LLEARN Podcast

Zwem jij al in AI zonder te weten wat het met je onderwijs doet? Jan Jaap Hubeek maakt je wakker.

Je gebruikt AI in de klas, of je collega's doen het, of je leerlingen – maar wat betekent dat eigenlijk voor het kind dat voor je zit? In Mens blijven tussen systemen onderzoekt Jan Jaap Hubeek hoe AI en systeemdenken je onderwijs binnenkomen, en welke keuzes je als leraar, schoolleider of bestuurder nú te maken hebt. Geen loflied op de technologie, geen doemverhaal, maar het genuanceerde verhaal ertussenin: over regie houden, over ongelijkheid die onder water groeit, en over waarom een kind soms gewoon kind mag zijn.

Een gesprek over dashboards, de VAR, de directeur van Google die zijn eigen kinderen van het scherm weghoudt, en de vraag: in wat voor water willen we eigenlijk zwemmen?

Te gast bij René Kneyber van de LLEARN Podcast.

Show notes Waar dit gesprek over gaat

Jan Jaap Hubeek was bestuurder in het vrijeschoolonderwijs toen een inspecteur in zijn eerste week op bezoek kwam met een dashboard vol grafieken – dat hij letterlijk voor hem afschermde. Dat moment werd het startpunt van zijn boek Mens blijven tussen systemen. In dit gesprek verkent hij met René de opkomst van AI in het onderwijs als 'het water waarin we zwemmen': woest, hard stromend en vaak onzichtbaar. Geen zwart-witpleidooi voor of tegen, maar een oproep tot wakkerheid en het terugvinden van je pedagogische regie.

Breadcrumb-timestamps

         (00:56) De inspecteur en zijn dashboard – waar het boek begint

         (03:06) 'What the hell is water?' – de twee vissen als metafoor

         (05:11) Meten is weten: is dit boek een afrekening met de bèta in Jan Jaap?

         (07:14) Woest water: waarom AI niet wacht op je examencommissie

         (8:47) Noorwegen en de vraag: geen AI tot een bepaalde leeftijd?

         (12:07) De vertragers: Biesta, Arendt, Verhoeven – en de techno-optimist

         (12:41) De directeur van Google die zijn eigen kinderen beschermt

         (16:38) Weerstand bieden: telefoons, scrollen en de wil van het kind

         (20:56) Het houten beeld in Dornach: de mens tussen twee krachten

         (22:20) 'Ongelijkheid is een feature' – de Top 400 en de toeslagenaffaire

         (27:23) Crisis of sluipende crisis? Vroege selectie en de politiek

         (30:05) Kleine keuzes: de VAR, de scheidsrechter en het contact in de klas

         (32:46) De horseless carriage en de leerling die AI gebruikte

         (35:36) De lemniscaat: terug naar je bedoeling als docent

         (37:35) Als je leerlingen als robots ziet, gaan ze robots gebruiken

Resource stack

•    Boek: Mens blijven tussen systemen – Een pleidooi voor menswaardig onderwijs in het AI-tijdperk, Jan Jaap Hubeek (Telos Uitgevers) https://telos-uitgevers.nl/boek/mens-blijven-tussen-systemen/

•    Podcastserie waaruit het boek voortkwam: AI: Het pedagogisch appèl (Stichting NIVOZ) https://nivoz.nl/nl/ai-het-pedagogisch-appel

•    Genoemde denkers en werken: Gert Biesta, Hannah Arendt, Cornelis Verhoeven, Hartmut Rosa; Jan Masschelein & Maarten Simons, Apologie van de school; Philippe Meirieu; Salman Khan, Brave New Words

•    Documentaire: Moeders (NPO) – over kinderen op de Top 400-lijst https://www.npodoc.nl/artikelen/moeders

•    Rudolf Steiner en het houten beeld (de Menschheitsrepräsentant) in Dornach, Zwitserland

Wat nu?

Bestel Mens blijven tussen systemen via Telos Uitgevers (link).

Abonneer je op de LLEARN Podcast zodat je geen aflevering mist.

In oktober komt Dylan Wiliam naar Nederland voor drie masterclasses:

In deze aflevering gaan René Kneyber & Valentina Devid in gesprek met hem over het nieuwe curriculum, formatief handelen, de onderwijsinspectie en nog veel meer. 👇

Wat hem drijft

• Werken met jonge mensen is voor Wiliam de grootste vreugde gebleven
• Vermoedt achteraf dat hij de meeste impact had kunnen hebben door simpelweg in de klas te blijven, in plaats van via onderzoek of opleiden
• Wil het professionele oordeel van docenten herstellen: onderzoek wordt te vaak ingezet om docenten "om de oren te slaan"
• Onderzoek zegt vooral twee dingen: "het is ingewikkeld" en "het hangt ervan af" — waar onderzoek zwijgt, is het oordeel van de docent de beste bron

De echte uitdaging: opschalen

• Zijn beeld van wat een goede les maakt is sinds Inside the Black Box (1999) nauwelijks veranderd
• Wat hij onderschatte: hoe moeilijk het is om dit op grote schaal te realiseren
• Face-to-face werken met 24 docenten is geen schaalbaar model — de vraag werd: hoe doe je dit in twee miljoen klaslokalen?
• Antwoord: de teacher learning community, waarin docenten elkaars coaches worden en elkaar verantwoordelijk houden
• Een grootschalige RCT (Education Endowment Foundation, 70 scholen) toonde aan dat dit werkt, óók op externe gestandaardiseerde toetsen

Kosteneffectiviteit

• 20 tot 25% meer leerwinst, door slechts 2% van de onderwijstijd anders in te zetten
• Kosten: zo'n anderhalve à twee euro per leerling per jaar
• Professionalisering hoeft niet vakspecifiek te zijn: verbeter de pedagogiek en álle lesstof profiteert
• Kernvraag aan schoolleiders: als je 25 uur professionalisering per docent kunt vrijmaken, wat levert dan de meeste leerwinst op?

De dubbele lus van formatief handelen

• Formatief handelen werkt niet alleen voor leerlingen, maar ook voor docenten
• Docenten ontdekken dat ze lang beslissingen namen op basis van zwakke informatie
• De verschuiving: van luisteren naar het juiste antwoord, naar luisteren naar de betekenis in de respons
• Eenmaal die verschuiving gemaakt, is er geen weg terug — ook "wait time" wordt vanzelfsprekend

De plek van AI

• Of menselijke interactie strikt noodzakelijk is, noemt Wiliam een empirische vraag — voorzichtiger dan collega's die stellig zijn
• Helder uitgangspunt: de docent moet altijd "in the loop" blijven
• Zonder vakinhoudelijke controle kan AI-uitvoer ronduit slecht zijn (verwijzing naar Craig Barton)
• Nuttige toepassingen: feedback genereren, toon van commentaar verzachten, meerdere suggesties aanbieden waaruit de docent kiest
• In het werk met Google's LearnLM-team bleef driekwart van de AI-suggesties ongewijzigd
• Meest veelbelovende toepassing: docentcoaching (bijv. Aristotle) op basis van een lesopname of -transcript
• Cruciaal: deze feedback is privé — geen "spion van de rector", maar de docent die zélf kiest
• Beginstandpunt blijft streng: geen leerling-gerichte AI in po en vo zonder mens ertussen

Curriculum: minder behandelen, dieper leren

• Pleit voor het principe van soberheid (parsimony)
• Probleem: de meeste curricula bevatten genoeg stof om de snelste leerlingen bezig te houden — veel te veel voor de rest
• Omarmt Marzano's guaranteed and viable curriculum: bewust kiezen wat echt belangrijk is, zodat elke leerling succes ervaart
• "Onbedoelde gevolgen" bestaan niet als wet — ze zijn het resultaat van onvoldoende doordenken
• Bij elke verandering: wat wordt beter, en wat wordt slechter? Wie zegt "niets wordt slechter", denkt het niet door
• Bruners toets: schaadt het de volwassene die dit kind wordt als ze dit niet leren — en niet nú leren?
• Liever wat prestatie inleveren voor leerlingen die hun nieuwsgierigheid en leerplezier behouden (verwijzing naar Jo Boaler en discounting-effecten)

Spiralcurriculum versus distributed practice

• Het spiralcurriculum (Bruner) is niet altijd nodig — soms verspilling van tijd
• Onderscheid van distributed practice: niet jaarlijks terugkomen, maar na een paar weken
• Vraag steeds: helpt het spiralen écht, of kun je het beter goed doen wanneer het kind eraan toe is?
• Voorbeeld: matrices optellen via gekunstelde contexten, alleen om leerlingen er "aan te laten wennen" — een gevaarlijke reden om iets op te nemen

Geschiedenis structureren

• Twee dimensies: feiten én processen (oorzaak-gevolg, chronologie, omgaan met conflicterende bronnen)
• Bepaal eerst wat je moet weten als geïnformeerde burger

 

 

In aflevering 66 van de LLEARN Podcast spreken Valentina Devid & René Kneyber met Hannah Bijlsma over haar boek Zicht op de Leraar— een doordacht pleidooi voor een gedeeld kwaliteitsbesef over goed leraarschap in Nederland. Hannah is gepromoveerd onderzoeker, leerkracht groep 4, werkzaam bij de Radboud Universiteit en bij Excel.

Over het boek

• Zicht op de Leraar is een normatief maar zorgvuldig onderbouwd boek over wat goed leraarschap inhoudt
• Het bouwt voort op haar eerdere boek Zicht op de Les, maar neemt nu een explicieter standpunt in
• Geschreven voor middenmanagement van scholen én lerarenopleidingen
• Kern van de boodschap: de kwaliteit van leraren is niet neutraal — goed leraarschap is altijd normatief, en dat mag je ook gewoon zeggen

Het probleem in Nederland

• Er ontbreekt een helder gedeeld beeld van welke kennis en vaardigheden leraren nodig hebben
• Er zijn bijna 500 routes om leraar te worden, met enorme verschillen in inhoud en aanpak
• Onderzoek naar curricula van lerarenopleidingen toont grote variatie: sommige opleidingen besteden 0,5% aandacht aan klassenmanagement, andere 20-30%
• Hetzelfde geldt voor feedback geven, evidence-informed werken en andere essentiële vaardigheden
• Opleidingen zijn zowel opleider als poortwachter: ze bepalen zelf wanneer iemand bevoegd is

De doorgaande lijn ontbreekt

• De overgang van opleiding naar inductiefase is ruis-gevoelig: opleidingen leren verschillende dingen aan
• Veel scholen starten de inductiefase opnieuw, wat verwarrend en demotiverend is voor startende leraren
• De inductiefase is cruciaal voor het behoud van leraren — als kennis niet wordt verankerd, "verdrink je"
• Sommige besturen organiseren dit goed, anderen helemaal niet — het hangt te veel af van toeval

Wat werkt: leren van het buitenland

• Vlaanderen: sterke gedeelde taal rondom didactiek, klassenmanagement en kennisrijk curriculum — vanuit politiek én in de praktijk
• Schotland: tweefasensysteem waarbij je pas na jaren lesgeven én een vervolgopleiding je volledige bevoegdheid krijgt
• Engeland: eenjarige opleiding gevolgd door een intensief Early Career Framework in de school zelf
• Gemeenschappelijk in alle succesvolle landen: een gedeeld eindpunt en gedeelde taal over goed leraarschap

Gedeeld kwaliteitsbesef als sleutel

• Zonder gedeelde taal kun je niet gericht coachen, observeren of feedback geven
• Een gedeeld kwaliteitsbesef maakt feedback minder bedreigend: je herkent wat kwaliteit is en begrijpt waarom je feedback krijgt
• Instructional coaching werkt juist zo goed omdat het heel fijnmazig inzoomt op concrete leskwaliteit
• In Engeland zag Hannah hoe leraren gecoacht worden op kleine, specifieke elementen — met directe impact

De kern van het leraarsvak

• Lesgeven is en blijft de kern van het vak — al het andere is daaraan ondergeschikt
• Hoge verwachtingen van alle leerlingen zijn de absolute basis: elke leraar moet ervan overtuigd zijn dat alle leerlingen kunnen leren
• Routine-expertise versus adaptieve expertise: eerst solide routines opbouwen, daarna flexibel en wendbaar kunnen inspelen op context en leerlingen
• Adaptieve expertise ontlast het werkgeheugen van de leraar, waardoor er meer ruimte is om de klas echt te zien

 

Toetsen leiden tot stress, studenten haken af en instellingen grijpen naar snelle oplossingen. Maar wat als het probleem helemaal niet in de toets zelf zit? In deze aflevering van de LLearn Podcast gaat René Kneiber in gesprek met Antoinette van Berkel en Dominique Sluismans over hun boek Toetsen in verbinding — een bundel met interviews en artikelen van onderzoekers en onderwijsprofessionals. Hun centrale boodschap: goede toetsing begint bij de vraag waartoe je opleidt, en is onlosmakelijk verbonden met het curriculum, de student en de beroepspraktijk.

Over het boek

• Toetsen in verbinding is een bundel met interviews en artikelen van onderzoekers en onderwijsprofessionals
• Het boek is een pleidooi om toetsing in het hoger onderwijs fundamenteel te heroverwegen
• Centraal staat de vraag: hoe hangt toetsing samen met het curriculum, de student en de beroepspraktijk?

Waartoe leiden we op?

• Het boek opent met een uitspraak van Erik Mazur: "Als we toetsing niet heroverwegen, blijven we de leiders van morgen opleiden als volgers van gisteren"
• Toetsing staat nooit op zichzelf — het is altijd verbonden met de vraag waartoe je opleidt
• Ontwikkelingen zoals generatieve AI vragen om een voortdurende herijking van wat je van studenten wilt zien

Studentenstress

• Studentenwelzijn staat hoog op de agenda, maar de reflexmatige oplossing — cursussen veerkracht of weerbaarheid — schiet tekort
• Stress los je niet op met stresstraining, maar met goed onderwijs
• Duidelijke verwachtingen, begrijpelijke taal en samenhang in het curriculum verlagen stress effectiever
• Ook aanwezigheid is een ontwerpvraag: wanneer heeft fysieke aanwezigheid écht meerwaarde?

Het curriculaire spinnenweb

• Het spinnenweb toont tien curriculumcomponenten die in samenhang moeten zijn
• De kern is het hart van het spinnenweb: waartoe dient dit onderwijs, en waarom?
• Pas als een team het daarover eens is, kunnen alle andere curriculumkeuzes goed worden onderbouwd
• Zonder een helder hart werken teams langs elkaar heen — ongeacht hoeveel documenten er worden geschreven

Klein beginnen, groot denken

• Grote curriculumherzieningen zijn niet altijd de oplossing
• Kleine, gerichte interventies hebben vaak meer impact
• Voorbeelden: de taal in een rubric verbeteren, een feedbackaanpak herzien, casuïstiek inzetten voor teamreflectie
• Taalbewuste toetsing is cruciaal: als de taal studenten bij voorbaat benadeelt, kunnen ze nooit laten zien wat ze écht weten

Generatieve AI

• AI is geen losstaand probleem, maar een aanleiding om opnieuw na te denken over authenticiteit en vakmanschap
• Kleine stappen werken: studenten leren AI in te zetten én leren er kritisch op te reflecteren
• Studenten hebben altijd manieren gezocht om het zichzelf makkelijker te maken — AI is een nieuwe werkelijkheid, geen nieuw probleem
• De kernvraag blijft: wat wil je écht dat studenten leren, en hoe maak je dat zichtbaar?

Toetsen als startpunt

• Een diploma is geen eindpunt, maar een startbewijs voor verdere ontwikkeling
• Als toetsing de zin in leren wegneemt — al in het funderend onderwijs — gaat er iets fundamenteel mis
• Formatief handelen en verbinding met de vervolgstap maken toetsing weer tot onderdeel van een inspirerend leerproces
• De kwaliteit van toetsing is zichtbaar in klein, dagelijks gedrag — niet in beleidsplannen

Bekijk deze aflevering met ondertiteling op Youtube: https://youtu.be/udlong0eOhM

Boek van Josh Goodrich bestellen? https://telos.vrijeboeken.com/book/9789083555898-responsief-coachen.html

Interesse in het Steplab-platform en de bijbehorende opleiding(en)? https://toetsrevolutie.nl/ons-aanbod/steplab-samenwerking/

 

Veel scholen investeren in professionalisering van leraren via studiedagen, workshops of trainingen. Toch blijft de vraag: verandert het onderwijs in de klas daardoor echt?

In deze aflevering van de LLEARN Podcast gaat René Kneyber samen met Sacha van Looveren in gesprek met Josh Goodrich, CEO van Steplab en auteur van het boek Responsive Coaching, en Rachel Sewell, director of implementation

Samen bespreken ze hoe instructional coaching een krachtig alternatief kan zijn voor traditionele vormen van professional development. In plaats van losse trainingen werken leraren via korte, herhaalde coachcycli aan concrete verbeteringen in hun lessen.

Deze aanpak wordt in veel scholen in het Verenigd Koninkrijk al toegepast en wint internationaal snel terrein.

Wat is instructional coaching?

Instructional coaching is een vorm van professionele ontwikkeling voor leraren waarbij twee leraren samenwerken aan verbetering van de lespraktijk.

Het proces bestaat uit een terugkerende coachcyclus:

1. Een coach observeert een les

2. Coach en leraar bespreken wat er gebeurde

3. Ze bepalen één concrete verbeterstap

4. De leraar past die stap toe in de volgende les

5. De coach observeert opnieuw en geeft feedback

Door deze cyclus wekelijks of tweewekelijks te herhalen, ontwikkelen leraren stap voor stap nieuwe gewoontes in hun lespraktijk.

Wat is responsief coachen?

In het boek Responsive Coaching beschrijft Josh Goodrich een aanpak waarin de coach flexibel inspeelt op wat een leraar nodig heeft.

De coach kijkt bijvoorbeeld naar:

• bewustzijn – ziet de leraar wat er gebeurt in de klas?

• inzicht– hoe begrijpt de leraar het probleem?

• doelen – waar wil de leraar naartoe werken?

• concrete stappen – wat is de eerstvolgende verbetering?

• gewoontes – hoe wordt nieuw gedrag onderdeel van de routine?

Afhankelijk van de situatie kan coaching directief zijn (bijvoorbeeld bij een duidelijke verbeterstap) of juist reflectief.

Waarom werkt instructional coaching beter dan traditionele professionalisering?

Volgens Goodrich en Sewell zijn er vier redenen waarom coaching vaak effectiever is dan workshops of studiedagen:

1. Kleine stappen
Leraren werken telkens aan één concrete verbetering.

2. Directe toepassing in de klas
Nieuwe strategieën worden meteen uitgeprobeerd.

3. Frequente feedback
Feedback volgt snel na observatie.

4. Nieuwe routines ontstaan door herhaling
Door de coachcycli ontwikkelen leraren duurzame gewoontes.

Veelgemaakte fouten bij het invoeren van instructional coaching

Veel scholen die met coaching beginnen lopen tegen dezelfde problemen aan:

• te snel willen opschalen

• coaching bovenop bestaande taken stapelen

• onvoldoende tijd vrijmaken

• coaches onvoldoende trainen

Een belangrijke les uit scholen in Engeland: vervang bestaande vergadertijd door coachingtijd.

De rol van het Steplab-platform

Het Steplab-platform ondersteunt instructional coaching door evidence-informed didactiek te vertalen naar concrete stappen.

Het platform bevat onder andere:

• honderden granulaire didactische technieken

• videovoorbeelden van effectieve lessen

• studiemodules voor leraren en coaches

• dashboards waarmee schoolleiders coaching kunnen volgen

• tools om coachingcycli te plannen en feedback vast te leggen

Dit maakt coaching ook uitvoerbaar voor beginnende coaches.

Cultuurverandering in scholen

Instructional coaching draait uiteindelijk om h…

Leerlingen zijn druk bezig met een videoproject, maken TikTok-filmpjes en werken enthousiast samen.

Dat voelt als goed onderwijs. Maar… leren ze ook echt?

In aflevering 63 van de LLEARN Podcast is emeritus hoogleraar Paul Kirschner te gast. Aanleiding is zijn nieuwe boek Onderwijsillusies, waarin hij laat zien hoe gemakkelijk we ons in het onderwijs laten misleiden door wat we zien gebeuren in de klas.

Samen met René Kneyber ontrafelt Kirschner hardnekkige illusies, zoals:

• het idee dat actieve leerlingen automatisch lerende leerlingen zijn

• waarom stilte in de klas soms meer zegt dan drukte

• het verschil tussen presteren tijdens de les en duurzaam leren

• waarom projectwerk, ontdekken en samenwerken vaak overschat worden

• en hoe oefening, variatie en herhaald ophalen uit het geheugen wél leiden tot blijvend leren

Daarnaast gaat het gesprek over de rol van schoolleiders en beleidsmakers: waarom juist zij extra vatbaar zijn voor onderwijsillusies, en waarom kennis over leren cruciaal is voor goede beslissingen.

Een aflevering die uitnodigt om achter het gordijn te kijken van wat er in de klas gebeurt — en kritisch te kijken naar wat écht bijdraagt aan leren.

🎧 Aflevering 63 van de LLEARN Podcast – nu te beluisteren via je favoriete podcastplatform.

Het boek Onderwijsillusies is hier te bestellen: https://telos.vrijeboeken.com/book/9789083555874-onderwijsillusies.html

Deze aflevering met Nederlandse ondertiteling luisteren? Dat kan op Youtube: https://youtu.be/sI4NSR-FjnI

In deze aflevering van de LLearn Podcast spreken we met Jim Knight, de grondlegger van Instructional Coaching. Al meer dan twintig jaar onderzoekt en ontwikkelt hij manieren waarop leraren zich professioneel kunnen ontwikkelen zónder top-down verandermanagement.

We gaan met Jim Knight in gesprek over de kern van instructional coaching:

• waarom keuzevrijheid en eigenaarschap cruciaal zijn voor professionele groei

• hoe coaching leraren helpt hun impact op leerlingen te vergroten

• wat het verschil is tussen coaching, begeleiding en beoordeling

• en waarom duurzame schoolverbetering begint bij respect voor het vakmanschap van de leraar

Daarnaast bespreken we hoe instructional coaching er in de praktijk uitziet: van observaties en feedback tot het werken met doelen, data en kleine, haalbare verbeterstappen in de klas.

Deze aflevering is een must-listen voor leraren, schoolleiders en onderwijsadviseurs die zoeken naar een krachtige, mensgerichte manier om samen aan beter onderwijs te werken.

Ook de opleiding volgen van Jim Knight in september 2025? Kijk hier voor meer informatie: https://toetsrevolutie.nl/event/the-european-instructional-coaching-intensive-with-jim-knight/

Interesse in de vertaling van zijn boek? Meld je dan hier aan:

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdAWVcJLBS0mVOA4M8bAdfVNPjjBWrQs3DWAhpugZ730kiKWg/viewform?usp=header

In deze aflevering van de LLearn Podcast duiken we in een van de meest ambitieuze en veelbesproken initiatieven binnen het Nederlandse onderwijs: NEON, een nieuw platform waarmee leraren hun eigen methodes kunnen samenstellen. Is het een briljante vernieuwing, of een té groot plan?

René Kneyber gaat hierover in gesprek met Per-Ivar Kloen, docent biologie en mede-initiatiefnemer van Neon, en podcasthost van De Laatste Les

Wat is Neon?

Neon is geen traditionele uitgeverij, maar een coöperatie van leraren en schoolbesturen, gecombineerd met een stichting die een digitale editor ontwikkelt. Het doel:

• publieksgefinancierd lesmateriaal produceren

• dat materiaal gratis beschikbaar maken in het publieke domein

• en leraren ondersteunen om zelf regie te nemen over curriculum en methode.

Wat maakt Neon anders?

Volgens Per -var zijn er drie grote verschillen met bestaande uitgeverijen:

• Geen winstoogmerk, waardoor inhoud en kwaliteit centraal kunnen staan.

• Auteurs blijven in dienst om doorlopend te verbeteren, ontwerpen en actualiseren.

• Volledige flexibiliteit: leraren kunnen hoofdstukken verschuiven, opdrachten aanpassen, eigen materiaal toevoegen en zelfs eigen varianten van onderwerpen ontwerpen.

Van methode naar curriculumontwerp

Neon denkt radicaal anders over lesmateriaal: niet als lineaire boeken, maar als een flexibel, digitaal opgebouwd curriculum.
Dat betekent:

• kruislijnen zoals digitale geletterdheid, burgerschap en zelfregulerend leren lopen door alle vakken heen

• materiaal is aanpasbaar, regenereerbaar (denk aan varianten van opdrachten) en continu verbeterbaar

• leraren kunnen eigen ontwerpen uploaden, die via kwaliteitskaders weer beschikbaar kunnen worden voor collega's in heel Nederland.

Ambitie & realiteit

Het project is groot — onderwijs van basisonderwijs tot en met voortgezet onderwijs — en roept zowel enthousiasme als kritiek op.
Per-Ivar is realistisch: sommige dingen zullen mislukken, maar dankzij iteratief werken, gebruikersfeedback en samenwerking met vakexperts ontstaat een systeem dat steeds beter wordt.

WIl je meedoen aan NEON? 

Leraren kunnen:

• lid worden van het NEON-leerteam

• deelnemen aan klankbordgroepen

• expertise inbrengen (ook als gepensioneerde vakexpert)

• of zelfs solliciteren als auteur binnen het Neon-team.

Neon wil niets minder dan een nieuw carrièrepad openen voor inhoudelijk gedreven leraren — en het vakmanschap van de docent zichtbaar maken.

Bekijk hier de vacatures: https://www.neon.nl/vacatures

In deze aflevering van de LLearn Podcast gaan René Kneyber en Valentina Devid in gesprek met Josien Boetje – onderzoeker naar de didactiek van kritische AI- en informatievaardigheden, lerarenopleider digitale geletterdheid bij Instituut Archimedes, en projectleider van Critical AI in Research and Education (CARE), genomineerd voor de nationale Onderzoeksteamprijs.

Samen bespreken ze de prikkelende vraag:
worden we lui door AI — of juist slimmer in wat we uitbesteden?

We bespreken hoe AI ons denkwerk verandert, wanneer 'cognitieve offloading' wél en níet problematisch is, en wat dat betekent voor leren, toetsen en onderwijsontwerp. Van simpele taken (zoals mails schrijven) tot complexe schrijfopdrachten: wanneer helpt AI, en wanneer belemmert het onze ontwikkeling?

je hoort o.a.:

• waarom we soms AI gebruiken uit onzekerheid of gemak;

• hoe 'offloading' niet nieuw is, maar nu wel nieuwe risico's meebrengt;

• waarom beginnende leerlingen sneller leerconditie verliezen door te vroeg AI-gebruik;

• hoe je AI juist kunt ontwerpen of prompten om denkwerk uit te lokken (in plaats van weg te nemen);

• de rol van edu-AI: AI die leert volgens de principes van effectieve didactiek;

• waarom transparantie over AI-gebruik belangrijk is — en hoe we dat bespreekbaar maken in de klas;

• en hoe de rubric voor human–AI agency docenten helpt om samen met leerlingen bewust keuzes te maken.

over Josien Boetje
Josien onderzoekt hoe leraren en studenten kritisch, creatief en verantwoord AI kunnen gebruiken in hun leer- en onderzoekspraktijk. Ze combineert haar achtergrond in onderwijsontwerp, digitale geletterdheid en kritisch denken in het project CARE — gericht op het ontwikkelen van praktische tools voor onderwijsprofessionals.

luister / kijk
Aflevering 60 van de LLearn Podcast – Lui door AI? – is beschikbaar als videopodcast op Spotify en Youtube en op alle podcastplatforms.
Meer info en onze nieuwsbrief vind je op llearn.nl of toetsrevolutie.nl.

In deze aflevering introduceren Valentina Devid en René Kneyber het handelingsgerichte onderzoeksproces (HOP): de vijf stappen waarmee je tijdens je les gericht onderzoekt wat er in de hoofden van leerlingen gebeurt en daar direct op handelt. We leggen uit waarom we deze strategie 'het hopje' zijn gaan noemen, hoe het zich verhoudt tot formatief handelen, en hoe je het flexibel inzet (van snelle mini-hopjes tot een iets langere cyclus).

Je hoort o.a.:

• wat het hopje is (onderzoeken én handelen) en waarom "leuk meedoen" ≠ leren;

• de vijf stappen kort en krachtig, inclusief veelvoorkomende valkuilen (vage vragen, geen check achteraf);

• acht veelgebruikte beweegredenen om een hopje te doen (van misvattingen opsporen en schema's opbouwen tot motivatie en zelfregulerend leren);

• praktische tweaks: diagnostische meerkeuzevraag, wisbordjes, zekerheidsschatting, exit-ticket als "sleepnet";

• veiligheid en participatie: iedereen denkt mee en iedereen praat (zonder onnodige spanning door slimme structurering);

• waarom een hopje ook jouw professionele leren versnelt (je voorspellingen toetsen en bijstellen).

Kijk/luister

Deze aflevering is ook als videopodcast te bekijken (YouTube/Spotify).

Meer lezen?

Het handelingsgerichte onderzoeksproces: https://toetsrevolutie.nl/ons-model-voor-formatief-handelen/

8 beweegredenen voor formatief handelen: https://toetsrevolutie.nl/poster/8-beweegredenen-voor-formatief-handelen/

Over handelen in formatief handelen: https://toetsrevolutie.nl/over-handelen-in-formatief-handelen/

Call to action

Heb je voorbeelden, vragen of wil je je aanpak delen? Mail ons via [email protected]. Abonneer je op de Learn Podcast of op de nieuwsbrief via llearn.nl of toetsrevolutie.nl om nieuwe afleveringen en blogs te ontvangen.

René & Valentina spreken met de makers van Gelijke kansen in de klas over hoe je als leraar — in welk vak of type onderwijs dan ook — doelgericht werkt aan gelijke kansen. Het boek brengt drie lagen samen: houding, inhoud en didactiek. We verkennen waarom "gelijke kansen" breder is dan doelgroepenbeleid, hoe je klassikaal begint, en hoe je onderzoek en praktijk slim verbindt.

dit hoor je o.a.:

 

• hoe je met één thema tegelijk (stapsgewijs) impact maakt als team of school;

• didactische keuzes die iedereen laten meedenken en -praten, met nuances bij technieken als denken–duo–delen en 'cold call' (maar veiligheid en structuur eerst);

• taalontwikkelend lesgeven in elk vak: vaktaal expliciet maken, gebruiken en toetsen;

• lesinhoud inclusiever maken met concrete checks (representatieve voorbeelden, materialen en casussen);

• microkwetsingen herkennen en een veilige leercultuur bouwen;

• duidelijke verwachtingen en expliciet vertrouwen als hefboom voor kansengroepen.

 

extra's

 

• Het boek is gratis te downloaden (en leest heerlijk op papier). https://gelijkekansenindeklas.be

• Winactie: mail naar [email protected] met een korte motivatie of verhaal rond (on)gelijkheid in de klas — waarom jij het boek nodig hebt of aan iemand wilt geven. De winnaar ontvangt Gelijke kansen in de klas én Feedback in de klas (gesigneerd).

Abonneer je op de LLearn Podcast of op onze nieuwsbrief via llearn.nl of toetsrevolutie.nl om geen aflevering te missen.

In deze aflevering van de LLearn Podcast gaat René in gesprek met Anne van Mechelen, bekend van de podcast Lang Leve Lezen. Anne is docent Nederlands geweest, werkte op de pabo en staat nu wekelijks zelf in groep 6. Ze is gespecialiseerd in lezen en deelt haar visie op begrijpend lezen.

We bespreken waarom begrijpend lezen niet alleen een taak is voor de docent Nederlands, maar in alle vakken een plek verdient. Anne laat zien hoe rijke teksten, thema's en literatuur kunnen bijdragen aan woordenschat, wereldkennis en leesplezier. Ook demonstreert ze live hoe je als docent kunt modelleren bij het lezen van een tekst – door je denkproces hardop te delen met leerlingen.

Verder komt aan bod:

• waarom methodes begrijpend lezen vaak tekortschieten

• hoe jeugdliteratuur en thema's een krachtig alternatief kunnen bieden

• hoe docenten in álle vakken verhalenvertellers zijn

• en waarom lezen niet alleen voor school, maar ook voor democratie en mens-zijn van belang is

Een aflevering vol inspiratie voor iedereen die wil werken aan taal, leesvaardigheid en betekenisvol onderwijs.

SHOWNOTES:

Podcast Lang Leve Lezen https://podcasts.apple.com/nl/podcast/langlevelezen-de-dagopening/id1660113987?l=en-GB

Kinderen Slimmer Maken - David Didau https://phronese.vrijeboeken.com/book/9789490120535-kinderen-slimmer-maken.html

Brieven aan Miyo - Martin Bootsma

https://telos.vrijeboeken.com/book/9789083407975-brieven-aan-miyo.html

 

 

In deze praktische aflevering gaat Flemming van de Graaf met Sacha van Looveren en Aafke Birza in gesprek over de startopdracht. Dit is een opdracht die leerlingen bij binnenkomst maken. Als je dit vaak genoeg herhaalt wordt het een krachtige routine om leerlingen vanaf de eerste minuut in de leerstand te krijgen!

 

Shownotes:

Blog en overzicht van verschillende werkvormen: https://toetsrevolutie.nl/de-kracht-van-de-startopdracht/  

In deze 55e aflevering van de Learn Podcast zijn René, Valentina en Flemming eindelijk weer fysiek samen achter de microfoon! Ze duiken in een herkenbaar en praktisch onderwerp: hoe start je met formatief handelen in een nieuwe klas?

We bespreken waarom de eerste weken van het schooljaar – vaak de gouden weken genoemd – zo'n kansrijke periode zijn om routines en verwachtingen neer te zetten. Hoe introduceer je werkvormen zoals wisbordjes op een manier die werkt? Wat moet je absoluut wél doen om formatief handelen stevig neer te zetten, en welke valkuilen kun je beter vermijden?

Of je nu net begint of al ervaring hebt met formatief handelen: deze aflevering zit vol concrete voorbeelden, tips en inzichten om direct in je lessen toe te passen.

 

SHOWNOTES:

Focusvragen? https://toetsrevolutie.nl/focusvragen-concreet-maken-van-leerdoelen/

Startopdracht? https://toetsrevolutie.nl/de-kracht-van-de-startopdracht/

Boek Formatief handelen? https://toetsrevolutie.nl/boek/formatief-handelen-van-instrument-naar-ontwerp/

Gratis cursus wisselmomenten? https://www.orde-houden.nl/course/wisselmomenten-gratis-cursus

 

Volgend schooljaar zijn Thijs Risselada en Hanneke Tuithof weer terug met een nieuw seizoen van LLEARN to the Past - de geschiedenisonderwijs-spin-off van de LLEARN Podcast. 

Dit tweede seizoen is vanaf augustus 2025 te beluisteren op het nieuwe podcastkanaal LLEARN from the Past!

 

Bijv. te vinden op Spotify: https://open.spotify.com/show/42YBlUp5B7gUVlFL5FvQDN

Abonneer 

in deze aflevering praat Rianne Neering (trainer bij Toetsrevolutie) met drie praktijkexperts over het onderwerp 'formatief handelen op leerpleinen'. 

Katinka Leusveld - Waerdenborch, Holten

Ingrid van Dongen - Vathorst College, Amersfoort

Lennart Verton - Amadeus Lyceum, Vleuten

Formatief handelen is binnen iedere pedagogische-didactische context inzetbaar, maar hoe ziet dat er specifiek uit als je werkt in onderwijssituaties waarin leerpleinen, domeinen of units voorkomen? Welke meerwaarde biedt het? En waarom hebben deze scholen besloten om formatief handelen in te gaan zetten?

SHOW NOTES:

Meer lezen? Rianne Neering schreef met Tjitske Bergsma het boek 'Nieuwe onderwijsruimte'

[[STEM TOT 23 MAART 2025 DIT BOEK TOT ONDERWIJSBOEK VAN HET JAAR 2024]]

https://www.lbbo.nl/nieuws/stem-nu-op-jouw-favoriete-onderwijsboek-van-2024

 

In deze aflevering bespreekt René het belangwekkende boek Brief aan de beginnende leraar van Philippe Meirieu. Te gast is een van de vertalers Job de Meyere, de vertaler van Pedagogiek: de plicht om weerstand te bieden Simon Verwer, en de beginnende leraar in de vorm van Milou Munsters. 

In dit boek staat Meirieu stil bij de complexiteit van vak, en het is bedoeld om beginnende leraren een hart onder de riem steken – zelfs in zwaar weer.

Samen met zijn gasten duikt René  in een aantal belangwekkende thema's. Wat maakt het lesgeven zo complex? Waarom heeft het boek de vorm van een brief? Wie kwalificeert als een beginnende leraar? Hoe is het om als beginnende leraar een brief van Meirieu te ontvangen? 

Ook komen ze te spreken over de scriptie die Milou voor haar afstuderen produceerde, dat op geen enkele manier voldoet aan de traditionele criteria van een script. Is dit een voorbeeld van de weerstand bieden waar Meirieu het over heeft? 

SHOW NOTES:

De drie vertaalde boeken van Meirieu:

Pedagogiek: De plicht om weerstand te bieden (2019) https://phronese.vrijeboeken.com/book/9789490120320-pedagogiek-de-plicht-om-weerstand-te-bieden.html

Frankenstein en de pedagogiek (2021) https://phronese.vrijeboeken.com/book/9789490120429-frankenstein-en-de-pedagogiek.html

Brief aan de beginnende leraar  (2024) https://telos.vrijeboeken.com/book/9789083407951-brief-aan-de-beginnende-leraar.html

In deze aflevering gaan Valentina Devid en RIanne Neering - van Toetsrevolutie - in gesprek met de schoolexperts Leen van der Meiden & Nadine Tuinman. Ze bespreken hoe je de rol van expert formatief handelen effectief kunt vormgeven binnen een school, om zo bij te dragen aan een duurzame inbedding van formatief handelen.

Nadine en Leen volgen ieder een ander traject om expertise in formatief handelen binnen hun organisatie op te bouwen en collega's hierin mee te nemen. De schoolexpert speelt een sleutelrol in dit proces: van het begeleiden van collega's en adviseren van het management tot het meedenken over de implementatie van formatief handelen.

Maar hoe ga je om met weerstand bij collega's? Verandering roept vaak vragen of onzekerheden op. In deze podcast bespreken we praktische strategieën om weerstand te begrijpen en te doorbreken, zoals het betrekken van collega's bij het proces, het zichtbaar maken van successen en het aansluiten bij hun dagelijkse praktijk.

Welke lessen hebben zij geleerd? Tegen welke uitdagingen loop je aan? En welke tips hebben zij voor andere experts in Nederland? Je hoort het in deze podcast!

 

Meer weten over de opleiding? Bekijk hier onze brochure: https://toetsrevolutie.nl/wp-content/uploads/2025/02/Opleiding-Expert-formatief-handelen_def.pdf

of mail Valentina voor meer informatie: [email protected]

Op het moment is instructional coaching razend populair in het Engelse onderwijs. 

Deze vorm van coaching is een gestructureerde en snelle aanpak om elkaar als collega's verder te helpen in onderwerpen als klassenmanagement, didactiek en formatief handelen. Het concept bestaat uit korte lesbezoekjes en gefocuste verbeterstappen.

In deze aflevering bespreken René & Sacha wat instructional coaching is, hoe je het kan aanpakken, hun eerste ervaringen met instructional coaching, en hoe je dit als schoolbreed verbeterprogramma kunt inzetten. 

Meer leren over instructional coaching?

Bezoek de infomiddag die we met StepLab organiseren: [link volgt] (mail naar [email protected] als je interesse hebt).

Of doe mee aan de masterclass met Tom Sherrington: https://toetsrevolutie.nl/event/masterclass-instructional-coaching-met-doorloopjes/

 

Show notes:

De dubbele aflevering van Josh Goodrich en Ollie Lovell: 

Aflevering 1: https://open.spotify.com/episode/4faoZ0qSQU7HFLETyX6m0p?si=099af73dd28f48b5

Aflevering 2: https://open.spotify.com/episode/7wS1pNUzIKFPChRu3ck6Ok?si=1afb3946b72c4e1d

Het boek Responsive Coaching van Josh Goodrich: Link

Het boek The Impact Cycle van Jim Knight: Link

 

Naast de LLEARN Podcast bestaat ook de LLEARN BITES PODCAST.

In deze Engelstalige spin-off bespreken Valentina & René alles wat te maken heeft met formatief handelen.

Wat kan je verwachten?

• Kernachtige, gestructureerde afleveringen van maximaal 25 minuten.
• Een korte samenvatting van de aflevering vooraf
• Retrieval vragen aan het einde van elke aflevering

Kijk op onze website www.formative-action.com voor meer informatie.

Of volg de LLEARN BITES PODCAST op je favoriete podcastdienst, bijv. https://open.spotify.com/show/7kKeKESpBWoGwvXYA7SDTP?si=cc29d4b7f12f4c73 

 

In deze podcast gaat Hilly Drok in gesprek met Tine Hoof en Eva Maesen over wenselijke moeilijkheden. Ze bespreken hoe je als docent het leren in je klas effectief vorm kunt geven en ook hoe je je leerlingen kunt helpen die effectieve methodes in hun eigen leren ook zelfstandig toe te passen. Hoe help je je leerlingen nu geleidelijk op weg richting zelfstandigheid in het leren? En welke hobbels kom je onderweg zoal tegen?   SHOWNOTES:   Bronnen die in deze podcast voorbij komen zijn onder andere:    - artikel van Fiorella en Mayer over generative learning:  https://bootcampmilitaryfitnessinstitute.com/wp-content/uploads/2016/01/eight-ways-to-promote-generative-learning-fiorella-mayer-2015.pdf - Study Smart methode  https://www.studysmartpbl.com/about-us/ - blogs over wenselijke moeilijkheden:  https://toetsrevolutie.nl/wenselijke-moeilijkheden-wie-slim-wil-zijn-moet-pijn-lijden/ en https://toetsrevolutie.nl/wenselijke-moeilijkheden-leren-te-integreren-in-leerproces/ - podcast van Eva en Tine 'Studeren met succes'  https://open.spotify.com/show/1dcTZ8ZaiNT0jebbFiSJfF?si=G1riFuT5SmCz0bOCsCRddw - Bjork&Bjork Desirable difficulties in theory and action  https://www.waddesdonschool.com/wp-content/uploads/2021/02/Desriable-Difficulties-in-theory-and-practice-Bjork-Bjork-2020.pdf - congres zelfregulerend leren: 
https://toetsrevolutie.nl/evenementen/congres-zelfregulerend-leren-2025/

 

Flemming, Sacha en Hilly hebben een bezoek gebracht aan de Michaela Community School in Londen. Deze school haalt de hoogste resultaten van heel Engeland, maar toch is niet iedereen enthousiast over dit schoolsysteem.

In deze podcast bespreken Flemming, Sacha en Hilly hun ervaringen bij hun bezoek, geven ze diepere duiding bij het schoolconcept en bespreken ze welke werkende elementen zij mee zouden willen nemen in het Nederlands onderwijs

 

Show notes:

• Blog klassenmanagement en formatief handelen
• Blog wenselijke moeilijkheden
• Gratis minicursus orde houden

In deze aflevering gaat René samen met zijn collega Rianne Neering  in gesprek met Joop Berding. Joop Berding is pedagoog en opvoedingsfilosoof. Is lang werkzaam geweest in en om het onderwijs . Hij werkte mee aan diverse publicaties rondom pedagogische vraagstukken, en de filosofie en de praktijk van onderwijs. Zo schreef hij het boek 'Ik ben ook een mens' over het werk van Janusz Korczak, John Dewey en Hannah Arendt. En is hij inleider van het recent verschenen boek 'Tractaat over het spieken' van Cornelis Verhoeven.

Wat hebben pedagogen het onderwijs van vandaag te bieden?

[Show notes]

Bezoek de website van Joop Berding. https://joopberding.com

Boeken van Joop Berding:

'Ik ben ook een mens'

Schoolpedagogiek

De werelden van Hannah Arendt

Rondom Cornelis Verhoeven

Opvoeding en onderwijs tussen geduld en ongeduld

Boeken van Philippe Meirieu

Pedagogiek: De plicht om weerstand te bieden

Frankenstein en de pedagogiek

 

Waarom moeten de PTA-eisen van de Inspectie meteen worden aangepast?

Waarom is niet iedere ervaren leraar een expertleraar?

Wanneer mag je iets een wenselijke moeilijkheid noemen?

In deze aflevering reizen René en Valentina af naar het diepe zuiden om met niemand minder dan Paul Kirschner in gesprek te gaan over zijn nieuwe boek De Kunst en Kunde van het lesgeven. En beantwoorden ze deze boeiende vragen, en meer!

Wil je een boek winnen? Luister dan de aflevering en mail het antwoord naar [email protected]

Show notes

Twee hoofdstukken gratis lezen uit Kunst en Kunde van het lesgeven?

Artikel Bjork & Bjork over wenselijke moeilijkheden.

Blog van Hilly Drok: WIe slim wil zijn, moet pijn lijden

 

In deze aflevering gaan Valentina Devid en Hilly Drok in gesprek met Steven Raaijmakers over het onderwerp zelfregulerend leren.

Steven Raaijmakers werkt als trainer/adviseur bij Onderwijsadvies en Training van de Universiteit Utrecht. Daar houdt hij zich bezig met het effectiever en efficiënter maken van leren, het toetsen van leren en de zelfregulatie van leren. Steven verzorgt de cursus Leerpsychologie voor de Graduate School of Teaching en is verbonden als onderzoeksbegeleider aan de Academische Opleidingsscholen. Samen met Paul Kirschner schreef hij het boek Op de schouders van reuzen dat gratis te downloaden is https://didactiefonline.nl/artikel/op-de-schouders-van-reuzen

 

LINKS:

Lectorale rede Anique de Bruin: https://youtu.be/-3UX5XjWFOE?si=wFTMRb4u5UJrX1m2

BLOG - wie slim wil zijn, moet pijn lijden https://toetsrevolutie.nl/wenselijke-moeilijkheden-wie-slim-wil-zijn-moet-pijn-lijden/

BLOG - hoe help je leerlingen wenselijke moeilijkheden te integreren in hun leerproces https://toetsrevolutie.nl/wenselijke-moeilijkheden-leren-te-integreren-in-leerproces/

ReguLEER!-boek https://toetsrevolutie.nl/boek/reguleer-een-verkenning-van-zelfregulerend-leren/

In deze vierde special in de ReguLLEARN-podcast gaan Hilly Drok & Valentina Devid in gesprek met Anique de Bruin, hoogleraar in zelfregulatie. Haar onderzoek richt zich op metacognitieve en zelfregulatieprocessen binnen verschillende contexten van leren. 

Het nieuwe ReguLEER-boek is te bestellen via de website van Telos Uitgevers https://telos.vrijeboeken.com/book/9789083407920-reguleer.html

En gratis te downloaden via de site van Toetsrevolutie: https://toetsrevolutie.nl/boek/reguleer-een-verkenning-van-zelfregulerend-leren/

 

SHOW NOTES

De inaugurele rede van Anique de Bruin is hier te bekijken: https://www.youtube.com/watch?v=-3UX5XjWFOE

 

 

In deze afleveringen spreekt Valentina Devid met drie andere geschiedenisleraren over formatief handelen bij hun vak. Aan het woord komen Thijs Risselada, docent geschiedenis en trainer bij Toetsrevolutie, Erik Ex, docent geschiedenis en columnist bij Trouw, en Hanneke Tuithof, vakdidacticus aan de universiteit Utrecht. 

Aan bod komen praktische voorbeelden van formatief handelen, zoals het gebruik van wisvellen, maar ook het belang van curriculumopbouw en scherpe doelen. 

**********

Show Notes:

- link naar (blog over) terughaaleffect
- mailadres voor het insturen van misvattingen: [email protected]
- link naar Hanneke's site (https://geschiedenisendidactiek.wp.hum.uu.nl/)
- link naar Eriks video's (https://www.youtube.com/@stoomcursusgeschiedenis)

In deze aflevering bespreken René & Valentina hoe (standaard) feedbackprocessen kunnen helpen om leerlingen en studenten tot zelfstandigheid te brengen.

SHOW NOTES

Aan bod komen:

BLOG: Geen tijd voor formatief handelen

BLOG: Het ontwerpen van een feedbackproces

BLOG: Een feedbackproces - een praktijkvoorbeeld bij Nederlands

BOEK: Tractaat over het spieken

BOEK: Kunst en kunde van het lesgeven

Veel leraren lopen er tegen aan dat leerlingen niet goed meedoen met processen van formatief handelen. Ze beantwoorden niet allemaal de vraag, ze doen niet goed mee met een klassendiscussie, of het werken met wisbordjes draait op chaos uit.

In deze aflevering bespreken Valentina Devid, Flemming van de Graaf & Sacha van Looveren onderwerpen die op het snijvlak van formatief handelen én klassenmanagement liggen. Op welke punten kun je je klassenmanagement versterken zodat formatief handelen nog beter kan slagen?

Show notes:

Uitgewerkte voorbeelden processen van formatief handelen met voorbeeldzinnen: https://padlet.com/vdevid/uitgewerkte-voorbeelden-proces-van-formatief-handelen-toetsr-b1v6iauu2u36qfs6

Zomercursus Orde Houden van o.a. Sacha van Looveren:

https://phronese.com/?page_id=47

Het boek Regie in de klas:

https://phronese.vrijeboeken.com/book/9789490120474-regie-in-de-klas.html