Last & Bransen, tegen beter weten in

Pisa-2025 is uit. Nederland staat in rep en roer. Leesvaardigheid daalde met 18 punten, en 39% van onze 15-jarigen loopt een risico op laaggeletterdheid als ze van school afgaan. Wiskunde en natuurwetenschappen bleven gelijk, en we scoren eigenlijk best goed. Toch domineert het alarmisme. Barend en Derk lazen het rapport en zochten uit wat er klopt van al die paniek, en wat niet. Ze bespreken de cijfers zelf, de manier waarop media en mensen ermee omgaan, en de vraag wat Pisa eigenlijk wel en niet meet.

In deze aflevering:

• Waarom een dalend cijfer nog geen bewijs is voor een leescrisis
• Het verschil tussen een risico-inschatting en een diagnose
• Waarom Pisa vooral iets zegt over verschillen tussen scholen en leerlingen, en niks over onderwijskwaliteit
• Wat er mis was met de steekproef van Nederland dit jaar
• Hoe crisis-retoriek en Goodhart's Law elkaar in de hand werken

Genoemd in deze aflevering:

• PISA-2025 in vogelvlucht: https://www.pisa-nederland.nl/
• Opiniestuk Barend Last in Trouw: t.ly/wWIJ_
• Open brief van PO-Raad, VO-raad, AOb, MBO Raad, LAKS en andere onderwijsorganisaties aan de Tweede Kamer: t.ly/epVPs

---

Last & Bransen, tegen beter weten in. Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven.

Drie kwartier tot een uur, bijna elke week. Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram. Contact: [email protected]

Het nieuwe school- en collegejaar staat voor de boeg, en de introductieweken zijn alomtegenwoordig - zowel bij opleidingen zelf als bij studentenverenigingen, waar soms ook ontgroeningen plaatsvinden. Barend sprak op NPO Radio 1 over ontgroeningen, en werd per abuis een paar dagen later in een NRC-column weggezet als verdediger van kruipen door de kots. Idioot, natuurlijk, maar het bood wel een prachtige aanleiding een gesprek dat al snel ergens anders over gaat: hoe wij mensen nieuwkomers inwijden in bestaande gemeenschappen. In een studie, op een werkvloer, bij de marine - overal. We koppelen dit vervolgens aan het nieuws dat steeds vaker studenten blijven thuiswonen, mede gedwongen door het nijpende woningtekort.

In deze aflevering:

- Hoe ontgroeningen ooit door universiteiten zelf zijn bedacht, en niet door studenten.

- Waarom vernedering vrijwel altijd averechts werkt en betekenisvolle beproeving juist iets heel bijzonders kan doen.

- Wat er gebeurt als je een opleiding ontwerpt rond binding in plaats van rond inhoud (binding-by-design).

- Waarom praten over generatie X, Y en Z weinig zin heeft, omdat gemiddeldes niets zeggen over individuele studenten.

Genoemd in deze aflevering:

- Het boek van Barend, De kunst van het ontgroenen: https://www.dekunstvanhetontgroenen.nl

- Dit is de Dag (EO, NPO Radio 1) over ontgroeningen: https://www.nporadio1.nl/podcasts/dit-is-de-dag/144420/kruipen-door-de-modder-en-liters-alcohol-drinken-is-de-ontgroening-nog-van-deze-tijd

- Maar dat begrijp jij toch niet, Karim Amghar: https://www.karimamghar.nl/boek

- ScienceGuide, Groeten van docent heeft positieve invloed op student: https://www.scienceguide.nl/2022/08/groeten-van-docent-heeft-positieve-invloed-op-student/

- Depositio cornuum, het middeleeuwse inwijdingsritueel: https://en.wikipedia.org/wiki/Deposition_(university)

- Vincent Tinto over sociale en academische integratie

- Ons feilbare denken, Daniel Kahneman

Heb je een vraag aan de show? Stuur 'm in via www.lastenbransen.nl.

---

Last & Bransen, tegen beter weten in.

Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven.

Drie kwartier tot een uur, bijna elke week.

Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram.

Contact: [email protected]

Een derde van onze jongeren zou functioneel analfabeet zijn. Dat cijfer klopt niet, en toch stoelt bijna al ons taalbeleid erop.

Staatssecretaris Judith Tielen roept ouders op om elke dag een kwartier met taal te oefenen. Voorlezen vooral, want er is een leescrisis. Barend en Derk horen de oproep, lezen de opiniestukken ernaast, en vragen zich af waar het schuurt. Want lezen is één puzzelstukje van taal, en taal is meer dan boeken.

Deze aflevering gaat over alarmisme, over de bijsluiter als versleten schoolvoorbeeld, en over de vraag of we thuis nog wel tijd hebben voor dat kwartiertje.

In deze aflevering:

- Waarom één PISA-cijfer van een paar jaar geleden het fundament werd van al het leesbeleid in Nederland

- Crisisinflatie: alles moet een crisis heten voordat er beleid doorheen komt

- De bijsluiter als armzalig argument voor leesvaardigheid, inclusief de overheidstoolkit om bijsluiters begrijpelijker te maken

- Praten wordt getoetst maar nooit onderwezen, terwijl spreken en luisteren aan lezen voorafgaan

- Waarom een kwartiertje voorlezen de ongelijkheid tussen huishoudens kan vergroten in plaats van verkleinen

- Boeken op een voetstuk, schermen in de verdomhoek: het onuitgesproken oordeel onder het hele debat

- Verheffingsdenken: waarom moet je lezen eigenlijk leuk vinden? Je rekent je boodschappenbriefje toch ook zonder plezier?

Genoemd in deze aflevering:

• Judith Tielen, staatssecretaris, over dagelijks een kwartier taal oefenen, https://www.ad.nl/politiek/kabinet-roept-ouders-aan-start-van-schooljaar-op-oefen-elke-dag-met-je-kind-kwartier-met-taal~aca9b2b9/
• Alexander Smit, onderzoeker aan de Rijksuniversiteit Groningen, opiniestuk over geletterdheid en de thuissituatie, https://www.parool.nl/columns-opinie/opinie-taalcrisis-heeft-niet-alleen-te-maken-met-scholen-hoeveel-jongeren-worden-thuis-nog-voorgelezen~bf885d5e/
• Jeroen Dera, "De spagaat. Jonge lezers in tijden van ontlezing" (Querido), plus zijn radio-interview bij NPO Klassiek, https://www.nd.nl/cultuur/cultuur/1327175/deze-neerlandicus-onderzoekt-hoe-jongeren-lezen-is-chatgpt-he#closemodal
• Johannes Visser (De Correspondent), "Jongeren lezen niet meer, het medicijn is vakantie", https://decorrespondent.nl/17140/het-medicijn-tegen-ontlezing-vakantie/e824e7bd-54e7-093c-352a-39f72673d7c7

---

Last & Bransen, tegen beter weten in.

Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven.

Drie kwartier tot een uur, bijna elke week.

Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram.

Contact: [email protected]

Ergens tussen een mondeling examen in Denemarken en verplichte schooluniformen in een FvD-school in Almere kwamen we op de vraag: kun je zomaar een school beginnen? En zo ja: hoe zou die er dan uitzien?

Barend en Derk zijn terug van vakantie en vallen meteen in diverse nieuwtjes. Denemarken tuigt een spoedpakket op tegen AI-fraude, techniek verdwijnt uit de onderbouw, en in Almere start een school die het oude Europa wil laten herleven. Onder al die berichten ligt dezelfde vraag: wie bepaalt eigenlijk wat kinderen leren, en hoeveel ruimte is er om het anders te doen?

In deze aflevering:

- Waarom een mondelinge verdediging vooral meet hoe goed je kunt kletsen

- Het verschil tussen een toets AI-bestendig maken en AI-ready maken

- Wat je verliest als techniek en prutsen uit het rooster verdwijnen

- Vrijheid van onderwijs: bewonderenswaardig of een recept voor segregatie?

Genoemd in deze aflevering:

- Het Deense maatregelenpakket tegen AI-fraude

- Het nieuws dat techniek in de onderbouw verdrongen raakt

- De Renaissanceschool in Almere, opgericht vanuit Forum voor Democratie

- Agora-onderwijs en het technasium

- Hannah Arendt en de Griekse herkomst van het woord school

Stuur je eigen vraag of voice memo naar [email protected]

---

Last & Bransen, tegen beter weten in.

Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven.

Drie kwartier tot een uur, bijna elke week.

Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram.

Contact: [email protected]

We gaan van zes doostroomtoetsen terug naar één. Klinkt als vooruitgang, maar welk probleem lost het eigenlijk op?

Het was landelijk nieuts: staatssecretaris Thielen wil de doorstroomtoets vanaf 2030 terugbrengen tot één landelijke toets. Het maakte heel wat tongen los in het veld. Barend en Derk ontleden het vraagstuk, en komen uit bij de vraag die erachter schuilgaat: moet je een kind op twaalf jaar überhaupt selecteren, en kan een doorstroomtoets het gewicht daarvan wel dragen? Ze hebben het over validiteit, betrouwbaarheid en shoppende scholen, en over de kloof tussen wat het veld wil en wat Den Haag doet. En omdat het de laatste is voor de zomer, sluiten ze af met opvoeden, voorlezen en de vraag wie je nou eigenlijk leert om ouder te zijn.

In deze aflevering:
• Waarom scholen mogen shoppen tussen doorstroomtoetsvarianten, en wat dat met de uitkomst doet
• Het verschil tussen een toets repareren en de vraag stellen of je wel op twaalf jaar moet sorteren
• Dat de beste lezer op het vmbo beter leest dan de slechtste op het vwo
• Vertrouwen in de toets versus vertrouwen in de docent, gezien door de ogen van een ouder

Genoemd in deze aflevering:
• Karen Heij, oud-Cito, gepromoveerd op de eindtoets
• Louise Elffers, voorzitter Onderwijsraad, boek "Onderwijs maakt het verschil"
• Onderwijsraad-advies "Later selecteren, beter differentiëren"
• laterselecteren.nu (petitie)
• Vakbladen AOb en Didactief
• Barends nieuwe boek "Je wordt papa, wen er maar" (september)

---

Last & Bransen, tegen beter weten in.
Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven.
Drie kwartier tot een uur, bijna elke week.

Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram.
Contact: [email protected]

Deze aflevering gaat over werkplekleren, aangezwengeld door luisteraar Rik die vond dat de heren te veel op de theorie zaten. Barend en Derk zoeken uit waarom leren op je werk zelden de hoofdzaak is, waarom het beruchte 70-20-10-model wankel is, en of een hbo-opleiding in de huidige vorm eigenlijk nog wel bestaansrecht heeft. Onderweg botsen meester-gezel en Montessori, en blijkt reflecteren op wat goed ging net zo leerzaam als napraten over je fouten.

In deze aflevering:
- 70-20-10: een piramide die niemand echt kan onderbouwen
- Het verschil tussen formeel, informeel en non-formeel leren
- Zet de student meteen vier dagen voor de klas en draai de opleiding om
- Waarom we de leerdrang stiekem kapotmaken terwijl we hem willen cultiveren

Genoemd in deze aflevering:
- Dat doe je toch niet alleen?! (Barend Last & Derk Bransen, Boom 2025)
- De herstart van het Montessori College Maastricht
- Agora-school Amare en de dreigende sluiting
- Het zelfregulatiemodel van Zimmerman

Luistervraag van: Rik (fysiotherapeut) over praktijk- en werkplekleren
Stuur je eigen vraag of voice memo naar [email protected]

---

Last & Bransen, tegen beter weten in.
Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven.
Drie kwartier tot een uur, bijna elke week.

Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram.
Contact: [email protected]

Barend en Derk beginnen bij de zin en onzin van de vermeende leescrisis, en wat de term 'crisis' eigenlijk met ons doet. Daarna zoomen ze in op congressen: wat is die merkwaardige wereld eigenlijk, wat haal je er uit, en waarom gaan we er eigenlijk heen? Aan bod komen onder meer de psychologie van keynotes en de vraag of interactieve opdrachten je echt iets leren. Ook is er aandacht voor onconferentie in Seattle, een Tinder-app voor netwerken en de filosofie van goed congreseten.

In deze aflevering:
- Waarom 'leescrisis' geen crisis is maar een langlopend structureel probleem
- Wat congressen zijn als je ze bij hun Latijnse herkomst neemt: letterlijk een verkeersopstopping van mensen
- Hoe een goede lezing werkt op je publiek, en wat humor, emotie en PowerPoint daarin doen
- Drie tips om een congres beter te benutten, inclusief de zonnebril-truc

Genoemd in deze aflevering:
- Merijn Scholten, 'Congresdrang' - https://www.youtube.com/watch?v=DbYSK40q6vQ
- Kees van Amstel - https://www.keesvanamstel.nl/home/
- Belgische sketch over PowerPoint - Arnoud van den Bossche - https://www.youtube.com/watch?v=QRn9mIX9-BI
- Unconference, zie ook: en.wikipedia.org/wiki/Unconference
- PISA-onderzoek 2022 en PIAAC-onderzoek 2023 (functionele geletterdheid volwassenen)
- WNL-documentaire 'Stand van Nederland', aflevering 20: De leescrisis
- Boekstart (boekenpakket voor pasgeboren via de bibliotheek)

---

Last & Bransen, tegen beter weten in.
Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven. 
Drie kwartier tot een uur, bijna elke week. 

Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram. 
Contact: [email protected]

Barend hoort "een leven lang leren" en denkt meteen aan levenslang. Derk werkt er al jaren in het veld mee en kan het begrip nog steeds niet goed plaatsen.

In deze aflevering zoomen Barend en Derk in op een begrip dat je overal hoort en nergens echt uitgelegd krijgt. Op verzoek van luisteraar Stefan bespreken ze wat het werkelijk inhoudt, waarom het tegelijk vanzelfsprekend en leeg klinkt, en of er überhaupt iets concreets mee te doen is.

In deze aflevering:
- Het Onderwijsraad-rapport over toetsing: wat stond er nou echt in, en waarom las iedereen er iets anders in?
- De drie functies van toetsen (selectie, leren, evaluatie) en waarom die door elkaar lopen
- Wat een leven lang leren meer is dan upskilling en e-learnings met een certificaat
- De expertise-ervaringsparadox: hoe je 20 jaar ervaring kunt hebben en toch maar weinig hebt geleerd
- Verschillende perspectief en gedachten over de zin en onzin van een leven lang leren/ontwikkelen

Genoemd in deze aflevering:
- Onderwijsraad, advies 'Kijk anders naar toetsing' (2025)
- Johannes Visser, Is het voor een cijfer?
- Suzanne Schut, Stakes are in the eye of the beholder
- René Kneyber (reactie op het Onderwijsraad-rapport)
- Maria Montessori, anekdote over het kind met het emmertje
- Dreyfus-model (over de stadia van expertise-ontwikkeling)

Luistervraag van: Stefan over een leven lang leren en ontwikkelen

---

Last & Bransen, tegen beter weten in.
Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven.
Drie kwartier tot een uur, bijna elke week.

Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram.
Contact: [email protected]

We willen dat onze kinderen kritisch leren denken, maar zijn we eigenlijk wel kritisch op wat we daarmee bedoelen?

In deze derde aflevering bespreken Barend en Derk twee onderwerpen die meer met elkaar te maken hebben dan je denkt. Eerst inclusief onderwijs: een ideaal dat volgens de meerderheid van de leraren onhaalbaar is, of een uitnodiging om het onderwijs  wezenlijk anders te organiseren? Daarna duiken ze in kritisch denken, naar aanleiding van Barends nieuwe kinderboek 'Veer - Mijn kunstmatige vriendin', over AI-vriendschap, en zijn 3e herziening van 'Chatten met Napoleon'. Wat is kritisch denken eigenlijk, kun je het aanleren, en waarom kunnen zelfs hoogleraren er soms zo slecht in zijn?

In deze aflevering:
- Waarom inclusief onderwijs misschien geen extraatje is maar een omkering van perspectief
- Universal Design for Learning als praktisch startpunt
- Waarom de strengere meetlat voor AI dan voor mensen oneerlijk uitpakt
- Confirmation bias, p-hacking en de vraag of onderzoekers zelf wel kritisch denken
- De paradox van kritisch denken aanleren zonder voor te schrijven hoe
- Metacognitief vermogen als sleutel in het omgaan met AI

Genoemd in deze aflevering:
- Bert Wienen over inclusief onderwijs
- Het AOB-onderzoek onder leraren over inclusief onderwijs
- Universal Design for Learning (UDL)
- Barends nieuwe boeken: Veer, mijn kunstmatige vriendin en Chatten met Napoleon 3.0
- Het CRAAP-model voor informatiebeoordeling
- Meta-analyse over definities van kritisch denken
- PISA-resultaten als voorbeeld van opgeblazen onderzoeksuitspraken

Heb je zelf een vraag, stelling of voorbeeld? Stuur een bericht of voice memo naar [email protected], of via www.lastenbransen.nl.

---

Last & Bransen, tegen beter weten in.
Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven.
Drie kwartier tot een uur, bijna elke week.

Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram.
Contact: [email protected]

We weten steeds meer over hoe leren werkt, maar we leren het bijna niemand aan.

In deze aflevering ontleden we wat leren eigenlijk is, waarom er zoveel verschillende definities bestaan, en waarom 'leren leren' zo onderbelicht blijft in het onderwijs. We bespreken waarom kennisoverdracht niet hetzelfde is als leren, wat trauma-onderzoek ons leert over hoe geheugen werkt, en waarom de effectiefste leerstrategieën het minst populair zijn.

In deze aflevering:
- Steeds meer havisten en vwo'ers die bewust kiezen voor het mbo, en wat dat zegt over hoe we naar opleidingen kijken
- Waarom leren een middel is en geen doel, en wat Gert Biesta daar ooit treffend over zei
- Wat trauma-onderzoek ons leert over geheugen, en waarom dat relevant is voor het herschrijven van misconcepties in de klas
- De illusion of fluency: waarom arceren en herlezen je het gevoel geven dat je leert, terwijl het tegendeel waar is

Genoemd in deze aflevering:
- Gert Biesta, over naar school gaan om iets te leren van iemand met een reden
- Karim Nader, onderzoek naar geheugenreconsolidatie (McGill University)
- Felicitas Biwer, Study Smart programma (Universiteit Maastricht)
- Piet van der Ploeg (1959-2025), onderwijspedagoog
- Bud Blake, striptekenaar ("I taught Stripe everything, but he didn't learn anything")
- Cognitive Load Theory (John Sweller)
- Zelfdeterminatietheorie (Deci & Ryan)
- Last & Bransen, Dat doe je toch niet alleen?! (Boom, 2025)

Heb je zelf een vraag, stelling of voorbeeld? Stuur een bericht of voice memo naar [email protected], of via www.lastenbransen.nl.

---

Last & Bransen, tegen beter weten in.
Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven.
Drie kwartier tot een uur, bijna elke week.

Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram.
Contact: [email protected]

Wat krijg je als je twee vrienden sinds 1999 in een kroeg in Maastricht zet voor een gesprek dat begint bij schoolfalen en eindigt bij de kloof tussen wetenschap en praktijk? Juist ja: een podcast, tegen beter weten in.

In deze eerste aflevering stellen Barend en Derk zich voor. Hoe ze elkaar leerden kennen op de middelbare school, waarom ze allebei school stom vonden en toch in het onderwijs terechtkwamen, en waarom ze deze podcast zijn begonnen. Daarna duiken ze meteen het inhoudelijke diep in met een groot thema: evidence-informed werken. Wat is het, hoe verhoudt het zich tot evidence-based werken, en waarom gaat het in de praktijk zo vaak mis?

In deze aflevering:
- Hoe je van "school is stom" in het onderwijs terechtkomt
- Wat "tegen beter weten in" eigenlijk betekent
- Het verschil tussen evidence-based en evidence-informed werken
- Cherry picking, cognitieve bias en de replicatiecrisis
- Waarom de wet die evidence-informed werken wil afdwingen zelf problematisch is
- Wat een tussenjaar bij Defensie laat zien over theorie en praktijk

Genoemd in deze aflevering:
- Ilias El Hadioui, Zwarte zwanen scholen
- Hans Schnitzeler, Filosofie van de kroeg
- Kees Hoogland over "research inspired"
- Onderwijsraad-rapport "Leren van onderzoek"
- Diederik Stapel en de replicatiecrisis

Heb je zelf een vraag, stelling of voorbeeld? Stuur een bericht of voice memo naar [email protected], of via www.lastenbransen.nl.

---

Last & Bransen, tegen beter weten in.
Een podcast over de zin en onzin van onderwijs, leren, werk en leven.
Drie kwartier tot een uur, bijna elke week.

Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram.
Contact: [email protected]

Twee vrienden sinds de brugklas, en eindelijk een podcast.

Leraar Barend Last en onderzoeker Derk Bransen duiken elke week in de zin en onzin van onderwijs, leren, ontwikkelen en de beroepspraktijk. Iets met theorie versus praktijk, en waarom we soms dingen doen waarvan we vaak beter weten.

Drie kwartier tot een uur, bijna elke week.

Last & Bransen, tegen beter weten in.

Meer info: www.lastenbransen.nl of @lastenbransen op Instagram.