervaringen van de cliënten, en laten doorschemeren dat de grens tussen 'normaal' en 'beperkt' niet zo scherp is als we misschien hopen. In het werk Sphere for Thea brengt Charlott in zes wandtapijten en een audio-installatie een ode aan haar inmiddels overleden vriendin Thea, die als man werd geboren en een groot deel van haar leven niet door iedereen gezien werd zoals ze gezien wilde worden.

Katja Verheul gebruikt voor haar films en videowerken de term artistieke archeologie. Ze draaien om de dreiging die resten uit het verleden hebben. Zo gaat de film Red Dust over de kernproeven die het Franse leger in de jaren '60 in de Algerijnse Sahara deed, waardoor er nog steeds elk jaar radioactief stof op het zuiden van Europa neerdaalt. In de film What is left Behind zien we hoeveel werk het is om de Nederlandse zee én de rivieren te ontdoen van bommen die daar na de Tweede Wereldoorlog massaal in zijn gedumpt, en in Katja's nieuwste project vraagt ze aandacht voor wat de natuur mogelijk te wachten staat nu het Ministerie van Defensie van plan is het militair oefenterrein in ons land uit te breiden: nu al is tweederde van dat terrein beschermd natuurgebied, wat zich moeilijk laat verenigen met de impact van bommen, granaten en pantservoertuigen.  

Charlotte Schleiffert tekent en schildert al ruim 30 jaar een expressief oeuvre bij elkaar. Het meest bekend zijn haar figuren van meer dan 3 meter hoog, meestal een combinatie tussen een menselijk onderlijf in modellenpose met daarbovenop een dierenkop of een uitbundig masker. Daarnaast maakt Charlotte schilderijen waarin in soepele lijnen en vaak felle kleuren een relatie van macht of juist onmacht wordt uitgedrukt. Bijvoorbeeld in seksueel getinte werken die een machtsrelatie uitdrukken, in het tonen van krachtige vrouwen die zich staande houden in een door mannen gedomineerde wereld, of in een anti-oorlogswerk dat pleit voor steun aan het aangevallen Oekraïne. 

Mirjam Linschooten is als artistiek onderzoeker en ontwerper geïnteresseerd in tactieken voor representatie. Een centrale vraag in haar praktijk is hoe herinneringen en geschiedenissen worden geconstrueerd door middel van verzamelen, interpreteren en tentoonstellen. 

Haar project How to Exit and How Not to Enter draaide om acht West-Afrikaanse beelden uit de verzameling van socioloog Joop Goudsblom. Mirjam voerde gesprekken over de waarde van die beelden met mensen van verschillende culturele en professionele achtergronden, zoals kunstenaars, curatoren en handelaars en verzamelaars. Ze legde bloot hoe je vanuit radicaal verschillende waardesystemen naar de beelden kunt kijken, en nam dat mee in de manier waarop ze ze bij CBK Zuidoost in Amsterdam heeft tentoongesteld. 

Voor haar residentie bij Hotel Maria Kapel in Hoorn werkt Mirjam samen met kunstenaar Skye Maule-O'Brien aan het project Breath & Breeze: Tongueless whispers of the wind, waarin ze onderzoeken welke rol de wind speelt in de koloniale verhoudingen tussen Nederland en het Caribisch gebied. 

Çiğdem Yüksel begon als documentair fotograaf voor onder meer De Volkskrant. Ze won in 2017 de Zilveren Camera voor een fotoserie van Syrische kindvluchtelingen die in Turkse kledingfabrieken werken. Daarnaast onderzocht ze hoe moslimvrouwen worden gerepresenteerd in de beeldbank van het ANP, waar dagbladen hun afbeeldingen bij nieuwsartikelen kopen. Çiğdem schaart de meeste afbeeldingen van moslima's onder 'safari-foto's': van veraf genomen, vaak op de rug, zonder dat er ook maar een spoortje persoonlijkheid van de betreffende vrouw te zien is. Vanuit het groeiend besef dat beeldbanken en archieven essentieel zijn voor ons maatschappelijk geheugen, legde ze in het fotoboek Je moest eens weten: de eerste generatie vrouwen uit Turkije in Nederland de verhalen, portretten en familiefoto's van 22 vrouwen vast die in dezelfde tijd als Çiğdems eigen oma naar Nederland kwamen.

Omdat de ouders van Benjamin Li hun handen vol hadden aan het runnen van hun Chinees-Indische restaurant, groeide Benjamin de eerste twaalf jaar van zijn leven op doordeweekse dagen op bij een Nederlandse pleegmoeder. Zijn familiegeschiedenis en eigen identiteit, die vanwege deze situatie gevormd is door zowel de Chinese als de Nederlandse cultuur, is de brandstof geworden voor zijn kunstpraktijk. Zo maakte Benjamin werk over de zogenaamd gele huidtint die aan Aziaten wordt toegeschreven, en vormden de denigrerende opmerkingen van Gordon tegen een Chinese kandidaat in een tv-programma in 2013 het startschot voor een project dat inmiddels al elf jaar duurt: Benjamin heeft zich als doel gesteld alle Chinees-Indische restaurants in Nederland te bezoeken, en er eten te fotograferen. Die foto's en ervaringen worden onderdeel van zijn werk, bijvoorbeeld als een afbeelding van het gerecht ‘kipblokjes in pikante saus' in bloemen wordt gelegd als onderdeel van een corso, de foto's van gerechten op legpuzzels worden gedrukt, of samen met anekdotes en sfeerfoto's een stickeralbum vormen. Benjamins speelse werk fungeert zo als spiegel voor de stereotiepe en reducerende manier waarop er in Nederland vaak naar de Chinese cultuur wordt gekeken.

Pris Roos vangt in haar werk het dagelijks leven, in kleurrijke teken- en schilderstijl. Ze legt graag bepaalde straatbeelden en specifieke winkelpanden vast, maar vaker portretteert ze mensen, in de intimiteit van hun alledaagse omgeving: als ze staan te koken, naast hun kat op het vloerkleed zijn neergestreken, of buiten op een geparkeerde scooter zitten.  

Voor een tentoonstelling in TENT in Rotterdam maakte Pris levensgrote portretten van vrouwen en non-binaire personen. Ze zijn geschilderd op opengescheurde kartonnen dozen, afkomstig uit de toko van haar Indonesische ouders. In begeleidende audio-interviews, te beluisteren op een bank of stoel in de buurt van het portret, praten Pris en de geportretteerde over grote thema's uit het leven, zoals migratie, de rol van ouders in de opvoeding, constructies van gender en queerness. En voor een tentoonstelling in Palais de Tokyo ving ze het plezier van mensen die elkaar in de openbare ruimte vinden om bijvoorbeeld schaak te spelen. Zo begint haar werk altijd bij het dagelijks leven, om vervolgens tot grotere, onderliggende thema's als identiteit en community te komen. 

Het duo Bik Van der Pol, bestaande uit Liesbeth Bik en Jos van der Pol, werkt al sinds 1995 samen aan kunstprojecten waarin sociale en politieke fenomenen onderwerp zijn van reflectie. Liesbeth en Jos werken vaak op uitnodiging van een instelling of manifestatie, en leveren nooit een vooraf bedacht kunstwerk op. Ze onderzoeken eerst waarom ze worden gevraagd, en creëren vervolgens de omstandigheden voor een dialoog met betrokkenen, zoals bewoners. Uit de combinatie van hun onderzoek en de ontstane dialoog komt vervolgens het uiteindelijke werk voort.

Zo ook in een van hun recente projecten: de eerste kunstbiënnale in de openbare ruimte van Abu Dhabi. Via onderzoek naar de vrijheid die ze kregen vanuit de organisatie, de financiële ongelijkheid die ze zagen tussen de bevolking die voor 20% uit Emirati bestaat en voor 80% uit arbeiders uit onder meer India en de Filipijnen, de poëtische traditie van de Emiraten en de immense hoeveelheden geïmporteerd zand die nodig zijn voor de aanleg en bebouwing van het gebied, ontstond het idee voor een wekelijkse performance, waarbij elke zondagmiddag een dichtregel in het geïmporteerde witte zand van Abu Dhabi-strand wordt geschreven - een manier waarop zowel Emirati als inwoners van andere nationaliteiten zich, in de gedaante van poëzie, kunnen uitspreken. 

De sculpturen, performances en films van Benjamin Francis ontstaan vanuit een fascinatie voor wat afwijkt van de norm, omdat het vies of fout is. Benjamin ziet een verband tussen het schoonmaken van een ruimte en het uitsluiten van mensen die je niet aanstaan, en onderzoekt welke machtsrelaties er in disciplinerende handelingen zoals schoonmaken besloten liggen. Bijvoorbeeld in performances waarbij hij steeds een bezoeker uitnodigt om als docent voor een klas te staan en door Google Translate verminkte teksten voor te dragen, terwijl hij zelf als strenge assistent die persoon verbetert en de ruimte én de daarin aanwezige personen schoon boent. Of in de gefilmde performance waarin een fictief filantropisch schoonmaakbedrijf mensen 'voor hun eigen bestwil' onder handen neemt.        

In ander werk eist het vuil zelf het podium op en staart het letterlijk naar je terug, zoals de vissenogen die wegrotten binnenin zijn sculpturen, of het stof en de schimmel die zich in de oppervlakten van zijn spiegelwerken nestelen, en zo je reflectie vertroebelen.  

Elise 't Hart verzamelt en presenteert geluiden, om ons bewust te maken van hun verhalende kracht en betekenis. Zo richtte ze het Instituut voor Huisgeluid op: een archief van geluiden die binnen de muren van je eigen woning een gevoel van huiselijkheid oproepen. En in een intiem werk vangt ze de kwetsbare nachtelijke ademhaling van haar dochtertje van anderhalve maand, gevolgd door haar totaal veranderde ademhaling wanneer ze anderhalf jaar oud is. Elise heeft ook aandacht voor geluiden die onze hersenen normaal gesproken juist wegfilteren: in tijden van lockdown presenteerde ze het geroezemoes van mensen als een troostrijke herinnering, en voor een nieuw project verdiept ze zich in de aantrekkingskracht en de verschillende verschijningsvormen van ruis. 

Wessel Verrijt maakt hoge sculpturen, bestaand uit een skelet van hout of gegoten aluminium waaraan gevonden materialen hangen, zoals textiel, karton of netten, maar ook een dakgoot, of objecten van keramiek of cement. Hij wekt zijn creaties tot leven door er performers in te laten kruipen en ze door een tentoonstellingsruimte te laten bewegen, als hybride wezens die tussen mens en materiaal inzitten.  

Je kunt het werk van Joppe Venema zien als een antenne voor stralingen of energieën die buiten onze menselijke waarneming vallen. In zijn objecten, installaties en foto's maakt hij het effect van meetbare signalen zichtbaar, zoals de elektriciteit die hij uit kleine hoeveelheden aarde haalt om een lampje te laten branden of de grote klap stroom die door een object wordt gestuurd en op fotopapier een spectaculair silhouet achterlaat, met een vlammend 'aura' eromheen. Maar Joppe is net zo geïnteresseerd in wat zich niet laat kwantificeren, zoals het spirituele idee van energiebanen die tussen verschillende heilige plekken op aarde lopen, of het gebruik van elektromagnetische straling om je lichaam op celniveau weer in balans te brengen. 

Fotograaf Natascha Libbert legt vast welke invloed mensen hebben op de natuur, in foto’s die zowel beeldschoon als sinister zijn. Een donkerblauwe poel water in een bruin rotsachtig landschap, met een onnatuurlijk gele kraag langs de randen, het gevolg van een giftig meer dat is ontstaan na koperwinning op Cyprus. Of een dun struikje, dat wapperend in de wind nog net niet bezwijkt onder de greep van een zwart stuk plastic. Soms is het ook de natuur zélf die vernietigt: op het Canarisch eiland La Palma fotografeerde Natascha in 2021 de gevolgen van de vulkaanuitbarsting. Een dikke laag as die een auto bedekt, of een verwoeste bananenplantage. Vrijwel al haar werk laat zien dat het idee van maakbaarheid niet houdbaar is: er is altijd wel iets dat het perfecte plaatje verstoort. Natascha’s vrije werk wordt ook gevoed door werk in opdracht, onder meer voor De Volkskrant, de scheepvaart en KLM, en met name die laatste opdrachtgever levert een interessante contradictie op - hoe rijm je het maken van indringende foto's over de verwoesting van de aarde met werken voor een grote vervuiler? 

In de tekeningen en schilderwerken van Kars Persoon zijn mensfiguren steeds de basis, meer specifiek hoe een individu zich verhoudt tot anderen. Hoe Kars dit thema vervolgens visueel uitvoert, is gedurende verschillende periodes gevoed door literatuur en filosofie.

Zo gaf hij zijn figuren een tijdlang een statische houding en een schetsmatig gezicht, als uitdrukking van de filosofie van Levinas over 'de Ander' als iemand die je niet zonder meer kunt kennen of mag inkapselen in je eigen wereldbeeld. Onder invloed van de procesfilosofie van Whitehead, over de continue wording en groei van de wereld, werd zijn werk meer fragmentarisch en bombastisch. En tegenwoordig worden de mensfiguren in Kars' tekeningen en schilderijen gevormd en overwoekerd door organische structuren, mede ingegeven door Goethes Die Metamorphose der Pflanzen.

Op 3 september beginnen we aan een nieuwe reeks Kunst is Lang! In deze laatste herhaling uit de zomerrubriek, draagt Luuk de aflevering met Questions Collective voor. Het gesprek is opgenomen in mei 2023, in de context van de serie 'Kunst is Collectief', die tot stand kwam in samenwerking met onderzoeksprogramma Collective Making van kunstacademie ArtEZ in Arnhem.

In deze aflevering hoor je met welke regels en afspraken je de negatieve kanten van collectief werken zoveel mogelijk kunt vermijden.