Katwijkers op Tristan da Cunha

We zijn weer terug op Tristan da Cunha voor een vijfdaags verblijf. Maar als dat verblijf ingekort dreigt te worden vanwege de weersomstandigheden, dreigt muiterij.

“Kom eens terug in de zomer”, kregen wij te horen toen we Tristan da Cunha verlieten in september 2001. Nooit gedacht, dat dat ook daadwerkelijk zou gebeuren. Maar vijf jaar later zijn we inderdaad teruggegaan naar Tristan.

Onze reis naar Tristan da Cunha is ten einde. We nemen emotioneel afscheid met de nodige tranen en keren met de helikopter weer terug op de Agulhas voor onze terugreis naar Kaapstad. We kijken naar het eiland tot het niet meer zichtbaar is. 

In vorige afleveringen kon u horen hoe er meerdere malen van buitenaf op werd aangedrongen om Tristan da Cunha te verlaten, omdat er geen toekomst zou zijn op die rots midden in de oceaan. Er moest uiteindelijk een natuurramp aan te pas komen om totale evacuatie voor elkaar te krijgen.

Ook in zijn laatste jaren blijft Pieter Groen zich inzetten voor zijn eiland. Hij vraagt aandacht voor zijn ‘arm en eenzaam eiland’ bij correspondentievrienden elders ter wereld. En wij krijgen toch onverwachts te horen dat ons verblijf op het eiland van Pieter Groen er bijna op zit.

Er is Pieter Groen geen rustige oude dag gegund. Zijn gezondheid speelt hem parten, maar hij blijft desondanks als patriarch optreden in de laatste tien jaar van de 19e eeuw. Het is een druk decennium waarin Groen onder meer te maken krijgt met een teruglopend aantal inwoners, ratten die het eiland teisteren, minder schepen die Tristan aandoen en maar liefst vier schipbreuken.

George Newman brengt in de zomer van 1899 een bezoek aan Katwijk, het geboortedorp van zijn penvriend Pieter Groen. Newman publiceerde zijn reisverslag in 1904 in de Engelse krant ‘Kent Messenger’ en gaf tevens vijftig boekwerkjes met zijn reisverslag uit. Onze zoektocht naar dat reisverslag begon zeer moeizaam in The British Library.

Het is anno nu niet voor te stellen, maar aan mobiele telefoontjes had je in 2001 helemaal niets op Tristan da Cunha. Op de Zuid-Atlantische oceaan evenmin trouwens. Contact met de buitenwereld is sinds de dagen van Pieter Groen natuurlijk wel verbeterd. Maar de postbezorging duurt nog steeds weken.

De afgelopen afleveringen is er misschien bij u het idee ontstaan dat onze reis alleen maar bestaat uit feestjes en eten. Nou ja, grotendeels wel, maar natuurlijk ben ik niet vergeten waarom ik daar ben. Om nog meer te weten te komen over mijn plaatsgenoot, de Katwijker Pieter Groen. Hij heeft niet alleen penvrienden over de hele wereld, hij is ook artistiek bezig met meubels maken en schilderen.

Nog geen dag na de brand wordt er ’s ochtends vroeg weer op de gong geslagen. Het hele dorp is in rep en roer, maar voor een goed doel, want de Agulhas is weer terug, met auto’s en voedselvoorraden aan boord. Met Pieter Groen gaat het minder goed. Hij en de andere bewoners maken moeilijke jaren door met een daling van het aantal inwoners tot gevolg.

Als het nieuws over de ramp met de reddingboot in 1885 verschillende delen van de wereld bereikt, wordt er van verschillende kanten hulp aangeboden, net zoals dat gebeurt na de The Storm in 2001. Zowel in verleden als heden zijn mensen begaan met de bewoners van dat kleine stipje midden in de Atlantische oceaan. Pieter Groen zorgde er voor, dat zijn eiland niet vergeten wordt.

Bij een Fishing Day is een rustige zee van groot belang, maar zelfs een kalme zee kan voor problemen zorgen. Zoveel problemen, dat Pieter Groen zich eind 1885 afvraagt of er nog toekomst is op Tristan da Cunha, als de gemeenschap met een enorm verlies te maken krijgt.

Na een bijzondere verjaardag voor Albert volgt een dag later een bijzondere dag voor Tristan da Cunha: een visdag. Pieter Groen heeft andere zaken aan zijn hoofd. Hij is verontwaardigd, omdat ook de tweede dominee wil dat het eiland verlaten wordt. Hij klimt in de spreekwoordelijke pen en schrijft een zeer boze brief aan de Engelse overheid.

Na verschillende feestjes en etentjes waar wij voor uitgenodigd zijn, is het nu onze beurt om een feest te geven. Op woensdag 19 september viert Albert zijn 46ste verjaardag. Met een leuk extraatje: een boottochtje langs het eiland.

We eten wat af tijdens ons verblijf op Tristan. Wie een uitnodiging ontvangt om ergens thee te komen drinken of mee te dineren, kan niet zomaar eten afslaan. Dat is toch een beetje een belediging aan de gasten. Maar teveel eten kan weer tot andere vervelende situaties leiden.

In de vorige aflevering kwam de Katwijkse hulpactie voor Tristan aan de orde, nadat het eiland was getroffen door een orkaan die de Tristanboeken ingaat als ‘The Storm’. Slecht weer is eerder regel dan uitzondering en in het verleden regelmatig reden voor schipbreuken, waardoor zelfs de president van de Verenigde Staten op de hoogte was van dat kleine eiland aan de andere kant van de wereld.

In de vorige aflevering heeft u gehoord hoe Tristan da Cunha in mei 2001 werd getroffen door een orkaan die een spoor van vernielingen aanrichtte. Hulp van buitenaf is hard nodig. En die komt er ook. Ook Katwijk draagt een klein steentje bij. En ik krijg een fraaie bijnaam.

Tristan da Cunha staat bekend als de meest verafgelegen bewoonde plek ter aarde. De bewoners zijn gewend aan die isolatie, maar op maandag 21 mei 2001 wordt die isolatie ongetwijfeld vervloekt als het eiland wordt getroffen door een orkaan en nauwelijks contact kan maken met de buitenwereld.

In de vorige aflevering kon u horen hoe Prins Alfred, de hertog van Edinburgh in 1867 zeer warm ontvangen werd op Tristan da Cunha. Ook schipbreukelingen worden opgevangen en verzorgd. Maar in 1871 krijgen de Tristannieten te maken met een burenruzie. De afbeelding toont de enige bekende foto van Pieter Groen, gemaakt in oktober 1873 bij het bezoek van het expeditie schip Challenger. 

Tristan da Cunha mag dan op ruim 10.000 kilometer afstand liggen van Katwijk, toch zijn er meer dingen die die twee verbinden dan Pieter Groen alleen. Aardappeltjes! Heerlijke aardappeltjes. En vis. Maar niet altijd vers.

We zitten in de helikopter die ons vanaf het schip de Agulhas op Tristan da Cunha af gaat zetten. Vanwege de turbulentie gaat dat niet soepel en we slaken dan ook allemaal een zucht van verlichting als de helikopter landt op een grasveld voor de school van het eiland. Eén van de passagiers begint te klappen bij de landing, maar stopt daar abrupt mee als de heli opeens weer de lucht in gaat…

Terwijl in Amerika en Europa het nieuws gedomineerd wordt door de terroristische aanslag in New York op nine-eleven, houden wij ons in ons geïsoleerde wereldje op zo’n 11.000 kilometer afstand van New York met hele andere zaken bezig. We zijn bijna bij Tristan da Cunha. Nog 1 nachtje slapen en we bereiken eindelijk onze bestemming. Van slapen komt weinig terecht, want iedereen vraagt zich af: kunnen we ook voet aan wal zetten of gooit de wind roet in het eten?

Op dinsdag 11 september 2001 wordt de dagelijkse routine van de Agulhas op wrede wijze verstoord. De dag begint zeer rustig met een vlakke oceaan waardoor het schip flink vaart kan maken en iets van de achterstand goed maakt. Rond 14.00 uur horen we plotseling het bekende geluid dat de maaltijden aankondigt. Maar waarom klinkt het ‘ding-dong’ nu? De lunch hebben we al achter de rug. Wat is er aan de hand?

Mocht u ooit zelf nog eens dagen op een schip moeten varen, kijk dan NOOIT, maar dan ook echt NOOIT naar de film ‘The Perfect Storm’. Dat is niet bevorderlijk voor de gemoedsrust als je midden op de oceaan zit. Zelfs niet met George Clooney in de hoofdrol.

De eerste nacht op de Agulhas stond er 1 man onafgebroken vanuit de lounge te staren naar een graafmachine die vastgesjord stond op het dek. Doodsbang dat het gevaarte overboord zou slaan. Maar de graafmachine staat nog steeds vast en Zuid-Afrikaan Hubertus kan de tweede dag rustig gaan slapen.

Na mijn gejammer over de zwemvesten, omdat ik denk te vergaan tijdens een enorme storm vlak buiten de haven van Kaapstad, val ik wonderlijk genoeg in slaap. Een paar uur later word ik wakker en het valt me alles mee dat we nog varen. We leven nog!

Wat weet die kapitein meer dan wij, dat hij liever die woeste oceaan op wil? Zijn pogingen om een loods te vinden, zijn in ieder geval gelukt. Rond 22.00 uur komt de scheepsradio weer krakend tot leven. De kapitein meldt, dat we binnen een uur gaan varen. Hij verzoekt iedereen de spullen in de hutten goed vast te zetten en onszelf schrap te zetten voor ‘a bumpy ride’.

De Agulhas ligt nog steeds in de haven van Kaapstad. Gelet op de geschiedenis van Tristan da Cunha, waarbij schipbreuken een grote rol spelen, begin ik steeds meer te geloven dat wij Tristan niet eens halen, maar in Kaapstad al ten onder gaan.

Daar zitten we dan. Op een schip in de haven van Kaapstad waar de ergste storm sinds vijftig jaar woedt. We kunnen geen kant op. En dan te bedenken, dat onze tocht naar Tristan da Cunha helemaal niet vanzelfsprekend was. Ik was er zelfs van uitgegaan dat het helemaal niet zou lukken.

Metershoge golven teisteren het schip en angstig laat ik me op handen en knieën vallen op het helikopterdek van het onderzoeksschip S.A. Agulhas. De storm gaat zo tekeer in de haven van Kaapstad in Zuid-Afrika, dat het schip vervaarlijk overhelt en rechtop staan niet meer mogelijk is voor landrotten zoals wij. Kruipend naar de trap vervloek ik mijn idee om naar het eiland Tristan da Cunha te reizen.